Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси қурилиш вазирининг
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбуйруғи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.15-22 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2022 йил 30 декабрда ҳисобга олинди, ҳисоб рақами 131]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
LexUZ шарҳиМазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг 2023 йил 1 декабрдаги 404-сонли «ШНҚ 2.04.15-23 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида»ги буйруғига (ҳисоб рақами 228, 03.01.2024 й.) асосан ўз кучини йўқотган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Шаҳарсозлик кодексига асосан буюраман:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. ШНҚ 2.04.15-22 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Мазкур буйруқ Уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазирлиги, Энергетика вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги ҳамда Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги хизмати билан келишилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Мазкур буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВазир Б. ЗАКИРОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2022 йил 7 декабрь,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish234-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКелишилди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги хизмати бошлиғи Б. ЮСУПАЛИЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2022 йил 16 ноябрь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФавқулодда вазиятлар вазири А. КУЛДАШЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2022 йил 26 ноябрь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазири Ш. ХИДОЯТОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2022 йил 24 ноябрь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭнергетика вазири Ж. МИРЗАМАҲМУДОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2022 йил 7 декабрь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси қурилиш вазирининг 2022 йил 7 декабрдаги 234-сон буйруғига
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.15-22 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда ШНҚ деб юритилади) қуёш фотоэлектрик модуллари ва батареяларидан фойдаланган ҳолда янги қурилаётган ҳамда лойиҳа қуввати 10 кВт гача бўлган фотоэлектрик станцияларни лойиҳалаштириш қоидаларини белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Ушбу ШНҚда қуйидаги техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар келтирилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанҚваН 0350-17 «Ўзбекистон Республикасининг аҳоли яшаш ҳудудларида атмосфера ҳавосини муҳофаза қилишнинг санитария меъёрлари ва қоидалари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.02-04 «Бино ва иншоотларнинг ёнғин хавфсизлиги»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 3.01.04-04 «Тугалланган қурилиш лойиҳаларини қабул қилиш. Асосий қоидалар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.01.03-96 «Сейсмик ҳудудларда қурилиш»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.01.01-94 «Лойиҳалаш учун иқлим ва физик-геологик маълумотлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzDSt 3182:2017 «Автоном фотоэлектр тизимлари. Ишлаш қобилиятини назорат қилиш. Назорат усуллари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzDSt 3076:2016 «Электр тармоқларига уланадиган қуёш фотоэлектрик станциялари. Станцияларга, ҳужжатларга, қабул қилиш ва текшириш бўйича минимал талаблар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzDSt 3075:2016 «Фотоэлектр тизимлари. Атамалар ва таърифлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzDSt 61853-1:2018 «Фотоэлектрик модуллар. Ишчи характеристикаларини аниқлаш ва энергетик баҳолаш. Ишчи характеристикаларини ҳарорат ва энергия ёритилганликка боғлиқликда ўлчаш. Номинал қувват»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzDSt 61215-1:2018 «Ер усти фотоэлектрик модуллар. Тузилишини баҳолаш ва турини тасдиқлаш. 1-қисм. Синов талаблари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzDSt 61215-2:2021 «Ер усти фотоэлектрик модуллар. Конструкцияни баҳолаш ва турини тасдиқлаш. 2-қисм. Синов жараёни»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzDSt 61215-1-1:2018 «Ер усти фотоэлектрик модуллар. Тузилишини баҳолаш ва турини тасдиқлаш. Кристалл кремнийдан тайёрланган фотоэлектрик модулларини синаш учун махсус талаблар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIEC 61215:2005 «Кремний кристаллидан тайёрланган ер усти фотоэлектрик модуллар. Тузилишини ва намунага биноан тасдиқлаш»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIEC 60364-7-712:2002 «Паст кучланишли электр қурилмалар. Махсус электр қурилмаларига ёки уларнинг жойлашган нуқталарига қўйиладиган талаблар. Фотоэлектрик қуёш батареяларидан фойдаланадиган энергия тизимлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIEC 61683:1999 «Фотоэлектрик тизимлар. Инверторлар. Самарадорликни ўлчаш тартиби»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIEC 62109-1:2010 «Фотоэлектрик энергия тизимларида фойдаланиш учун инверторларнинг хавфсизлиги. Умумий талаблар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIEC/TS 62548:2013 «Фотоэлектрик батареялар. Техник шартлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIEC 60364-5-54:2011 «Паст кучланишли электр қурилмалари. Ерга уланувчи ҳимоя қурилмалари, ҳимоя ўтказгичлари ва потенциалларни тенглаштирувчи ҳимояловчи ўтказгичлар».