Bosqichlar

Masʼullar

Tadbirlar

Muddatlar

1-bosqich

Ishlab chiquvchi

Normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish, uning korrupsiyaga qarshi ekspertizasini oʻtkazish, natijasi boʻyicha cheklist toʻldirish.

Zaruratga koʻra

2-bosqich

Ishlab chiquvchi

Loyiha va cheklistni jamoatchilik muhokamasidan oʻtkazish.

Jamoatchilik muhokamasini oʻtkazish muddatida

3-bosqich

Ishlab chiquvchi

Jamoatchilik muhokamasidan oʻtkazish natijalari boʻyicha qayta ishlangan loyiha, cheklist va boshqa zarur materiallarni huquqiy ekspertiza oʻtkazish uchun adliya organlariga kiritish.

Jamoatchilik muhokamasidan oʻtkazish va idoralararo kelishishdan soʻng

4-bosqich

Adliya or�anlari

Korrupsiyaga qarshi ekspertiza oʻtkazish, natijasi boʻyicha xulosa taqdim etish.

Huquqiy ekspertiza muddatida

5-bosqich

Ishlab chiquvchi

Loyiha, cheklist va boshqa zarur materiallarni Vazirlar Mahkamasi yoki normativ-huquqiy hujjatni qabul qiluvchi davlat organiga kiritish.

Huquqiy ekspertizadan soʻng

Yoʻnalish

Korrupsiyaviy omil

Tushunchasi

Misoli

Normalarning barqarorligi va huquqiy muvofiqligi bilan bogʻliq korrupsiyaviy omillar

Soʻzlarning notoʻgʻri qoʻllanilishi

Normativ-huquqiy hujjat yoki uning loyihasida (bundan buyon matnda normativ-huquqiy hujjat deb yuritiladi) qoʻllanilayotgan soʻzlar, tushunchalar va atamalar har xil maʼnolarni anglatishi yoki aniq boʻlmagan talqin qilishga imkoniyat yaratishi mumkin.

Tushuncha va atamalar nafaqat bir normativ-huquqiy hujjatning oʻzida, balki butun qonunchilikda bir xil qoʻllanilishi lozim. Agar turli normativ-huquqiy hujjatlarda tushuncha va atamalarni bir �il qoʻllash imkoni boʻlmasa, ularni farqlash aniq va oson boʻlishi kerak.

Birlik yoki koʻplikda soʻzlarning notoʻgʻri qoʻllanishi ham noaniqliklarga sabab boʻladi.

Shuningdek, olmoshni qoʻllash orqali oldingi gapda berilgan shaxs, son, joy va hodisalarga nisbatan murojaat qilish, shuningdek “va/yoki” soʻzlarini qoʻllash orqali tuzilgan soʻz birikmalarining notoʻgʻri qoʻllanilishi noaniqlarni yuzaga keltirishi mumkin.

Shuning uchun har bir soʻz barcha uchun tushunarli maʼnoni anglatishi yoki aniq huquqiy tavsifga ega boʻlishi lozim.

1-misol: normativ-huquqiy hujjat:

yurisdiksiya fuqarolarning turar joyiga qarab belgilanadi.

Muammo: “turar joy” sifatida shaxsning yashab turgan joyi nazarda tutilganmi yoki doimiy roʻyxatdan oʻtgan joyimi?

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

yurisdiksiya fuqarolarning yashab turgan joyiga qarab belgilanadi.

2-misol: normativ-huquqiy hujjat:

vazirlik ushbu moddada koʻrsatilgan murojaat turlarni taqdim qilish tartiblarini belgilaydi.

Muammo: ushbu holatda vazirlik har bir murojaat turi uchun alohida tartib belgilashi yoki barcha murojaat turlari uchun yagona tartib belgilashi lozimligi noaniq.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

vazirlik ushbu moddada koʻrsati�gan murojaat turlarni taqdim qilishning tartibini belgilaydi.

3-misol: normativ-huquqiy hujjat:

mansabdor shaxs va arizachi shartnoma shartlarini kelishishi zarur, u kelishuvni yozma shaklda tasdiqlashi lozim.

Muammo: “U” deganda kim nazarda tutilganligi noaniq.

Yechim:normativ-huquqiy hujjat:

mansabdor shaxs va arizachi shartnoma shartlarini kelishishi zarur, mansabdor shaxs kelishuvni yozma shaklda tasdiqlashi lozim.

4-misol: normativ-huquqiy hujjat:

Tavakkalchilik — mijozlar tomonidan jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirish maqsadida operatsiyalarni amalga oshirish tavakkalchiligi.

Muammo: “jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish”, “terrorizmni moliyalashtirish” va “ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirish” operatsiya turlari bir vaqtda amalga oshirilganda yoki ulardan bittasi amalga oshirilganda tavakkalchilikning yuzaga kelishi noaniq.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

Tavakkalchilik — mijozlar tomonidan jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish va (yoki) ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirish maqsadida operatsiyalarni amalga oshirish.

Noan�q va asossiz havolalar keltirilganligi

Bir normativ-huquqiy hujjatdagi yoki boshqa normativ-huquqiy hujjatdagi normalarga havolalar aniq, mantiqiy izchil boʻlishi va normativ-huquqiy hujjatni yoxud uning alohida qoidalarini koʻrsatishi kerak.

Shuningdek, tegishli vakolatlar mavjud boʻlmaganda, qonun hujjatlaridagi boʻshliqlarning qonun osti hujjatlari yordamida toʻldirilishi tor idoraviy yondashuv holatlarini keltirib chiqarishi mumkin.

Bundan tashqari, huquqiy normaning chegarasini belgilash imkonini bermaydigan, xususan “va boshqalar”, “va hokazo” kabi normalarning qoʻllanilishi huquqni qoʻllovchilarga asossiz ravishda koʻrib chiqish doirasining kengaytirish imkonini beradi.

Shu sababdan, noaniq va asossiz havolalar keltirilmasligi hamda normativ-huquqiy hujjatni qabul qilish tegishli davlat organlarining vakolat doirasida amalga oshirilishi zarur.

