Ushbu Qonunning maqsadi aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

tabiiy ofatlar — iqlim oʻzgarishi bilan bogʻliq, shuningdek geologik (zilzila, yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar), meteorologik (kuchli shamol, kuchli jala, doʻl, qor koʻchkisi, qurgʻoqchilik) va gidrologik (sel, suv toshqinlari) ofatlar, tabiiy yongʻinlar (dasht va oʻrmon yongʻinlari);

tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar (bundan buyon matnda favqulodda vaziyatlar deb yuritiladi) — muayyan hududda odamlar qurbon boʻlishiga, odamlarning sogʻligʻiga yoki atrof tabiiy muhitga zarar yetishiga, jiddiy moddiy talafotlarga hamda odamlarning hayot faoliyati sharoitlari buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan yoki olib kelgan avariya, halokat, xavfli tabiiy hodisa, tabiiy ofat yoxud boshqa ofat natijasida, karantinli va inson uchun xavfli boʻlgan boshqa yuqumli kasalliklar tarqalishi natijasida yuzaga kelgan vaziyatlar;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish — favqulodda vaziyatlar roʻy berganda oʻtkaziladigan hamda odamlarning hayotini asrab qolishga va sogʻligʻini saqlashga, atrof tabiiy muhitga yetkaziladigan zarar va moddiy talafotlar miqdorlarini kamaytirishga, shuningdek favqulodda vaziyatlar zonalarining kengayishiga yoʻl qoʻymaslikka hamda xavfli omillar taʼsirini tugatishga qaratilgan qutqaruv ishlari va kechiktirib boʻlmaydigan ishlar majmui;

favqulodda vaziyat zonasi — favqulodda vaziyat manbai yuzaga kelganligi oqibatida odamlar qurbon boʻlishi, ularning sogʻligʻiga yoki atrof tabiiy muhitga zarar yetishi xavfi mavjud boʻlgan va (yoki) uning taʼsirida jiddiy moddiy talafotlar koʻrilgan, shuningdek odamlarning hayot faoliyati sharoitlari buzilgan hudud;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish — favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish boʻyicha tadbirlar majmui, vositalar hamda usullar tizimi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish — oldindan oʻtkaziladigan hamda favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfini imkon qadar kamaytirishga, bunday vaziyatlar roʻy bergan taqdirda esa odamlarning hayotini asrab qolishga va sogʻligʻini saqlashga, atrof tabiiy muhitga yetkaziladigan zarar va moddiy talafotlar miqdorlarini kamaytirishga qaratilgan tadbirlar majmui.

Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:

qonuniylik;

insonparvarlik, inson hayoti va sogʻligʻining ustuvorligi;

oshkoralik;

axborotning oʻz vaqtida berilishi va ishonchliligi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish choralarining oldindan koʻrilishi.

Favqulodda vaziyatlar roʻy berish manbaiga qarab tabiiy xususiyatli favqulodda vaziyatlarga hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlarga boʻlinadi.

Odamlar qurbon boʻlishiga, ularning sogʻligʻiga yoki atrof tabiiy muhitga zarar yetishiga, jiddiy moddiy talafotlarga, odamlarning hayot faoliyati sharoitlari buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan yoki olib kelgan tabiiy ofatlar, epidemiyalar, epizootiyalar, epifitotiyalar tabiiy xususiyatli favqulodda vaziyatlardir.

Odamlar qurbon boʻlishiga, ularning sogʻligʻiga yoki atrof tabiiy muhitga zarar yetishiga, jiddiy moddiy talafotlarga, odamlarning hayot faoliyati sharoitlari buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan yoki olib kelgan sanoatdagi, transportdagi avariyalar va boshqa texnogen avariyalar, yongʻinlar (portlashlar), kuchli taʼsir etuvchi zaharli, kimyoviy, radioaktiv hamda xavfli biologik moddalarning tarqalishi yoxud tarqalish xavfi bilan bogʻliq avariyalar, binolar va inshootlarning toʻsatdan qulashi, toʻgʻonlarning, tozalash inshootlarining buzilishi, shuningdek odamlarning hayot faoliyatini taʼminlovchi kommunikatsiya tizimlaridagi avariyalar texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardir.

Favqulodda vaziyatlar jabrlangan odamlarning soniga, koʻlamiga va yetkazilgan moddiy zararning miqdoriga qarab lokal, mahalliy, respublika miqyosida hamda transchegaraviy boʻlishi mumkin.

Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishga rahbarlik qilish:

Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida — Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri;

vazirliklarda, idoralarda va tashkilotlarda — ularning rahbarlari;

Qoraqalpogʻiston Respublikasida, viloyatlarda, Toshkent shahrida, tumanlarda, shaharlarda — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar, Toshkent shahar, shuningdek tumanlar, shaharlar hokimlari tomonidan amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini taʼminlaydi;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi faoliyati tartibini belgilaydi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moliyaviy va moddiy resurslarning davlat zaxiralari yaratilishini taʼminlaydi hamda ulardan foydalanish tartibini belgilaydi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etish uchun jalb etiladigan kuchlar va vositalarning moliyaviy hamda moddiy jihatdan taʼminlanishini, ularning maxsus texnika va boshqa moddiy-texnika vositalari bilan jihozlanishini tashkil etadi;

favqulodda vaziyatlarning roʻy berishi sabablarini (manbalarini), koʻlamlarini, jabrlangan odamlarning sonini, moddiy zararning miqdorini hisobga olgan holda, favqulodda vaziyatlar tasnifini tasdiqlaydi, shuningdek ularni bartaraf etishda mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining ishtirok etish darajasini belgilaydi;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi faoliyati ustidan nazoratni amalga oshiradi;

favqulodda vaziyatlarda jabrlanganlarga moddiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organidir (bundan buyon matnda maxsus vakolatli davlat organi deb yuritiladi).

