Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси
Марказий банки
Бошқаруви томонидан
2000 йил 15 июлда
476-сон билан
«ТАСДИҚЛАНГАН»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТижорат банклари томонидан Ўзбекистон Республикаси ҳудудида факторинг операцияларини ўтказиш тартиби тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНизом
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2000 йил 3 августда 953-сон билан давлат рўйхатидан ўтказилган]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
LexUZ шарҳиМазкур низом Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг 2021 йил 29 мартдаги 8-мҳ-сонли «Айрим идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни Идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг давлат реестридан чиқариш тўғрисида»ги буйруғига (рўйхат рақами 3293, 31.03.2021 й.) асосан давлат реестридан чиқарилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. УМУМИЙ ҚОИДАЛАР
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.1. Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 313 — 323 ва 749 — 758-моддаларига, «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида», «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида», «Ташқи иқтисодий фаолият тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси қонунларига, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 1994 йил 20 апрелдаги «Экспорт-импорт операциялари бўйича валюта назоратини таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида» ПФ-837-сон, 2000 йил 2 июндаги «Жамиятнинг сиёсий, иқтисодий ва маънавий соҳаларида ислоҳотларни эркинлаштириш ва чуқурлаштириш, мамлакат хавфсизлигини таъминлаш дастурларини амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида» ПФ-2612-сон фармонларига ҳамда бошқа қонун ҳужжатларига мувофиқ ишлаб чиқилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.2. Мазкур Низом тўлов катта қисмини дарҳол компенсациялаш, қарзлар тўлиқ сўндирилишини кафолатлаш, ҳисобварақларни юритиш харажатларини пасайтириш (факторинг) имконияти билан учинчи шахслардан пул талаб қилиш ҳуқуқини берган ҳолда банк томонидан ўз мижозларини молиялашга доир операцияларни ўтказиш тартибини белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.3. Факторинг — хўжалик юритувчи субъектлар — етказиб берувчиларни (матн давомида — мижоз) молиялашга доир банк хизматларининг бир тури бўлиб, бунда улар банк — молиявий агентга етказиб берилган товарлар, бажарилган ишлар ёки кўрсатилган хизматлар учун тўловчилар (матн давомида — тўловчи) томонидан акцептланган, лекин тўлов талабномалари бўйича ҳақи тўланмаган тўловни, регресс ҳуқуқисиз, олиш ҳуқуқини берадилар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.4. Банклар факторинг операцияларини уларнинг талаб қилиб олингунгача асосий депозит ҳисобварақлари жойлашган ердаги мижозлар билан шартномалар асосида амалга оширадилар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.5. Факторинг хизматларини кўрсатиш асосида тўловчи томонидан молия агентига пул талабини бажариш муддатлари 90 кундан ошмаслиги керак. Банклар тўловчилардан қарзни ундириш бўйича ушбу муддатда тўланмаган мажбуриятларга доир чораларни қонунларда белгиланган тартибда кўришлари керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.6. Факторинг операциялари:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбюджет ташкилотларига тақдим этиладиган талаблар бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжисмоний шахсларнинг қарз мажбуриятлари бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўловга ноқобил деб эълон қилинган корхоналарнинг мажбуриятлари бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзарар кўриб ишлайдиган корхоналар бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкапитал қўйилмаларни молиялаш бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкспортга оид консигнация контрактлари бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкомпенсация ва бартер битимлари бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишга босқичма-босқич ёки бўнак билан ҳақ тўлаш бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўловчи шартномада шартланган вақт мобайнида, шунингдек, сотиш хизмати кўрсатилганидан кейин маҳсулотни қайтариш ҳуқуқига эга бўлган олди-сотди шартномалари бўйича амалга оширилиши мумкин эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.7. Факторинг операциясини ўтказиш чоғида банк пул маблағларини улар ҳақини тўлаш ҳуқуқи факторинг шартномасида кўрсатилган суммада банкка тақдим этилган тўлов талабномалари бўйича мижознинг талаб қилиб олингунгача асосий депозит ҳисобварағига ўтказади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.8. Банк томонидан ўтказилган сумма билан шартнома бўйича тўлов талабномаси суммаси ўртасидаги фарқ банк дисконтини ташкил этади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.9. Тўловчида муддати ўтган кредиторлик қарзининг йўқлиги факторинг хизматларини кўрсатишнинг мажбурий шарти ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.10. Агар шартномада бошқа нарса кўзда тутилмаган бўлса, банк томонидан пул талаби ҳуқуқининг кейин берилишига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. ШАРТНОМА ТУЗИШ ТАРТИБИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.1. Мижоз шартнома тузилгунга қадар банкка қуйидаги ҳужжатларни тақдим этади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбелгиланган тартибда расмийлаштирилган ва тўловчи томонидан имзоланган олди-сотди, ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатиш шартномаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмоддий бойликлар берилгани, ишлар бажарилгани ва хизматлар кўрсатилганини тасдиқлайдиган ҳужжатлар (товар-транспорт юкхатлари, ишончномаларнинг кўчирма нусхалари, ишларни қабул қилиш далолатномалари ва ҳоказо);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўловчи томонидан бошқа банкларда очилган ҳисобварақлар рўйхати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўловчининг тегишли давлат солиқ инспекциясига тақдим этилган, сўнгги ҳисобот даври учун бухгалтерия баланси (1-сон шакл), шунингдек 90 кундан ошган қарздорлик бўйича солиштириш далолатномалари, молиявий натижалар тўғрисида ҳисобот (2-сон шакл) — янги ташкил этилган юридик шахслар ҳамда якка тартибдаги тадбиркорлар, юридик шахс ташкил этмаган ҳолда фаолият юритаётган деҳқон хўжаликлари бундан мустасно.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.2. Банкнинг мижоз билан факторинг хизмати кўрсатишга доир шартномасида қуйидагилар кўрсатилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishуларга нисбатан пул талабининг берилиши амалга оширилаётган харидорлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishберилаётган талабларнинг умумий суммаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдисконт суммаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшартноманинг амал қилиш муддати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтарафлар томонидан шартнома шартлари бузилгани учун даъволарни баён этиш муддатлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшартнома шартлари бузилгани учун тарафларнинг масъулияти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшартномани бекор қилиш шартлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа шартлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.3. Факторинг хизматларини кўрсатиш шартномасини тузиш чоғида мижоз ва банк-молиявий агент тўловчини ушбу битим тўғрисида ёзма равишда хабардор қилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.4. Тўловни амалга ошириш учун тўловчининг талаб қилиб олингунгача асосий депозит ҳисобварағида маблағлар етишмаган тақдирда тўловчининг банки банк — молиявий агентга тўлов талабномасининг 2-сон картотекага қабул қилинганини маълум этади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.5. Шартнома:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтарафларнинг ўзаро келишувига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбанк шартнома шартларини бузган тақдирда етказиб берувчининг ташаббусига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishетказиб берувчи шартнома шартларини бузган тақдирда банкнинг ташаббусига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқонун ҳужжатларига мувофиқ бошқа шартларга биноан бекор қилиниши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда тарафлар шартноманинг амал қилишини шартномада белгиланган муддатларда бекор қилиш тўғрисида бир-бирларини ёзма равишда хабардор қиладилар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.6. Шартнома бир тараф томонидан бекор қилинган тақдирда ўзаро даъволар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳал қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. ТИЖОРАТ БАНКЛАРИ ТОМОНИДАН ЭКСПОРТ ОПЕРАЦИЯЛАРИ БЎЙИЧА ХОРИЖИЙ ВАЛЮТАДА ФАКТОРИНГ ХИЗМАТЛАРИ КЎРСАТИЛИШИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.1. Экспорт маҳсулотлари бўйича факторинг хизматларини тижорат банклари хорижий валютада талаб қилиб олингунгача депозит ҳисобварағи бўлган, фақат ўзлари хизмат кўрсатадиган корхона ва ташкилотларга кўрсатадилар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.2. Улар томонидан факторинг хизматлари кўрсатилиши чоғида банк даромадлари деганда хорижий валютада тўлов ҳужжатининг номинал қиймати билан унинг шартномага мувофиқ банкка берилиш суммаси ўртасидаги фарқ бўлган дисконт тушунилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.3. Етказиб