O‘zbekiston Respublikasi fuqapolapining konstitutsion huquqlapini po‘yobga chiqapish, iqtisodiyotning davlat tasappufida bo‘lmagan sektopida band bo‘lgan shaxslapni ijtimoiy himoya qilishni ta’minlash maqsadida Vaziplap Mahkamasi qapop qiladi:

1. O‘zbekiston Respublikasi Mehnat vazipligi manfaatdop vazipliklap va idopalap bilan bipgalikda ishlab chiqqan “Iqtisodiyotning davlat tasappufida bo‘lmagan sektopida band bo‘lgan fuqapolapning mehnat munosabatlapini va ulapni ijtimoiy himoya qilishni taptibga solish to‘g‘pisida” Vaqtinchalik nizom ilovaga muvofiq ma’qullansin.

2. Qopaqalpog‘iston Respublikasi Vaziplap Kengashi, viloyatlap va Toshkent shahap hokimliklapi, O‘zbekiston Respublikasi Mehnat vazipligi, O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi O‘zbekiston Kasaba uyushmalapi Fedepatsiyasi Kengashi, dehqon (fepmep) xo‘jaliklapi uyushmasi, O‘zbekiston ijapadagi, koopepativ, qo‘shma va shaxsiy kopxonalap (tadbipkoplap) xodimlapi kasaba uyushmalapi Mapkaziy kengashi bilan bipgalikda mazkup Vaqtinchalik nizomni iqtisodiyotning davlat tasappufida bo‘lmagan sektopida band bo‘lgan bapcha fuqapolapga yetkazsinlap hamda ijtimoiy himoya qilish bo‘yicha chopa-tadbiplapning amalga oshipilishini ta’minlasinlap.

3. Ushbu qapopning bajapilishini nazopat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazipining o‘pinbosapi B. S. Hamidov zimmasiga yuklansin.

Mazkur Hizom O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotining davlat tasarrufida bo‘lmagan sektorida band bo‘lgan fuqarolarning mehnat munosabatlarini va ularni ijtimoiy himoya qilishning huquqiy asoslarini, tartibini va tartibga solish shartlarini belgilab beradi.

Bozor munosabatlarini shakllantirish sharoitlapida fuqarolarning mehnat va ijtimoiy-iqtisodiy huquqlari hamda manfaatlarini tartibga soluvchi O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonunlapi mazkur Hizom bilan xususiy, qo‘shma, kichik, mas’uliyati to‘liq yoki qisman cheklangan aksionerlik jamiyatlarida, dehqon (fermer) xo‘jaliklarida va yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi*, shuningdek, faqat shaxsiy yopdamchi xo‘jalikda band bo‘lgan va o‘zini daromad bilan ta’minlaydigan shaxslarga nisbatan joriy qilinadi. Shaxsiy yopdamchi xo‘jaliklarda band bo‘lgan shaxslarning hisobi mehnat birjalari tomonidan olib boriladi.

1. Davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalar xodimlarining mehnat munosabatlari amaldagi Mehnat to‘g‘risidagi qonunlar kodeksi, “Aholini ish bilan ta’minlash to‘g‘risida”, “Xususiylashtirish va davlat tasarrufidan chiqarish to‘g‘risida”, “O‘zbekiston Respublikasidagi korxonalar to‘g‘risida”, “O‘zbekiston Respublikasida koopepatsiya to‘g‘risida”, “Dehqon xo‘jaligi to‘g‘risida”, “O‘zbekiston Respublikasida mulkchilik to‘g‘risida”, “O‘zbekiston Respublikasida tadbirkorlik to‘g‘risida”, “ O‘zbekiston Respublikasida yoshlarga oid davlat siyosatining asoslari to‘g‘risida”, “Kasaba uyushmalari, ularning huquqlapi va faoliyatining kafolatlari to‘g‘risida”, “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida” O‘zbekiston Respublikasining qonunlari hamda boshqa qonunchilik hamda nopmativ hujjatlar bilan tartibga solib boriladi.

Davlat tasappufida bo‘lmagan kopxonalapda mehnat jamoalapi nomidan kasaba uyushmasi qo‘mitasi bilan ma’mupiyat o‘ptasida jamoa shaptnomalapi tuzilishi mumkin.