1-misol: normativ-huquqiy hujjat:

davlat organi qonunchilikda belgilangan muddatlarda qaror qabul qiladi.

Muammo: muddatlar qaysi normativ-huquqiy hujjatning normalari bilan belgilanganligi aniq emas.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

davlat organi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 10-moddasida belgilangan muddatlarda qaror qabul qiladi.

2-misol: Soliq kodeksida qoʻshilgan qiymat soligʻi boʻyicha imtiyozlar faqat ushbu Kodeks bilan taqdim qilinishi belgilangan.

Shu bilan birga, mazkur Kodeksda oʻxshashi Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilmaydigan, tasdiqlangan roʻyxat boʻyicha Oʻzbekiston Respublik?si hududiga olib kiriladigan texnologik asbob-uskunalar qoʻshilgan qiymat soligʻidan ozod etilgan.

Mazkur roʻyxat qonunosti hujjati bilan tasdiqlangan.

Muammo: Soliq kodeksida qoʻshilgan qiymat soligʻi boʻyicha imtiyozlar faqat ushbu Kodeks bilan taqdim qilinishi belgilanganligi qaramasdan, qoʻshilgan qiymat soligʻidan ozod etilgan texnologik asbob-uskunalar roʻyxati qonunosti hujjat bilan tasdiqlangan.

Vaholanki, mazkur roʻyxat ijro etuvchi organ tomonidan mustaqil shakllantirilishi natijasida ushbu roʻyxatga texnologik asbob-uskunalar ayrim shaxslar manfaatlarida kiritilishi xavfi mavjud.

Yechim: qoʻshilgan qiymatsoligʻidan ozod etilgan texnologik asbob-uskunalar roʻyxatini bevosita Soliq kodeksi bilan tasdiqlash zarur.

3-misol: normativ-huquqiy hujjat:

nazorat tadbiri rejali tekshirish davomida, maʼlum bir hududda (mintaqada) zararlanish oʻchogʻi aniqlanganda, mahsulot import qilinganda va boshqa holatlarda amalga oshiriladi.

Muammo: nazorat tadbiri amalga oshirilishi mumkin boʻlgan holatlar aniq belgilab berilmaganligi oqibatida tekshiruvchida asossiz ravishda diskretsion vakolatlar vujudga keladi.

Yechim: nazorat tadbiri rejali tekshirish davomida, maʼlum bir hududda (mintaqada) zararlanish oʻchogʻi aniqlanganda, mahsulot import qilinganda amalga oshiriladi.

Normativ-huquqiy hujjatlar oʻrtasida ziddiyatlarning mavjudligi

Normativ-huquqiy hujjatlarning normalari oʻzaro muvofiq boʻlishi lozim. Normativ-huquqiy hujjatlar normalarining bir biriga zid boʻlishi, huquqni qoʻllashda turli xil tushunmovchiliklarning yuzaga kelishiga olib keladi.

Misol: Hukumat qarori bilan tasdiqlangan namunaviy hujjatlarga muvofiq tanlov (tender) takliflarini ochish tanlov (tender) eʼlon qilingan sanadan boshlab 10 — 15 kundan keyin boʻlib oʻtadi.

“Davlat xaridlari toʻgʻrisida”gi Qonunda ushbu muddat 30 — 45 kunni tashkil qiladi.

Muammo: Vazirlar Mahkamasining qarori va Qonunda ikki xil muddat belgilanganligi oqibatida ijrochilarning oʻzlariga qulay boʻlgan muddatda ish yuritishiga hamda ziddiyatli huquqni qoʻllash amaliyoti shakllanishiga olib keladi.

Yechim: Vazirlar Mahkamasining qarorida belgilangan muddatlarni Qonunga muvofiqlashtirish zarur.

Vakolatlar, huquq va majburiyatlar bilan bogʻliq korrupsiyaviy omillar

Diskretsion vakolatlarning kengligi

Davlat organlari va boshqa tashkilotlarga yoki ularning mansabdor shaxslariga (keyingi oʻrinlarda davlat organlari deb yuritiladi) oʻz ixtiyoriga koʻra qarorlar qabul qilish, bir nechta turdagi qarorlarni qabul qilishni tanlash va qarorlarni ijro etishning usullarini belgilash imkoniyatini asossiz ravishda berish oqibatida korrupsiyaviy holatlar vujudga kelishining xavfi yuqori hisoblanadi.

Diskretsion vakolatlarning kengligi asosan quyidagilarda koʻrinadi:

qarorlarni qabul qilishning sharoitlari va asoslarining mavjud emasligi;

davlat organlariga oʻz ixtiyoriga koʻra yuridik faktni baholashga hamda jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan tegishli harakatlarni amalga oshirishning tartibini mustaqil ravishda belgilashga yoʻl qoʻyish;

“qaror qabul qilishi mumkin” shaklidagi qaror qabul qilish vakolatini berish;

davlat organlariga ularning vakolatiga tegishli boʻlmagan vazifa va vakolatlarning yuklatilishi.

1-misol: normativ-huquqiy hujjat:

litsenziyalovchi organ litsenziya talabgori hujjatlarini koʻrib chiqish natijasi boʻyicha litsenziya berish yoki litsenziya berishni rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qilishi mumkin.

Muammo: litsenziya berish yoki litsenziya berishni rad etish uchun asoslar belgilanmagan, shuningdek litsenziyalovchi organga “qaror qabul qilishi mumkin” shaklidagi qaror qabul qilish vakolati berilgan.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

litsenziyalovchi organ talabgorning hujjatlarini koʻrib chiqish natijasi litsenziya berish yoki litsenziya berishni rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi.

Litsenziya berish uchun quyidagilar asos boʻladi:

...

Litsenziya berishni rad etish uchun quyidagilar asos boʻladi:

...

2-misol: normativ-huquqiy hujjat:

hokimliklar kommunal xizmatlar toʻlovi va majburiy badallarni toʻlash boʻyicha qarzlarni undirish toʻgʻrisida daʼvolar bilan sudga murojaat qiladi.