Maxsus vakolatli davlat organi:

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshiradi;

aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikning ijro etilishini taʼminlaydi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish, odamlarning hayoti va sogʻligʻini saqlash, moddiy va madaniy boyliklarni muhofaza qilish, shuningdek favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etish hamda zararni kamaytirish boʻyicha chora-tadbirlar ishlab chiqadi va ularni amalga oshiradi;

Oʻzbekiston Respublikasi hududida roʻy berishi mumkin boʻlgan favqulodda vaziyatlarni oldindan prognoz qiladi, favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etishga doir rejalarni ishlab chiqadi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi maqsadli dasturlarning ishlab chiqilishini va ilmiy tadqiqotlarning amalga oshirilishini tashkil etadi, shuningdek ushbu sohaga oid ilm-fanning rivojlanishini, zamonaviy axborot-kommunikatsiya va innovatsion texnologiyalar joriy etilishini taʼminlaydi;

tashkiliy-huquqiy shakli va idoraviy mansubligidan qatʼi nazar, barcha tashkilotlar hamda fuqarolar tomonidan bajarilishi shart boʻlgan qarorlarni oʻz vakolatlari doirasida qabul qiladi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish boʻyicha harakatlar rejalarining, nizomlarning, qoidalarning va yoʻriqnomalarning kelishib olinishini amalga oshiradi;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning rahbarlarini, shuningdek favqulodda vaziyatlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etish uchun jalb etiladigan kuchlarni favqulodda vaziyatlar sharoitlarida harakat qilishga tayyorlashni tashkil etadi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun kuchlar va vositalarni boshqarishni amalga oshiradi, boshqaruv punktlarini, xabar berish va aloqa tizimlarini tashkil etadi;

favqulodda vaziyatlar sharoitlarida qutqaruv ishlarini va kechiktirib boʻlmaydigan boshqa ishlarni tashkil etadi hamda amalga oshiradi, yongʻinlarni bartaraf etadi;

yonish va portlash xavfi yuqori boʻlgan kimyoviy moddalarni (mahsulotlarni) saqlash, tashish, ulardan foydalanish hamda ularni yoʻq qilish chogʻida roʻy beradigan favqulodda vaziyatlarning oldini olish, shuningdek ularning oqibatlarini bartaraf etish tadbirlarini qonunchilikka muvofiq amalga oshiradi;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish boʻyicha respublika darajasida, hududiy va mahalliy darajada tadbirlarni belgilaydi hamda amalga oshiradi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishga doir tadbirlarning bajarilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;

ishlab chiqarish obyektlari va ijtimoiy obyektlar boʻyicha loyihalar hamda qarorlarning davlat ekspertizasini oʻtkazishda ishtirok etadi.

Maxsus vakolatli davlat organi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari:

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida qarorlar qabul qiladi;

aholini va hududlarni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi axborotni toʻplashni hamda almashishni, shuningdek favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi toʻgʻrisida yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berganligi haqida aholiga oʻz vaqtida xabar berishni va axborot uzatishni amalga oshiradi;

aholini xabardor qilish va aholiga axborot uzatishning maxsus texnik vositalarini oʻrnatish uchun joylar, shuningdek ommaviy axborot vositalarida efir vaqti ajratilishida maxsus vakolatli davlat organiga koʻmaklashadi;

mahalliy miqyosdagi favqulodda vaziyatlar roʻy berganda Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimining hududiy quyi tizimi uchun yuqori tayyorgarlik rejimini yoki favqulodda vaziyat rejimini joriy etish haqida, shuningdek aholini xavfsiz joylarga evakuatsiya qilishga doir tadbirlarni amalga oshirish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moliyaviy va moddiy resurslar zaxiralarini yaratadi, favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishga doir tadbirlarni moliyalashtirishni amalga oshiradi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi davlat dasturlarini amalga oshirishga koʻmaklashadi;

tabiiy ofatlar roʻy berganda kechiktirib boʻlmaydigan himoya tadbirlari va avariya-tiklash ishlari olib borilishini taʼminlaydi;

favqulodda vaziyatlar xavfi mavjud hududlarda joylashgan, evakuatsiya qilinishi lozim boʻlgan aholini xavfsiz joylarga vaqtincha evakuatsiya qilish hamda, zaruratga koʻra, bosqichma-bosqich doimiy evakuatsiya qilish boʻyicha kompleks choralarni ishlab chiqadi va amalga oshiradi, shuningdek xavfsiz hududlarga evakuatsiya qilingan aholi uchun zarur shart-sharoitlar yaratilishini taʼminlaydi;

favqulodda vaziyatlar oqibatida aholiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash boʻyicha choralar koʻradi;

tashkiliy-huquqiy shakli va idoraviy mansubligidan qatʼi nazar, barcha tashkilotlarning favqulodda vaziyatlarda ishlash barqarorligini oshirishga koʻmaklashadi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun kuchlarning shayligi ustidan nazoratni amalga oshiradi;

favqulodda vaziyat zonasida qutqaruv ishlarini va kechiktirib boʻlmaydigan boshqa ishlarni amalga oshirish uchun avariya-qutqaruv kuchlarining (shu jumladan tezkor harakat boʻlinmalarining) va maxsus tuzilmalarning doimiy shayligini tashkil etadi;

qutqaruv ishlarini va kechiktirib boʻlmaydigan boshqa ishlarni tashkil etadi hamda amalga oshiradi, shuningdek bunday ishlar oʻtkazilishi chogʻida jamoat tartibi saqlanishini tashkil etishga koʻmaklashadi;

favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etish hamda aholini muhofaza qilish uchun barcha hududiy kuchlar va vositalarni ishga soladi.

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari:

aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikning ijro etilishini taʼminlaydi;

oʻz tasarrufidagi obyektlarda roʻy berishi mumkin boʻlgan favqulodda vaziyatlarning oldini olishga, shu jumladan odamlarning hayotiga va sogʻligʻiga tahdid soluvchi kasalliklarning keng tarqalishiga yoʻl qoʻymaslikka qaratilgan profilaktika tadbirlarini amalga oshiradi;

oʻz tasarrufidagi obyektlarning favqulodda vaziyatlar sharoitlarida harakat qilishga shayligini taʼminlaydi;

tarmoqning va oʻz tasarrufidagi obyektlarning favqulodda vaziyatlar sharoitlarida barqaror ishlashini oshirishga qaratilgan tadbirlarni ishlab chiqadi hamda amalga oshiradi;

oʻz tasarrufidagi obyektlarda favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi toʻgʻrisidagi yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berganligi haqidagi axborotni maxsus vakolatli davlat organiga tezkorlik bilan kiritadi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish boʻyicha harakatlar rejalarini, nizomlar, qoidalar va yoʻriqnomalarni kelishib olish uchun maxsus vakolatli davlat organiga taqdim etadi;

oʻz tasarrufidagi obyektlarning xodimlarini favqulodda vaziyatlardagi muhofazalanish usullariga va harakatlarga oʻrgatadi;

oʻz tasarrufidagi xavf darajasi yuqori boʻlgan obyektlarda favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi toʻgʻrisida yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berganligi haqida aholiga xabar berishning va aholini xabardor qilishning ichki hamda obyektga oid avtomatlashtirilgan tizimlarini yaratadi va ularni doimiy shay holatda saqlab turadi;