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. Атамалар ва таърифлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ушбу ШНҚда қуйидаги атама ва таърифлардан фойдаланилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфотоэлемент (бундан буён матнда ФЭ деб юритилади) — қуёш нурланиш энергиясини электр энергиясига айлантирувчи энг содда фотоэлектрик қурилма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфотоэлектрик модуль (бундан буён матнда ФЭМ деб юритилади) — махсус тузилишга эга бўлган, тобланган ойнадан ва икки томонидан плёнка ёрдамида герметик ёпиштирилган қуёш фотоэлементларидан ташкил топган монолит панель;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфотоэлектрик батарея (бундан буён матнда ФЭБ деб юритилади) — кетма-кет ёки параллель уланган ФЭМлардан ташкил топган қуёш нурланиш энергиясини электр энергиясига айлантирадиган қаттиқ тузилишга эга қурилма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфотоэлектрик станция (бундан буён матнда ФЭС деб юритилади) — қуёш нурланишини электр энергиясига айлантириш орқали электр энергиясини ишлаб чиқариш учун бир ёки бир нечта ФЭБдан иборат энергетик қурилма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishинвертор — ФЭБ томонидан ишлаб чиқарилган ўзгармас токни ўзгарувчан бир фазали 220В/50 Нz ёки уч фазали 380В/50 Нz га айлантириш учун мўлжалланган электрон қурилма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконтроллер — аккумляторларнинг заряд-разрядланишини ва ФЭБ энергия манбаларини бошқарадиган электрон қурилма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаккумулятор батареяси (бундан буён матнда АБ деб юритилади) — энергияни жамлаш ва сақлаш учун мўлжалланган қайта ишлатиладиган ток манбаи бўлиб, қайтарилувчи оксидланиш-қайтарилиш реакциясига асосланган, параллель ёки кетма-кет уланган икки ёхуд ундан ортиқ электр гальваник элементлардан ташкил топган қурилма.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзарядловчи қурилма — АБни зарядловчи электрон қурилма бўлиб, электр аккумулятор батареяларини ва қайта зарядланувчи батареяларни ташқи манбадан зарядлаш учун электрон қурилма, электр энергия ўзгарувчан электр тармоғидан олинади. Автоматик, ярим автоматик ва қўлда бошқариладиган турлари мавжуд.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМPPТ — батареяни заряд-разрядлаш ҳамда қуёш панеллари билан ишлашини амалга оширадиган қурилма.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. ФЭСни лойиҳалаштириш ва унинг электромеханик қисмлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Янги ФЭСни лойиҳалаштириш мазкур ШНҚ талаблари, шунингдек қурилиш ҳудудининг иқлимий, муҳандислик, геологик ва бошқа шарт-шароитларни инобатга олган ҳолда ишлаб чиқилган техник-иқтисодий асосларга кўра амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. ФЭСни лойиҳалаш замонавий ва юқори технологик асбоб-ускуналардан фойдаланган ҳолда юқори илмий-техник даражада амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. ФЭСни лойиҳалашда қуйидаги асосий техник ечимларни эътиборга олиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдастлабки молиялаштирилган маблағларни ва ишлаб чиқариш сарф-харажатларини максимал тежаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishускунанинг ишончли ва мустаҳкам ишлашини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishматериал ва металл сарфини камайтириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳитни муҳофаза қилиш, шунингдек СанҚМ 0350 га биноан ишлаб чиқариш ва техник ходимлар учун нормал санитария-маиший шароитлар яратиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. ФЭСларни лойиҳалашда барча энергия йўқотишлар, шунингдек уларнинг жойлашуви, қуёш нурланиши ҳамда иқлим шароитида электр энергиясини ишлаб чиқаришда фойдаланиладиган ФЭСнинг максимал имкониятлари ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. ФЭСни лойиҳалашда қуйидагилар эътиборга олиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтокнинг юқори юкланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқарши ҳимоя (изоляция) парчаланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻz DSt 3182:2017 ва IEC 62124:2004га мувофиқ кучланиш ортишидан ҳимояланиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. ФЭС биноларининг томларида ўрнатилган эвакуация йўлларининг сони ва жойлашуви ШНҚ 2.01.02 га мувофиқ бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. ФЭС қурилиши учун қуёш энергиясининг зарур миқдори таъминланадиган текис ёки нишаб ер майдони танланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. ФЭС ни лойиҳалашда майдоннинг географик жойлашуви ҳамда ҳудуднинг иқлимий хусусияти тавсифи эътиборга олиниши лозим (қуёш нурланиши параметрлари, шамол эсиши даражаси ва маҳаллий омиллар, қуёш нурлари оқимига ва шамолнинг шаклланишига таъсир қиладиган рельеф, ўсимликлар, майдондаги бинолар ва шу кабилар).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. ФЭС жойлаштирилиши мумкин бўлган участканинг чегараларида қурилиш базасини ташкил этишдан олдин қурилиш учун шароитларни, белгиланган техник параметрларга (бўйлама ҳамда кўндаланг ёнбағирларга, ўлчамларга, бурчак радиусига ва бошқаларга) эга бўлган технологик йўлакларни ҳамда монтаж қилиш майдончаларини ташкил қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШунингдек, ФЭС ер устида жойлашганида ернинг гидрографик хусусиятлари (ер усти ва ер ости сувлари, оқимлар, ботқоқликлар) ҳамда ернинг ўзига хос хусусиятлари (қияликлар, жарликлар ва даштлар) инобатга олинган ҳолда майдоннинг ер қатлами шароитлари ҳисобга олиниши лозим. Панелларнинг оралиқ масофасида сояланиш даражасини ҳисоблаш мазкур ШНҚнинг 1-иловасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. ФЭСни лойиҳалашда ФЭБни жойлаштириш режаси ишлаб чиқилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. ФЭСда ФЭБни мақбул жойлаштиришда қуйидагиларни эътиборга олиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭСнинг танланган майдони учун қуёш нурлари максимал даражада тушиши мумкин бўлган жой;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуёш инсоляциясига таъсир кўрсатувчи табиий (ўрмон, экинзорлар, баландликлар ва бошқалар) ва сунъий (бинолар, баланд иморатлар ва бошқалар) омиллар, ер юзаси нотекислиги ҳамда атроф муҳитнинг бошқа таъсир этиш хусусиятлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшамолнинг ФЭС майдонида жойлашган ФЭБнинг маҳкамланган конструкциясига таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishминимал капитал, қурилиш-монтаж харажатлари ва бутун иш даври учун фойдаланиш харажатлари билан электр энергиясини максимал даражада ишлаб чиқишни таъминлаш зарурияти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Муайян майдонча чегарасида зарур қувватга эга бўлган ФЭБни жойлаштириш схемасини ишлаб чиқишда қуйидаги жиҳатлар ҳисобга олиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлектр энергиясини ишлаб чиқаришни максимал даражада кўпайтириш ва уларнинг ўзаро соялари таъсирида йўқотишларни минималлаштириш мақсадида ФЭБ ўртасидаги оптимал масофани аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчанг, шамол эсадиган юқори интенсивлик мавжуд бўлган жойларда, шамол