берувчи тегишли хорижий шерик билан тузган, илгари Ташқи савдо операциялари ягона электрон ахборот тизимига киритилган экспорт контрактлари бўйича етказиб берувчи корхонада муддати ўтган дебиторлик қарзининг йўқлиги экспорт операциялари бўйича факторинг хизматлари кўрсатилишининг мажбурий шарти ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.4. Тижорат банклари фақат белгиланган тартибда Ташқи савдо операциялари ягона электрон ахборот тизимига киритилган экспорт контрактлари бўйича ва хорижий корреспондент банкларнинг банк кафолатлари олинган ёки мазкур контрактлар бўйича очиқ чақириб олинмайдиган аккредитивлар суммасидан ошмайдиган суммада факторинг хизматларини кўрсатади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.5. Тижорат банки экспорт контрактлари бўйича факторинг операциясини ўтказиш чоғида мижознинг талаб қилиб олингунча транзит депозит ҳисобварағига хорижий валютадаги маблағларни, шартномада келишилган дисконт суммасини чегирган ҳолда, етказиб берувчи томонидан бошқа шахс фойдасига воз кечилаётган суммада ўтказади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.6. Пул талаби ҳуқуқини бериш тўғрисидаги шартнома имзоланганидан кейин мижоз бу хусусда хорижий контрагент ва унинг кафили (кафолатчиси) ни хабардор қилиши ва ушбу тўлов ҳужжатлари бўйича тўловни амалга ошириш учун уларга банк — молиявий агентнинг банк реквизитларини маълум этиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар тўлаш шакли сифатида аккредитив қабул қилинса, бу ҳолда мижоз банк — молиявий агент фойдасига аккредитивни қайта расмийлаштириш амалини ўз вақтида амалга ошириши, сўнгра банкни қайта расмийлаштириш ҳолатидан хабардор қилиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. БАНКЛАРНИНГ ФАКТОРИНГ ОПЕРАЦИЯЛАРИ БЎЙИЧА ҲИСОБИ ВА КЕЙИНГИ НАЗОРАТИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.1. Факторинг операциялари ҳисоби «Ўзбекистон Республикаси тижорат банкларида бухгалтерия ҳисоби хисобварақлар режаси»га (2004 йил 13 август, рўйхат рақами 773-17) мувофиқ юритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.2. Факторинг операциялари бўйича тўлов ҳужжатлари ҳисобини юритиш учун банк томонидан кутилмаган ҳолатлар ҳисобварақларида 90966 — «Харид қилинган дебиторлик қарзлари — Факторинг» шахсий ҳисобварағи очилади. Ушбу ҳисобварақ дебети бўйича харид қилинган дебиторлик қарзларининг тўлиқ суммаси акс эттирилади, кредит бўйича эса тўловчилар тўлиқ сўндирган харид қилинган дебиторлик қарзлари ҳисобдан чиқарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.3. Тарафлар томонидан факторинг (пул талабини бериш) тўғрисидаги шартнома имзоланганидан кейин банк-молиявий агент маблағларни мижознинг талаб қилиб олингунгача асосий депозит ҳисобварағига, дисконт суммасини чегирган ҳолда, ўтказишни амалга оширади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаблағларни мижознинг талаб қилиб олингунгача асосий депозит ҳисобварағига ўтказишни банк мемориал-ордерлар билан амалга оширади, улар икки нусхада расмийлаштирилади. Биринчи нусха ҳисобварақлар бўйича бухгалтерия операциялари амалга оширилганидан кейин банкнинг кун ҳужжатларига жойлаштирилади, иккинчи нусхаси белгиланган тартибда мижозга юборилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.4. Мижоз ҳисоб-китоб ҳужжатларини расмийлаштиришга қўйиладиган барча талабларга риоя этилиши, шунингдек, у томонидан банкка берилган пул талаблари бўйича унинг банк ҳисобварағига бирор-бир сабаблар билан ҳисоблаб ёзилган маблағларни ўз вақтида ўтказиш учун (кейинги банк кунидан кечиктирмай) жавобгардир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.5. Факторинг операцияларида мижоз тўлов талабномасининг юқори қисмида штамп қўйиши ёки «Факторинг» деб ёзиб қўйиши ва кредит бўйича банк-молиявий агент факторинг ҳисобварағининг рақамини кўрсатиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.6. Факторинг операцияларига хос бўлган юқори даражадаги хатар муносабати билан банклар ҳар ойда Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомга (2015 йил 14 июль, рўйхат рақами 2696) мувофиқ факторинг операциялари сифатини таснифлашлари шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур Низомнинг амалга киритилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги 1999 йил 5 февралда 621-сон билан тасдиқлаган «Тижорат банклари томонидан Ўзбекистон Республикаси ҳудудида факторинг операцияларини ўтказиш тартиби тўғрисида»ги низом ўз кучини йўқотади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМарказий банк раиси Ф. МУЛЛАЖОНОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКелишилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМолия вазирининг биринчи ўринбосари Т.Г. ГУСЬКОВА