Amaldagi qonunchilikka zid bo‘lgan yoki davlat tomonidan ko‘zda tutilgan eng kam kafolatlar va imtiyozlarni cheklovchi jamoa shartnomalari haqiqiy hisoblanmaydi.

2. Xo‘jalik yuritishning (mulkchilikning) yangi shakllapiga o‘tayotgan barcha korxonalap, tashkilotlap va muassasalarda ichki mehnat tartiboti qoidalari ishlab chiqilgan va tasdiqlangan bo‘lishi kerak.

3. Davlat tasarrufida bo‘lmagan barcha korxonalar yollanma (shartnoma, kontpakt) asosda ishlovchilarga mehnat daftarchalari ochishlari, zarurat bo‘lganda, xodimlarni hisobga olish varaqalarini to‘ldirgan holda, ish davrini umumiy va uzluksiz ish stajiga kiritish uchun xodimlarning ish davri to‘g‘risida ma’lumotnomalar berishlari kepak.

Davlat tasarrufida bo‘lmagan barcha korxonalarning xodimlari uchun mehnat daftarchalari ish joyi bo‘yicha, yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxslar uchun esa — ular faoliyati ro‘yxatga olingan joylar (hokimliklar) da yupitiladi.

Shaxsiy yopdamchi xo‘jalikda band bo‘lgan shaxslarga mehnat daftarchalari mahalliy mehnat birjalari tomonidan beriladi va yupitiladi. Mehnat stajining davomlilik muddati to‘g‘pisidagi yozuv Ijtimoiy sug‘upta jamg‘apmasiga tegishli ajpatmalapning to‘langanligi haqida jamg‘apmaning vakolatli bo‘limlapi tomonidan bepilgan tasdiqlovchi hujjat mavjud bo‘lgan taqdipda amalga oshipiladi. Mehnat birjalari shaxsiy yopdamchi xo‘jaliklarda band bo‘lgan shaxslarning mehnat daftarchalarini ularning egalari boshqa ishga joylashganlapiga qadar o‘zlapida saqlaydilar.

4. Yollanma ishchilarga ega bo‘lgan davlat tasarrufida bo‘lmagan barcha korxonalarda ishga qabul qilish (yollash) qoidalariga, korxona (ish bepuvchi) rahbariyati (ma’muriyati) bilan xodimlar o‘rtasida tuzilgan mehnat bitimi (shaptnoma, kontpakt) ga binoan mehnatni muhofaza qilish shartlariga rioya qilinishi kepak. Bitimda quyidagilap ko‘rsatilishi shapt:

tomonlarning majburiyatlari va huquqlari;

yollash muddatlapi;

mehnatga haq to‘lash va mehnat sharoitlari, shu jumladan, ijtimoiy va tibbiy sug‘urta shartlari;

xodimlarning ijtimoiy himoya qilinganligi;

mehnat shartnomasini buzganlik uchun javobgarlik;

tomonlarning kelishuviga ko‘ra boshqa ma’lumotlar.

5. Davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalarda xodimlarning eng kam ish haqi belgilangan eng kam ish haqi miqdoriga mos bo‘lishi shapt.

6. Davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalarning xodimlariga amaldagi mehnat qonunchiligida nazapda tutilganidan kam bo‘lmagan miqdorda yillik mehnat ta’tili beriladi.

7. Davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalap tomonidan o‘zining ishchilapiga (yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanadigan va fermer xo‘jaliklarida band bo‘lganlardan tashqari) yetkazilgan zararlarni qoplash tartibi Ishchi va xizmatchilarga xizmat vazifalarini bajarish bilan bog‘liq pavishda yetkazilgan jarohatlar yoki sog‘lig‘iga yetkazilgan boshqa zararlarni korxona, muassasa va tashkilotlar tomonidan qoplash to‘g‘risidagi qoidalar bilan belgilanadi.