Muammo: mazkur vakolat hokimliklarning asosiy vazifalariga xos boʻlmagan vakolat hisoblanadi hamda hokimlik, kommunal xizmat koʻrsatuvchilar va isteʼmolchilar oʻrtasida korrupsiyaviy holatlarni yuzaga keltirishi mumkin.

Bundan tashqari, kommunal xizmat koʻrsatuvchilar mustaqil xoʻjalik yurituvchi subyektlar hisoblanadi va sudga daʼvo ariza bilan chiqish kabi qarorlarni oʻzlari mustaqil hal qilishi lozim.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

hokimliklarning kommunal xizmatlar toʻlovi va majburiy badallarni toʻlash boʻyicha qarzlarni undirish toʻgʻrisida daʼvolar bilan sudga murojaat qilish vakolatini bekor qilish.

Aniq belgilanmagan vakolatlar

Ayrim hollard� normativ-huquqiy hujjatning matnidan vazifa yoki topshiriq ijrosi uchun masʼul boʻlgan davlat organini aniqlash imkoni boʻlmaydi.

Bu holat davlat organi tomonidan oʻzi manfaatdor boʻlmagan maʼlum bir harakat qilinayotganligini koʻrsatish, amalda esa ushbu harakatni bajarilmaslik uchun qilinadi.

Shu bilan birga, topshiriq ijrosi uchun masʼul etib bir necha tashkilotlar belgilanadi.

Ushbu tashkilotlarning vakolat doirasi aniq belgilanmaganligi oqibatida ular topshiriqning bajarilishini bir-biriga yuklashiga olib kelishi mumkin. Natijada topshiriqning ijrosi yetarli darajada taʼminlanmaydi.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

ushbu Qonunning ijrosi tegishli vazirlik tomonidan taʼminlanadi.

Muammo: ijro uchun masʼul vazirlikni aniqlash imkoni mavjud emasligi oqibatida davlat organlari oʻzlarining manfaatlari nuqtai nazardan harakat qilishlari mumkin.

1-yechim: normativ-huquqiy hujjat:

ushbu Qonunning ijrosi “Elektron hukumat toʻgʻrisida”gi Qonunning 13-moddasida belgilangan davlat organi tomonidan taʼminlanadi.

2-yechim: normativ-huquqiy hujjat:

ushbu Qonunning ijrosi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi tomonidan taʼminlanadi.

Davlat organlarining takrorlovchi vakolatlari va vazifalarning mavjudligi

Davlat organiga boshqa davlat organi bilan takrorlanayotgan vakolatlar va vazifalar yuklatilishi topshiriq yetarli darajada ijro qilinmasligiga, vazifani ijro etish uchun ortiqcha resurslar sarflanishiga, shuningdek jismoniy va yuridik shaxslar oldida ortiqcha byurokratik toʻsiqlar vujudga kelishiga olib kelishi mumkin.

Misol: Normativ-huquqiy hujjatga muvofiq hokimliklarga isteʼmolchilar huquqlari himoyasini amalga oshirish boʻyicha vazifalar yuklatilgan.

Muammo: mazkur vazifa Isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish agentligining vazifalarini takrorlaydi, shuningdek hokimliklarning tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash boʻyicha funksiyasi bilan bogʻliq manfaatlar toʻqnashuviga olib kelishi mumkin.

Yechim: hokimliklarning isteʼmolchilar huquqlari himoyasini amalga oshirish boʻyicha vazifasini bekor qilish zarur.

Davlat organi tomonidan oʻzining vakolatiga kirmaydigan masalalar boʻyicha normativ-huquqiy hujjat qabul qilinishi

Normativ-huquqiy hujjatlarning mazkur hujjatlarni qabul qilish vakolatiga ega boʻlmagan davlat organlari tomonidan qabul qilinishi ushbu hujjatlarda ayrim shaxslarning manfaatlari mavjudligini koʻrsatadi.

Misol: Vazirlar Mahkamasining qarori bilan muayyan bir tadbirkorlik subyektlari guruhi qoʻshilgan qiymat soligʻini toʻlashdan ozod qilinishi belgilanmoqda.

Muammo: Soliq kodeksiga asosan soliq imtiyozlari faqat ushbu Kodeks bilan berilishi mumkin (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari bilan belgilangan soliq stavkasini kamaytirish holatlari bundan mustasno).

Yechim: Vazirlar Mahkamasining qaroridan tadbirkorlik subyektlarini qoʻshilgan qiymat soligʻini toʻlashdan ozod qilinishini nazarda tutuvchi normalar chiqarib tashlanishi zarur.

Vazifa yoki topshiriqni bajarish uchun ijrochida yetarli vakolatlar va resurslarning mavjud emasligi

Davlat organi oʻz vazifalarini toʻlaqonli bajara olishi uchun barcha zarur vakolatlar va resurslarga, shu jumladan ularni bajarish uchun yetarli muddatga ega boʻlishi muhim hisoblanadi.

Shu sababdan, yuklatilayotgan vazifalarni amalga oshirish uchun talab qilinadigan resurslar va mavjud imkoniyatlarning qiyosiy tahlili natijasi boʻyicha mazkur vazifalar yuklatilishining maqsadga muvofiq.

1-misol: Vazirlar Mahkamasining qarori bilan Taʼlim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi (Taʼlim inspeksiyasi)ga taʼlim tashkilo�lariga bevosita tashrif buyurgan holda va tashrif buyurmagan holda taʼlim tashkilotlarini tekshirish vakolati berilmoqda.

Muammo: Taʼlim inspeksiyasida mazkur vakolatni amalga oshirish uchun zarur resurslar mavjud emas.

Xususan, Taʼlim inspeksiyasida va uning hududiy tuzilmasida ushbu faoliyatni amalga oshiruvchi 83 ta shtat birliklari mavjud boʻlsa, taʼlim tashkilotlarining soni 25 mingdan ortiqni tashkil etadi.

Shunga koʻra, Taʼlim inspeksiyasida barcha taʼlim tashkilotlarini nazorat qilish imkoni mavjud emas, bu esa tekshiriladigan taʼlim tashkilotini tanlash jarayonida korrupsiyaviy holatlarini yuzaga keltirishi mumkin.