aholining va hududlarning muhofaza qilinganlik holati toʻgʻrisida axborot taqdim etadi, shuningdek aholiga va tarmoq xodimlariga favqulodda vaziyat roʻy berishi xavfi toʻgʻrisida yoki favqulodda vaziyat roʻy berganligi haqida tezkorlik bilan xabar beradi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moddiy va moliyaviy resurslar zaxiralarini yaratadi, ushbu maqsadlar uchun har yilgi ajratmalarni belgilaydi hamda markazlashtirilgan taʼminotni amalga oshiradi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etishga doir rejalarga muvofiq oʻz tasarrufidagi ishlab chiqarish obyektlarida va ijtimoiy obyektlarda, shuningdek ularga tutash hududlarda qutqaruv ishlarining hamda kechiktirib boʻlmaydigan boshqa ishlarning tashkil etilishi, moliyalashtirilishi va amalga oshirilishini taʼminlaydi;

oʻta muhim va toifalangan obyektlarni hamda ularning xodimlarini favqulodda vaziyatlar sharoitlarida oʻz faoliyatini davom ettirishi taʼminlanadigan punktlarga evakuatsiya qilish tadbirlarini amalga oshiradi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish uchun jalb etiladigan maxsus kuchlar va vositalarning tashkil etilishini, tayyorgarligini hamda shay holatda saqlab turilishini taʼminlaydi;

oʻz tasarrufidagi obyektlarni loyihalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilish chogʻida favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish masalalariga doir talablarning bajarilishini nazorat qiladi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish chogʻida halok boʻlgan yoki jabrlangan xodimlarga kompensatsiyalar toʻlaydi;

boshqa respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari bilan favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish masalalari boʻyicha hamkorlikni amalga oshiradi.

Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari oʻz tasarrufidagi oʻta muhim, toifalangan hamda potensial xavf manbai boʻlgan obyektlarda favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish boʻyicha mutaxassislarning shtat lavozimlarini joriy etadi. Boshqa obyektlarda masʼul shaxslar tayinlanadi.

Tashkilotlar quyidagi huquqlarga ega:

roʻy berishi mumkin boʻlgan favqulodda vaziyatlar toʻgʻrisida, ularning roʻy berganligi, shuningdek zarur xavfsizlik va muhofaza choralari haqida xabardor boʻlish;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlariga favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish masalalari yuzasidan murojaat etish va hamkorlik qilish;

zarur boʻlganda, favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun davlat organlaridan, shuningdek boshqa tashkilotlardan moliyaviy resurslarni hamda kuchlar va vositalar resurslarini soʻrab olish.

Tashkilotlar:

xodimlarni, ishlab chiqarish va ijtimoiy soha obyektlarini favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish boʻyicha zarur choralarni rejalashtirishi, moliyalashtirishi va amalga oshirishi;

xavf darajasi yuqori boʻlgan obyektlarning xavfsizlik deklaratsiyasini ishlab chiqishi va taqdim etishi;

xodimlarni favqulodda vaziyatlar sharoitlaridagi muhofazalanish usullariga va harakatlarga oʻrgatishi;

xabar berishning avtomatlashtirilgan ichki va obyekt tizimlarini yaratishi hamda doimiy shay holatda saqlab turishi va favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi toʻgʻrisida yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berganligi haqida xodimlarga oʻz vaqtida xabar berishi;

favqulodda vaziyatlar sharoitlarida obyektlarning barqaror faoliyat koʻrsatishini va xodimlarning hayot faoliyatini taʼminlashi;

zarur boʻlganda, muhandislik-himoya inshootlarining oldindan qurilishini taʼminlashi va ularni doimiy shay holatda saqlab turishi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moliyaviy va moddiy resurslar zaxiralarini yaratishi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish uchun jalb etiladigan kuchlar va vositalarni yaratishi, ularning tayyorgarligini hamda shay holatda saqlab turilishini taʼminlashi;

maxsus vakolatli davlat organining hududiy boʻlinmasini oʻz hududida favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi toʻgʻrisida yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berganligi haqida tezkorlik bilan xabardor qilishi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish boʻyicha harakatlar rejalariga muvofiq oʻz tasarrufidagi obyektlarda avariya-qutqaruv ishlari amalga oshirilishini taʼminlashi;

ixtisoslashtirilgan qutqaruv xizmatlarini va qutqaruv tuzilmalarini belgilangan tartibda tashkil etishi, ularni shaxsiy tarkib, texnika va mol-mulk bilan butlashi;

evakuatsiyaga oid tadbirlarni belgilangan tartibda amalga oshirishi va odamlarni joylashtirish uchun oldindan joylarni tayyorlashi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida axborot taqdim etishi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish chogʻida halok boʻlgan yoki jabrlangan xodimlarga kompensatsiyalar toʻlashi shart.

Tashkilotlar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi va ularning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.

Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari:

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi vazifalarni hal qilishda mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga va boshqa tashkilotlarga koʻmaklashadi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish tadbirlariga fuqarolarni jalb etadi;

aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikka rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshiradi.

Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qonunchilikka muvofiq boshqa tadbirlarda ham ishtirok etishi mumkin.

Nodavlat notijorat tashkilotlari:

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etishda ishtirok etishi;

aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikka rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirishda ishtirok etishi;

favqulodda vaziyatlar manbalari hamda ularni bartaraf etish choralari toʻgʻrisida respublika ijro etuvchi hokimiyat organlaridan, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlaridan, shuningdek boshqa tashkilotlardan axborot olishi mumkin.

Nodavlat notijorat tashkilotlari qonunchilikka muvofiq boshqa tadbirlarda ham ishtirok etishi mumkin.

Ommaviy axborot vositalari:

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni amalga oshirishda ishtirok etadi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etishga doir tadbirlarni yoritadi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi bilimlarni targʻib qilishda ishtirok etadi;

aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikka rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshiradi.

Ommaviy axborot vositalari qonunchilikka muvofiq boshqa tadbirlarda ham ishtirok etishi mumkin.