ва ҳаво хусусиятларининг салбий таъсиридан ҳимоя қиладиган объектларга нисбатан ФЭБ жойлашишига эътибор қаратиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭС жойлашган жойларда санитария қоидалари ва нормаларига риоя қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш майдончасини кўриб чиқилаётган иқлимий шароитда мавжуд инфратузилма ва чекловларни ҳисобга олган ҳолда ташкил этиш имконияти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. ФЭСни лойиҳалашда ФЭМнинг қия юзасига тушадиган қуёш энергияси миқдори (ёки қуёш нурланишининг интенсивлиги), ФЭМнинг меъёрий горизонтал юзаси ва жанубий йўналиш (ФЭС азимути ўртасидаги бурчак билан тавсифланадиган жанубга нисбатан йўналишга боғлиқлиги) эътиборга олиниши керак. Стандарт шароитларда қуёш нурланишининг максимал интенсивлигини ўлчаш ва аниқлаш мазкур ШНҚнинг 2-иловасига мувофиқ амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. ФЭСни лойиҳалашда ФЭБ учун массивнинг қуйидаги турдаги ускуналарини ўрнатиш мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбурчак остида ўрнатилувчи массивлар (қуёш нурланишининг максимал миқдорини ҳисобга олиш учун ФЭМлар горизонтга нисбатан муайян бурчак остида ўрнатилади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбитта айланиш ўқига эга бўлган (бир координатли), қуёшнинг йўналишини кузатувчи тизимга эга массивлар (горизонтга нисбатан маълум бурчак билан жой кенглигини ҳисобга олган ҳолда жойлаштирилади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккита айланиш ўқига эга бўлган (икки координатли), қуёшнинг йўналишини кузатувчи тизимга эга массивлар (горизонтга нисбатан ҳар хил йўналишда жойлаштирилган, икки ўқ атрофида айланувчи қурилмалар. Одатда, бу ўқлар бир-бирига нисбатан перпендикуляр бўлади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕрга нисбатан ҳаракатсиз бўлган ўқ асосий ҳисобланади. Позицияси асосий ўққа нисбатан аниқланадиган ўқ қўшимча ўқ ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёшнинг йўналишини кузатувчи тизимларга эга икки ўқли тизим горизонтга нисбатан бир йўналишда ҳаракатланувчи бир нечта айланиш ўқларидан иборат бўлиши мумкин (қўшимча ўқ йўналиши бўйича).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. ФЭМнинг кўтариб турувчи конструкцияси ва ўрнатиш механизми ҚМҚ 2.01.03 талабларига мувофиқ бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭМнинг кўтариб туриш устуни юк кўтариш хусусиятлари OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) га мувофиқ бўлиши керак. Фотоэлектрик модулларни қуриш ва лойиҳалашда шамол юкламалари таъсирига алоҳида эътибор берилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. ФЭМни ўрнатишда ишлаб чиқарувчининг тавсияларига мувофиқ ҳароратнинг деформациялари учун компенсация берилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. ФЭСни лойиҳалаш ва қуришда ФЭМга тушадиган оғирликни камайтириш учун шамол, қор, тошқиннинг сейсмик таъсири ҳамда қўшимча юки ҳисобга олиниши ва у Oʻz DSt IEC 61215-1:2018 (IEC 61215-1:2016, IDT) га мувофиқ бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШамол тезлиги таъсирини баҳолаш учун шамолнинг максимал тезлиги узоқ муддатли об-ҳаво маълумотларини таҳлил қилиш асосида танланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. ФЭМ тузилмасини ҳисоблашда ёғингарчилик (қор, муз ва бошқа ёғингарчиликлар) миқдори ҚМҚ 2.01.01 га мувофиқ қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭМни биноларнинг томларига ўрнатишда ФЭСнинг юк кўтариш қобилияти ҳисобга олиниши ҳамда OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) га мувофиқ бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. ФЭСнинг маълум бир ҳудудида сув тошқини содир бўлганда ёки дарё, кўл ва сув ҳавзасида сув сатҳининг кўтарилганда, ФЭСни умумий тармоқдан узиш имконияти таъминланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар ФЭСлар автоном бўлса, уларни батареялардан узиш таъминланган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Тузилмаларни лойиҳалашда ҳароратнинг ўзгаришини ҳисобга олиш ҳамда OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) га мувофиқ қўллаб-қувватловчи тузилмаларга ва ФЭМни маҳкамлаш механизмларига эътибор қаратиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. ФЭМ қуёш иншоотлари коррозияга чидамли бўлган алюминий ёки сирланган пўлат материалларидан ясалиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. ФЭБни ерга ўтказувчанлик (заземление) бўйича лойиҳалашда Oʻz DSt/IEC 60364-7-712: 2002 талабларига риоя этилиши ҳамда ерга ўтказиш тизимининг тўлиқ конфигурацияси ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБундай ҳолларда қуйидаги вазифалар ҳал қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэксплуатацион ёки конструктив сабабларга кўра зарур бўлганда юқори кучланишли кабелларни ерга ўтказиш (функционал ерга ўтказиш тизими);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчақмоқдан ҳимоя қилиш ёки потенциални тенглаштириш мақсадида очиқ ўтказувчан қисмларни ерга улаш (ҳимоя ерга ўтказиш тизими).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Фотоэлектрик станцияларнинг асосий ва ёрдамчи элементлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. ФЭС қурилмаларини танлашда OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) талабларига жавоб берадиган ФЭлардан, ФЭМ ва ФЭБлардан фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭСнинг асосий қурилмалари қуйидагилардан иборат:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭМлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishинверторлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishназорат қилувчилар (контроллерлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАБ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishулаш симлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбошқарув панеллари (қўшувчи ва ажратувчи қутиларда).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭСнинг ёрдамчи элементлари қуйидагилардан иборат:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАБни микропроцессорли заряд-разрядлантириш контроллери;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАБни зарядловчи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. ФЭМ қуёш элементлар тўпламидан (фотоэлектрик ўзгартиргичлардан) ташкил топган бўлиб, қуёш энергиясини электр энергиясига тўғридан-тўғри ўзгартиради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТалаб қилинаётган қувватда ФЭМ турини танлаш конструктив ва техник хусусиятлар билан белгиланади ҳамда Oʻz DSt/IEC 61853-1:2018, Oʻz DSt/IEC 61215-1:2018 ва Oʻz DSt/IEC 61215-1-1:2018 талабларига жавоб бериши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. ФЭСнинг асосий қисми ФЭМлардан иборат бўлиб, ФЭМларда ўзаро боғланганда катта қувват олиш учун мўжалланган ФЭБлар ташкил қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. ФЭБлар истеъмолчи занжир ускунасига қуйидаги усулларда уланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭБларни энергияни сақлаш мосламасини ўз ичига олган доимий ток кучланишига улаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭБларни АБ қурилмасига улаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭБларни ўзгарувчан ток қурилмаларига (занжирига, электр тарқатиш тармоғига) оддий ажратгичли инвертор орқали улаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭБларни ўзгарувчан ток қурилмаларига (занжирига) инвертор орқали улаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаралаш усулда улаш (бир нечта турдаги ускуналарга улаш).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Қуёш батареялари томонидан ишлаб чиқариладиган энергияни ўзгарувчан 220 В/50 Гц ёки уч фазали 380 В/50 Гц оқимларига айлантириш учун турли хил инверторлар мавжуд бўлиб, улар қуйидагилар бўйича бир-биридан фарқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқувват билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдоимий ток томонидаги кучланиш билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчиқиш сигнали шакли билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўрнатилган зарядловчи қурилма ва тўғридан-тўғри энергия таъминоти тизими билан (бошқа ўзгарувчан ток манбасидан);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналог ёки импульсли занжир билан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИнверторлар тўлиқ автоном тизимларда ишлатилади ёки электр энергиясини тўғридан-тўғри тармоққа узатиш учун мўлжалланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Фотоэлектрик тизимлар учун инверторни танлашда унинг қуйидаги хусусиятларига эътибор бериш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishноминал қувват (доимий қувватлаш учун инверторга уланиши мумкин бўлган кучланишнинг умумий қувват йиғиндиси бўлиб, номинал қувват доимий кучланишдан камида 20 — 30 фоиз қўшимча билан танланади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэнг юқори қувват (бу қувватнинг максимал қиймати бўлиб, АБда ишлаганда инверторнинг жуда қисқа вақт оралиғида бардош бера оладиган қуввати ҳисобланади, шунингдек инверторнинг энг юқори қуввати уланган қурилмаларни ишга тушириш қувватини ҳисобга олган ҳолда танланади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўзгарувчан ток доимий токка ўзгартирилганда (инверторланганда), чиқиш сигналининг шакли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўрнатилган зарядловчи қурилманинг ток кучи (агар мавжуд бўлса) (АБнинг максимал сиғими қийматини ҳисобга олган ҳолда аниқланади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳар хил турдаги АБни заряд қилиш қобилияти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгерметик ва очиқ турдаги батареяларда заряднинг турли босқичлари учун кучланишлардаги фарқлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish«уйқу» режимининг мавжудлиги (уйқу режими — бу электр юкламалари бўлмаган тақдирда инверторнинг ўз энергия сарфини камайтириш қобилияти);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўрнатилган реленинг мавжудлиги (ташқи тармоқ йўқолганда, батареядан қувват олишга автоматик равишда уланишга имкон беради).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Уланиш релесига эга бўлган инвертор иккита «кириш» ва «чиқиш» ўзгарувчан ток симлари билан уланади. «Кириш» сими ташқи тармоққа уланиб, токни реле орқали кучланишга узатади. «Чиқиш» сими инвентордан чиқувчи ўзгарувчан токка уланган бўлиб, унга АБдан олинадиган ўзгарувчан ток кучланиши уланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Атроф-муҳит ҳароратига қараб заряд кучланишини тартибга солиш учун инверторларни ҳарорат датчиклари билан қўллаш мумкин (бундай зарядни тартибга солувчиларсиз керакли зарядлаш даражаси таъминланмайди, батареялар зарядланмайди ёки аксинча қайта қувватланади, бу уларнинг иш қобилиятига салбий таъсир қилади ва уларнинг муддатидан олдин ишдан чиқишига олиб келиши мумкин).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. ФЭС ни лойиҳалашда АБ нинг чуқур қувватсизланишининг (тахминан, ҳар бир элементда 1,8 В) олдини оладиган, қувватсизланиш даражасини назорат қилиш мосламаси билан жиҳозланган МPPТ тури билан ҳамда АБни қайта қувватланишига йўл қўймайдиган, қуёш батареялардан қувватланишни назорат қиладиган мосламаси билан жиҳозланган инверторлардан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Фотоэлектрик тизим турига мувофиқ инвертор икки турга бўлинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўрнатилган частота генераторига эга автоном тизимлар учун инверторлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтармоқларда фойдаланиладиган инверторлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИккала турдаги инверторнинг фойдали иш коэффициент қиймати 90 фоиздан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Кучланиш инверторлари алоҳида қурилма сифатида қўлланилиши ёки ўзгармас ток электр энергияси ускуналарининг узилишларсиз манбаси тизимига кириши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Инверторлар IEC 61683, IEC 62109-1 талабларига мувофиқ танланиши, шунингдек фойдаланувчининг қуйидаги техник талаблари инобатга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсинусоидал чиқиш кучланишини таъминлашга қаратилган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсинусоидал ўрнини босадиган оддий сигнал кўринишадаги чиқиш кучланишини таъминлашга қаратилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Инверторни ўрнатишда стандарт кучланишдаги (220 В/50 Гц) энергия истеъмолининг энг юқори қуввати, шунингдек инверторнинг қуйидаги ишлаш режимлари ҳисобга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishузоқ вақт давомида ишлаш режими (инверторнинг номинал қувватига мос келади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishортиқча юкланишда ишлаш режими (аксарият инвертор моделлари номинал қувват режимида бир неча дақиқа давомида (30 дақиқагача) ишлаши мумкин).