Yechim: Taʼlim inspeksiyasiga zarur shtat birliklarini ajratish yoki taʼlim tashkilotlarini “xavfni tahlil qilish” tizimi hamda elektron dasturiy taʼminot yordamida masofadan turib nazorat qilish tartibini yoxud taʼlim tashkilotlarini nazorat qilishning boshqa muqobil usullarini joriy etish.

2-misol: normativ-huquqiy hujjat:

Davlat aktivlarini boshqarish agentligi davlat ulushi ishtirokidagi xoʻjalik jamiyatlarining faoliyati ustidan nazorat qilish sohasida quyidagi vakolatlarga ega:

yillik hisobotlarni koʻrib chiqish;

tashkilot yigʻilishlarida qatnashish;

muddatdan tashqari yigʻilishlarni oʻtkazish.

Muammo: mazkur Agentlikka samarali nazorat amalga oshirish uchun yetarli vakolatlar berilmagan.

Yechim: Agentlikka yuqoridagilardan tashqari quyidagi vakolatlarni berish:

davlat ulushi ishtirokidagi xoʻjalik jamiyatlari faoliyatiga oid har qanday maʼlumotni olish;

davlat ulushi ishtirokidagi xoʻjalik jamiyatlarida maxsus audit oʻtkazish;

davlat ulushi ishtirokidagi xoʻjalik jamiyatlarining rahbarlarini tayinlash yoki vazifasidan ozod etish masalalari yuzasidan umumiy yigʻilish kun tartibiga takliflar kiritish.

3-misol: normativ-huquqiy hujjat:

Davlat bojxona qoʻmitasi uch oylik muddatda BMTning Savdo tartib-taomillarini soddalashtirish va elektron ish amaliyotlari boʻyicha markazi tomonidan ishlab chiqilgan “yagona darcha” mexanizmini yaratish boʻyicha tavsiyalar va yoʻl-yoʻriq tamoyillari mezonlariga javob beradigan “Yagona darcha” bojxona axborot tizimini ishlab chiqsin.

Muammo: mazkur axborot tizimini ishlab chiqish uchun uch oylik muddat yetarli emas. Xususan, axborot dasturni ishlab chiqish uchun:

axborot tizimining pasporti va konsepsiyasi ishlab chiqiladi hamda Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi bilan kelishiladi (1-2 oy);

axborot tizimining texnik topshirigʻi ishlab chiqiladi hamda Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi bilan kelishiladi (2-3 oy);

barcha hujjatlar boʻyicha ijobiy xulosalar olingandan soʻng davlat xaridlari sohasidagi qonunchilikka muvofiq konkurs (tender) oʻtkaziladi va gʻolib bilan shartnoma tuziladi (1 oy).

Shunga koʻra, axborot tizimini ishlab chiqish ishlari kamida 4 oydan keyin boshlanadi.

Yechim: “Yagona darcha” bojxona axborot tizimini ishlab chiqish uchun muddatni yuqoridagi jarayonlarni amalga oshirish uchun talab etiladigan muddatlarni inobatga olgan holda belgilash.

Kechiktirib tartibga solish

Normativ-huquqiy hujjat bilan maʼlum bir sohani tartibga solish, shu jumladan tegishli normalarni amalga oshirish tartibi (mexanizmlari) va shakllarini belgilash vazifasi maʼlum bir davlat organiga yuklatilishi (bevosita ushbu normativ-huquqiy hujjatda belgilanmasdan) natijasida:

ushbu norma uni amalga oshirish tartibi tasdiqlanmagunga qadar ijro qilinmasligiga;

tegishli munosabatlarni tartibga solishda davlat organi tomonidan tor idoraviy manfaatlarni koʻzlagan holda harakat qilinishiga olib kelishi mumkin.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

2021-yil 1-yanvardan markazlashtirilgan manbalar hisobiga moliyalashtiriladigan kapital qurilish bilan bogʻliq tovarlar, ishlar va xizmatlar xaridi faqat tanlov savdolari natijalari boʻyicha amalga oshiriladi.

Qurilish vazirligi kapital qurilishda tanlov savdolarini oʻtkazishning tartibi va shartlarini belgilaydi.

Muammo: Qurilish vazirligi tomonidan tartib va shartlar ishlab chiqilgunga qadar mazkur normaning ijrosi taʼminlanmaydi.

Shuningdek, normativ-huquqiy hujjatda tanlov savdolarini oʻtkazish tartibi va shartlari yuzasidan koʻrsatmalar nazarda tutilmagan boʻlib, bu vakolat ijro etuvchi organga berilgan. Natijada tanlov savdolarini oʻtkazishda korrupsiya holatlari vujudga kelishi mumkin.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

kapital qurilishda tanlov savdolarini oʻtkazish tartibi va shartlari quyidagilardan iborat:

...

Manfaatlar toʻqnashuvi

Normativ-huquqiy hujjatda shaxsiy manfaatdorlik (bevosita yoki bilvosita) shaxsning mansab yoki xizmat majburiyatlarini lozim darajada bajarishiga taʼsir koʻrsatayotgan yoxud taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan hamda shaxsiy manfaatdorlik bilan fuqarolarning, tashkilotlarning, jamiyatning yoki davlatning huquqlari va qonuniy manfaatlari oʻrtasida qarama-qarshilik yuzaga kelayotgan yoki yuzaga kelishi mumkin boʻlgan vaziyatlarni oldini olish choralari koʻrilishi lozim.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

tovar qiymati bir shartnoma boʻyicha bazaviy hisoblash miqdorining besh ming baravaridan yigirma besh ming baravarigacha boʻlgan miqdorni tashkil etgan taqdirda tanlov vositasidagi davlat xaridi amalga oshiriladi.

Bunda shartnomani bajarish boʻyicha eng yaxshi shartlarni taklif qilgan ishtirokchi gʻolib deb topiladi.