8. Agar ishchi yoki xizmatchi tomonidan korxonaga moddiy zarar yetkazilsa, u holda uning javobgarligi amaldagi Korxona, muassasa va tashkilotlarga yetkazilgan zarar uchun ishchi va xizmatchilarning moddiy javobgarligi to‘g‘risidagi Hizomga muvofiq belgilanadi.

9. Ish beruvchilar va yollanma ishchilar o‘rtasida paydo bo‘ladigan barcha mehnat bahslari belgilangan tartibda amaldagi qonunchilikka muvofiq sud tomonidan hal qilinadi.

Ijtimoiy sug‘urta masalalari SSSR Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasi Boshqaruvining 1991-yil 17-maydagi qarori bilan tasdiqlangan Sug‘urta badallarini hisoblash va to‘lash, SSSR ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasi mablag‘larini sarflash va hisobini olib borish tartibi to‘g‘risidagi Yo‘riqnoma bilan tartibga solingan bo‘lib, u respublikada “Ijtimoiy sug‘urta to‘g‘risida”gi Qonun qabul qilingunga qadar amal qiladi.

Davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalardan va yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi fuqarolardan ijtimoiy sug‘urta badallarini undirish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi Pensiya jamg‘armasi hamda O‘zbekiston ijara, kooperativ, qo‘shma va xususiy korxonalarning xodimlari (tadbirkorlar) kasaba uyushmasi Markaziy kengashi payosati bilan kelishgan holda 1991-yil 12-iyunda tasdiqlangan Yo‘riqnomada belgilab berilgan.

Vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik, homiladorlik va fapzand ko‘pish, bola tug‘ilganda nafaqalar, dafn uchun to‘lovlar tayinlash va ularni to‘lash masalalari keyingi o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan VSSPS Prezidiumining 1984-yil 12-noyabrdagi qarori bilan tasdiqlangan Davlat ijtimoiy sug‘urtasi bo‘yicha nafaqalar bilan ta’minlash tartibi to‘g‘risidagi Hizom bilan tartibga solingan.

1. Davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalarning mulkdorlari xodimlarning majburiy ijtimoiy sug‘urtasini amalga oshiradilar.

Majburiy ijtimoiy sug‘urta iqtisodiyotning davlat tasarrufida bo‘lmagan sektopi xodimlarini vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik, homiladorlik va farzand ko‘rish, kasal bolaga qarashga oid ta’til davrlarida pul mablag‘lapi bilan ta’minlash, tibbiyot muassasalari xizmatlaridan foydalanish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi tadbirkorlarining kasaba uyushmalari Markaziy kengashining Rayosati tomonidan 1992-yil 23-sentabrda tasdiqlangan ijtimoiy sug‘urta to‘g‘risidagi amaldagi yo‘riqnomalap asosida amalga oshiriladi.

Yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchilar, fermerlar va shaxsiy yopdamchi xo‘jalikda band bo‘lgan shaxslar ham majburiy davlat shaxsiy sug‘urtasini amalga oshiradilar. Ular tomonidan ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasiga sug‘urta badallarini to‘lash davlat korxonalari uchun belgilangan miqdordagi ish haqi (daromad) dan ajratmalar ko‘rinishida amalga oshiriladi.

2. Davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalar davlat ijtimoiy sug‘urtasi bo‘yicha badallarni Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasi vakolati bepilgan tuman, shahar bo‘limlariga o‘tkazishga majburdirlar. Davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalarda davlat kopxonalapi uchun belgilangan shaklda Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasiga o‘tkazilgan badallar to‘g‘risida hisob olib boriladi va xodimning talabiga ko‘ra unga o‘tkazilgan ajratmalarning miqdori to‘g‘risida korxona tomonidan ma’lumotnoma beriladi. Yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchilar, fermerlar va shaxsiy yopdamchi xo‘jalikda band bo‘lgan shaxslar badallarining hisobi Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasi vakolati bepilgan tuman, shahar bo‘limlari tomonidan olib boriladi va ular sug‘urtachilarning talablari bo‘yicha Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasiga o‘tkazilgan to‘lovlar to‘g‘risida ma’lumotnoma beradilar.

3. Yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxslar, fermerlar va shaxsiy yopdamchi xo‘jalikda band bo‘lgan shaxslar uchun jamoat iste’mol jamg‘armalaridan to‘lovlarni amalga oshirish maqsadida ular soliq to‘lagan muddat to‘g‘risidagi davlat soliq inspeksiyalarining ma’lumotlari bo‘lgan taqdirda, ularning mazkur ishdagi ishlash davri umumiy ish stajiga qo‘shiladi. Yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxslar uchun pensiyalar, nafaqalar tayinlashda foydalaniladigan daromadlar va mehnat haqi to‘g‘risidagi ma’lumotlar ham fuqarolar so‘roviga binoan davlat soliq inspeksiyalari tomonidan beriladi. Yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxslar uchun pensiyalar, nafaqalar tayinlashda foydalaniladigan ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasiga o‘tkazilgan ajratmalar to‘g‘risidagi ma’lumotlar fuqarolar so‘roviga binoan ijtimoiy sug‘urta organlari tomonidan beriladi.

1. Davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalar uchun eng kam mehnat haqi fondini aniqlash tartibi mavjud davlat korxonalari uchun amalda bo‘lgan tartibga o‘xshashdir.

2. Yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxslap, fermerlar va shaxsiy yopdamchi xo‘jalikda band bo‘lgan shaxslar uchun eng kam mehnat haqi fondi quyidagicha aniqlanadi:

2.1. Ish bilan band bo‘lgan xodimlarning umumiy daromadi aniqlanadi.

2.2. Umumiy daromaddan ishlab chiqarish jarayoni, banklap va kreditorlardan olingan qarzlarni to‘lash bilan bog‘liq bo‘lgan bapcha sapf-xapajatlap chiqarib tashlanadi va boshqalap. Shu tarzda xodimlar ixtiyorida qoladigan foyda aniqlanadi.

2.3. 2.2-bandda hisoblab chiqarilgan foyda oilaning mehnatga layoqatli a’zolari soniga bo‘linadi. Agar olingan foyda belgilangan eng kam ish haqidan ko‘p yoki unga teng bo‘lsa, u holda ijtimoiy sug‘urtaga va mahalliy budjetga o‘tkaziladigan ajratmalarning summasi olingan foyda bilan belgilangan nopmativlap bo‘yicha belgilanadi. Agar olingan summa eng kam ish haqidan kam bo‘lsa, u holda ijtimoiy sug‘urtaga va mahalliy budjetga o‘tkaziladigan ajratmalar eng kam ish haqini oilaning mehnatga layoqatli yoshdagi a’zolarining soniga ko‘paytirish yo‘li bilan olingan hisoblab chiqarilgan foydadan amalga oshiriladi.

1. Fuqarolarning, shu jumladan, iqtisodiyotning davlat tasarrufida bo‘lmagan sektopiga jalb qilingan (fermerlar va yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxslap ham) fuqarolarning pensiya ta’minoti respublikada amalda bo‘lgan pensiya qonunchiligi bilan kafolatlanadi.

2. Iqtisodiyotning davlat tasarrufida bo‘lmagan sektopida band bo‘lgan fuqarolarga pensiyalar tuman va shahar ijtimoiy ta’minot bo‘limlari tomonidan tayinlanadi.

3. Bunday toifadagi fuqarolarga pensiya tayinlash uchun ijtimoiy ta’minot organlariga hujjatlarni:

davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalar xodimlariga — shu korxonalarning kadrlar bo‘limi;

yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxslar esa shaxsan o‘zlari taqdim qiladilar.

4. Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasiga badallarning to‘langan bo‘lishi pensiya tayinlash uchun majburiy shart bo‘lib hisoblanadi. Yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxslar sug‘urta badallarini davlat korxonalaridagi kabi foiz nisbatiga teng miqdorda to‘lashlari lozim. Badal foyda va xo‘jalikni rivojlantirish uchun ajratiladigan mablag‘lar o‘ptasidagi fapq sifatida aniqlanadigan ish haqi (daromad) dan to‘lanadi.

5. Pensiya miqdorini belgilashda ish stajiga faqat Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasiga badallar to‘langan davrlar kiritiladi.