Fuqarolar quyidagi huquqlarga ega:

favqulodda vaziyat roʻy berganda hayoti, sogʻligʻi va shaxsiy mol-mulkining muhofaza qilinishi;

umumiy va yakka muhofazalanish vositalaridan, respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning aholini favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish uchun moʻljallangan boshqa mol-mulkidan foydalanish;

mamlakat hududining muayyan joylarida boʻlganda ular duch kelishi mumkin boʻlgan xavf-xatar darajasi toʻgʻrisida hamda zarur xavfsizlik choralari haqida xabardor boʻlish;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish masalalari yuzasidan davlat organlariga murojaat etish;

favqulodda vaziyatlar zonalarida ishlaganligi uchun bepul tibbiy xizmat, kompensatsiyalar va boshqa imtiyozlar olish;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish jarayonida majburiyatlarini bajarish chogʻida oʻz sogʻligʻiga yetkazilgan zarar uchun kompensatsiyalar va imtiyozlar olish;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish majburiyatlarini bajarish chogʻida orttirgan kasalligi munosabati bilan mehnat qobiliyatini yoʻqotgan taqdirda, nogironligi mehnatda mayib boʻlish oqibatida kelib chiqqan xodimlar uchun belgilangan tartibda pensiya taʼminotini olish;

boquvchisini favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish majburiyatlarini bajarish chogʻida orttirgan mayiblik yoki kasallikdan halok boʻlganligi yoki vafot etganligi munosabati bilan yoʻqotganda, mehnatda mayib boʻlish tufayli halok boʻlgan shaxsning oila aʼzolari uchun belgilangan tartibda pensiya taʼminotini olish.

Fuqarolar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

Davlat ijtimoiy sugʻurtasi tartibi va shartlari, kompensatsiyalar hamda imtiyozlarning turlari va miqdorlari qonunchilikda belgilanadi.

Fuqarolar:

xavfsizlik choralariga rioya etishi, ishlab chiqarish intizomining va texnologik intizomning, ekologik xavfsizlik talablarining favqulodda vaziyatlar roʻy berishiga olib kelishi mumkin boʻlgan buzilishlariga yoʻl qoʻymasligi;

favqulodda vaziyatlardan muhofazalanishning asosiy usullarini, jabrlanganlarga birinchi tibbiy yordam koʻrsatish yoʻllarini oʻrganishi hamda oʻz bilimlari va amaliy koʻnikmalarini takomillashtirishi;

favqulodda vaziyatlar roʻy berishiga olib kelishi mumkin boʻlgan avariyalar, ofatlar, halokatlar va yongʻinlar xavfidan darak beruvchi aniqlangan alomatlar toʻgʻrisida tegishli organlarni xabardor qilishi;

favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi sharoitlaridagi va favqulodda vaziyatlar roʻy bergan sharoitlardagi ogohlantirish signallarini, yurish-turish qoidalarini hamda harakat qilish tartibini, umumiy va yakka muhofazalanish vositalaridan foydalanish usullarini bilishi;

zarur boʻlganda, qutqaruv ishlarini va kechiktirib boʻlmaydigan boshqa ishlarni amalga oshirishga koʻmaklashishi shart.

Fuqarolarning zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida turgan chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng huquqlarga ega boʻladi hamda ularning zimmasida majburiyatlar boʻladi.

Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish Oʻzbekiston Respublikasi favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi (bundan buyon matnda Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi deb yuritiladi) tomonidan taʼminlanadi.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida vakolatlarga ega boʻlgan yoki zimmasida majburiyatlar boʻlgan vazirliklarning, idoralarning, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashining, viloyatlar, Toshkent shahar, shuningdek tumanlar, shaharlar hokimliklarining hamda tashkilotlarning boshqaruv organlarini, kuchlari va vositalarini birlashtiradi.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi hududiy, funksional va axborot-boshqaruv quyi tizimlaridan iborat, shuningdek respublika, mahalliy hamda obyekt darajalariga ega boʻladi.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimining tarkibi va faoliyati tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimini boshqarish:

respublika darajasida — maxsus vakolatli davlat organi;

mahalliy darajada — maxsus vakolatli davlat organining hududiy boʻlinmalari;

obyekt darajasida — obyekt rahbari tomonidan amalga oshiriladi.

Prognoz qilingan yoki roʻy bergan favqulodda vaziyatning koʻlami va holatiga qarab muayyan hududda Favqulodda vaziyatlar davlat tizimining quyidagi rejimlari oʻrnatiladi:

kundalik rejim — muayyan hududda, obyektda favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi mavjud boʻlmaganda;

yuqori tayyorgarlik rejimi — favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi mavjud boʻlganda;

favqulodda vaziyat rejimi — favqulodda vaziyatlar roʻy berganda va favqulodda vaziyatlar davrida.

Yuqori tayyorgarlik va favqulodda vaziyat rejimlari roʻy bergan favqulodda vaziyatning turiga qarab Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashining, viloyatlar, Toshkent shahar, tumanlar va shaharlar hokimliklarining, shuningdek tegishli obyektlar rahbarlarining qarorlari bilan joriy etiladi.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi tomonidan kundalik rejimda amalga oshiriladigan asosiy tadbirlar quyidagilardan iborat:

atrof tabiiy muhitning holati, xavf darajasi yuqori boʻlgan obyektlardagi va ularga tutash hududlardagi vaziyat ustidan nazorat qilish hamda kuzatish, roʻy berishi mumkin boʻlgan favqulodda vaziyatlarni prognoz qilish, ularning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarini baholash;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi axborotni toʻplash, tahlil qilish va almashish;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish boʻyicha maqsadli va ilmiy-texnik dasturlar hamda tadbirlarni rejalashtirish va amalga oshirish;

aholini, moddiy va madaniy boyliklarni xavfsiz hududlarga evakuatsiya qilish, evakuatsiya qilingan aholi vaqtincha joylashtirilgan joylarda ularning hayot faoliyatini taʼminlash boʻyicha tadbirlarni rejalashtirish, shuningdek tegishli tayyorgarlik tadbirlarini amalga oshirish;

favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga doir tadbirlarni rejalashtirish;

aholini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga va muhofazalanish usullariga oʻrgatish;

aholiga xabar berishning va uni xabardor qilishning avtomatlashtirilgan tizimi shayligini taʼminlash hamda nazorat qilish;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moliyaviy va moddiy resurslar zaxiralarini yaratish hamda ularning oʻrnini toʻldirib borish;

sugʻurtaning maqsadli turlarini amalga oshirish.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi tomonidan yuqori tayyorgarlik rejimida amalga oshiriladigan asosiy tadbirlar quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi toʻgʻrisida yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berganligi haqida respublika ijro etuvchi hokimiyat organlariga, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga va boshqa tashkilotlarga xabar berish, shuningdek aholini xabardor qilish;