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. ФЭСлар электр тармоғига қуйидаги усулларда уланиши мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлектр энергиясини умумий тармоққа узатиш имкониятига эга бўлмаган (автоном равишда ишлайдиган);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишлаб чиқарилган электр энергиясини умумий тармоққа узатиш имкониятига эга бўлган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишлаб чиқарилган электр энергияси қувватни умумий тармоққа тўғридан-тўғри узатиш ҳамда энергияни АБларда сақлаш имкониятига эга бўлган (комбинациялаштирилган (гибрид);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўп режимли.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Фотоэлектрик энергия тизимларини ишлаб чиқишда энергияни тўплаш ва сақлаш учун АБлар қўлланилиши керак. Бунда, АБлар турли эксплуатация режимларида электр энергиясининг манбадан истеъмолчига етиб келиш вақти ва кўрсаткичлари мутаносиблигини, чиқиш кучланишининг барқарорлигини таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. ФЭСлар учун АБлар алоҳида ёки номинал кучланишга (12 ёки 24 V) эга бўлган моноблоклар (батареялар тўплами)дан иборат бўлиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. АБлар бир хил сиғимга эга бўлиши ҳамда бир вақтда ишлаб чиқилган ва битта партияда етказиб берилган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Маълум бир ФЭСлар учун АБларни танлашда қуйидагилар ҳисобга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўз-ўзидан қувватсизланиш даражаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтокнинг паст қувватида ҳам ишлаш қобилияти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishанча қувватсизланган ҳолда ҳам ишлаш қобилияти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпаст ҳароратларда ҳам ишлаш қобилияти (йил бўйи фойдаланиладиган тизимлар учун).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. ФЭСларнинг ёрдамчи ускуналари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. АБларнинг қувватланиши (қувватсизланиши)ни назорат қилувчи микропроцессорли контроллерлар ва АБни қувватлантирувчи ускуналар автоном ФЭСларнинг ёрдамчи ускуналари ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Микропроцессорли контроллерлар қуёш батареясининг максимал даражада қувватланиши ва ток зарядининг кенглик-импульс модуляциясини (КИМ) кузатиш ҳисобига АБни 100 фоизгача қувватланишини таъминлаш мақсадида қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. ФЭС ларда «шунтли» ва «кетма-кет» типига мансуб бўлган контроллерлар қўлланилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. АБнинг хизмат даврини ошириш ва ФЭСнинг энергиясидан самарали фойдаланиш мақсадида қувватлантириш контроллери қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Йирик ФЭСларда АБнинг қувватланиши ва қувватсизланиши даражасини назорат қилиш функциялари билан бир қаторда бутун тизимни бошқарадиган тизимли контроллерлардан фойдаланиш керак. Назорат ёритилганлик, ҳарорат, ток, кучланиш ва тизимнинг бошқа кўрсаткичларини қайд этиш ҳамда таҳлил қилиш йўли билан компьютерлар ёрдамида амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Ҳар бир ФЭС учун контроллерлар ФЭМнинг қуввати ва юкланиш қувватига қараб индивидуал равишда танлаб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Зарядловчи қурилма герметикланган, техник хизмат кўрсатилмайдиган, қўрғошин-кислотали АБларни автоматик равишда қувватлантириш учун мўлжалланган бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Зарядловчи қурилма талаб этилган ток заряди, АБнинг тури, қувватлантириш тезлиги ва автоматлаштирилганлик даражасига қараб танлаб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. АБ максимал ток кучланишида қувватлантирилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТок қуввати ошиши ва бирхиллашиши учун ҳамда қувватлаш жараёнини тезлаштириш мақсадида бир нечта қувватловчи ускуналар параллель равишда уланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-боб. ФЭСлар қўлланишини иқтисодий асослаш ва уларнинг эксплуатацион кўрсаткичлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. ФЭСнинг лойиҳасида келтирилган техник ечимларнинг сифати техник ва иқтисодий ҳисоб-китоблар кўрсаткичлари билан белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. ФЭС самарадорлигини баҳолашнинг асосий кўрсаткичлари қуйидагилардан иборат:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishйиллик электр энергияни ишлаб чиқариш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқабул қилинган ФЭБ турлари учун номинал қувватдан фойдаланиш коэффициенти (ФЭС учун ўртачаси);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishетказиб берилган электр энергиянинг таннархи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Электр энергияни ишлаб чиқаришни ҳисоблаш учун дастлабки маълумотлар сифатида ҚМҚ 2.01.01 бўйича ушбу ҳудуднинг иқлим параметрлари, шунингдек ишлаб чиқарувчилардан олинган ФЭМнинг чиқиш параметрлари қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Ишлаб чиқариладиган электр энергияси ҳажмини ҳисоблашда ФЭМни ФЭС ҳудудида жойлаштирганда бир-бирининг юзасига соя туширишдан вужудга келадиган йўқотишлар, ФЭСнинг ички электр тизимидаги йўқотишлар, ФЭ ва ФЭМ юзалари деградацияси (бузилиши)дан келиб чиқадиган бошқа йўқотишлар баҳоланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Электр энергиясини ишлаб чиқаришни ҳисоблаш натижаларига кўра ҳамда тизимдаги йўқотишларни камайтириш ва электр энергиясини ишлаб чиқаришни кўпайтириш мақсадида ФЭМларнинг муайян бурчаги, шунингдек ФЭ ва ФЭМ турлари аниқлаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. ФЭСнинг бир йилда номинал қувват билан ишлаб чиқарадиган энергия ҳажмининг ўртача қиймати қуйидаги (1) формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) WФЭС = Pфм(Eумум. / Iсин)K0(1-Kйўқ), kW•h,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРфм — қуёш ФЭМларининг умумий қуввати, kW;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕумум. — горизонтал текисликда ер юзасига тушаётган умумий қуёш энергияси, kW•h/m2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIсин — ФЭМларни синовдан ўтказгандаги қуёш нурланишининг интенсивлиги, Iсин = 1,0 kW•h/m2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishК0 — қуёш энергиясининг умумий оқимини горизонтал текисликдан ФЭМлар юзасига ўтказиш учун тузатиш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКйўқ — электр энергиясини трансформация қилиш ва узатиш жараёнида қуёш батареясининг йўқотишларини ҳисобга олиш коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭСлар ишлаб чиқарадиган электр энергияси ҳажмини ҳисоблаш мисоли мазкур ШНҚнинг 3-иловасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Истеъмолчига бир йилда етказиб бериладиган электр энергияси ҳажми қуйидаги (2) формула ёрдамида аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2) Wеб = WФЭC — Wтй — Wэҳ — Wёу
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWФЭC — ФЭСда бир йилда ишлаб чиқарилган электр энергияси, kW•h/йил;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWтй — трансформация қилиш ва узатиш жараёнида электр энергиясининг технологик йўқотишлари, kW•h/йил;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWэҳ — ФЭС (асосий ускуналари)нинг ўз эҳтиёжлари учун истеъмол қилинадиган электр энергияси, kW•h/йил;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWёу — ёрдамчи ускуналарнинг эҳтиёжлари учун истеъмол қилинадиган электр энергияси, kW•h/йил.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-боб. Фотоэлектрик станцияларда техника хавфсизлик қоидалари ва ёнғин хавфсизлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Қуёш ФЭБларининг жуда паст кучланишли хавфсизлик тизимидан (ЖПКХ) ҳимояланиши IEC/TS 62548:2013 талабларига мувофиқ бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБошқа тизимларда, ток ўтказувчиларнинг бири ўзгармас ток томонидан ерга уланган ҳамда доимий ва ўзгарувчан токлар ўзаро ажратилган ҳолларда ток ўтказувчилар ҳамда ток ўтказувчининг ерга уланган ёки уларнинг очиқ қисмлари икки қопламали ёки кучайтирилган изоляция билан ҳимояланиши талаб этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлектр токи уришидан ҳимоялаш OʻzDSt/IEC 60364-5-54:2011 талабларига мувофиқ амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Модулларда, тарқатиш қутиларида ва ФЭМ ўтказгичларида ҳаддан ташқари юқори кучланишли ток оқими вужудга келганда ёки қуёш ФЭБнинг ерга уланган ўтказгичларида қисқа туташувлар ҳосил бўлганда, ускуналар юқори кучланишли ток оқимидан ҳимояланган бўлиши лозим. Фотоэлектрик занжирларда максимал токдан ҳимояланиш талаблари қуйидаги расмда кўрсатилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРасм. Фотоэлектрик занжирларда максимал токдан ҳимояланиш талаблари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. ФЭМлар ток кучланиши бўйича чегараланган бўлсада, ташқи манбаларга (масалан, батарея) параллель равишда уланиши ёки қўшилиши мумкинлигини инобатга олиб, бир неча параллель уланган занжирлардан ёки ташқи манбалардан ёхуд ҳар иккала усул қўлланилганда вужудга келадиган ортиқча ток оқимларга дучор бўлиши мумкинлигини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. ФЭМларнинг токдан максимал ҳимояланиши қуёш ФЭБлари қисмларидан келиб чиқадиган қисқа туташув токлари юзага келганда, дастлаб ҳимоянинг пастки даражасида ўчирилишига қараб тавсифланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Агар параллель занжирлар сони иккитадан ортиқ бўлса, қисқа туташувнинг максимал токи бирор бир занжир схемасида (занжирлар сони битта бўлганда) ўтиши мумкин бўлган қисқа туташув токига тенг бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПараллель занжирлар сони бир ёки иккита бўлганда ва ҳеч қандай АБлар бўлмаганда ҳамда ФЭМлар қисқа туташув токига тенг бўлган тескари ток оқимига бардошли бўлганда, максимал токдан ҳимоялаш тизимининг носозлиги аҳамият касб этмаслиги инобатга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Кристалли кремнийдан тайёрланган ФЭМлар учун параллель занжирлар сони учтадан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБошқа ФЭМлар учун занжирлар сони ишлаб чиқарувчининг қўллаш йўриқномаларига мувофиқ бўлиши лозим. Қўллаш йўриқномалари бўлмаганда, ҳар бир занжирга ҳимоя қурилмалари (предохранитель) ўрнатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Қуёш модулларига уланадиган кабеллар изоляциясини танлашда атроф-муҳитнинг эҳтимоли бўлган энг юқори ҳарорат даражаси ҳисобга олиниши керак. Атроф-муҳит таъсири остида бўлганда, кабеллар ультрабинафша нурланишига чидамли бўлиши ёки ультрабинафша нуридан ёнғинга қарши ҳимоя воситалари билан таъминланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. ФЭСни юқори кучланишдан ҳимоя қилиш Электр ускуналарининг тузилиши қоидаларига (IV бўлим) (2006 йил 2 ноябрь, 20-15-232/11-сон) мувофиқ амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-боб. ФЭСни чақмоқдан ҳимоя қилиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Чақмоқдан келиб чиқадиган хавф даражасини ҳисобга олган ҳолда ФЭБ ва метеорологик мачталар чақмоқдан ҳимоя қилиш бўйича учинчи тоифага мансуб бўлиб, ФЭСларни лойиҳалаш Электр ускуналарининг тузилиши қоидаларига (VII бўлим) (2006 йил 18 июль 20-15-143/14-сон) мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. Тўғридан-тўғри чақмоқ уришидан ҳимоя қилишда чақмоқ токи ФЭБ (метеомачта) конструкцияси ва жиҳозларини бузмаган ҳамда бошқариш ва тартибга солиш электроника ускуналарига зарар етказмаган ҳолда ўтиши кафолатланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Ток ўтказгичлар устун минорасининг конструкцияси бўйлаб ётқизилиши ва импулс қаршилиги билан ерга ўтказгичга уланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. ФЭБнинг ерга ўтказгичининг, метеорологик мачтанинг ва трансформатор станциясининг контурларини бирлаштиришга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.15-22 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзаро сояланишни ҳисобга олган ҳолда панелларни жойлаштириш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭБ панелларининг ўзаро сояланишини ҳисобга олган ҳолда жойлаштиришни ҳисоблаш схемаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда: а — ён томондан кўриниш; b — юқоридан кўриниш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУзлукли чизиқлар билан L масофадан кам бўлган оралиқда жойлашган сояланган модуллар кўрсатилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.15-22 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш нурланишининг интенсивлигини аниқлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭМларни паспорт хусусиятлари қуёш нурланишининг интенсивлигида стандарт синовлари натижалари асосида ўтказилади, Iисп = 1000 Вт/м2.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭСни лойиҳалашда ўртача булутли шароитда горизонтал юзага тушувчи қуёш нурланиш интенсивлигининг максимал ва жами ўртача кунлик даражаси тўғрисида маълумотга эга бўлиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТехник-иқтисодий ҳисоб-китобларни ўтказишда ўртача булутли шароитда горизонтал юзага тушувчи қуёш нурланиш интенсивлигининг ойлик ва йиллик ўртача кўрсаткичи инобатга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГоризонтал юзага тушадиган қуёш нурланишининг максимал интенсивлиги тўғри ва тарқоқ нурланишнинг йиғиндиси сифатида қуёш вақтининг 11-12 соатлик интервалда ФЭС қурилиш майдонининг тегишли кенгликлари учун ҚМҚ 2.01.01 нинг 7-жадвали асосида аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI0 = Ismax+ Idmax, W/m2
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМуайян ой учун ўртача булутли шароитда горизонтал юзага тушадиган тўғри ва тарқоқ қуёш нурланишининг кунлик ўртача миқдори ФЭС қурилиш майдончасига энг яқин жойлашган аҳоли пункти учун маълумотлар асосида ҚМҚ 2.01.01 нинг 10-жадвали бўйича олинади. Ушбу қиймат тегишли ойдаги кунлар сонига кўпайтирилганда, қуёш нурланишининг горизонтал юзага тушадиган ўртача ойлик йиғиндиси аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎртача булутли шароитда горизонт юзага тушадиган тўғри ва тарқоқ қуёш нурланишининг кунлик ўртача миқдори ҚМҚ 2.01.01 нинг 10-жадвали бўйича олинади. Ушбу қийматни йилнинг кунлари сонига кўпайтирилганда, қуёш нурланишининг горизонтал юзасига тушадиган ўртача йиллик йиғиндиси аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(Мисол: 41° шимолий кенгликда жойлашган Тошкент шаҳри учун июль ойи давомида горизонтал юзага тушадиган қуёш нурланишининг максимал интенсивлиги ҚМҚ 2.01.01 нинг 7-жадвалига мувофиқ қуйидагига тенг:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI0= Is+ Id= 782+140 = 922, W/m2.)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.01.01-94 нинг 10-жадвалига мувофиқ, Тошкент шаҳри учун июль ойи давомида ўртача булутли кунлар шароитида горизонтал юзага тушаётган қуёш нурланишининг ўртача кунлик миқдори қуйидагига тенг:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕўр.сутиюль= 21,27+6,92 =28,19МДж/(м2*сут) =7,83 kW•h/(m2•d).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент шаҳри учун ўртача булутли шароитда горизонтал юзага тушаётган қуёш нурланишининг ўртача кунлик миқдори қуйидагига тенг:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕўр.сутйил= 10,77+5,84=16,61МДж/(м2*сут) =4,61 kW•h/(m2•d).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент шаҳри учун ўртача булутли шароитда горизонтал юзага тушаётган қуёш нурланишининг ўртача йиллик миқдори қуйидагига тенг:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕйил = 16,61 ∙ 365 = 6 062,65 МДж/(м2*йил) = 1 684 kW•h/(m2•йил).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.15-22 «Фотоэлектрик станциялар (тизимлар)» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
3-ИЛОВА
3-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФотоэлектрик станциялар ишлаб чиқарадиган электр энергия миқдорини ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭСнинг паспортдаги хусусиятлари қуёш нурланишининг интенсивлиги бўйича ўтказилган стандарт синов натижалари асосида, одатда Iсин = 1000 kW/m2 га тенг бўлган миқдорда келтирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш фотоэлектрик модуллари томонидан ҳосил қилинадиган энергия миқдори қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWФЭС = PФМ (Eумум. / Iсин) K0 (1-Kйўқ), kW•h,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРФМ — қуёш фотоэлектрик модулларининг умумий қуввати, kW;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕумум. — горизонтал текисликда ер юзасига тушаётган умумий қуёш энергияси миқдори, kW•h/m2. ФЭСнинг асосий ва ёрдамчи ускуналарини танлашда, ҳисобланган жами қуёш энергияси миқдори қуёш нурланишининг (I0, kW•h/m2) максимал интенсивлигига тенг равишда, мазкур ШНҚнинг 2-иловасига мувофиқ аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲсин — фотоэлектрик модуллар синовдан ўтказиладиган қуёш нурланишининг интенсивлиги, Iисп = 1,0 kW/m2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishК0 — қуёш энергиясининг умумий оқимини горизонтал текисликдан ФЭМлар юзасига ўтказиш учун тузатиш коэффициенти; мазкур ШНҚнинг 3-иловаси 3.1-жадвалига мувофиқ, ФЭМ йўналиши ва қиялик бурчагига қараб қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКйўқ — электр энергиясини ўтказиш ва узатиш пайтида қуёш батареясининг йўқотишларини ҳисобга оладиган коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭСлар электр энергиясини ишлаб чиқариши мумкин бўлган максимал қуввати қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРФЭБ = Pфм (I0 / Iсин) K0 , kW,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш фотоэлектрик модулларининг умумий қуввати (РФМ, kW) уларнинг паспорт хусусиятларида келтирилган умумий қувватини қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKйўқ коэффициенти фотоэлектрик тизимда қуёш нурланишини электр энергияга айлантириш жараёнидаги қуйидаги умумий йўқотишларни ҳисобга олади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўтказгичлардаги йўқотиш коэффициенти, 1%, Кўт= 0,01;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishинверторлардаги йўқотиш коэффициенти. Қувватга қараб 3 — 7% оралиғида ўзгариб туради, Кинв= 0,03 ÷ 0,07;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмодулнинг ҳарорати ошиши билан боғлиқ йўқотиш коэффициенти 4 — 8% оралиғида ўзгариб туради Ктем= 0,04 ÷ 0,08;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуёш нурланишининг қиймати кам бўлганда қуёш батареяси ишлаш жараёни давомида йўқотиш коэффициенти — 1 — 3%, Ккам.ҳол = 0,01 ÷ 0,03;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуёш панелларининг сояланиши ва ифлосланиши билан боғлиқ бўлган йўқотиш коэффициенти — 1 — 3% , Кз= 0,01 ÷ 0,03;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчетлаб ўтувчи диодларда йўқотиш коэффициенти — 0,5%, Кд =0,005.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКйўқ= Кўт+ Кинв+ Ктем+ Ккам.хол+ Кз+ Кд .
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЖадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМисол: NФЭС = 5 kW бўлган қуёш ФЭМдан иборат ФЭСни умумий қувватини ҳисоблаш. ФЭС Тошкент шаҳрида жойлаштирилмоқда. ФЭБларни жойлаштириш азимути — 15º. Жойлаштириладиган ФЭБнинг горизонтга нисбатан қиялик бурчаги — 40º.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБитта ФЭМнинг ўрнатилган қуввати — 250 W = 0, 250 kW.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУмумий стационар модуллар сони қуйидагига тенг:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNФМ.стац = 5 kW / 0, 25 kW = 20 дона
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФЭС жиҳозларининг хусусиятларидан келиб чиқиб, қуёш станциясини бажариш схемаси қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСтанция 2 қатордан иборат бўлиб, уларнинг ҳар бир қаторида 10 донадан ФЭМ жойлаштирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФотоэлектрик тизимда қуёш нурланишини электр энергияга айлантиришдаги энергиянинг йўқотилиши қуйидагича қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўтказгичларда йўқотиш коэффициенти — Кўт= 0,01;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishинверторларда йўқотиш коэффициенти — Кинв= 0,05;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмодулнинг ҳарорати ошиши билан боғлиқ йўқотиш коэффициенти — Ктем = 0,06;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуёш нурланишининг қиймати кам бўлганда қуёш батареяси ишлаш жараёни давомида йўқотиш коэффициенти — Ккам.хол = 0,02;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуёш панелларининг сояланиши ва ифлосланиши билан боғлиқ бўлган йўқотиш коэффициенти — Кз= 0,02;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчетлаб ўтувчи диодларда йўқотиш коэффициенти — Кд =0,005.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФотоэлектрик тизимда қуёш нурланишининг электр энергиясига айланиши давомида энергия йўқотишнинг умумий миқдорини ҳисобга оладиган Кйўқ коэффициенти қуйидагига тенг:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКйўқ= Кўт + Кинв + Ктем + Ккам.хол + Кз + Кд;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКйўқ = 0,01 + 0,05 + 0,06 + 0,02+ 0,02 + 0,005 = 0,165
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41° шимолий кенгликда жойлашган Тошкент шаҳри учун, июль ойида, соат 11-12 оралиғида горизонтал юзага тушадиган қуёш нурланишининг максимал интенсивлиги ҚМҚ 2.01.01 га мувофиқ қуйидагига тенг бўлади (мазкур ШНҚнинг 2-иловасига қаранг):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI0 = Is+ Id = 782+140 = 922 W/m2
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш энергиясининг умумий оқимини горизонтал текисликдан ФЭМлар юзасига ўтказиш учун K0 тузатиш коэффициенти ШНҚнинг 3-иловаси 3.1-жадвалига мувофиқ, ФЭБларни жойлашиш азимути — 15º ва ФЭБнинг горизонтга нисбатан қиялик бурчаги — 40ºга тенг. K0 = 1,12.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИюль ойи давомида ФЭБнинг электр энергиясини ишлаб чиқариши мумкин бўлган максимал қуввати қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРФЭБ = PФМ(I0 / Iсин)K0 = 5000 *(922 /1000) • 1,12 = 5163 W = 5,16 kW
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИюль ойида Тошкент шаҳри учун ўртача булутли шароитда горизонтал юзага тушаётган қуёш нурланишининг ўртача суткалик миқдори қуйидагига тенг:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕўрт.сут.июл = 7,83 kW•h/(m2•d) (мазкур ШНҚнинг 2-иловасига қаранг). Бундай ҳолда, ўртача суткалик электр энергиясини ишлаб чиқиш қуйидагига тенг:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWФЭС = PФМ • (Еўр.сут/июл / Iсин) K0 (1-Kйўқ) =5,0 • (7,83 / 1,0) • 1,12 • (1 — 0,165) = 36,61, kW•h/d.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент шаҳри учун ўртача булутли шароитда горизонтал юзага тушаётган қуёш нурланишининг ўртача йиллик миқдори 1684 kW•h/(m2•йил) (мазкур ШНҚнинг 2-иловасига қаранг).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБундай ҳолда, ўртача йиллик электр энергиясини ишлаб чиқиш қуйидагича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWФЭС = PФМ • (Ейил / Iсин ) K0 (1-Kйўқ) = 5,0 • (1684 / 1,0) • 1,12 • (1 — 0,165) = 7874, kW•h/йил