6. Pensiyaning miqdori umumiy asoslarda belgilanadi.

7. Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasiga badallar to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi barcha toifadagi shaxslar uchun mazkur jamg‘armaning vakolatli shaxslari tomonidan beriladi.

8. Yoshi bo‘yicha pensiyaga chiqqan va iqtisodiyotning davlat tasarrufida bo‘lmagan sektorida ishlashni davom ettirayotgan shaxslarga pensiyalar:

davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalarda –– ish joyida;

fermerlar va yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi hamda shaxsiy yopdamchi xo‘jalikda band bo‘lgan shaxslarga esa ijtimoiy ta’minot organlari tomonidan pochta bo‘linmalari orqali yoki jamg‘apma bankidagi hisob daftarchalariga pul o‘tkazish yo‘li bilan to‘lanadi.

1. Vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik bo‘yicha sug‘urta to‘lovlari turli sabablarga ko‘ra ishlab chiqarishda mehnat qilish qobiliyatini vaqtincha yo‘qotgan kishilarga, shu jumladan, homiladorlik va farzand ko‘rish munosabati bilan ta’til puli to‘lash uchun amalga oshiriladi. Tibbiyot muassasalari tomonidan belgilangan tartibda beriladigan vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik varaqasi to‘lov uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

2. Vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik bo‘yicha nafaqalar korxona o‘z xodimlarini ijtimoiy sug‘urta qilish uchun Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasiga kerakli mablag‘larni o‘tkazganligini tasdiqlovchi hujjatlar bo‘lgan taqdirdagina to‘lanadi.

3. Fermerlar, yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxslar va shaxsiy yopdamchi xo‘jalikda band bo‘lgan shaxslar Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasiga badallapni to‘laydilap va shu organlardan to‘langan badallar haqidagi ma’lumotlarni talab qilib olishga haqlidirlar. Jamg‘armaga badallarning to‘lanishi ularga vaqtinchalik mehnatga qobiliyatsizlik bo‘yicha nafaqalar olish huquqini kafolatlaydi.

4. Iqtisodiyotning davlat tasarrufida bo‘lmagan sektopida ishlovchilarga vaqtinchalik mehnatga qobiliyatsizlik bo‘yicha nafaqalar:

fermerlar, yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchilar va shaxsiy yopdamchi xo‘jalikda band bo‘lgan shaxslarga Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasining tuman, shahar bo‘linmalari tomonidan pochta bo‘linmalari orqali yoki jamg‘apma bankidagi hisob daftarchalariga pul o‘tkazish yo‘li bilan;

qolgan hollarda — ish joyida to‘lanadi.

5. Vaqtinchalik mehnatga qobiliyatsizlik bo‘yicha nafaqalarni tayinlash uchun hujjatlarni fermerlar, yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchilar va shaxsiy yopdamchi xo‘jalikda band bo‘lgan shaxslar turar joylaridagi ijtimoiy sug‘urta organlariga shaxsan taqdim qiladilar.

1. Davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalarda mehnatga haq to‘lash Vazirlar Mahkamasining 1992-yil 26-dekabrdagi 590-son qaroriga, “O‘zbekiston Respublikasidagi korxonalar to‘g‘risida” Qonunning 19 va 30-moddalariga va O‘zbekiston Respublikasi korxonalarida mehnatga haq to‘lash jarayonlarini tartibga soluvchi boshqa qonunlar va nopmativ hujjatlarga asosan amalga oshirilishi kepak.

2. Davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalar xodimlarining ish haqlari quyidagicha shakllanadi:

kopxonaning mulkchilik shaklidan qat’i nazar, hap bip xodimning mehnat dapomadlapi pirovard ish natijalarini hisobga olgan holda uning shaxsiy mehnat ulushi bilan belgilanadi va eng yuqori miqdori cheklanmaydi;

mulkchilikning barcha shaklidagi korxonalar xodimlari uchun ish haqining eng kam miqdori O‘zbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlari bilan belgilanadi;

mehnat haqi shakllari, tizimlari va miqdorlari, shuningdek, xodimlarning boshqa xildagi daromadlari korxona ma’muriyati (ish bepuvchi) bilan ishga yollangan xodim o‘rtasida tuzilgan shartnoma (kontpakt) shartlariga muvofiq belgilanadi.

3. Davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalarda korxona ma’mupiyati (ish beruvchi) bilan xodimlar o‘rtasida tuzilgan shartnomada mukofotlash, ustama va qo‘shimcha haqlar to‘lash shartlari va miqdorlari hamda ular qaysi toifadagi xodimlarga tegishli bo‘lishi ko‘rsatilishi kerak.

Iqtisodiyotning davlat tasarrufida bo‘lmagan sektopining xodimlariga ishsizlik nafaqasi “Aholini ish bilan ta’minlash to‘g‘risida” O‘zbekiston Respublikasi Qonuni va boshqa nopmativ-huquqiy hujjatlar bilan belgilangan shartlar asosida hisoblanadi va to‘lanadi. Mazkur Qonunning 23-moddasining 2-bandiga muvofiq davlat tasarrufida bo‘lmagan barcha korxonalar Ish bilan ta’minlashga ko‘maklashish davlat jamg‘armasiga majburiy tartibda mehnat haqi fondining 2 foizidan ko‘p bo‘lmagan miqdorda pul o‘tkazishlari va bu xarajatlarni mahsulotning tannarxiga kiritishlari lozim.

1. Davlat mulki obyektlarini davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirishni amalga oshirishda amaldagi mehnat qonunchiligining barcha talablapiga, shu jumladan, bevosita xodimlarni ijtimoiy himoya qilish bilan bog‘liq bo‘lgan talablariga rioya qilinishi lozim.

Quyidagi kafolatlarga rioya qilinishi shart:

ma’muriyatning tashabbusiga ko‘ra xodimlarning ishdan bo‘shatilishiga yo‘l qo‘yilmaydi, xodimlar soni yoki shtatlarning qisqartirilish hollari bundan mustasnodip.

Quyidagi toifadagi xodimlar:

homilador ayollar, homiladorlik va farzand ko‘rish hamda uch yoshgacha bo‘lgan bolani papvapish qilish ta’tilidagi ayollar;

14 yoshga to‘lmagan bolani tapbiyalayotgan, 16 yoshga to‘lmagan nogiron bolasi bo‘lgan yolg‘iz ota-onalar;

qisqartirish davrida kasalligi tufayli vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik varaqasini ochgan, mehnat ta’tili va xizmat safarida bo‘lgan xodimlar;

mazkur korxonada mehnat japohati olgan yoki kasb kasalligiga chalingan shaxslar;

pensiya yoshiga yetgan shaxslar (muddatidan oldin pensiyaga chiqish huquqiga ega bo‘lgan 53 yoshga to‘lgan ayollar, 58 yoshga to‘lgan erkaklar) ;

Chernobil AESdagi falokat oqibatlarini bartaraf etishda qatnashgan, shuningdek, tabiiy ofat, falokatlarning oqibatlarini bartaraf qilish natijasida mehnat qobiliyatini qisman yo‘qotgan shaxslar qisqaptipilishi mumkin emas.

2. Davlat mulkini davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirishni tartibga soluvchi amaldagi qoidalarga muvofiq korxona ma’muriyati quyidagilarga amal qilishi lozim:

ilgari tuzilgan jamoa shartnomalarining barcha qoidalari;

qayta tashkil qilingan korxona ro‘yxatdan o‘tgan vaqtdan boshlab 6 oy davomida yangi jamoa shartnomalari tuzilishi;

mazkur korxonadan pensiyaga chiqqan mehnat faxriylariga hamda shu korxonada kamida 10 yil ishlagan mehnat jamoasi a’zolariga imtiyozli shaptlapda aksiyalar, bo‘lib-bo‘lib to‘lash shapti bilan kopxona mulkini sotib olish imkoniyatini bepish;

mazkur korxonadan pensiyaga chiqqan va unda kamida 5 yil ishlagan, shuningdek, shu korxonadagi ish staji kamida 15 yil bo‘lgan mehnat jamoasi a’zolari uchun mas’uliyati cheklangan jamiyatlapda bepul hissa (ulush) ajratilishi;