atrof tabiiy muhitning holati, xavf darajasi yuqori boʻlgan obyektlardagi va ularga tutash hududlardagi vaziyat ustidan monitoringni kuchaytirish, favqulodda vaziyatlarning roʻy berishi ehtimolini, koʻlamlari hamda oqibatlarini prognoz qilish;

favqulodda vaziyatlar roʻy berishi mumkin boʻlgan hududlarda ularning roʻy berishi xavfini baholash uchun tezkor guruhlarni tashkil etish, tahdid soluvchi omillarni bartaraf etish boʻyicha takliflar ishlab chiqish;

roʻy berishi mumkin boʻlgan favqulodda vaziyatlarning oldini olish boʻyicha tezkor tadbirlarni va, zarur boʻlganda, aholini xavfsiz hududlarga evakuatsiya qilishni amalga oshirish;

favqulodda vaziyatlar sharoitlarida aholini va atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish, shuningdek turar joy binolarining, hayot taʼminoti tizimlarining, obyektlar hamda iqtisodiyot tarmoqlarining barqaror faoliyat koʻrsatishini taʼminlash choralarini koʻrish;

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimiga kiradigan respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va tashkilotlar rahbarlarining kecha-kunduz navbatchiligini tashkil etish;

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimiga kiradigan respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining va tashkilotlarning tezkor boshqaruv boʻlinmalari oʻrtasida axborot almashinuvini kuchaytirish;

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimining kuchlari va vositalarini shay holatga keltirish, faoliyatni yuqori tayyorgarlik rejimiga oʻtkazish, ularning harakatlari rejalarini aniqlashtirish hamda zarur boʻlganda, ularni favqulodda vaziyatlar roʻy berishi mumkinligi taxmin qilinayotgan hududga yoʻnaltirish.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi tomonidan favqulodda vaziyat rejimida amalga oshiriladigan asosiy tadbirlar quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlar roʻy berganligi haqida respublika ijro etuvchi hokimiyat organlariga, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga va boshqa tashkilotlarga xabar berish, shuningdek aholini xabardor qilish;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etishga doir rejalarni amalga kiritish;

aholining, moddiy va madaniy qimmatliklarning xavfsiz hududlarga evakuatsiya qilinishini tashkil etish;

favqulodda vaziyat zonasining chegaralarini belgilash, oʻrab olish (toʻsib qoʻyish), unga kirish-chiqish rejimini va unda harakatlanish rejimini belgilash;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun kuchlarni jalb etish, mazkur tuzilmalar tomonidan favqulodda vaziyatlarning kengayishiga yoʻl qoʻymaslikka va ularning birlamchi sabablarini bartaraf etishga doir ishlarni, qutqaruv ishlarini hamda kechiktirib boʻlmaydigan boshqa ishlarni amalga oshirish;

iqtisodiyot obyektlarining barqaror faoliyat koʻrsatishini, shuningdek jabrlangan aholining hayot faoliyati sharoitlarini taʼminlash ishlarini tashkil etish;

favqulodda vaziyatlar zonalarida atrof tabiiy muhitning holati, avariya obyektlaridagi va ularga tutash hududlardagi vaziyat yuzasidan monitoring olib borish;

evakuatsiya qilingan aholini vaqtinchalik joylashtirish va uning hayot faoliyatini taʼminlash, tibbiy yordam koʻrsatilishini tashkil etish hamda aholining vaqtincha bandligini taʼminlash boʻyicha choralar koʻrish;

favqulodda vaziyatlar zonalarida epidemiyaga qarshi va sanitariya-gigiyena tadbirlarini bajarish;

infratuzilma obyektlarini tiklash, ijtimoiy ahamiyatga molik obyektlarning faoliyatini yoʻlga qoʻyish;

jabrlangan aholiga moddiy yordam koʻrsatish, jismoniy va yuridik shaxslarga yetkazilgan zararni kompensatsiya qilish boʻyicha tadbirlarni amalga oshirish.

Aholini maktabgacha, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, professional va oliy taʼlim tashkilotlarida, ishlab chiqarishda hamda yashash joyida favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga oʻrgatish umumiy va majburiydir.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimining rahbarlarini va mutaxassislarini tayyorlash hamda qayta tayyorlash oʻrta maxsus, professional va oliy taʼlim tashkilotlarida, malaka oshirish muassasalarida, kurslarda, maxsus oʻquv-uslubiyat markazlarida hamda ish joyida amalga oshiriladi.

Aholini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlashga doir tadbirlarga uslubiy rahbarlik va ularni nazorat qilish maxsus vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladi.

Aholini va mutaxassislarni favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash tartibi qonunchilikda belgilanadi.

Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi bilimlarni targʻib etish, tashkiliy-huquqiy shakli va idoraviy mansubligidan qatʼi nazar, barcha tashkilotlar tomonidan taʼminlanadi.

Favqulodda vaziyatlar monitoringi va ularni oldindan prognoz qilish Favqulodda vaziyatlar monitoringi, axborot almashish va prognoz qilishning yagona tizimiga kiruvchi respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari hamda tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyatlar monitoringining va ushbu vaziyatlarni oldindan prognoz qilishning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlarga olib keluvchi potensial manbalarni barvaqt aniqlash, ular ustidan tizimli kuzatuv va nazoratni tashkil etish hamda amalga oshirish;

favqulodda vaziyatlar monitoringiga va ularni prognoz qilishga doir axborotni, shuningdek ularning roʻy berishi hamda oqibatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni doimiy ravishda va avtomatlashtirilgan tarzda almashishni taʼminlash;

favqulodda vaziyatlarga olib keluvchi xavfli tabiiy, texnogen va ekologik jarayonlarning rivojlanish ehtimolini, xususiyatlari hamda koʻlamini oldindan prognoz qilish;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etishga, shuningdek ularning oqibatlarini kamaytirishga oid tavsiyalarni ishlab chiqish.

Favqulodda vaziyatlarning prognozlari, ularning roʻy berishi va oqibatlari, tegishli hududlardagi radiatsiyaviy, kimyoviy, tibbiy-biologik, yongʻin-portlash, seysmik va ekologik xavfsizlik toʻgʻrisidagi, shuningdek favqulodda vaziyatlar roʻy berishiga olib kelishi mumkin boʻlgan boshqa omillar haqidagi maʼlumotlar favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi axborotni tashkil etadi.

Agar qonunda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi axborot ochiqdir.

Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi axborotni yashirish, oʻz vaqtida taqdim etmaslik yoki bila turib yolgʻon axborot taqdim etish taqiqlanadi.

Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi axborot bilan taʼminlash tartibi qonunchilikda belgilanadi.

Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va boshqa tashkilotlar favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish holati, aholining xavfsizligini taʼminlash boʻyicha koʻrilayotgan choralar, prognoz qilinayotgan yoki roʻy bergan favqulodda vaziyatlar, ulardan muhofazalanish usullari toʻgʻrisida ommaviy axborot vositalari, shu jumladan maxsus texnika vositalari orqali aholini oʻz vaqtida va ishonchli tarzda xabardor qilishi shart.

Aholi favqulodda vaziyat roʻy berishi xavfi toʻgʻrisida yoki favqulodda vaziyat roʻy berganligi haqida darhol xabardor qilinadi. Axborotda fuqarolarga bunday vaziyatlarda harakat qilish va zarur muhofaza choralarini bajarish tartibi yetkaziladi.

Aholini favqulodda vaziyat roʻy berishi xavfi toʻgʻrisida yoki favqulodda vaziyat roʻy berganligi haqida xabar berish va xabardor qilishning avtomatlashtirilgan tizimi, shuningdek ommaviy axborot vositalari orqali amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyat roʻy berishi xavfi toʻgʻrisidagi yoki favqulodda vaziyat roʻy berganligi haqidagi axborot respublika va mahalliy televideniye hamda radio kanallari orqali darhol xabar qilinadi.

Xavf darajasi yuqori boʻlgan obyektlar, texnik jihatdan murakkab va noyob obyektlar loyiha hujjatlarining favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish talablariga rioya etilishi nuqtai nazaridan davlat ekspertizasi maxsus vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moliyaviy va moddiy resurslar zaxiralari ulardan favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun shoshilinch tarzda foydalanish maqsadida oldindan yaratiladi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moliyaviy va moddiy resurslar zaxiralari roʻy berishi mumkin boʻlgan favqulodda vaziyatlarning prognozidan, favqulodda vaziyatlarning koʻlamidan, shuningdek hududning tabiiy, iqtisodiy va boshqa oʻziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va boshqa tashkilotlar tomonidan yaratiladi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moliyaviy va moddiy resurslar zaxiralari favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga moʻljallangan oziq-ovqat mahsulotlarining maxsus zaxiralarini, kiyim-kechaklarni, dori vositalarini, tibbiy buyumlarni, tibbiy texnikani, qurilish materiallarini, neft mahsulotlarini, umumiy va yakka muhofazalanish vositalarini hamda boshqa moddiy resurslarni, shuningdek favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish chogʻidagi kutilmagan xarajatlarning oʻrnini toʻldirish uchun moʻljallangan pul mablagʻlarini oʻz ichiga oladi.

Favqulodda vaziyatlarni eʼlon qilish:

mahalliy miqyosdagi favqulodda vaziyatlarda — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisining, viloyatlar, Toshkent shahar, shuningdek tumanlar, shaharlar hokimlarining tegishli qarorlari;

respublika miqyosidagi va transchegaraviy favqulodda vaziyatlarda — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyatni eʼlon qilish maxsus vakolatli davlat organi va uning hududiy boʻlinmalari tomonidan tegishincha Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga hamda mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga roʻy bergan favqulodda vaziyatlar toʻgʻrisida taqdim etiladigan axborot asosida amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qilish:

lokal favqulodda vaziyatlarda — hududida favqulodda vaziyat roʻy bergan tashkilotning rahbari belgilagan masʼul xodim tomonidan;

mahalliy miqyosdagi favqulodda vaziyatlarda — maxsus vakolatli davlat organi hududiy boʻlinmasining rahbari yoki roʻy bergan favqulodda vaziyatning xususiyatiga qarab, tegishli sohada davlat boshqaruvini amalga oshiruvchi vazirlikning va idoraning hududiy boʻlinmasi rahbari tomonidan Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisining, viloyatlar, Toshkent shahar, shuningdek tumanlar, shaharlar hokimlarining qarori asosida;

respublika miqyosidagi va transchegaraviy favqulodda vaziyatlarda — maxsus vakolatli davlat organining rahbari yoki roʻy bergan favqulodda vaziyatning xususiyatiga qarab, tegishli sohada davlat boshqaruvini amalga oshiruvchi vazirlikning va idoraning rahbari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori asosida amalga oshiriladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslar favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslardir.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun jalb qilingan barcha kuchlar va vositalarni boshqarish, shuningdek ularning birgalikdagi harakatlarini tashkil etish favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslar tomonidan amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslarning vakolatlari:

lokal favqulodda vaziyatlarda — hududida favqulodda vaziyat roʻy bergan tashkilotning rahbari tomonidan;

mahalliy miqyosdagi favqulodda vaziyatlarda — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan;

respublika miqyosidagi va transchegaraviy favqulodda vaziyatlarda — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Favqulodda vaziyatlar zonasiga birinchi boʻlib yetib kelgan qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining rahbarlari favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslarning vakolatlarini oʻz zimmasiga oladi hamda ushbu rahbarlik qiluvchi shaxslar yetib kelguniga qadar mazkur vakolatlarni amalga oshiradi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslar odamlarning hayoti va sogʻligʻiga bevosita tahdid boʻlganda quyidagi qarorlarni mustaqil ravishda qabul qilishga haqli:

evakuatsiya tadbirlarini oʻtkazish toʻgʻrisida;

favqulodda vaziyatlar zonalaridagi obyektlarda va hududlarda qutqaruv ishlarini olib borish haqida;

favqulodda vaziyatlar zonalariga kirishni, shuningdek ularda harakatlanishni cheklash toʻgʻrisida;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun favqulodda vaziyatlar zonalaridagi tashkilotlarning moddiy-texnika resurslaridan foydalanish haqida;

shtatdan tashqari qutqaruv tuzilmalari va jamoat qutqaruv tuzilmalarini, shuningdek qutqaruv ishlarini amalga oshirishga boʻlgan huquqlarini tasdiqlaydigan hujjatlari mavjud boʻlgan taqdirda, mazkur tuzilmalar tarkibiga kirmaydigan qutqaruvchilarni favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarni amalga oshirishga jalb etish toʻgʻrisida;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir kechiktirib boʻlmaydigan ishlarni amalga oshirish uchun voyaga yetgan fuqarolarni ixtiyoriylik asosida jalb etish haqida;

favqulodda vaziyatlar koʻlamining kengayib borishi va ularni bartaraf etishga doir ishlarning borishi bilan bogʻliq holda boshqa zarur choralarni koʻrish toʻgʻrisida.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslarning favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga qaratilgan qarorlari, agar qonunda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, favqulodda vaziyatlar zonalaridagi barcha yuridik va jismoniy shaxslar uchun majburiydir.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslarning faoliyatiga ularni oʻz majburiyatlarini bajarishdan chetlashtirmasdan va rahbarlikni zimmasiga olmasdan yoki boshqa mansabdor shaxsni tayinlamasdan turib aralashishga hech kim haqli emas.