Muammo: manfaatlar toʻqnashuvi yuzaga kelishi mumkinligi inobatga olinmagan.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

tovar qiymati bir shartnoma boʻyicha bazaviy hisoblash miqdorining besh ming baravaridan yigirma besh ming baravarigacha boʻlgan miqdorni tashkil etgan taqdirda tanlov vositasidagi davlat xaridi amalga oshiriladi.

Shartnomani bajarish boʻyicha eng yaxshi shartlarni taklif qilgan ishtirokchi gʻolib deb topiladi.

Bunda, manfaatlar toʻqnashuvi yuzaga kelishi mumkin boʻlgan shaxslar tanlovda qatnashishiga yoʻl qoʻyilmaydi yoki xarid qilish tartib-taomillarini tashkil etish va oʻtkazish uchun javobgar boʻlgan shaxs bajariladigan vazifalardan chetlashtirilishi lozim.

Afzalliklarning asossiz belgilanishi

Normativ-huquqiy hujjatda huquqiy munosabatlarning bir guruh subyektlariga nisbatan boshqalarni teng boʻlmagan, kamsituvchi ahvolga soluvchi afzalliklarning belgilanishiga yoʻl qoʻyilmasligi zarur.

Misol:ayrim davlat unitar korxonalari va nodavlat tashkilotlarga litsenziya olmasdan faoliyatini amalga oshirish huquqi berilgan.

Muammo: mazkur toifadagi tashkilotlar tomonidan tegishli litsenziyani olmasdan faoliyatni amalga oshirishi bir qator salbiy holatlarga olib kelmoqda, xususan:

raqobatda boshqa tadbirkorlarga nisbatan ustunlik;

litsenziya talab va shartlarini chetlab oʻtish imkoniyati.

Yechim: davlat unitar korxonalari va nodavlat tashkilotlarning tegishli litsenziyani olmasdan faoliyatini amalga oshirish huquqini bekor qilish.

Normativ-huquqiy hujjatning kuchga kirishini asossiz ravishda kechiktirish

Normativ-huquqiy hujjatning kuchga kirishini asossiz ravishda kechiktirish mazkur hujjatning qabul qilinishi maqsadlariga erishishni imkonini bermaydi.

Bunday holatda davlat organlari tor idoraviy manfaatlarini koʻzlagan holda hujjatni amalga kiritilishi keyinga qoldirishi mumkin.

1-misol: tegishli normativ-huquqiy hujjat qabul qilingan boʻlib, u 2020-yil 1-yanvardan kuchga kirishi belgilangan.

Mazkur normativ-huquqiy hujjatga ikki marta oʻzgartirishlar kiritilib, ushbu hujjat 2021-yil 1-yanvar va keyinchalik 2022-yil 1-iyuldan kuchga kirishi belgilangan.

Muammo: mazkur hujjatning kuchga kirishi ikki marta, birinchisi 2021-yil 1-yanvarga qadar, ikkinchisi 2022-yil 1-iyulga qadar qoldirilgan.

Yechim: davlat organi tomonidan normativ-huquqiy hujjatni ishlab chiqish jarayonida hujjatning kuchga kirish sanasini aniq tahlillar asosida belgilash va hujjatning kuchga kirish sanasini keyinga qoldirmaslik choralarini koʻrish.

Huquq va majburiyatlar oʻrtasidagi nomutanosibliklar

Davlat organlarida huquqlar mavjud boʻlganda majburiyatlarning mavjud emasligi ularning mansab vakolatlaridan chetga chiqishiga sharoit yaratadi.

1-misol: normativ-huquqiy hujjat bilandavlat organlariga tadbirkorlik subyektlarini joyiga chiqqan holda tekshirish va uni amalga oshirish bilan bogʻliq huquqlar berilgan. Biroq, davlat organining tadbirkorlik subyektlari oldidagi ularning faoliyatini tekshirish bilan bogʻliq majburiyatlari nazarda tutilmagan.

Muammo: davlat organining tadbirkorlik subyektini tekshirish jarayonidagi majburiyatlari mavjud emasligi, uning tegishli huquqlaridan chegarasiz foydalanishi orqali vakolat doirasidan chetga chiqishiga sharoit yaratib beradi.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

davlat organi tadbirkorlik subyektlarining faoliyatini tekshirish jarayonida quyidagi huquq va majburiyatlarga ega:

...

Maʼmuriy tartib-taomillar bilan bogʻliq korrupsiyaviy omillar

Maʼmuriy tartib-taomillarning mavjud emasligi yoki toʻliq emasligi

Davlat organlari tomonidan tegishli harakatlarni bajarish tartibining mavjud emasligi natijasida ziddiyatli huquqni qoʻllash amaliyoti shakllanadi, davlat organlari tomonidan jismoniy va yuridik shaxslarga ortiqcha byurokratik toʻsiqlarning yaratilishi orqali korrupsiyaviy holatlar yuzaga keladi.

Maʼmuriy tartib-taomillarning mavjud emasligi yoki toʻliq emasligi asosan quyidagilarda koʻrinadi:

davlat organining harakatlari va vakolatlarini amalga oshirish tartibga solinmaganligi;

vakolatlarni bajarish protsessual tartibining belgilanmaganligi;

davlat organlari tomonidan maʼmuriy tartib-taomillarni bajarish uchun asoslarning mavjud emasligi yoki noaniqligi;

qabul qilinayotgan qarorni asoslab berish majburiyatining mavjud emasligi;

huquqiy boʻshliqlar mavjudligi;

jismoniy va yuridik shaxslarga tegishli boʻlgan huquqlarni amalga oshirishning aniq tartibga solinmaganligi;

amalga oshirilishining aniq mexanizmiga ega boʻlmagan normalarning mavjudligi.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

ustav fondi (kapitali)da davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan yuridik shaxslar tomonidan ishlab chiqariladigan yuqori likvidli va monopol mahsulotlarning bir qismi oʻrnatilgan kvotalar boʻyicha faqat birja savdolari orqali eksport qilinadi.

Muammo: mahsulotlarning turlariga aniqlik kiritilmagan, shuningdek mahsulotlarning “bir qismi”ni shakllantirishning mexanizmi belgilanmagan.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

ustav fondi (kapitali)da davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan yuridik shaxslar tomonidan ishlab chiqariladigan ushbu normativ-huquqiy hujjatga ilovasida keltirilgan yuqori likvidli va monopol mahsulotlarning 30% faqat birja savdolari orqali eksport qilinadi.

Belgilangan qoidalardan chiquvchi istisnolarni asossiz oʻrnatilishi

Tegishli sohada faoliyat yuritish uchun barcha ishtirokchilarga yagona tartib va qoidalar oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

Shuningdek, ochiqlik (shaffoflik)ni hamda hammaga teng imkoniyat yaratish va raqobat muhitini taʼminlash maqsadida tegishli huquqni olishning tanlov (auksion) tartibidan foydalaniladi.

Huquqni olishning aniq tartibi, shu jumladan tanlov (auksion) oʻtkazish tartibi belgilangan taqdirda ham, muayyan shaxslar oʻz manfaatlari asosida ushbu huquqni toʻgʻridan-toʻgʻri olishga harakat qilishlari mumkin.

Shu sababdan, belgilangan qoidalardan chiquvchi istisnolarni asossiz belgilanishi maqsadga muvofiq emas hisoblanadi.

Misol: bir normativ-huquqiy hujjatda markazlashtirilgan manbalar hisobiga moliyalashtiriladigan kapital qurilish bilan bogʻliq tovarlar, ishlar va xizmatlar xaridi faqat tanlov savdolari natijalari boʻyicha amalga oshirilishi, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno ekanligi nazarda tutilgan.

Boshqa normativ-huquqiy hujjat bilan maʼlum bir davlat organiga tanlov savdolarini oʻtkazmasdan kapital qurilish bilan bogʻliq tovarlar, ishlar va xizmatlar xaridini amalga oshirish ruxsat berilgan.

Muammo: mazkur holat sohada ochiqlik va raqobat muhitini taʼminlash imkonini bermaydi, shuningdek davlat xaridlarida korrupsiyaviy holatlari hamda “kartel” kelishuvlarning vujudga kelishiga olib keladi.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

markazlashtirilgan manbalar hisobiga moliyalashtiriladigan kapital qurilish bilan bogʻliq tovarlar, ishlar va xizmatlar xaridi faqat tanlov savdolari natijalari boʻyicha amalga oshiriladi.

Tanlov savdolarini oʻtkazmasdan kapital qurilish bilan bogʻliq tovarlar, ishlar va xizmatlar xaridini amalga oshirish taqiqlansin.

Ortiqcha va asossiz talablarning oʻrnatilganligi

Normativ-huquqiy hujjatda jismoniy va yuridik shaxslarga noaniq, bajarilishi qiyin boʻlgan va (yoki) ogʻirlashtirilgan talablarni oʻz ichiga olgan normalarning belgilanishi oqibatida jismoniy va yuridik shaxslar ushbu talablarni javobgarliksiz bajarmaslik choralarini izlashi mumkin.

Shu sababdan, jismoniy va yuridik shaxslarning erkinligini cheklashga olib kelishi mumkin boʻlgan, ularning xatti-harakatlari va faoliyatini sababsiz va asossiz tartibga solinishida ifodalaniladigan munosabatlarning haddan tashqari ortiqcha huquqiy tartibga soladigan normativ-huquqiy hujjatlarning qab�l qilinishi maqsadga muvofiq emas.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

avtomototransport vositalari haydovchilarini malakasini oshirish faoliyatini shugʻullanish uchun litsenziya shartlari quyidagilardan iborat:

...

butun oʻquv jarayonini qamrab oladigan davlat talablariga muvofiq uch oʻlchamli animatsiya effektlari va videokontentga ega avtomototransport vositalari haydovchilarining malakasini oshirish uchun alohida ishlab chiqilgan elektron oʻquv-uslubiy qoʻllanmalar bilan akkreditatsiya muddatiga mulkiy yoki boshqa ashyoviy huquq bilan taʼminlanganligi haqidagi hujjat;

avtomototransport vositalarini boshqarayotgan shaxslar (haydovchilar)ning malakasini oshirishga qoʻyiladigan davlat talablariga muvofiq malaka oshirish kurslarida bilimlar oʻzlashtirilishini aniqlash uchun animatsiya effektlariga ega yagona test dasturining akkreditatsiya muddatiga mulkiy yoki boshqa ashyoviy huquq bilan taʼminlanganligi haqidagi hujjat.

Muammo: amaliyotda aksariyat litsenziya talabgorlarida ushbu hujjatlarni taqdim etish imkoniyati mavjud emas.

Shunga koʻra, avtomototransport vositalari haydovchilarini malakasini oshirish faoliyatini litsenziyalash jarayoni juda murakkab, litsenziya talab va shartlari yuqori hamda mazkur faoliyat bilan shugʻullanmoqchi boʻlgan tadbirkorlik subyektlarini qisqartirishga, sohada yagona xizmat koʻrsatuvchi monopol tashkilot statusini saqlab qolishga qaratilgan.

Yechim: normativ-huquqiy hujjatda oʻrnatilgan litsenziya talab va shartlardagi bajarilishi qiyin boʻlgan va ogʻirlashtirilgan talablarni, shuningdek raqobatni cheklovchi qoidalarni chiqarib tashlash zarur.

Vaqt chegaralarining aniq belgilanmaganligi

Muddatlarning mavjud emasligi yoki noaniqligi, asosli sabablarsiz belgilangan muddatni choʻzish yoki qisqartirish imkoniyatini nazarda tutish korrupsiya holatlarini keltirib chiqarishi mumkin.

Vaqt chegaralari aniq belgilanmasligi oqibatida davlat xizmatchilari maʼlum bir harakatni amalga oshirishni oʻz manfaatlari yoʻlida kechiktirish yoki tezlashtirish xavfi yuzaga keladi.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

davlat ijrochisi ijro ishi yuritishni qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi qarorda ijro hujjatidagi talablarni ixtiyoriy ravishda bajarish uchun ijro ishi yuritish qoʻzgʻatilgan kundan eʼtiboran koʻpi bilan oʻn besh kun muddat belgilaydi.