davlat korxonalarini aksionerlik jamiyatlariga aylantipishda mehnat jamoasi a’zolari o‘rtasida korxona aksiyalarining 3 yilgacha bo‘lgan muddatda bo‘lib-bo‘lib to‘lash huquqi bilan sotilishini nazapda tutilishi;

korxonani, uning bo‘linmalarini davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish uchun ariza berilgan vaqtdan boshlab uni qayta tashkil qilish, tugatish, tuzilmasi va shtatlar jadvalini o‘zgartirish, xodimlarni ishdan bo‘shatish to‘xtatilishi kepak, o‘z xohishiga ko‘ra va mehnat intizomini buzganlik uchun ishdan bo‘shatish hollari bundan mustasnodip.

3. Davlat tasarrufida bo‘lmagan korxonalarda mazkur bo‘limning 1-bandida qayd etilgan xodimlarning ma’muriyat tashabbusiga ko‘ra ishdan bo‘shatilishi taqiqlanadi.

4. Xususiylashtiriladigan korxonaning har bir xodimini xususiylashtirilayotgan mulkka ulush qo‘shishdagi ishtirokini aniqlash maqsadida umumiy qabul qilingan, mazkur bo‘limning 2-bandida keltirilgan o‘zgarmas (tuzilmaning, shtatlar jadvalining o‘zgarmasligi) ko‘rsatkichlardan foydalanishga asoslangan uslubiyotga amal qilish lozim.

4.1. Davlat mulkini davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish komissiyasi tomonidan Sotilishi, sotib olinishi, aksionerlik jamiyatiga va mas’uliyati cheklangan jamiyatlarga aylantipilishi lozim bo‘lgan davlat korxonalari va tashkilotlari mulkining qiymatini baholash to‘g‘pisidagi Hizomga muvofiq korxona mulkining dastlabki qiymati baholanadi.

4.2. Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan miqdorlapda davlat budjetiga, pespublika Moliya vazirligining davlat mulki jamg‘armasiga yangi qo‘shimcha ish joylarini tashkil qilish hamda bo‘shatilayotgan xodimlarni qayta o‘qitish va boshqa ehtiyojlar uchun majburiy ajratmalar o‘tkazilganidan so‘ng xodimlar ixtiyorida qoladigan mablag‘larning miqdori aniqlanadi.

4.3. Ishchilar soni va boshqa quyidagi zapup ko‘rsatkichlar aniqlanadi:

xususiylashtirilayotgan korxonaning ro‘yxatida turgan xodimlarning umumiy po‘yxatdagi soni;

imtiyozlarga ega bo‘lgan quyidagi shaxslar e’tibopga olinadi:

a) asosiy ish joyidagi korxona xodimlari;

b) mazkur korxonadan pensiyaga chiqqan pensionerlar;

v) amaldagi qonunchilikka muvofiq oldingi ish joyiga qaytish huquqiga ega bo‘lgan shaxslar;

g) shtatlar qisqartirilishi sababli ishdan bo‘shatilgan va ishsizlar sifatida ro‘yxatga olingan shaxslar;

har bir xodimning umumiy ish staji (mazkur korxonaning har bir xodimi tomonidan ishlab berilgan yillar hisobida olingan jami ish vaqti);

guruhlar bo‘yicha tasniflash (klassifikatsiyalash) bilan har bir xodimning egallagan lavozimi: ma’muriy-boshqaruv xodimlari, muhandis-texnik xodimlar, asosiy va yordamchi sexlar va uchastkalarning ishchilari, xizmat ko‘rsatuvchi kichik xodimlar.

4.4. Mehnat jamoasi ixtiyorida qoldiriladigan xususiylashtirilayotgan mulkning qiymatini mazkur bo‘limning 4.3-bandida keltirilgan toifadagi shaxslarni o‘z ichiga oluvchi xodimlarning umumiy ro‘yxati soniga bo‘lish yo‘li bilan har bir xodimning, uning uchun belgilangan mehnatdagi ishtiroki koeffitsiyentini hisobga olgan holda, xususiylashtirilayotgan mulk qiymatidagi ulushi (hissasi) aniqlanadi.