Odamlarning hayoti va sogʻligʻiga bevosita tahdid boʻlgan taqdirda, favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslar oʻzi qabul qilgan qarorlar toʻgʻrisida tegishli respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarini, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarini, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarini va boshqa tashkilotlarni darhol xabardor qilish yuzasidan barcha choralarni koʻrishi shart.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslar, qutqaruv xizmatlarining va qutqaruv tuzilmalarining rahbarlari favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarni tashkil etish uchun zarur boʻlgan favqulodda vaziyatlar toʻgʻrisidagi toʻliq va ishonchli axborotni olish huquqiga ega.

Qutqaruv ishlarini toʻliq hajmda olib borish texnologik jihatdan mumkin boʻlmagan taqdirda, favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslar birinchi navbatda favqulodda vaziyatlar zonalaridagi odamlarni qutqarish boʻyicha barcha mumkin boʻlgan choralarni koʻrgach, qutqaruv ishlarini toʻliq yoki qisman toʻxtatib turish toʻgʻrisida qaror qabul qilishi mumkin.

Favqulodda vaziyat zonasining chegaralari favqulodda vaziyatlar turlariga muvofiq favqulodda vaziyatni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxs tomonidan aniqlanadi hamda ushbu Qonunning 7-moddasida nazarda tutilgan favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish boʻyicha tegishli rahbarlarning qarorlari bilan belgilanadi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun kuchlar maxsus vakolatli davlat organining harbiy, ixtisoslashtirilgan yongʻin-qutqaruv boʻlinmalaridan, Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi tarkibiga kiruvchi respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning tegishli tuzilmalari hamda boʻlinmalaridan iboratdir.

Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish chogʻida jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlashda ishtirok etish;

favqulodda vaziyatlar zonalarida jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini himoya qilish, shuningdek obyektlar, hududlar, moddiy va madaniy qimmatliklarning qoʻriqlanishini hamda muhofaza qilinishini taʼminlash.

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyat zonasida fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlash, huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshirish;

aholini xabardor qilish, hududdagi zarur uchastkalarni oʻrab olish (toʻsib qoʻyish) boʻyicha choralar koʻrish, qarovsiz qolgan mol-mulkni qoʻriqlash;

sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda favqulodda vaziyatlarda halok boʻlgan odamlarning hisobini yuritish;

maxsus vakolatli davlat organi uchun zarur boʻlgan hollarda favqulodda vaziyatlarni hamkorlikda bartaraf etish uchun yuridik va jismoniy shaxslarga tegishli boʻlgan transport vositalarini hamda boshqa vositalarni ushbu shaxslarning roziligi bilan jalb etishga koʻmaklashish;

yonish va portlash xavfi yuqori boʻlgan kimyoviy moddalar (mahsulotlar) tegishli manzilga xavfsiz yetkazilishi (tashilishi) uchun kuzatib borishni qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshirish.

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlarda jabrlanganlarga shoshilinch tibbiy yordam koʻrsatish, shuningdek favqulodda vaziyat zonasiga dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnika tezkor yetkazib berilishini taʼminlash;

epidemiyalar va pandemiyalar sharoitlarida karantin tadbirlarini tashkil etish, tibbiy, sanitariya-gigiyena va epidemiyaga qarshi tadbirlarni amalga oshirish;

favqulodda vaziyatlar zonasidagi atrof-muhitning radioaktiv, kimyoviy, zaharlovchi moddalar va bakterial (biologik) vositalar bilan ifloslanishini nazorat qilish.

Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

transchegaraviy favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi boʻlganda yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berganda, shu jumladan epidemiyalar va pandemiyalarda Oʻzbekiston Respublikasining vakolatli organlari bilan birgalikda chegaradosh davlat hududida turgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining xavfsizligini taʼminlash choralarini koʻrish;

transchegaraviy favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi boʻlganda yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berganda Oʻzbekiston Respublikasining vakolatli organlari bilan birgalikda chegaradosh davlat hududida turgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining xavfsiz joylarga evakuatsiya qilinishini tashkil etish yoki ularni Oʻzbekiston Respublikasiga qaytarish, shuningdek halok boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining jasadlarini Oʻzbekiston Respublikasiga joʻnatish choralarini koʻrish;

favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi boʻlganda yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berganda Oʻzbekiston Respublikasining tegishli organlari bilan birgalikda Oʻzbekiston Respublikasi hududida turgan chet el fuqarolariga yordam koʻrsatishni tashkil etish;

transchegaraviy favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi boʻlganda yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berganda tegishincha ularning oldini olish yoki ularni bartaraf etish masalalarini hal etish boʻyicha siyosiy-diplomatik choralar koʻrish.

Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyat zonasidagi aholini va evakuatsiya qilingan aholini qishloq xoʻjaligi mahsulotlari hamda oziq-ovqat bilan taʼminlashni tashkil etish;

favqulodda vaziyatlar zonasidagi qishloq xoʻjaligi oʻsimliklarini himoya qilish, oʻsimliklar orasida yuqumli kasalliklar (epifitotiyalar) tarqalishining oldini olish boʻyicha tadbirlarni tashkil etish va amalga oshirish.

Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

aholini hamda tegishli tashkilotlarni suv omborlarida va boshqa gidrotexnika inshootlarida favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi toʻgʻrisida yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berganligi haqida xabardor qilish;

favqulodda vaziyatlar zonalaridagi gidrotexnika inshootlarini, irrigatsiya va melioratsiya tizimlarini tiklash, toshqin suvlarining xavfsiz oʻtkazib yuborilishini taʼminlash.

Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlar oqibatida binolar va inshootlarga yetkazilgan zararni baholash, shuningdek ularning mustahkamlik holatini tekshirish;

favqulodda vaziyatlarning taʼsiriga uchragan joylarda va aholi punktlarida shaharsozlik faoliyatini alohida tartibga solish;

favqulodda vaziyatlar oqibatida shikastlangan uy-joy kommunal xoʻjaligi obyektlarini, ichimlik suvi taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlarini tiklash hamda ularning barqaror faoliyat olib borishini taʼminlash.