Muammo: ushbu holatda davlat ijrochisi ijro hujjatidagi talablarni ixtiyoriy ravishda bajarish uchun muddatni oʻz manfaatlaridan kelib chiqib belgilashi mumkin.

Yechim: normativ-huquqiy hujjatda ijro hujjatidagi talablarni ixtiyoriy ravishda bajarish muddatini aniq belgilash zarur.

Toʻlov miqdorlari aniq belgilanmaganligi

Korrupsiyani oldini olish maqsadida jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan toʻlanadigan davlat bojlari, yigʻimlar va boshqa majburiy toʻlovlar miqdorlari aniq belgilanishi zarur.

Mazkur toʻlovlar miqdorlari qatʼiy belgilanmaganligi natijasida davlat organlari oʻz manfaatlarini koʻzlagan holda toʻlovlar miqdorini kamaytirishi yoki koʻpaytirishi mumkin.

Misol: ichki ishlar organlari pasportlarni zaruriyatga qarab koʻpi bilan 15 kunda bazaviy hisoblash miqdorining (keyingi oʻrinlarda BHM deb yuritiladi) 1 baravaridan 5 baravarigacha boʻlgan miqdordagi davlat boji toʻlangandan soʻng taqdim etadi.

Muammo: davlat boji miqdori aniq koʻrsatib oʻtilmaganligi natijasida mansabdor shaxs ushbu miqdorni oʻz ixtiyoriga koʻra belgilaydi, bu esa korrupsiya holatlarini vujudga keltirishi mumkin.

Yechim: Ichki ishlar vazirligi pasportlarni quyidagi muddatlarda va toʻlovlarda taqdim etadi:

15 kun ichida — BHMning 1 baravari;

5 kun ichida — BHMning 3 baravari;

24 soat ichida — BHMning 5 baravari miqdoridagi davlat boji toʻlanganda.

Sanksiyalarning nomutanosibligi

Noaniq va keng talqin qilinishi mumkin boʻlgan sanksiyalar davlat organlariga jismoniy va yuridik shaxslardan oʻz manfaatlarini koʻzlagan holda (pora evaziga) sanksiya darajasini belgilash imkoniyatini beradi.

Shuningdek, sanksiyalarning darajasi tegishli huquqbuzarlikning ijtimoiy ahamiyati va oqibatlari bilan mutanosib boʻlishi lozim.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

avtomobil transportida yoʻlovchilar tashish faoliyati bilan litsenziyasiz shugʻullanish — fuqarolarga BHMning 20 baravaridan 100 baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab boʻladi.

Muammo: birinchidan, jarima miqdori huquqbuzarlikning ijtimoiy ahamiyati va oqibatlariga nisbatan juda yuqori, ikkinchidan, sanksiyaning minimal va maksimal miqdorlari oʻrtasidagi farq ularni tayinlash mezonlari mavjud boʻlmay turib sezilarli darajada yuqori qilib belgilangan.

Mazkur holat mansabdor shaxsga asossiz ravishda oʻz ixtiyoriga koʻra sanksiya miqdorini belgilash huquqini beradi.

1-yechim: jarima miqdorini qatʼiy belgilash (misol uchun, BHMning 40 baravari miqdorda jarima solinishini belgilash);

2-yechim: sanksiyaning minimal va maksimal miqdorlari oʻrtasidagi farqni qisqartirish hamda ularni belgilashning aniq mezonlarini oʻrnatish.

Chora-tadbirlarni amalga oshirishning moliyalashtirish manbalari noaniqligi

Normativ-huquqiy hujjatda davlat organiga moliyalashtirish manbasi noaniq boʻlgan chora-tadbirni amalga oshirishning yuklatilishi natijasida ushbu chora-tadbir ijrosi taʼminlanmasdan qolishi yoki fuqarolar yoxud tadbirkorlik subyektlarini maʼlum manfaat yoʻlida noqonuniy homiylikka jalb etishga olib kelishi mumkin.

Misol: normativ-huquqiy hujjatda 2020-yil 1-iyundan 2021-yil 31-dekabrga qadar joylashtirish boʻyicha xizmatlar (mehmonxona xizmatlari) narxining 10 foizi miqdorida joylashtirish vositalarini subsidiyalash boʻyicha qoʻshimcha koʻmak koʻrsatilishi belgilangan.

Muammo: subsidiyalash manbasi, tartibi va uni amalga oshirishga masʼul boʻlgan tashkilot koʻrsatilmagan.

Yechim: Turizmni rivojlantirish davlat qoʻmitasi Turizm sohasini qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan quyidagi tartibda 2020-yil 1-iyundan 2021-yil 31-dekabrga qadar joylashtirish boʻyicha xizmatlar (mehmonxona xizmatlari) narxining 10 foizi miqdorida joylashtirish vositalarini subsidiyalash boʻyicha qoʻshimcha koʻmak koʻrsatilishini taʼminlasin:

...

Nazorat bilan bogʻliq korrupsiyaviy omillar

Shikoyat qilish tartibining mavjud emasligi

Davlat organlarning javobgarligi toʻgʻrisidagi normalarning, shuningdek ularning harakatlari (qarorlari) ustidan shikoyat qilish tartibining mavjud emasligi mansabdor shaxslarga oʻz vakolatlarini suiisteʼmol qilishiga sharoit yaratadi.

Misol: normativ-huquqiy hujjatda tegishli taʼlim muassasasiga oʻqishga kirish uchun test imtihonlarini oʻtkazish tartibi belgilangan.

Muammo: mazkur hujjatda test imtihonlari natijasidan yoki test oʻtkazish jarayonlaridan norozi boʻlgan shaxslarning shikoyat qilish huquqi va tartibi belgilanmaganligi oqibatida test natijalarining soxtalashtirish holatlari yuzaga kelishi mumkin.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

taʼlim muassasasida imtihonlar oʻtkazilishi davrida shikoyatlarni koʻrib chiqish uchun apellatsiya komissiyasi ishi tashkil etiladi.

Shikoyatlar imtihon natijalari eʼlon qilingan vaqtdan boshlab ikki kun ichida qabul qilinadi va apellatsiya komissiyasi tomonidan bir kunlik muddatda shikoyat qilgan shaxslar ishtirokida koʻrib chiqiladi.

...

Shaffoflik va jamoatchilik nazoratini taʼminlashdagi boʻshliqlar

Jamoatchilik nazorati shaffoflik va qonuniylikni taʼminlashning samarali usullaridan biri hisoblanadi.

Shunga koʻra, davlat organlarining faoliyati toʻgʻrisidagi hamda ular tomonidan jismoniy va yuridik shaxslarn�ng soʻrovlari yuzasidan maʼlumotlarni taqdim qilish tartibi toʻgʻrisidagi axborotni (bundan qonun bilan qoʻriqlanadigan sirni tashkil etuvchi axborotlar mustasno) oshkor etishni nazarda tutuvchi normalar belgilanishi kerak.

Misol: normativ-huquqiy hujjat:

Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi faoliyatini boshqa davlat organlari, tashkilotlar va ularning mansabdor shaxslaridan mustaqil ravishda amalga oshiradi.

Muammo: “mustaqil” atamasi nimani anglatadi? Ushbu tashkilot ustidan nazorat amalga oshirilmaydimi?

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi oʻz faoliyatini qonuniylik, xolislik, hisobdorlik, ochiqlik va shaffoflik prinsiplari asosida boshqa davlat organlari, tashkilotlar va ularning mansabdor shaxslaridan mustaqil ravishda amalga oshiradi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga boʻysunadi va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari oldida hisobdordir.

Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi quyidagi masalalar yuzasidan jamoatchilikka oʻz faoliyati yuzasidan hisobot taqdim etadi:

...

Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligining Nazorat kengashi tarkibiga jamoatchilik vakillari kiritiladi.

Davlat organlarining faoliyati ustidan nazorat qilishning shakllari va turlari belgilanmaganligi

Normativ-huquqiy hujjatda davlat organlari tomonidan muayyan harakatlarni amalga oshirish tartibi belgilangan boʻlib, davlat organlarining faoliyatini nazorat qilish tartibi koʻrsatilmagan boʻlsa davlat organi ushbu faoliyatni hujjatda belgilangan tartibga rioya qilmasdan oʻz manfaatlari nuqtai nazardan amalga oshirishi mumkin.

Misol: normativ-huquqiy hujjatda tadbirkorlik va shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish uchun yer uchastkalari elektron onlayn-auksion orqali doimiy foydalanishga berilishi belgilangan.

Muammo: davlat organlari tomonidan yer uchastkalarini berish tartib-taomillariga rioya qilinishi ustidan nazorat qilish tartibi belgilanmagan.

Yechim: normativ-huquqiy hujjat:

Davlat xizmatlari markazlari, prokuratura organlari va adliya organlari davlat organlari va boshqa tashkilotlar tomonidan yer uchastkalari elektron onlayn-auksion orqali berish tartibiga soʻzsiz rioya etilishi boʻyicha tizimli nazorat va monitoringni amalga oshiradi.

Tizimli nazorat va monitoring yer uchastkasi materiallarini tayyorlash jarayoniga aralashmasdan, “YERELEKTRON” AAT orqali amalga oshiriladi.

...

Yoʻnalishlar

Korrupsiyaviy omillar

Javoblar

Korrupsiyaviy omil mavjud norma va uning asosi

Normalarning barqarorligi va huquqiy muvofiqligi bilan bogʻliq korrupsiyaviy omillar

Soʻzlarning notoʻgʻri qoʻllanilishi

bor

yoʻq

Noaniq va asossiz havolalar keltirilganligi

bor

yoʻq

Normativ-huquqiy hujjatlar oʻrtasida ziddiyatlarning mavjudligi

bor

yoʻq

Vakolatlar, huquq va majburiyatlar bilan bogʻliq korrupsiyaviy omillar

Diskretsion vakolatlarning kengligi

bor

yoʻq

Aniq belgilanmagan vakolatlar

bor

yoʻq

Davlat organlarining takrorlovchi vakolatlari va vazifalarning mavjudligi

bor

yoʻq

Davlat organi tomonidan oʻzining vakolatiga kirmaydigan masalalar boʻyicha normativ-huquqiy hujjat qabul qilinishi

bor

yoʻq

Vazifa yoki topshiriqni bajarish uchun ijrochida yetarli vakolatlar va resurslarning mavjud emasligi

bor

yoʻq

Kechiktirib tartibga solish

bor

yoʻq

Manfaatlar toʻqnashuvi

bor

yoʻq

Afzalliklarning asossiz belgilanishi

bor

yoʻq

Normativ-huquqiy hujjatning kuchga kirishini asossiz ravishda kechiktirish

bor

yoʻq

Huquq va majburiyatlar oʻrtasidagi nomutanosibliklar

bor

yoʻq

Maʼmuriy tartib-taomillar bilan bogʻliq korrupsiyaviy omillar

Maʼmuriy tartib-taomillarning mavjud emasligi yoki toʻliq emasligi

bor

yoʻq

Belgilangan qoidalardan chiquvchi istisnolarni asossiz oʻrnatilishi

bor

yoʻq

Ortiqcha va asossiz talablarning oʻrnatilganligi

bor

yoʻq

Vaqt chegaralarining aniq belgilanmaganligi

bor

yoʻq

Toʻlov miqdorlari aniq belgilanmaganligi

bor

yoʻq

Sanksiyalarning nomutanosibligi

bor

yoʻq

Chora-tadbirlarni amalga oshirishning moliyalashtirish manbalari noaniqligi

bor

yoʻq

Nazorat bilan bogʻliq korrupsiyaviy omillar

Shikoyat qilish tartibining mavjud emasligi

bor

yoʻq

Shaffoflik va jamoatchilik nazoratini taʼminlashdagi boʻshliqlar

bor

yoʻq

Davlat organlarining faoliyati ustidan nazorat qilishning shakllari va turlari belgilanmaganligi

bor

yoʻq