Oʻzbekiston mahallalari uyushmasi:

aholini favqulodda vaziyat zonasidan xavfsiz joylarga evakuatsiya qilishni tashkil etishda ishtirok etadi;

evakuatsiya qilingan aholini hisobga olishda va vaqtinchalik joylashtirishda ishtirok etadi;

favqulodda vaziyatlardan jabr koʻrgan aholining moddiy, uy-joy va maishiy sharoitlarini yaxshilash toʻgʻrisida tegishli davlat organlariga takliflar kiritadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlarning oqibatlarini bartaraf etish chogʻida hayot faoliyatini tiklashga doir ishlarni bajarishga band boʻlmagan aholini jalb etish;

evakuatsiya qilingan aholini vaqtinchalik ish bilan taʼminlash choralarini koʻrish.

Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlar natijasida shikastlangan energetika tizimlarini tiklash va ularni taʼmirlashni amalga oshirish;

favqulodda vaziyatlar zonasidagi aholini, ishlab chiqarishga oid hamda ijtimoiy obyektlarni elektr energiyasi va tabiiy gaz bilan uzluksiz taʼminlashni tashkil etish;

qutqaruv va avariya-tiklash ishlari uchun yetarli miqdorda yoqilgʻi-energetika resurslarini ajratish.

Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish va evakuatsiya tadbirlarini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan qutqaruv tuzilmalarining, kuchlar va vositalarning, harbiy boʻlinmalarning, maxsus texnikaning hamda moddiy resurslarning birinchi navbatda tashilishini taʼminlash;

favqulodda vaziyatlardagi evakuatsiya tadbirlari davrida tashishlarni amalga oshirish uchun evakuatsiya poyezdlari, avtotransport vositalari ajratilishini tashkil etish, buzilgan avtomobil yoʻllarini, shuningdek transport infratuzilmasi obyektlarini tiklash.

Oʻzbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir tadbirlarni amalga oshirish chogʻida kommunikatsiyani va axborot almashishni taʼminlash;

aholiga favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfi toʻgʻrisida yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berganligi haqida oʻz vaqtida xabar berish uchun mobil aloqa operatorlari orqali axborot (maʼlumot) yetkazilishini tashkil etish.

Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi favqulodda vaziyatlar zonasida ochiq suv havzalaridagi suvning ifloslanishi, sanoat obyektlari hamda boshqa obyektlar tomonidan zararli moddalarning atrof tabiiy muhitga chiqarib tashlanishi va chiqindilarning joylashtirilishi yuzasidan monitoringni amalga oshiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

xavfli geologik jarayonlar prognozini tayyorlash;

favqulodda vaziyatni bartaraf etishga rahbarlik qiluvchi shaxsni favqulodda vaziyat roʻy bergan joydagi xavfli geologik jarayonlar toʻgʻrisidagi axborot bilan taʼminlash.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyat zonasida va yaqin hududdagi xavfli ishlab chiqarish obyektlarida sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligini taʼminlash boʻyicha nazorat oʻrnatish;

xavfli ishlab chiqarish obyektlarida yonish va portlash xavfi yuqori boʻlgan kimyoviy moddalar (mahsulotlar) bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishda sanoat xavfsizligiga rioya qilinishini taʼminlash.

Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qoʻmitasi favqulodda vaziyatlar sharoitlarida hayvonlar orasida yuqumli kasalliklar (epizootiyalar) ommaviy ravishda tarqalishining oldini olishga doir tadbirlarni tashkil etadi hamda amalga oshiradi, shuningdek epizootiyalarni bartaraf etish boʻyicha choralar koʻradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyat roʻy bergan joylar hamda favqulodda vaziyat taʼsiriga tushuvchi hududlar relyefining kompyuter modullarini ishlab chiqish;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga rahbarlik qiluvchi shaxsni favqulodda vaziyat roʻy bergan hudud toʻgʻrisidagi geodezik va kartografik axborot, shuningdek yer-kadastr xaritalari bilan taʼminlash.

Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi huzuridagi Gidrometeorologiya xizmati agentligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatni bartaraf etishga rahbarlik qiluvchi shaxsni favqulodda vaziyat roʻy bergan joydagi gidrometeorologik sharoitlar toʻgʻrisidagi axborot bilan taʼminlash;

xavfli gidrometeorologik hodisalar prognozini tayyorlash.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi favqulodda vaziyatlar natijasida jismoniy va yuridik shaxslarga yetkazilgan zarar miqdorini baholashga koʻmaklashadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

aholining ommaviy axborot vositalari orqali favqulodda vaziyat roʻy berishi xavfi toʻgʻrisida yoki favqulodda vaziyat roʻy berganligi haqida xabardor qilinishini maxsus vakolatli davlat organi bilan birgalikda tashkil etish;

aholining favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish boʻyicha amalga oshirilayotgan ishlar haqida muntazam ravishda xabardor qilinishini taʼminlash.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qaroriga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining kuchlari va vositalari jalb etilishi mumkin.

Favqulodda vaziyat natijasida yetkazilgan zararni baholash Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish boʻyicha Hukumat komissiyasi va hududiy komissiyalar tomonidan tashkil etiladi.

Favqulodda vaziyat natijasida yetkazilgan zararni baholashga doir ishlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlar favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga rahbarlik qiluvchi shaxsning taqdimnomasi asosida, favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish boʻyicha tegishli rahbarning qarori bilan tugatiladi.

Favqulodda vaziyat bartaraf etilganidan keyin respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va boshqa tashkilotlar fuqarolarning hayot faoliyatini, ishlab chiqarish va ijtimoiy soha obyektlarining faoliyat koʻrsatishini tiklash hamda atrof tabiiy muhitni sogʻlomlashtirish tadbirlarini amalga oshirishi shart.

Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin:

1) Oʻzbekiston Respublikasining 1999-yil 20-avgustda qabul qilingan “Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi 824-I-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-yil, № 9, 221-modda);

2) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 1999-yil 20-avgustda qabul qilingan “Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini amalga kiritish haqida”gi 825-I-sonli Qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-yil, № 9, 222-modda);

3) Oʻzbekiston Respublikasining 2010-yil 17-sentabrda qabul qilingan “Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartishlar kiritish haqida”gi OʻRQ-258-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2010-yil, № 9, 338-modda);

4) Oʻzbekiston Respublikasining 2014-yil 20-yanvarda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-365-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2014-yil, № 1, 2-modda) 20-moddasi;

5) Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 24-dekabrda qabul qilingan “Baʼzi davlat organlarining faoliyati takomillashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-597-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2019-yil, № 12, 891-modda) 8-moddasi;

6) Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-aprelda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-683-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2021-yil, № 4-songa ilova) 111-moddasi.

Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi.