Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚарори
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (15-сон МБМС) «Машина ва ускуналар қийматини баҳолаш»ни тасдиқлаш тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2017 йил 29 июнда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 2895]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
LexUZ шарҳиМазкур қарор Ўзбекистан Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги директорининг 2020 йил 1 майдаги 01/11-15/62-сонли «Ўзбекистон Республикасининг Ягона миллий баҳолаш стандартини тасдиқлаш ҳақида»ги буйруғига (рўйхат рақами 3239, 04.06.2020 й.) асосан 2020 йил 5 сентябрдан ўз кучини йўқотади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонуни, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2008 йил 24 апрелдаги ПҚ-843-сонли «Баҳоловчи ташкилотлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва кўрсатилаётган хизматлар сифати учун уларнинг масъулиятини ошириш тўғрисида»ги қарори ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 18 апрелдаги ПФ-5016-сонли «Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасини ташкил этиш тўғрисида»ги Фармонига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитаси қарор қилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Ўзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (15-сон МБМС) «Машина ва ускуналар қийматини баҳолаш» иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРаис Р. ГУЛЯМОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2017 йил 15 май,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish01/27-26/05-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг 2017 йил 15 майдаги 01/27-26/05-сон қарорига
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (15-сон МБМС) «Машина ва ускуналар қийматини баҳолаш»
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур Ўзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (15-сон МБМС) «Машина ва ускуналар қийматини баҳолаш» (бундан буён матнда 15-сон МБМС деб юритилади) Ўзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонуни, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2008 йил 24 апрелдаги ПҚ-843-сон «Баҳоловчи ташкилотлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва кўрсатилаётган хизматлар сифати учун уларнинг масъулиятини ошириш тўғрисида»ги қарори ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 18 апрелдаги ПФ-5016-сон «Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасини ташкил этиш тўғрисида»ги Фармонига мувофиқ машина ва ускуналар қийматини баҳолаш соҳасида Ўзбекистон Республикасидаги баҳолаш фаолиятининг норматив жиҳатдан тартибга солинишини белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. 15-сон МБМСнинг мақсади машина ва ускуналар қийматини аниқлаш ва баҳолаш натижаларини акс эттириш қоидаларини белгилашдан иборатдир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Қуйидагилар 15-сон МБМСнинг асосий вазифалари ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмашина ва ускуналар қийматини баҳолаш тушунчалари ва қоидаларидан фойдаланишда, шунингдек уларнинг қийматини баҳолашда баҳоловчилар ва мол-мулк эгалари хатти-ҳаракатларининг мувофиқлигини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолашнинг холислиги ва сифатини оширишда кўмаклашадиган тартиб-таомилларни белгилаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбошланғич ахборот, баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот мазмуни ва материални баён этишга нисбатан баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботлар турлича талқин қилинишини истисно этадиган ягона талабларни белгилаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. 15-сон МБМСни қўлланиш соҳаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Қуйидагилар 15-сон МБМС татбиқ этиладиган баҳолаш объектлари ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбитта алоҳида олинган машина ёки ускуна ёхуд машина ёки ускунанинг муайян қисми;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмашина ва ускуналарнинг бир-биридан шартли равишда мустақил бўлган бирликлари (ишлаб чиқариш-технологик тизим ёки линиянинг бир қисми);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишлаб чиқариш-технологик тизимлар: ишлаб чиқариш-технологик жараён билан ўзаро боғлиқ бўлган машина ва/ёки ускуналарнинг мажмуаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. 15-сон МБМС баҳоловчи ташкилотлар, баҳоловчилар ва буюртмачилар учун мўлжалланган бўлиб, машина ва ускуналарнинг қийматини баҳолаш бўйича хизматлар кўрсатишда қўлланилиши мажбурийдир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. 15-сон МБМСни қўллашда 15-сон МБМСнинг иловасида келтирилган Услубий кўрсатмаларга риоя этилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. 15-сон МБМСни бухгалтерия ҳисоби стандартлари билан ўзаро алоқаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Баҳолаш объектлари 15-сон МБМС талабларига мувофиқ баҳоланганда олинган натижалар Ўзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонуни талабларини ҳисобга олган ҳолда қўлланилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Ўзбекистон Республикаси Бухгалтерия ҳисоби миллий стандартлари (БҲМС) норма ва талаблари фақат 15-сон МБМСда назарда тутилган ҳолларда қўлланилиши мумкин. Бошқа ҳолларда 15-сон МБМС талабларига риоя этилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. 15-сон МБМС баҳолаш усуллари билан аниқланган баҳолаш объектининг қиймати молиявий ҳисобот учун белгиланган тартибда аниқланган ушбу объектнинг қийматидан жиддий тарзда фарқланиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. 15-сон МБМС талаблари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Баҳоловчи учун 15-сон МБМСнинг талаби баҳолашнинг қуйидаги босқичларига риоя этишдан иборат:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш топшириғини белгилаш ва баҳолаш объектини баҳолаш тўғрисида шартнома тузиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборот йиғиш ва уни таҳлил қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш ёндашувлари ва усулларини қўллаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг қийматини ҳисоб-китоб қилиш ва аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тузиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Буюртмачи учун 15-сон МБМСнинг талаби қуйидагилардан иборат:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоловчи билан биргаликда баҳолаш топшириғини белгилаш ва баҳолаш объектини баҳолаш тўғрисида шартнома тузиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектига кириш имкониятини таъминлаш (зарур ҳолларда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоловчига зарур дастлабки ахборотни тақдим қилиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Баҳолаш топшириғини белгилаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Баҳолаш топшириғи буюртмачи томонидан баҳоловчи ташкилот билан биргаликда тузилади ва баҳолаш тўғрисидаги шартномага илова шаклида расмийлаштирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш топшириғи қуйидагилардан иборат бўлиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг номи ва қисқача тавсифи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбуюртмачининг номи ва унинг реквизитлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоловчи ташкилотнинг номи ва унинг реквизитлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолашни ўтказиш учун асослар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш мақсади (вазифаси) ва баҳолаш натижаларидан фойдаланиш мўлжали;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш санаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш мақсадига мувофиқ бўлган аниқланаётган қиймат тури;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфаразлар ва чекловчи шартлар (улар мавжуд бўлганда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбуюртмачи томонидан тақдим этилиши лозим бўлган дастлабки ахборот рўйхати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш ишларини бажариш муддатлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш топшириғи қўшимча шартларни ҳам ўз ичига олиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Ахборот йиғиш ва уни таҳлил қилиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Ахборотни йиғиш ва уни таҳлил қилиш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектини функционал кўрсаткичлари (унумдорлиги ёки қуввати, юк кўтариши, юк тортиши, иш макони ҳажмлари, аниқлик тоифаси, автоматлаштириш даражаси ва ҳ.к.), фойдаланиш кўрсаткичлари (автоматик, ярим автоматик ёки ноавтоматик фойдаланилиши, тўхтовсиз ишлаши, чидамлилиги, таъмирга яроқлилиги, бут сақланиши ва ҳ.к.), конструктив кўрсаткичлари (массаси, оғирлиги, асосий конструктив материалларининг таркиби ва ҳ.к.), иқтисодий кўрсаткичлари (машиналар фаолият кўрсатганда вақт бирлигида, маҳсулот ёки ишлар бирлигига турли захираларнинг сарфланиши) тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олган техник ҳужжатларни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти тўғрисида молиявий маълумотларни ўз ичига олувчи иқтисодий ҳужжатларни (баланс қиймати, харид қиймати, жорий ва капитал таъмирлаш қиймати, вақт мобайнида ишлаб чиқариш қувватининг қиймат кўрсаткичлари ва ҳ.к.), шунингдек баҳолаш объектининг келиб чиқиши тўғрисидаги ҳужжатларни (олди-сотди шартномалари, қабул қилиш далолатномалари, бошқалар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти мансуб бўлган бозорнинг ҳолати ва динамикаси ҳақидаги ахборотни (ишлаб чиқариш, сотиш ҳолатлари, талаб ва таклиф);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг қийматини баҳолаш ва баҳолаш тўғрисида ишончли ҳисоботни тузиш учун зарур бўлган бошқа ахборотни йиғиш ва ўрганишни ўз ичига олади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАхборотни йиғиш имкони бўлмаганда ёки маълумот мавжуд бўлмаганда баҳоловчи баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда буни кўрсатиши ҳамда ўзи олган ишончли ахборот асосида машиналар ва ускуналар қийматини баҳолаш усулларини қўллаши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Баҳолаш объектининг қийматини баҳолаш жараёнида буюртмачи қуйидагиларни тақдим этади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмулкдор тўғрисидаги маълумотларни (ҳуқуқни белгиловчи ҳужжатлар бўлган ҳолларда, уларни илова қилган ҳолда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15-сон МБМСнинг 12-бандида кўрсатилган техник ва иқтисодий ҳужжатларни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Баҳоловчи баҳолаш объекти мансуб бўлган бозорнинг ҳолати ва динамикаси ҳақидаги маълумотлар, аналогларнинг нархлари ва таклифлар ҳақидаги ахборот, шунингдек ўхшаш объектлар билан битимлар тўғрисидаги (санаси, нархи, нархни шакллантирувчи омиллар, ахборот манбаи ва бошқалар) маълумотларни йиғишни амалга оширади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Баҳоланиши лозим бўлган барча объектлар бўйича қўшимча ахборотни йиғиш баҳоловчи томонидан бозорни ҳамда баҳолаш объектларининг жисмоний ва ҳуқуқий тавсифлари тўғрисида ахборот манбаларини ўрганиш асосида амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Баҳолаш объектини баҳолашда қуйидагилардан фойдаланилиши мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбуюртмачидан олинган ахборотдан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишларни бажаришга жалб қилинган учинчи шахслардан олинган, уларнинг имзолари билан тасдиқланган ахборотдан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishихтисослаштирилган ташкилотларнинг статистика маълумотларидан (тармоқ, таҳлилий шарҳлар, бозор шарҳлари), шу жумладан оммавий ахборот воситалари ва Интернет тармоғида эълон қилинган статистика маълумотларидан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбошқа ахборотдан (сўров, интервью натижалари бўйича ва бошқа манбалардан олинган), бунда ушбу ахборотдан фойдаланганлик учун жавобгарлик баҳоловчига юкланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Баҳоловчи томонидан қўлланиладиган усуллар бозор ҳолати ва динамикаси тўғрисида, шунингдек баҳолаш объекти бўйича битимлар ҳақида (санаси, нархи, нархни шакллантирувчи омиллар, ахборот манбаи ва бошқалар) ахборотдан фойдаланишни талаб этган ҳолларда, баҳоловчи 15-сон МБМСнинг талабларига мувофиқ баҳолаш объекти тегишли бўлган бозор сегменти тўғрисида умумий ахборотни йиғиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Баҳолаш жараёнида фойдаланиладиган ахборот баҳоловчи томонидан баҳолаш учун зарур бўлган нархни шакллантирувчи омилларни аниқлаш учун ишончли ва етарли бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБуюртмачи томонидан тақдим қилинган, шунингдек ишларни бажаришга жалб қилинган учинчи шахслардан олинган ахборот қуйидаги ҳолларда ишончли ҳисобланади, агар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishахборотни тақдим этган ташкилотнинг раҳбари томонидан имзоланган ва муҳри билан (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) тасдиқланган бўлса, тегишли манбаларга ҳавола қилиниши лозим бўлган, баҳоловчи томонидан оммавий ахборот воситалари, Интернет тармоғи, сўров, интервью натижалари бўйича ва бошқа ўхшаш манбалардан олинган ахборот бундан мустасно;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳужжатлар асл нусхадаги ҳужжатнинг нусхаси бўлган ҳолларда ахборот тегишли бўлган ташкилотнинг раҳбари томонидан имзоланган ва муҳри билан (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) тасдиқланган бўлса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Агар буюртмачи томонидан тақдим этилган ахборот ҳажми ва сифати 15-сон МБМС талабларига мувофиқ баҳолашни амалга ошириш ва баҳолаш объектларини баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тайёрлаш учун етарли бўлмаса, баҳоловчи баҳолаш бўйича ишларни бажаришдан бош тортишга ҳақли.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Баҳолашни ўтказишда баҳоловчи учун маълум бўлган барча ахборот ва ҳужжатлар қонун ҳужжатлари талабларини инобатга олган ҳолда махфийлик шартларида қўлланилиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Баҳолаш ёндашувлари ва усулларини қўллаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. 15-сон МБМС доирасида баҳолаш объекти қийматининг ҳисоб-китоби қиёсий, харажат ва даромад ёндашувларни қўллаган ҳолда амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБирор-бир ёндашувдан фойдаланишнинг имкони йўқлиги ёки чекланганлигини баҳоловчи баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда тегишли далилларни келтирган ҳолда асослаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Қиёсий ёндашув айнан бир хил объектлар ва/ёки аналогларнинг сотилишига доир бозор маълумотларидан келиб чиқиб баҳолаш объектининг қийматини аниқлашга асосланади. Айнан бир хил объект ёки аналог билан битимлар тўғрисида ахборот мавжуд бўлмаганда, ишлаб чиқарувчи заводлар, етказиб берувчилар таклифлари тўғрисидаги ахборот асосида қиёсий ёндашувдан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАналогларни танлаш уларнинг баҳолаш объекти билан техник, технологик, жисмоний ва иқтисодий тавсифлари бўйича ўхшашлиги асосида амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Машина ва ускуналарни баҳолашдаги қиёсий ёндашув қуйидаги усуллар ёрдамида амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсотувларни тўғридан-тўғри қиёслаш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishстатистик таҳлил усуллари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Қиёсий ёндашувда сотувларни тўғридан-тўғри қиёслаш усули айнан бир хил ёки аналог объектлар нархига уларнинг баҳолаш объектидан фарқланишига қараб тегишли тузатишлар (қиймат ва/ёки фоиз) киритиш орқали қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Статистик таҳлил усуллари корреляцион ва регрессион таҳлил усуллари билан ўрганиладиган, ўзгарувчан усуллар ўртасидаги статистик алоқаларни аниқлашдан иборатдир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Аналогларни танлашдаги асосий талаб функционал мақсадига кўра тармоқ бўйича ва конструктив-технологик ўхшашлиги ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15-сон МБМС доирасида қиёсий ёндашув усуллари қўлланилганда аналогларни танлаш 15-сон МБМСни қўллашга доир Услубий кўрсатмаларнинг 5-боби талабларини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Машина ва ускуналар қийматини баҳолашда харажат ёндашуви тикланиш қийматини кейинчалик унда жамланган эскиришнинг аниқланган элементлари келтириб чиқарган қадрсизланишни (жисмоний, функционал ва иқтисодий) ҳисобга олган ҳолда ҳисоблаш йўли билан баҳолаш объектининг жорий қийматини аниқлашга асосланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Харажат ёндашуви доирасида мавжуд бўлган ахборотдан келиб чиқиб қуйидаги усуллардан бири қўлланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishалмаштириш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурдош объект нархи бўйича ҳисоблаш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлементма-элемент ҳисоблаш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқийматни индексация қилиш усули.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Алмаштириш қийматини аниқлаш учун алмаштириш усули айнан бир хил объектлар ёки аналоглар тўғрисидаги нарх ахборотини кейинчалик ишлаб чиқариш, техник ва технологик тавсифлардаги тафовутларга қараб тузатишлардан, шунингдек вақт мобайнида нархлар ўзгаришини ҳисобга олувчи тузатишлардан келиб чиқиб қўллашни назарда тутади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Турдош объект нархи бўйича ҳисоблаш усули кейинчалик асосий ишлаб чиқариш кўрсаткичларидаги фарқланишларга тузатишлар киритиш орқали аналог тўғрисидаги нарх ахборотига (нархи маълум бўлганда) асосланган ҳолда баҳолаш объекти қийматини аниқлашга асосланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Элементма-элемент ҳисоблаш усули баҳолаш объекти бозор нархи маълум бўлган бир нечта агрегатлардан иборат бўлганда, шунингдек техник агрегатларни йиғиш мураккаб бўлмаган ва истеъмолчининг ўзи томонидан бажарилиши мумкин бўлган ҳолларда қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Қийматни индексация қилиш усули жорий нархларга мос келтириш учун баҳолаш объектининг базавий (бошланғич ёки тикланиш) қийматига нархлар қимматлашишининг статистик индексларини қўллашга асосланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Даромад ёндашуви баҳоланаётган объектдан бўлғуси даромадни прогнозлаш имкониятига асосланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15-сон МБМС доирасида машина ва ускуналар қийматини баҳолашга даромад ёндашувини қўллаш чекланган хусусиятга эга бўлиб, уни қўллаш шартлари қуйидагилар билан белгиланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдаромад ёндашувидан харажат ва қиёсий ёндашувларни қўллашнинг имкони бўлмаган ҳолларда фойдаланилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдаромад ёндашувидан баҳолашнинг якка тартибдаги объекти бўлган машина ва ускуналар баҳоланган ҳоллардагина фойдаланилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15-сон МБМСнинг даромад ёндашувига тегишли бўлган баҳолаш нормалари ва қоидалари машина ва ускуналарни ялпи бизнес доирасида баҳолашда қўлланилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДаромад ёндашуви:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдани тўғридан-тўғри капиталлаштириш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқолдиқ усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбир хил самарадор функционал аналог усули билан амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Фойдани капиталлаштириш усули баҳолаш объектидан фойдаланишдан келадиган фойдани жорий қийматга келтиришга асосланган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМулкдорнинг операцион харажатларини чегирган ҳолда баҳолаш объектини ижарага беришдан ҳосил бўлган йиллик пул оқими фойда сифатида қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФойдани тўғридан-тўғри капиталлаштириш усули, технологик мажмуадан қатъи назар, даромад ҳосил қилишга қодир бўлган якка тартибдаги объектидан иборат баҳолаш объектларига нисбатан қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Қолдиқ усули баҳолаш объекти томонидан технологик мажмуа сифатида ҳосил қилинадиган соф операцион даромадни капиталлаштиришга асосланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш объекти технологик мажмуа тариқасида таркибига киритиладиган ялпи бизнеснинг ишлаб чиқариш бўлинмаси ялпи бизнесга боғлиқ бўлмаган ҳолда ишлаб чиқариш-технологик циклни таъминлашга қодир бўлган алоҳида мустақил мулкий мажмуага ажратилиши мумкинлиги қолдиқ усулининг қўлланилишини тақозо этади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИшлаб чиқариш бўлинмасини технологик мажмуа билан ажратиш имкони мавжуд бўлмаганда баҳолаш объектининг қийматини баҳолашга даромад ёндашуви қўлланилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Бир хил самарадор функционал аналог усули баҳолаш объектининг қийматини бозор нархи маълум бўлган аналогларнинг функционал ва ишлаб чиқариш қувватлари асосида аниқлашни назарда тутади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Турли ёндашувлар доирасида олинган баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш ва баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Баҳолаш объектининг якуний қиймати турли ёндашувлар билан баҳолашда олинган баҳолар натижаларини мувофиқлаштириш орқали аниқланадиган қийматнинг ягона миқдори тарзида ифодаланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Мувофиқлаштириш турли ёндашувлар билан олинган баҳолаш натижаларига 15-сон МБМСнинг Услубий кўрсатмаларида белгиланган тартибда аниқланадиган тегишли оғирлик коэффициентларини қўйиш орқали амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Турли ёндашувлар билан ҳисоб-китоб қилиш якунлари бўйича олинган баҳолаш натижалари ўртасида жиддий (30 фоиздан ортиқ) тафовутлар мавжуд бўлганда ушбу тафовутнинг сабаблари таҳлил қилинади, у баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттирилади ҳамда мувофиқлаштириш учун баҳоловчининг фикрига кўра энг тўғри натижалар танлаб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоловчи қўлланилган баҳолаш ёндашувлари (усуллари) натижаларини мувофиқлаштиришдан бош тортишга ва ёндашувлардан бирининг натижасини якуний қиймат сифатида тавсия этишга ҳақли. Бунда баҳоловчи ўзининг рад жавобини баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттириши ва асосли далилларни келтириши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Мувофиқлаштиришда баҳоловчи қуйидагиларни ҳисобга олиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш мақсади ва баҳолаш натижаларидан фойдаланиш мўлжалини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг ўзига хослигини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаҳлил ва ҳисоб-китоб қилишга асос бўлган ахборотнинг тўлиқлигини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш ёндашуви баҳолаш объектига ўхшаш объектларнинг одатдаги харидорлари ва сотувчиларининг асосларини акс эттирилишини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш ёндашувининг бозор конъюнктурасини ҳисобга олинишини.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Мувофиқлаштириш усули ва солиштирма оғирликни танлаш, шунингдек келтирилган барча мулоҳазалар ва фаразлар баҳоловчи томонидан баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда асослантирилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-§. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тузиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот баҳоловчининг профессионал фикрини ифодалайди ва баҳолаш объектининг қийматини аниқлаш бўйича қилинган ишнинг ҳужжатли тасдиғи ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот ундан фойдаланувчи баҳоловчи томонидан қилинган ҳисоб-китобларнинг мантиғини тушуна оладиган ва бутун кетма-кетлигини такрорлай оладиган қилиб тузилиши лозим. Шунингдек, баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботдан фойдаланувчи зарур ҳолларда баҳолаш объектининг қийматини ҳисоботда келтирилган маълумотлардан келиб чиққан ҳолда мустақил равишда ҳисоблаш имконига эга бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда баҳолаш объекти тўғрисидаги барча ахборот, баҳолаш жараёнида фойдаланилган барча ахборот тавсифи, қилинган таҳлил босқичлари ва ҳисоб-китоблар, олинган натижаларнинг асосланмаси, баҳолаш объектининг якуний қиймати, баҳолаш базасининг тасдиғи, баҳолашнинг мақсади, шунингдек баҳолаш натижалари тўлиқ ва бир хил талқин қилинишини таъминловчи барча фаразлар ва чекловчи шартлар бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Ҳисобот фақатгина баҳолаш жараёнидаги ҳисоб-китоблар ва таҳлил қилишда фойдаланилган ахборот ва маълумотлардан иборат бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилган, баҳолашни ўтказишда фойдаланилган ёки ҳисоб-китоблар натижасида олинган ахборотда ахборот манбаига ҳаволалар келтирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот қуйидаги тузилишга эга бўлиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтитул варағи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмундарижа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкузатув хати (умумлаштирувчи қисм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқисқартмалар, шартли белгилар, рамзлар, бирликлар ва атамалар рўйхати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасосий қисм;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхулоса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдаланилган манбалар рўйхати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиловалар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот баҳоловчи (баҳоловчилар) томонидан саҳифама-саҳифа рақамланган ва имзоланган, тикилган, шунингдек баҳоловчи ташкилот раҳбари томонидан имзоланган ва шу ташкилот муҳри билан (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) тасдиқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботга иловада баҳоловчи томонидан фойдаланилган ҳамда баҳолаш объектининг миқдор ва сифат тавсифларини белгиловчи ҳужжатларнинг нусхалари бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботга баҳоловчи ташкилотнинг лицензияси, баҳоловчиларнинг малака сертификатлари ва фуқаролик жавобгарлигини суғурталаш полисининг нусхалари ҳам илова қилинган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Баҳолашни ўтказишда айрим ҳисоб-китоблар баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботдаги ушбу ҳисоб-китобларга ҳаволаларни кўрсатган ҳолда иловага чиқарилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Баҳоловчи ташкилот баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттирилган баҳолаш натижалари учун қонун ҳужжатларига мувофиқ жавобгар бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. Ахборотни ошкор этишга қўйиладиган талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Баҳолаш жараёнида фойдаланилган барча ахборот (махфий хусусиятга эга бўлгани бундан мустасно) баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда, улар баҳоловчи томонидан қандай шаклда тўпланган бўлса, шундай шакл ва тартибда очиб берилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Махфий тусдаги ахборот баҳоловчи томонидан фақат буюртмачи ва/ёки бундай ахборотни тақдим қилган шахслар билан келишув бўйича ёхуд суднинг тегишли қарорига биноан ошкор этилади. Фойдаланилаётган ахборотнинг махфийлик даражаси буюртмачи ва/ёки бундай ахборотни тақдим этувчи ёхуд унга бевосита алоқадор бўлган шахслар томонидан белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда барча эҳтимоллар ва чекловчи шартлар, шунингдек ахборотни ошкор этишга қўйиладиган ҳар қандай талаблар очиб берилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот, шунингдек баҳоловчининг баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатлари нормаларига, мазкур стандартга ва қабул қилинган бошқа мулкни баҳолаш стандартларига риоя қилинганлиги ҳақидаги баёнотдан иборат бўлиши, стандартларнинг талабларидан ҳар қандай четга чиқиш кўрсатилиши ва бундай четга чиқишга тушунтириш берилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-боб. Якуний қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. 15-сон МБМСнинг баҳолаш жараёни ва олинган натижани баён этиш, баҳолашга ва якуний қиймат тўғрисидаги хулосага дахлдор бўлган ҳар қандай фаразлар ва чекловчи шартларни ошкор этиш билан боғлиқ талабларидан бирон-бир тарзда четга чиқилишига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Баҳоловчи қонун ҳужжатларига мувофиқ 15-сон МБМСнинг талабларига қисман ёки тўлиқ риоя қилиш имкони бўлмаган ҳолларда, баҳоловчи баҳолаш объектининг базавий қийматини аниқлаш бўйича мос келувчи ҳисобларни ва баҳолашнинг тегишли тартиб-таомилларини амалга ошириши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда белгиланиши лозим бўлган қийматни кўрсатиш ва аниқлаш билан бир қаторда 15-сон МБМСнинг талабларидан четга чиқишларнинг сабабларини далиллар билан исботлаши ва асослаб бериш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Мазкур 15-сон МБМС Баҳоловчи ташкилотлар уюшмаси ва Ўзбекистон баҳоловчилар жамияти билан келишилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоловчи ташкилотлар уюшмаси раиси А. ИСЛАМОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2017 йил 15 май
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон баҳоловчилар жамияти раиси Н. МИРЗАРАХИМОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2017 йил 15 май
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (15-сон МБМС) «Машина ва ускуналар қийматини баҳолаш»га
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (15-сон МБМС) «Машина ва ускуналар қийматини баҳолаш»ни қўллаш бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУСЛУБИЙ КЎРСАТМАЛАР
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур Ўзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (15-сон МБМС) «Машина ва ускуналар қийматини баҳолаш»ни қўллаш бўйича Услубий кўрсатмалар (бундан буён матнда услубий кўрсатмалар деб юритилади) 15-сон МБМСни амалда қўллаш тартибини белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Услубий кўрсатмаларда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishайнан бир хил объект — баҳоланаётган объект каби худди шундай моделдаги (модификациядаги) объект бўлиб, унинг стандарт (заводдаги) конструкцияси, жиҳозланиши, параметрлари ва қўлланиладиган материаллари бўйича баҳоланаётган объектдан ҳеч қандай фарқи бўлмайди;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналог — асосий функционал, фойдаланиш ва ишлаб чиқариш тавсифларига кўра баҳолаш объектига ўхшаш, айнан бир хил вазифаларни бажарувчи объект. Фарқланишлар фақат конструктив тавсифларида (стандарт бутланиши, ташқи кўриниши, фаолият кўрсатиш шартлари ва бошқалар) ҳамда ишлаб чиқариш қувватларида намоён бўлиши мумкин;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналог-объект — баҳолаш жараёнида улар ҳақидаги ахборотдан фойдаланиладиган айнан бир хил объект ёки аналог;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжамланган эскириш — машина ва ускуналар қийматининг улар техник-иқтисодий тавсифларини йўқотиши билан кечадиган қадрсизланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжисмоний эскириш — фойдаланилиши давомида ишлаб чиқариш омиллари (корпус, агрегатлар, материалларнинг эскириши, ишқаланиш, занглаш, вибрация ва бошқалар) таъсирида баҳолаш объекти тавсифларининг табиий ёмонлашуви, шунингдек авариялар, табиий офатлар ва бошқалар натижасида ёмонлашуви оқибатида машина ва ускуналар қийматининг пасайиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмашина парки — мажмуада мавжуд бўлган (масалан, ишлаб чиқариш цехи кўринишида), бироқ технологик жиҳатдан ўзаро боғлиқ бўлмаган, якка тартибдаги техникадан иборат машина ва ускуналар бирликларининг жами. Машина ва ускуналар ишлаб чиқариш жараёнида ягона циклнинг босқичма-босқич функцияларини бажариши мумкин, бироқ машина парки техникасининг ҳар бир бирлиги материалга ишлов беришнинг тугалланган жараёнини амалга ошириши муносабати билан машина паркини технологик мажмуадан фарқлаш зарур;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташқи эскириш — машина ва ускуналарга истеъмол талабига таъсир кўрсатувчи ташқи омиллар (иқтисодий, экологик ва бошқа) ўзгариши оқибатида ушбу машина ва ускуналар қийматининг пасайиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтехнологик мажмуа — ташкилотнинг ишлаб чиқариш фаолиятида фойдаланиладиган ҳамда узлуксиз ишлаб чиқариш жараёнини таъминловчи технологик ва ташкилий жиҳатдан ўзаро боғлиқ машина ва ускуналарнинг, шунингдек компонентларнинг (инструментлар, материаллар, дастурий таъминотлар ва бошқалар) жами;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфункционал эскириш — ишлаб чиқаришнинг арзонлашиши ёки янгиларига нисбатан унумдорлиги пастроқлиги сабабли машина ва ускуналар истеъмол қийматининг қисман йўқотилиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. Баҳолаш топшириғини белгилаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Баҳолаш топшириғини тузишда баҳолаш объекти барча техник параметрлар ва конструктив элементлар, шунингдек барча ҳуқуқ ва мажбуриятларни ҳисобга олган ҳолда тавсифланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Баҳолаш топшириғи эркин шаклда ва 15-сон МБМС талабларини ҳисобга олган ҳолда тузилади, буюртмачи ҳамда баҳолаш ташкилотининг раҳбари томонидан имзоланади, уларнинг муҳрлари билан (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) тасдиқланади ва баҳолаш тўғрисидаги шартномага илова сифатида расмийлаштирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. Ахборот йиғиш ва уни таҳлил қилиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Баҳолаш объекти тўғрисида ахборот йиғиш буюртмачидан баҳолаш объектига доир ҳужжатларни олиш, баҳолаш объектини кўздан кечираётганда олинган ахборотни ўрганиш, машина ва ускуналар бозорига доир ахборотни излаш ва ўрганиш, ахборотни таҳлил қилиш, баҳолаш объектини тавсифлашдан иборат
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Ахборот ва тақдим этилган ҳужжатлар таҳлил қилинганда баҳолаш объектини кўздан кечириш натижалари ҳисобга олинади. Уларда номувофиқликлар, қарама-қаршиликлар аниқланганда ёки уларнинг ишончлилигига шубҳа туғилганда баҳоловчи дастлабки маълумотларни аниқлаштиришга ва уларни келгуси ҳисоб-китобларда қўллашга ёки баҳолаш учун бошқа асосланган ахборотдан фойдаланишга ҳақлидир
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Йиғилган (буюртмачидан ёки у ваколат берган шахслардан олинган) бошланғич ҳужжатларга эга бўлган ҳолда, баҳоловчи буюртмачининг вакили ёки баҳолаш объектининг балансда сақловчиси вакили билан бирга баҳолаш объектини кўздан кечириш, унинг амалдаги ҳолатини ўрганиш, уни тавсифлаш, фотосуратга олиш ҳамда баҳолаш объектини идентификация қилиш учун зарур бўлган бошқа ҳаракатларни бажаради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Баҳолаш объектини кўздан кечириш таомили уни идентификация қилиш мақсадида буюртмачи ёки балансда сақловчи (уларнинг вакиллари) билан биргаликда ўтказилади ҳамда қуйидаги босқичларни ўз ичига олади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти ва унинг қисмларининг техник ҳолатини (ишга яроқли-яроқли эмаслиги) визуал кўздан кечириш (қисмларнинг носозликлари ва нуқсонларини аниқлаш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг фотосуратини олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектини идентификация қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўздан кечирганлик далолатномасини тузиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Баҳолаш объектини кўздан кечираётганда буюртмачи баҳолаш объектининг паспортини, баҳолаш объектининг паспорти мавжуд бўлмаган тақдирда баҳолаш объектининг техник тавсифларини ўз ичига олган ҳужжатни тақдим этиши керак. Баҳолаш объекти қонун ҳужжатларига мувофиқ давлат рўйхатидан ўтказилиши зарур бўлган ҳолларда буюртмачи баҳолаш объектининг рўйхатдан ўтказиш ҳужжатларини ҳам тақдим этади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш объектининг рўйхатдан ўтказиш ҳужжатлари мавжуд бўлмаганда кўздан кечиришда маълумотнома-счётлар, олди-сотди (ҳадя) шартномалари ёки баҳолаш объектини етказиб бериш шартномаларидан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Баҳолаш буюртмачиси баҳолаш объектига ва унинг қисмларига кириш имкониятини таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Ахборот йиғиш давомида баҳоловчи томонидан баҳолаш объекти мансуб бўлган бозорнинг таҳлили ўтказилади, унинг якунлари бўйича кўздан кечиришда белгиланган баҳолаш объектининг идентификация аломатларига мувофиқ айнан бир хил объектлар ва аналогларнинг сотилиши ва таклифлари тўғрисида маълумотлар тўпланади. Баҳолаш объектининг асосий параметр ва тавсифлари худди шундай аналог-объектларнинг параметр ва тавсифлари билан солиштирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Ахборот йиғишда айнан бир хил объектлар тўғрисидаги ахборот устувор ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Баҳолаш объекти ва аналог-объектларнинг параметр ва тавсифлари солиштирилганда унумдорлиги ва қуввати тўғрисидаги тавсифларни, шунингдек объектларнинг бутлигини ва жисмоний ҳолатини солиштириш таомилини ўтказиш мажбурий ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар параметр ва тавсифлар баҳолаш объекти учун нархни шакллантирувчи аҳамиятга эга бўлса, объектларнинг бошқа параметр ва тавсифларини солиштириш ҳам мажбурий ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Аналогни танлашда баҳолаш объектининг айнан ишлаб чиқарувчиси ва келиб чиқиш мамлакатини, шунингдек айнан бир хил мақсадлисини (умумий, ихтисослаштирилган, махсус ва бошқалар) афзал кўриш керак бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Аналог-объектлар ҳақидаги баҳолаш жараёнида тўпланган ахборот қуйидаги кўрсаткичлар бўйича таҳлил қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқатъий белгиланган нархнинг амал қилиш вақти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнарх амалда бўлган пул бирлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкелиб чиқиш манбаи бўйича нархнинг хусусияти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсотиш жойи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishобъектнинг фоизлардаги эскириши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнархда маҳаллий солиқларнинг бор-йўқлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсотувчининг нархдаги транспорт ва бошқа чиқимларининг мавжудлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Баҳоловчи ахборот йиғиш таомили ва унинг таҳлили баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттиради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Баҳолаш объектини идентификация қилиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Баҳолаш объектини идентификация қилиш кўздан кечириш материалларига ишлов бериш, унинг паспорти ва рўйхатдан ўтказиш ҳужжатларини (улар мавжуд бўлганда) ўрганиш йўли билан ўтказилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Ўрнатилган қўшимча ускунага буюртмачи ва/ёки манфаатдор шахс томонидан тегишли техник, рухсат бериш ҳужжатлари ва баланс қиймати тўғрисидаги маълумотлар (юридик шахслар учун) тақдим этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Баҳолаш объектини кўздан кечириш ва идентификация қилиш якунлари бўйича баҳолаш объектининг техник ҳолатини кўздан кечириш далолатномаси тузилади, унда баҳолаш объектининг техник ҳолати акс эттирилади, идентификация қилиш, бутлаш натижалари, носозликлар, эксплуатацион ва бошқа нуқсонлари тўғрисида хулосалар шакллантирилади. Баҳолаш объектининг техник ҳолати тўғрисидаги далолатнома Услубий кўрсатмаларнинг 1-иловасига мувофиқ расмийлаштирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Кўздан кечириш далолатномасида, шунингдек, Услубий кўрсатмаларнинг 2-иловасида келтирилган Машина ва ускуналар жисмоний ҳолатининг эксперт баҳолари шкаласига мувофиқ баҳолаш объектининг техник тавсифлари кўрсатилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Функционал жиҳатдан бир хил бўлган кўплаб машина ва ускуналардан таркиб топган машина парки баҳолаш объекти бўлган ҳолларда машина ва ускуналарнинг турдош гуруҳларини (русуми ёки функционал йўналишига кўра) шакллантириш йўли билан ёппасига идентификация (оммавий идентификация) қилишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁппасига идентификация, таркибига камида 30 та техника кирадиган машина парки баҳолаш объекти ҳисобланган тақдирдагина ўтказилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁппасига идентификация ҳар бир гуруҳда камида иккита баҳолаш объектини танлаб идентификация қилишни назарда тутади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. Аналог-объектларни танлаш ва аналог-объектлар тўғрисидаги ахборотдан фойдаланиш хусусиятлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. 15-сон МБМС доирасида машина ва ускуналар қийматини баҳолаш усулларини қўллаганда аналогларни танлаш ва улар тўғрисидаги ахборотдан фойдаланишнинг қуйидаги устувор жиҳатлари ўрнатилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолашда асосан айнан бир хил объектлар — худди баҳолаш объекти сингари битта ишлаб чиқарувчи томонидан тайёрланган ва айнан бир хил русумга, ишлаб чиқариш йилига ва бошқаларга эга бўлган объектлар тўғрисидаги ахборотдан фойдаланилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishайнан бир хил объектлар тўғрисида ахборот мавжуд бўлмаганда аналоглар тўғрисидаги ахборотдан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАналоглар тўғрисидаги ахборотдан фойдаланаётганда қуйидаги талабларга риоя этиш зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналоглар ва баҳолаш объектининг тармоқдаги вазифаси (фойдаланиш, қўллаш соҳаси) бир хил бўлиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти ва танланган аналоглар битта савдо русумига (брендга) эга бўлиши керак, бундан савдо русуми ишлаб чиқаришдан олиб қўйилган ёки мазкур савдо русуми остида аналогларни ишлаб чиқариш тўхтатилган ҳоллар мустасно;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти ва танланган аналоглар битта мамлакатда ишлаб чиқарилган, шунингдек, ягона минтақавий сотиш бозорига (Европа, Осиё ва ҳ.к.) эга бўлиши зарур. Аналогларнинг нархлари (сотиш ёки таклифлар) тўғрисида ахборот мавжуд бўлмаганда тегишли тузатишларни киритган ҳолда бошқа минтақавий бозорлардаги ахборотдан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-боб. Баҳолаш ёндашувлари ва усулларини танлаш, асослаш ва қўллаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Умумий қоида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. 15-сон МБМС талабларига мувофиқ баҳолаш объектининг қийматини баҳолашда қиёсий, харажат ва даромад ёндашувлардан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Қиёсий ёндашув
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Қийматни қиёсий ёндашув билан ҳисоблаш қуйидаги кетма-кетликда амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбозорни тадқиқ этиш, аналог-объектлар бўйича ахборотни таҳлил қилиш ва йиғиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқиёслаш аналогларини танлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқиёслаш бирликларини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқиёслаш элементларини танлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқийматни ҳисоблаш усулларини танлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқиёслаш элементлари бўйича тузатишларни ҳисоблаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналог-объектлар нархига (қийматига) тузатишлар киритиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти қийматини аниқлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Машина ва ускуналар бозори аналог-объектларга доир битимлар (таклифлар) тўғрисида ахборот олиш мақсадида тадқиқ ва таҳлил қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Қиёсий ёндашув усулларини қўллашда камида 2 та аналог-объект тўғрисида ахборот йиғиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Қиёслаш бирликлари баҳолаш объекти ва аналог-объектлар тўғрисида ахборот мавжудлигига қараб аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуйидагилар машина ва ускуналар қийматини баҳолашда асосий қиёслаш бирликлари ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтехник тавсифлар — унумдорлиги ёки қуввати, юк кўтариши, юк тортиши, иш макони ҳажмлари, аниқлик тоифаси, автоматлаштириш даражаси ва ҳ.к.;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдаланиш тавсифлари — автоматик, ярим автоматик ёки ноавтоматик фойдаланилиши, тўхтовсиз ишлаши, чидамлилиги, таъмирга яроқлилиги, бут сақланганлиги ва ҳ.к.;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконструктив тавсифлар — массаси, оғирлиги, асосий конструктив материалларининг таркиби ва ҳ.к.;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиқтисодий тавсифлар — машиналар вақт бирлигида, маҳсулот ёки ишлар бирлигида фаолият кўрсатганда турли захиралар сарфланиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоловчи ўзида мавжуд ахборот ва баҳолаш объектининг хусусиятларига (ноёблигига) қараб, баҳолаш объектининг бошқа тавсифларидан ҳам қиёслаш бирликлари сифатида фойдаланиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Баҳолаш объекти ва аналог-объектларни қиёслаш бирлиги бўйича солиштириш асосида қиёслаш элементлари танланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмулкий ҳуқуқлар — баҳолаш объекти ва (ёки) аналог-объектлар сотилганда ўтадиган мулкий ҳуқуқлар таҳлил қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмолиялаштириш шартлари — баҳолаш объекти ва (ёки) аналог-объектнинг бозор қийматига таъсир кўрсатадиган тўлов шартлари (бўлиб тўлаш, кредит, лизинг в.б.) таҳлил қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбозор ҳолати (сотиш вақти) — аналог-объектларга нархларнинг ўзгариши таҳлил қилинади ва ҳисоби юритилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсотиш шартлари — сотувчи ва харидор ўртасидаги бозорга хос бўлмаган муносабатлар аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфизик тавсифлар — баҳолаш объекти ва аналог-объектларнинг техник-фойдаланиш тавсифлари таҳлил қилинади ва ҳисоби юритилади. Ҳажмлардаги, конструктив қисмлардаги (элементлардаги), техник ҳолати (эскириш фоизи), жорий фойдаланиш хусусияти, қўшимча бутланиши ва бошқа фарқлари таҳлил қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдаланиш шартлари — баҳолаш объекти ва аналог-объектлардан фойдаланишдаги фарқлар (жорий фойдаланиш, функционал фойдаланиш), шунингдек мазкур фарқларнинг аналог-объектлар нархига таъсири аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг нархига таъсир кўрсатувчи бошқа қиёслаш элементлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚиёслаш элементларини танлаш Услубий кўрсатмаларнинг 5-боби талабларини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Физик тавсифларни қиёслаш элементлари сифатида икки гуруҳга ажратиш мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг конструкциясига (стандарт бутланишига) тегишли бўлган (ишлаб чиқарувчи томонидан ўрнатилган туркум бутлаш қисмларининг мавжуд эмаслиги, қўшимча бутлашнинг мавжудлиги, туркум ишлаб чиқариладиган конструкциянинг жиддий ўзгартирилганлиги билан боғлиқ тузатишлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг ҳақиқатдаги техник ҳолатига тегишли бўлган (баҳолаш объектидан фойдаланишнинг узлуксизлиги режими, баҳолаш объекти асосий тизимлари ва қисмларининг жиддий бўлмаган фойдаланиш нуқсонлари, фойдаланишдаги, авариявий жиддий шикастланиш ва нуқсонлар, баҳолаш объекти товар кўринишининг (қийматининг) йўқотилиши билан боғлиқ тузатишлар).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Қиёсий ёндашув қуйидаги усулларнинг биридан фойдаланган ҳолда амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсотишларни тўғридан-тўғри қиёслаш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishстатистик таҳлил усуллари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Сотишларни тўғридан-тўғри қиёслаш усулини қўллашда баҳоловчи худди шундай объектларнинг сотилиш нархлари тўғрисида ва/ёки сотиш ҳақидаги таклифлари тўғрисида ахборотга эга бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Худди шундай объектнинг нархи (ёки сотиш ҳақидаги таклифи) баҳолаш объектининг қийматини тайинлаш учун асос бўлиб хизмат қилади. Ўрин босувчининг тўлиқ қиймати тузатишлар ёрдамида баҳолаш шартларига мослаштирилган аналогнинг нархига тенгдир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Сотишларни тўғридан-тўғри қиёслаш усули аналогларнинг нархларига тегишли тузатишларни киритиш йўли билан қуйидаги формулага биноан амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС = Сан * Кфв/ (1 – Киз) * К1 * К2 * К3* … * Kn +/– Сдоп бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС — баҳолаш объектининг нархи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСан — аналог объектининг нархи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКфв — аналоглар нархларининг вақт омили бўйича (ишлаб чиқарилган пайтидан бошлаб баҳолаш пайтигача) ўзгаришини ҳисобга олувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКиз — ишлаб чиқарилган пайтидан бошлаб баҳолаш пайтигача фойдаланиш даврида аналогнинг жисмоний эскиришини ҳисобга олувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishК1 * К2 * К3* … Kn — баҳоланаётган объект ва аналогнинг параметрлари қийматидаги фарқларни ҳисобга олувчи тузатувчи коэффициентлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСдоп –аналог-объект қўшимча қурилмаларнинг мавжудлиги билан фарқланиб турадиган нарх.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Баҳолаш объекти ва аналогларнинг жисмоний ҳолатига тузатишлар (ишлаб чиқарилган пайтидан бошлаб баҳолаш пайтигача фойдаланиш даврида аналогнинг жисмоний эскиришини ҳисобга олувчи тузатиш):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКиз — эскиришга тузатиш киритувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИобъект — баҳолаш объекти жисмоний эскиришининг коэффициент кўрсаткичи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИаналог — аналог-объект жисмоний эскиришининг коэффициент кўрсаткичи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Вақт омили бўйича тузатишлар (вақт омили бўйича аналоглар нархларининг ўзгаришини ҳисобга олувчи тузатиш (ишлаб чиқарилган пайтидан бошлаб баҳолаш пайтигача)) аналог ишлаб чиқарилган йил билан уни баҳолаш йили ўртасидаги вақт даврида худди шундай объектлар нархлари ўзгаришининг ўртача коэффициент кўрсаткичи сифатида аниқланади. Аналог бир йилнинг ўзида ишлаб чиқарилган ва баҳоланганда тузатиш киритилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВақтга кўра машина ва ускуналар нархлари ўзгариши динамикасининг таҳлили асосида вақт омили бўйича тузатиш коэффициентини аниқлашнинг имкони бўлмаганда тегишли гуруҳ бўйича маҳсулот нархлари қимматлашишининг статистик индесларидан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Баҳолашда хорижий бозорнинг машина ва ускуналари тўғрисидаги ахборотдан фойдаланилган ҳолларда ҳам аналог-объектларнинг нархларига турган жойига қараб тузатиш киритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЖойлашган жойига қараб тузатишни ҳисоблаш кетма-кетлиги қуйидагича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналогнинг шартномавий нархи аниқланади, у аналогнинг сотиш (таклиф) нархи қўшув етказиб беришга (транспорт харажатлари) тенг;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishимпорт қилишда солиқлар ва бошқа мажбурий тўловлар қонун ҳужжатлари нормаларига мувофиқ ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТранспорт харажатлари ҳақиқатдаги ташиш харажатларига қараб қабул қилинади. Ташиш харажатларининг ҳақиқатдаги миқдорини аниқлаш ёки ҳисоб-китоб қилишнинг имкони бўлмаганда транспорт харажатлари аналог-объектни сотиш/таклиф қийматининг 5 фоизи миқдорида қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Нархлар (сотиш ва/ёки таклифлар) тўғрисидаги ахборотдан фойдаланганда тузатишлар қуйидаги кетма-кетликда киритилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсотишнинг ноодатий шартларини бартараф этадиган тузатишлар (етказиб беришнинг тезлаштирилган муддатлари, кафолат муддати, чегирмалар, бутлаш, қўшимча хизматлар ва бошқалар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚҚС мавжудлигига қараб тузатиш киритиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishвақт омили бўйича тузатиш киритиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИккинчи ва учинчи гуруҳлардаги тузатишлар доим амалга оширилади, биринчиси эса — уларнинг белгиланганлиги ва аҳамиятлилигини ҳисобга олиб танлов асосида амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Аналогларнинг сотиш нархлари (ва/ёки таклифлари) тўғрисидаги ахборотдан фойдаланганда баҳолаш объектларнинг нархлари (сотиш ва/ёки таклифлар) ва асосий параметри ўртасидаги нисбатни аниқлашга, хусусан даражали боғлиқликка асосланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур норма қуйидагича формулада акс эттирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishР1, Р2 — қиёсланадиган машиналарнинг нархлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN1, N2 — қиёсланадиган машиналарнинг асосий параметрлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — техник қурилмаларнинг аниқ турига боғлиқ бўлган даражали коэффициент (нархни тўхтатиб туриш коэффициенти).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Қиёсий ёндашувнинг барча усулларини қўллашда тузатишлар киритишнинг ягона тартибига риоя этиш зарур: дастлаб қиймат тузатишлари, ундан кейин фоизли тузатишлар киритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Аналоглар тузатилган нархларининг ягона қиймати ўртача арифметик, ўртача ўлчанган ёки медиана қийматларини ҳисоблаш йўли билан фойдаланилган ахборотнинг тўлиқлиги, батафсиллиги ва ишончлилигидан келиб чиқиб аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Статистик таҳлил усуллари аналог-объектлар нархларининг корреляцион-регрессион таҳлилдан фойдаланган ҳолда қиёслаш элементларига боғлиқлигини аниқлаш йўли билан баҳолаш объекти қийматини белгилашга имкон беради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур усулни қўллаганда моделлаштириш эҳтимолий потенциал нарх билан корреляцион алоқада бўлган аналогларнинг бир ёки бир нечта асосий ишлаб чиқариш ва/ёки функционал параметрларининг таҳлили асосида амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзгарувчан миқдорлар ўртасидаги статистик алоқалар корреляцион ва регрессион таҳлил усуллари билан ўрганилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКорреляцион таҳлил баҳолаш объекти/аналоглар нархи ва уларнинг асосий параметрлари (бир ва бир нечта) ўртасидаги алоқани ўрнатишга имкон беради, регрессион таҳлил усуллари билан эса аниқ математик моделни танлаш ва танланган моделнинг адекватлигини (модель хоссалари (функциялари/параметрлари/тавсифлари ва бошқалар) ва моделланаётган объектнинг тегишли хоссалари тўғри келишини) баҳолаш мумкин бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКорреляцион таҳлил бир аломатнинг (асосий кўрсаткичнинг) ўзгарувчанлиги бошқасининг (нархнинг, қийматнинг) ўзгарувчанлигига мувофиқлиги далилини акс эттирувчи аломатларнинг келишилган ўзгарувчанлигини ифодалайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЖуфт корреляция иккита тасодифий миқдорлар ўртасидаги, кўп тармоқли корреляция — кўп сонли миқдорлар ўртасидаги ўзаро боғлиқликни ўрганади. Корреляцион таҳлилнинг асосий вазифаси — тасодифий миқдорлар ўртасидаги алоқани аниқлаш ва баҳолашдан, регрессион таҳлилнинг асосий вазифаси — шаклни белгилаш ва тасодифий миқдорлар ўртасидаги боғлиқликни ўрганишдан иборат.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКорреляцион таҳлил элементлари: (α, β) тасодифий миқдор кузатувларидан n танланганда (x1, y1),...,(xn, yn) икки ўлчамли нормал тақсимланишга эга бўлади. Координаталарнинг декарт тизимида танлов элементларини нуқталар билан тасвирлаб, тарқалиш диаграммаси ёки корреляцион майдонга эга бўламиз. Корреляцион майдоннинг кўринишига қараб корреляциянинг танлов коэффициенти асосида α ва β ўртасида алоқанинг мавжудлиги ва тавсифи хусусида тахмин қилса бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКорреляциянинг танлов коэффициенти қуйидаги сон ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish| rвыб | ≤ 1
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсос сифатида аналогларнинг нархлари олинади, уларнинг коэффициентлари кўпроқ даражада 1 рақамига интилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРегрессион таҳлил — мустақил бўлмаган ўзгарувчан миқдорлар билан мустақил ўзгарувчан миқдорнинг бир ёки бир нечтаси ўртасидаги алоқани ўрганади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(α, β) икки ўлчамли тасодифий миқдорнинг (x1, y1),...,(xn, yn) қийматлари кузатилади. β тасодифий миқдорининг α тасодифий миқдорига тобелиги текширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУмуман олганда регрессион модель қуйидаги кўринишга эга:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishy = ƒ (x, βk0, βk1, …, βkn,)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβk0, βk1, …, βkn параметрлари регрессия коэффициентлари деб номланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРегрессион таҳлилнинг вазифаларидан бири — регрессия коэффициентларини баҳолаш. Регрессия коэффициентларини баҳолаш учун, қоида тариқасида, энг кичик квадратлар усули қўлланилади: бунда кузатилаётган қийматларнинг четга оғиш квадратлари суммасини камайтирадиган параметрларнинг қийматлари баҳолаш сифатида қабул қилинади, яъни энг кичик квадратлар усули квадратлар суммасини камайтиришга асосланган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар ўзгарувчан миқдорлар ўртасидаги алоқа чизиқли деб фараз қилинса, у ҳолда тегишли регрессион модель қуйидаги кўринишга эга бўлади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishy = βk0 + βk1 x бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβk0 ва βk1 — чизиқли регрессия коэффициентлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Харажат ёндашуви
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Баҳолаш объектини баҳолашда харажат ёндашуви жамланган эскиришни чегирган ҳолда баҳолаш объектининг қисмлари ва (ёки) қўшимча ускуна қийматини ҳисобга олиб баҳолаш объекти тикланиш қийматини аниқлашга ёхуд алмаштиришга асосланган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Баҳолаш объектининг қийматини баҳолашда харажат ёндашуви ҳисоб-китобларнинг қуйидаги босқичларига риоя этишни ўз ичига олади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлиқ тикланиш қийматини ёки алмаштириш қийматини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектига ўрнатилган, баҳолаш объектининг стандарт бутланишига (зарур ҳолларда) кирмайдиган қўшимча ускунанинг қийматини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг товар қиймати йўқотилиши ҳажмини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқўшимча ускуна қиймати ва жамланган эскиришнинг қиймат кўрсаткичини ҳисобга олган ҳолда тўлиқ тикланиш ёки алмаштириш қиймати ўртасидаги фарқ сифатида баҳолаш объектининг қийматини аниқлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Тикланиш қиймати ёки алмаштириш қийматини аниқлаш қуйидаги усуллардан бирини қўллаш орқали амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishалмаштириш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурдош объект нархи бўйича ҳисоблаш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлементма-элемент ҳисоблаш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқийматни индексациялаш усули.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Алмаштириш усули аналог (аниқ ёки тахминий) объектлар тўғрисидаги нарх ахборотидан (битим далиллари ва/ёки етказиб берувчиларнинг таклифлари тўғрисидаги ахборот) фойдаланган ҳолда қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАналог-объектларнинг битим ёки таклиф нархига тузатишларнинг қуйидаги асосий турлари киритилиши мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишлаб чиқариш, техник, технологик, функционал тавсифлари, бутланиши, жиҳозланиши ва ҳ.к. бўйича тафовутларга қараб тузатиш киритиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташиш, битимни расмийлаштириш, солиқ ва бошқа мажбурий тўловларга қараб тузатиш киритиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаналог-объектнинг жойлашган жойига қараб тузатиш киритиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнархлар ўзгариши динамикасини ҳисобга олиб тузатиш киритиш (аналогларга доир битимлар ва таклифлар тўғрисидаги ахборот олинганига бир йилдан ортиқ бўлган тақдирда қўлланилади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБитимлар ва таклифларнинг нархларига нархни шакллантирувчи бошқа омилларни ҳисобга олиб тузатишлар киритилиши ҳам мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Турдош объект нархи бўйича ҳисоблаш усулини қўллаган ҳолда баҳолаш объектининг қиймати қуйидаги тартибда аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоланаётган объект учун аввало тайёрлаш технологияси, фойдаланадиган материаллари, конструкциялари бўйича баҳоланаётган объектга ўхшаш турдош объект танланади. Турдош объектнинг нархи маълум бўлиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурдош объектни ишлаб чиқаришнинг тўлиқ таннархи қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСп.од — турдош объектни ишлаб чиқаришнинг тўлиқ таннархи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЦод — турдош объект нархи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНдс — қўшилган қиймат солиғи ставкаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНпр — фойда солиғи ставкаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКр — рентабеллик кўрсаткичи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishталабгир маҳсулотлар учун рентабеллик кўрсаткичи 0,25 — 0,35 оралиғида, ўртача талабгир бўлган маҳсулотлар учун 0,1 — 0,25 оралиғида, паст рентабелли маҳсулотлар учун 0,05 — 0,1 оралиғида қабул қилинишига йўл қўйилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг тўлиқ таннархи ҳисоблаб чиқилади. Бунинг учун турдош объект таннархига асосий тавсифга қараб тузатишлар киритилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСп — баҳоланаётган объектни ишлаб чиқаришнинг тўлиқ таннархи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishGо ва Gод — тегишинча баҳоланаётган ва турдош объектларнинг асосий тавсифи кўрсаткичи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКс ва Кс/о — тегишинча баҳоланаётган ва турдош объектларни ишлаб чиқаришнинг туркумлилиги коэффициенти (туркумлилик коэффициенти ишлаб чиқариш турига боғлиқ, у йирик туркумда бўлса 1 га тенг, ўртача туркумда — 1,1 га, майда туркумда — 1,2 га, бир марталик ишлаб чиқаришда — 1,3 га тенг).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоланаётган объектни қайта ишлашнинг тўлиқ қиймати (тикланиш қиймати) қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Элементма-элемент ҳисоблаш усули қўлланганда ишларнинг қуйидаги босқичлари амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг бутловчи узеллари ва агрегатлари рўйхати тузилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбутловчи узеллар ва агрегатлар нархига доир ахборот йиғилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуйидаги формула бўйича баҳолаш объектининг тўлиқ таннархи аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСп = ∑ Цэ + В бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСп — объектнинг тўлиқ таннархи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЦэ — бутловчи узел ва агрегатнинг қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВ — тайёрловчининг ўз харажатлари (йиғиш қиймати, ходимларнинг иш ҳақи ва ҳ.к.).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоланаётган объектнинг тикланиш қиймати қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСв — баҳоланаётган объектнинг тикланиш қиймати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Қийматни индексациялаш усули статистика органлари томонидан белгиланадиган нархларнинг қимматлашуви индексларини қўллаш воситасида амалга оширилади. Бунда, индекслар нархлар индекслари ҳисобланган даврга қараб, асосий воситаларни сўнгги қайта баҳолаш санасидан бошлаб баҳолаш объектининг базавий (бошланғич, тикланиш) қийматига нисбатан қўлланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБазавий қиймат сифатида бухгалтерия ҳисоби маълумотлари ёки тайёрловчиларнинг (ёки дилерлар, етказиб берувчиларнинг) ретроспектив санадаги нархга оид ахборотдан фойдаланиш мумкин (бунда айнан бир хил бутланган аниқ аналог нархлари тўғрисидаги маълумотлардан фойдаланиш зарур).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Баҳолаш объектининг баҳолаш санасидаги жамланган эскириши унинг жисмоний ҳолатидан (жисмоний эскириш), баҳолаш объекти бозорнинг замонавий талабларига мувофиқлигидан (функционал эскириш), шунингдек ташқи омилларнинг таъсири остида қийматининг пасайишидан (ташқи/иқтисодий эскириш) келиб чиқиб баҳолаш объектини кўздан кечириш натижалари бўйича аниқланади. Жамланган эскириш 100 фоиздан ортиқ бўлиши мумкин эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЖамланган эскириш тикланиш қийматидан (коэффициент кўрсаткичи) ёки пул ифодасида алмаштириш қийматидан (мутлақ миқдор) фоизларда ёки улушларда аниқланиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Жамланган эскириш қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИнак = 1 — (1 — Ифиз) * (1 — Ифунк) * (1 — Ивн) бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИнак — баҳолаш объекти жамланган эскиришининг коэффициент кўрсаткичи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИфиз — баҳолаш объекти жисмоний эскиришининг коэффициент кўрсаткичи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИфунк — баҳолаш объекти функционал эскиришининг коэффициент кўрсаткичи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИвн — баҳолаш объекти ташқи эскиришининг коэффициент кўрсаткичи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Баҳолаш объектининг жисмоний эскириши қуйидаги усуллардан бири билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасосий параметрнинг ёмонлашуви усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнорматив эскириш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжисмоний эскиришни ўлчашнинг тўғридан-тўғри усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхронологик ёшга тузатиш киритиш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтикланиш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўртача ўлчанган эскириш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёшни ва қилинган капитал таъмирлашларни ҳисобга олиш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэксперт-таҳлилий усул.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Асосий параметрнинг ёмонлашуви усули жисмоний эскириш баҳолаш объектига хос муайян бир фойдаланиш параметрининг (унумдорлиги, аниқлиги, қуввати, ёнилғи сарфи ва ҳ.к.) ёмонлашувида намоён бўлишини назарда тутади. Агар мазкур турдаги машина/ускуналар учун шундай параметр топилган бўлса, у ҳолда жисмоний эскириш қуйидаги тартибда ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХ, Хо — баҳолаш объектининг ундан фойдаланила бошлагунга қадар ва баҳолаш пайтидаги асосий параметри қийматлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — асосий параметрнинг баҳолаш объекти қийматига таъсир кучини тавсифловчи даража кўрсаткичи (0,6 — 0,8).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Норматив эскириш усули баҳолаш объекти ҳақиқатдаги хизмат муддатининг норматив муддатга нисбати сифатида жисмоний эскириш ҳисобланишини англатади. Мазкур усулни норматив-техник ҳужжатларда босиб ўтадиган масофаси нормативи ёки хизмат қилиш муддати белгиланган баҳолаш объектлари учун қўллаш мақсадга мувофиқдир. Бунда жисмоний эскириш қуйидаги формула билан ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТэф — баҳолаш объектининг баҳолаш санасидаги самарали ёши (ишлаган вақти);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТн — ҳисобдан чиқариш ёки капитал таъмирлашгача норматив хизмат муддати (ишлаган вақти).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш объектининг унумдорлик ёши қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТост — қолдиқ хизмат муддати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Жисмоний эскиришни ўлчашнинг тўғридан-тўғри усулида эскиришни бартараф этиш учун талаб қилиниши мумкин бўлган баҳолаш объектининг алоҳида элементларини (пул ифодасида) алмаштириш харажатлари суммаси ҳисобланади. Шундан сўнг ушбу сумма янги (аналогик) объектнинг қиймати билан солиштирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСр — эскиришни бартараф этиш учун талаб қилинадиган таъмирлаш қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСа — янги аналогнинг қиймати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Хронологик ёшга тузатиш киритиш усули билан жисмоний эскиришни ҳисоб-китоб қилиш баҳолаш объектини ишлаб чиқариш хусусияти, фойдаланиш муҳити, ишнинг сменалилиги ва шароитларига асосланади. Ҳисоб-китоб қуйидаги формулага мувофиқ амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИфиз = Т * Ксм * Кхп * Кур бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТ — ускунанинг хронологик ёши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКсм — сменалилик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКхп — ишлаб чиқариш хусусияти коэффициенти (0,9-1 оммавий ишлаб чиқариш учун, 0,67 — 0,77 туркум ишлаб чиқариш учун, 0,5 — 0,65 бир марта ишлаб чиқариш учун);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКур — иш шароитлари коэффициенти (цех биносида ишлаганда 1, алоҳида хонада ишлаганда 0,6-0,7, ишнинг зарарли шароитларида 1,3 — 1,5).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Тикланиш усули баҳолаш объектини янги ҳолатга келтиргунга қадар тиклаш харажатларини:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкейинчалик фойдаланишга яроқлилигидан қатъи назар, алоҳида асосий агрегатлар ва қисмларни (узелларни) янгиларига алмаштириш билан капитал таъмирлашга харажатлар суммасини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishянги баҳолаш объектини харид қилиш билан боғлиқ харажатлар суммасини жамлаш йўли билан жисмоний эскиришни ҳисоб-китоб қилишни назарда тутади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИфиз = ∑ Скр + ∑ Сп бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСкр — капитал таъмирлашни ўтказишга харажатлар суммаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСп — янги баҳолаш объектини харид қилиш билан боғлиқ харажатлар суммаси (транспорт харажатлари, мажбурий тўловлар).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Ўртача ўлчанган эскириш усули жисмоний эскиришни ҳисоб-китоб қилишга асосланган бўлиб, бунда баҳолаш объекти алоҳида конструктив элементларининг умуман баҳолаш объекти қийматидаги салмоғини ҳисобга олган ҳолда ҳақиқатдаги ҳолати бўйича эскириш аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭскиришни аниқлаш мазкур усули ишлаб чиқарувчи завод техник ҳужжатларига мувофиқ салмоқларнинг нормативлари мавжуд бўлган тақдирда қўлланилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш объекти, шунингдек унинг бутловчи қисмлари учун жисмоний эскириш қуйидаги формула бўйича ҳисоб-китоб қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИфиз i — баҳоланаётган баҳолаш объекти i-конструктив элементининг (узелининг) жисмоний эскириши, фоизда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishai — бутун баҳолаш объектининг таннархида i-узел таннархининг салмоғи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — баҳоланаётган баҳолаш объектининг конструктив элементлари (узеллари) сони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Ёшни ва қилинган капитал таъмирлашларни ҳисобга олиш усули техник ҳужжатлар билан режали капитал таъмирлашларни ўтказиш назарда тутилган баҳолаш объектларига нисбатан қўлланилади. Эскириш қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishα — бир марта капитал таъмирлаш ўтказилгандан кейин жисмоний эскириш катталашадиган доимий миқдор, фоизда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk — баҳолаш санасига қадар ўтказилган капитал таъмирлашларнинг сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishе — натурал логарифманинг асоси, е ≈ 2,72;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTk — охирги капитал таъмирлаш ўтказилган пайтдан бошлаб баҳолаш объектининг баҳолаш санасидаги ҳақиқатдаги хизмат муддати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТнкр — баҳолаш объектининг капитал таъмирлашга қадар бўлган норматив хизмат муддати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБир марта капитал таъмирлаш ўтказилгандан кейин жисмоний эскириш катталашадиган α доимий миқдори ўртача 20 фоизга тенг деб қабул қилинади (агар техник ҳужжатларда бошқача миқдор белгиланган бўлса, техник ҳужжатлардаги маълумотлар асос сифатида қабул қилинади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Эксперт-таҳлилий усул мазкур Услубий кўрсатмаларга 2-иловада келтирилган Машина ва ускуналар жисмоний ҳолатининг эксперт баҳолари шкаласига мувофиқ эскириш натижасида объектнинг эҳтимолий техник ҳолатлари тавсифларидан бирини баҳолаш объекти билан солиштиришдан иборатдир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Жисмоний эскиришни баҳолаш усуллари билан ҳисоблаб чиқарилган баҳолаш объектининг жисмоний эскиришини баҳолаш натижаси Услубий кўрсатмаларга 2-иловада келтирилган Машина ва ускуналар жисмоний ҳолатининг эксперт баҳолари шкаласига мувофиқ жисмоний эскириш ҳажми диапазони бўйича техник ҳолат тавсифларига мос келиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Жисмоний эскириш ҳисоб-китоблари Машина ва ускуналар жисмоний ҳолатининг эксперт баҳолари шкаласи кўрсаткичларидан фарқланганда баҳоловчи кўздан кечириш далолатномасида келтирилган ҳамда баҳолаш объектининг ҳолати баҳосига мос келувчи хулосаларни ҳисобга олган ҳолда ҳисоб-китоблар натижаларига тузатиш киритиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Функционал эскириш баҳолаш объектининг ишлаб чиқаришдан олиб ташланиши, худди шундай машина ва ускуналарни ишлаб чиқариш соҳасида янги технологияларнинг ривожланиши муносабати билан баҳолаш объекти у ёки бу хоссаларининг истеъмол жозибадорлиги пасайиши билан белгиланади. Функционал эскириш маънавий ва технологик эскиришга бўлинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаънавий эскириш — худди шундай қурилмаларнинг хоссалари ва тавсифларининг яхшиланиши (техник параметрлари ёки конструктив ечимларининг ўзгариши, янги имкониятларининг вужудга келиши, кўпроқ экологиклиги, энергия сарфини тежаши ва ҳ.к.) ёки улар туркум ишлаб чиқарилишининг арзонлашуви сабабчи бўлган эскириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТехнологик эскириш — худди шундай қурилмаларда фойдаланиладиган конструктив материалларнинг дизайни ва таркибидаги фарқланиш, ишлаб чиқариш (ишлов бериш) технологик циклининг ўзгариши, қулайликлар ва механика ўрнига электроника туфайли янги функцияларнинг қўшилиши сабабчи бўлган эскириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Функционал эскириш қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИфунк = 1 — (По / Пан) n бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПо — баҳолаш объекти унумдорлиги кўрсаткичи (натурал бирликларда ёки пул ифодасида);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПан — функционал такомиллашув аломатлари бўлган янги аналогнинг унумдорлик кўрсаткичи (натурал бирликларда ёки пул ифодасида);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — қўлланилаётган параметрнинг баҳолаш объекти қийматига таъсир кучини тавсифловчи даража кўрсаткичи (нархни тўхтатиш коэффициенти) (0,6 — 0,8).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Баҳолаш объектининг функционал эскиришини ҳисоблашда ҳам технологик, ҳам функционал эскиришни ҳисобга олиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Ташқи эскириш баҳолаш объектининг қийматига ташқи омилларнинг салбий таъсир кўрсатиши билан юзага келган эскиришдан иборатдир. Ташқи омилларга қуйидагилар киради: бозордаги вазият, молиялаштириш шартлари, фойдаланишдаги чекловлар, инфратузилманинг, қонун ҳужжатларининг ўзгариши ва бошқалар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Баҳолаш объектининг жалб этилмаган захираларини (ишлаб чиқариш қувватлари) ва бунинг оқибатида фойда (даромад) даражасининг йўқотилишини аниқлаш ташқи эскиришни ҳисоблашни тақозо этади, бу баҳолаш объекти қийматининг пасайишида акс этади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. Ташқи эскиришнинг ҳисоб-китоби қуйидаги формулага биноан амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Харажат ёндашувини қўллаганда баҳолаш объектининг қиймати жамланган эскиришни чегирган ва ташқи қимматлашувни ҳисобга олган ҳолда баҳолаш объектининг тикланиш қиймати (алмаштириш қиймати) сифатида аниқланади. Баҳолаш объекти қийматини ҳисоблаш формуласи:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС = Св * (100%– Исов) бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСв — баҳолаш объектининг тикланиш қиймати ёки алмаштириш қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИсов — баҳолаш объектининг жамланган эскириши, фоизда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Даромад ёндашуви
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. Даромад ёндашуви машина ва ускуналарнинг жорий қийматини улардан фойдаланишдан (эксплуатация қилишдан) олинадиган келгусидаги даромадларнинг йиғиндиси сифатида аниқлашга асосланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. 15-сон МБМС доирасида даромад ёндашуви қуйидаги усулларни қўллаш йўли билан амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдани тўғридан-тўғри капиталлаштириш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқолдиқ усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтенг самарали функционал аналог усули.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. Даромад ёндашуви усуллари баҳолаш объектидан фойдаланишдан соф операцион даромад миқдорини капиталлаштиришга асосланган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСоф операцион даромад операцион харажатлар суммасини ялпи даромад миқдоридан айириш йўли билан аниқланади. Бунда, шунингдек, соф операцион даромаднинг миқдори савдо маркаси (бренд) учун пул устамасидан тозаланган бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСоф операцион даромаднинг ўртача йиллик миқдорига жорий молия йили давомида баҳолаш объектининг юкланганлигини ҳисобга олган ҳолда тузатиш киритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71. Даромадни тўғридан-тўғри капиталлаштириш усули қуйидаги формулага мувофиқ амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС — баҳолаш объектининг қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧОД — соф операцион даромад;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRк — капиталлаштириш ставкаси (коэффициент ифодасида).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish72. Қолдиқ усулини технологик мажмуани ялпи бизнес доирасидаги мулкий мажмуа (ёки ишлаб чиқариш цехи) сифатида ажратиш имконияти мавжуд бўлган ҳолларда қўллаш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish73. Қолдиқ усули технологик мажмуа улушига тўғри келадиган соф операцион даромаднинг бир қисмини капиталлаштириш асосида амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish74. Технологик мажмуанинг ишлаб чиқариш фаолиятидан соф операцион даромадни ҳисоблаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкорхонанинг бутун мулкий мажмуасидан ускунаси баҳоланиши лозим бўлган мажмуа (ялпи, шартли равишда мустақил) ажратилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishушбу мажмуага тўғри келадиган корхона соф даромадининг улуши ҳисоб-китоб қилинади (корхонанинг молиявий ҳисоботи ва/ёки ишлаб чиқариш ҳисоботи асосида);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсоф даромад улушидан технологик мажмуа жойлашган ер участкасига тегишли қисм аниқланади. Ҳисоб-китоб қуйидаги формула бўйича амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧДзем = Сзем * Кзем бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧДзем — ер участкаси ҳисобидан олинган соф даромад;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСзем — ер участкасининг бозор қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRзем — капиталлаштириш ставкаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоланаётган технологик мажмуага тўғри келадиган соф даромад улушидан мазкур технологик мажмуанинг биносига тўғри келадиган қисм ажратилади. Ҳисоб-китоб қуйидаги формула бўйича амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧДзд = Сзд * Кзд бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧДзд — бинолар ҳисобидан олинган соф даромад;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСзд — бинонинг бозор қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRзд — капиталлаштириш ставкаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтехнологик мажмуанинг машиналари/ускуналарига тўғри келадиган соф даромад улуши (ЧДоб) ер участкаси ва бинолар ҳисобидан олинган соф даромадлар миқдорини айириш йўли билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧДоб = ЧДик — ЧДзем — ЧДзд бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧДик — корхонанинг (ялпи бизнеснинг) мулкий мажмуасига тўғри келадиган соф даромад;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоланаётган машиналар/ускуналарга тўғри келадиган соф даромад улуши қолдиқ усули билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСоб — баҳоланаётган ускунанинг қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧДоб — баҳоланаётган ускунага тўғри келадиган соф даромад;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRк — капиталлаштириш ставкаси (коэффициент ифодасида).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕр участкаси ва кўчмас мулкнинг бозор қиймати бошқа баҳолаш стандартларида белгиланган тартибда аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish75. Тенг самарали функционал аналог усули қуйидаги тартибда амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхудди шундай функцияларни бажарувчи, лекин унумдорлиги, хизмат муддати, унинг ёрдамида тайёрланган маҳсулот сифати, бошқа кўрсаткичлари бўйича баҳоланаётган объектдан фарқланиши мумкин бўлган аналог (таянч объект) танланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоланаётган объектдан олинадиган даромад аниқланади, лекин тўлиқ ҳажмда эмас, балки баҳоланаётган объектнинг даромади худди шундай (таянч) объектдан фарқланадиган қисмидагина.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish76. Баҳолаш объектининг қиймати, уларнинг фойда келтириши бир хил бўлгандагина таянч аналог нархидан келиб чиқиб аниқланади. Усул техника самарадорлиги назарияси қоидаларига асосланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish77. Агар самарадорлик нолга тенг (тенг самарадорлик шарти) деб фараз қилинса, бунда қўлланиладиган математик модель қиёсий иқтисодий самарани ҳисоблаш формуласидан олинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС — баҳолаш объектининг қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСб — таянч аналогнинг нархи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИ, Иб — тегишли равишда баҳолаш объекти ва таянч аналогнинг йиллик фойдаланиш чиқимлари (амортизацияни ҳисобламаганда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКа, Ка.б. — қоплаш фонди омилига биноан ҳисоблаб чиқариладиган, тегишли равишда баҳолаш объекти ва таянч аналогнинг амортизация коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQ, Qб — тегишли равишда баҳолаш объекти ва таянч аналог томонидан ишлаб чиқариладиган маҳсулотнинг йиллик ҳажми;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRк — капиталлаштириш ставкаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТенг самарали функционал аналог усулида баҳоланаётган объект қиймати, башарти улар бир хил фойда келтирса, таянч аналог нархидан чиқарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish78. Машина ва ускуналар қийматини баҳолашга даромад ёндашуви усулларини қўллаш капиталлаштириш ставкасидан фойдаланишни назарда тутади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish79. Мавжуд ахборотга қараб капиталлаштириш ставкаси бозор экстракцияси усули ёки кумулятив тузиш усули билан ҳисобланиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish80. Бозор экстракцияси усулига мувофиқ капиталлаштириш ставкаси соф операцион даромад ва айнан бир хил объектларни сотиш нархи тўғрисидаги бозор маълумотларининг таҳлили асосида аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧОД — ҳар бир сотилган объект бўйича соф операцион даромад;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЦ — сотиш нархи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish81. Кумулятив тузиш усули билан капиталлаштириш ставкаси таваккалсиз даромад келтириш нормаси ҳамда баҳолаш объектига эгалик қилиш ва ундан фойдаланиш таваккалчилиги учун баҳолаш объектига хос бўлган даромад келтириш нормасининг суммаси сифатида аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRк = Ro + Rс + Rл + Rin + nк бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishR — капиталлаштириш ставкаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRo — таваккалсиз фоиз ставкаси, фоизда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRс — тармоқ таваккалчилиги, фоизда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRл — паст ликвидлиликка мукофот, фоизда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRin — баҳолаш объектига инвестициялаш таваккалчилиги, фоизда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnк — капиталга қайтиш нормаси, фоизда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКапиталнинг қайтиш нормасини ҳисоблаш учун қуйидаги усулларнинг биридан фойдаланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishинвестицияланган капитал тенг улушларда қопланишини назарда тутадиган Ринг усули (тўғридан-тўғри қайтиш):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnк= 1 / p бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishp — инвестициялар қайтиши тахмин қилинаётган вақт даври;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкапиталнинг қайтиш суммаларини капитал учун даромад келтирувчи ставкада қайта инвестициялашда фойдаланиладиган Инвуд усули:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnк = sff (n, Ron) бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsff — ставка капитал учун даромад келтирувчи ставкага тенг бўлганда қоплаш фонди омили;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRon — капитал учун даромад келтирувчи ставка;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкапиталнинг қайтиш суммалари таваккалсиз ставка бўйича қайта инвестицияланганда фойдаланиладиган Хоскольд усули:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnк = sff ( n, Ro )
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish82. Баҳолаш объекти қиймати даромад ёндашуви билан ҳисоб-китоб қилиниши асос қилиб олинадиган даромад шаклланган даврга мувофиқ келувчи давр учун баҳолаш объектининг амортизациясини ҳисобга олган ҳолда капиталлаштириш ставкасига тузатиш киритиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish83. Баҳолаш объекти тавсифлари ва ундан фойдаланиш соҳасининг ўзига хослигидан келиб чиқиб, таваккалчилик учун даромад келтириш нормалари муайян объектга хос бўлган таваккалчиликларнинг бошқа турлари билан тўлдирилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Қўлланилган баҳолаш ёндашувларининг натижаларини мувофиқлаштириш ва баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish84. Баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш ҳамда баҳолашнинг турли ёндашувларини қўллаб олинган натижаларни ўлчаш ва қиёслаш йўли билан баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш қуйидаги усуллардан бири ёрдамида амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмантиқий мувофиқлаштириш усулида баҳоловчи амалга оширадиган таҳлил асосида, барча муҳим параметрларни ҳисобга олган ҳолда солиштирма ўлчамларни танлашдан иборат. Баҳоловчи томонидан устувор ёндашув белгиланади, қолган ёндашувларнинг натижаларидан эса устувор ёндашув ёрдамида олинган натижани текшириш ва унга тузатиш киритиш учун фойдаланилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishматематик ўлчаш усулида баҳолашга турлича ёндашувлар билан олинган натижаларнинг улушларини аниқлаш учун бир нечта мезонлардан фойдаланилади, уларнинг ёрдамида қўлланилган ҳисоблаш усулининг афзалликлари ёки камчиликлари муайян объектни баҳолаш хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда тавсифланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish85. Улушларни аниқлашда баҳоловчи қуйидаги асосий омилларни таҳлил қилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш мақсадини ва баҳолаш натижаларидан фойдаланиш мўлжалини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг хусусиятини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаҳлил ва ҳисоб-китоблар ўтказилишига асос бўлган ахборотнинг батафсиллигини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш ёндашуви баҳолаш объектига ўхшаш объектларнинг одатдаги харидорлари ва сотувчилари мотивациясини акс эттиришга қодирлигини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш ёндашуви бозор конъюнктурасини ҳисобга олишга қодирлигини.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish86. Баҳолаш объекти қийматининг якуний миқдори қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС ис = (Сд * К1) + (Сс * К2) + (Сз * К3) бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСис — баҳолаш объектининг якуний қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСд, Сс, Сз — тегишинча даромад, қиёсий ва харажат ёндашувлари билан аниқланган қийматлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishК1, К2, К3 — ҳар бир баҳолаш ёндашуви учун танланган тегишли салмоқларни белгиловчи коэффициентлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда қуйидаги шарт бажарилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishК1 + К2 + К3 = 1
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-боб. Баҳолаш тўғрисида ҳисобот тузиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish87. Тўпланган ахборот натижасининг тасдиғини ва тегишли ҳисоб-китобларни ўз ичига олган баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда баҳоловчининг баҳолаш объекти қийматига доир хулосаси тақдим этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish88. Баҳолаш тўғрисида ҳисоботни тузишда қуйидаги қоидаларга амал қилиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисобот баҳолаш объекти қийматини аниқлаш учун муҳим бўлган барча ахборотни ўз ичига олган бўлиши зарур;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолашни ўтказишда фойдаланилган ёки ҳисоб-китоблар натижасида олинган, баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилган ахборот тасдиқланган бўлиши зарур;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг мазмуни мазкур ҳисоботдан фойдаланувчиларни чалғитмаслиги, шунингдек турлича талқин қилишига йўл қўймаслиги керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилган материаллар таркиби ва кетма-кетлиги ҳамда баҳолаш жараёни тавсифи қиймат ҳисобланишини ва худди шундай натижаларни олиш имкониятини бериши лозим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш жараёнида фойдаланилмаган ахборот, агар бундай ахборотни илова қилиш баҳолаш фаолиятини тартибга солувчи қонун ҳужжатларининг талабларига биноан мажбурий бўлмаса, баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish89. Баҳолаш объектини баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот қуйидаги бўлимлар ва уларнинг қисмларидан иборат бўлиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) I бўлим «Титул варағи» — баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг биринчи саҳифаси ҳисобланади ва ҳужжатни қидириш учун зарур бўлган бирламчи ахборот манбаи бўлиб хизмат қилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТитул варағида қуйидаги маълумотлар келтирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг рўйхат рақами;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишнинг номи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг номи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолашдан мақсад ва мўлжал;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбуюртмачининг номи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоловчи ташкилотнинг номи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш санаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисобот тузилган сана.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисобот икки ва ундан ортиқ китобдан иборат бўлса, ҳар бир китоб биринчи китобнинг титул варағига мувофиқ бўлган ва мазкур китобга дахлдор маълумотларни ўз ичига олган ўз титул варағига эга бўлиши лозим. Китоб рақами титул варағига қўйилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) II бўлим «Мундарижа» — тегишли саҳифаларнинг рақамлари кўрсатилган барча бўлимлар, кичик бўлимлар, бандлар (агар улар номланган бўлса), иловалар номини ўз ичига олади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИкки ва ундан ортиқ китобдан иборат бўлган баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот тузилганда уларнинг ҳар бирида ўз мундарижаси бўлиши лозим. Бунда биринчи китобда бутун баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг китоблар рақамлари кўрсатилган мундарижаси, кейинги китобларда — фақат тегишли китоб мундарижаси жойлаштирилади. Биринчи китобда кейинги китоблар мундарижаси ўрнига фақат уларнинг номини кўрсатишга йўл қўйилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) III бўлим «Илова хат (умумлаштирувчи қисм)» буюртмачига баҳолашни ўтказиш натижалари ҳақидаги эркин шаклда (иш услубида) баён этилган хабарни ўз ичига олади. Хатда қуйидагилар кўрсатилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолашни ўтказиш учун асос;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг номи ва рўйхатга олинган манзили;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбажарилган ишлар мазмунининг қисқача баёни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқиймат аниқланган санадаги баҳолаш объектининг қиймати ҳақида хулоса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисобот қайси қонун ҳужжатларига мувофиқ тайёрланган бўлса, шу ҳужжатларга ҳавола;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishилова хат баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот асосида тайёрлангани ва фақат ҳисоботнинг тўлиқ матнига боғлиқ равишда, яъни ҳисоботда қабул қилинган барча фаразлар ва чеклашларни ҳисобга олган ҳолда талқин қилиниши мумкинлигига кўрсатма.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИлова хат баҳоловчи ташкилотнинг фирма бланкасида расмийлаштирилади, унинг раҳбари томонидан имзоланади ва муҳри билан (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) тасдиқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) IV бўлим «Кириш» асосий далиллар ва хулосаларнинг қисқача баёнини ўз ичига олади. Мазкур бўлимга қуйидаги қисмлар киритилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасосий далиллар ва хулосалар, бу ерда қуйидагилар кўрсатилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объекти ҳақида умумий ахборот;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисида шартнома номи, унинг рақами ва тузатилган санаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботга сўнгги тузатиш киритилган ва ҳисобот тақдим этилган кўринишда расмийлаштирилган календарь санага мувофиқ бўлган баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот тузилган сана;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш мақсади ва қиймат тури;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш буюртмачиси ҳақида маълумотлар юридик шахслар учун — номи, реквизитлари, жисмоний шахслар учун — Ф.И.Ш., паспорт маълумотлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳоловчи ташкилот ҳақида (тўлиқ номи, юридик манзили, фуқаролик жавобгарлигини суғурталаш ҳақидаги маълумотлар, баҳолаш фаолияти билан шуғулланиш ҳуқуқини берадиган лицензия рақами, берилган санаси ва амал қилиш муддати) ҳамда баҳоловчи ташкилот билан меҳнат шартномасига асосан ишлайдиган баҳоловчи ҳақида (фамилияси, исми, отасининг исми, баҳолашни амалга ошириш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат рақами ва берилган санаси). Шунингдек, баҳолашни ўтказиш ва баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тайёрлашга жалб қилинадиган барча ташкилотлар ва мутахассислар ҳақида ахборот уларнинг малакаси ва баҳолаш объектини баҳолашда уларнинг иштирок этиш даражасини кўрсатган ҳолда келтирилиши лозим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш натижаларига таъсир кўрсатган фаразлар ва чекловчи шартлар (мавжуд бўлганда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) V бўлим «Асосий қисм» қуйидаги мажбурий қисмларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш жараёни босқичлари, бу ерда баҳоловчи ўзи бажарган ишлар кетма-кетлигини босқичма-босқич баён этади. Ҳар бир босқичда баҳолаш объектини баҳолаш бўйича бажарилган ишлар ҳақида умумий маълумотлар келтирилади (бажарилган ишларнинг оддий рўйхатини келтиришга йўл қўйилади). Амалга оширилган таҳлил ва ҳисоб-китобларнинг янада батафсил тавсифи баҳолаш объектининг хусусиятлари, баҳолаш топшириғи ва мавжуд ахборот ҳажмига мувофиқ қуйидаги қисмларда келтирилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш объектининг тавсифи, бу ерда баҳолаш объектининг миқдор ва сифат кўрсаткичлари ҳақидаги маълумотлар келтирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоловчи баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда баҳолашни ўтказиш учун зарур бўлган ахборотни олиш жараёни ҳам ахборотни олишнинг аниқ манбаларини, ҳужжатнинг номи, рақами, санасини ва уни идентификация қилувчи бошқа маълумотларни кўрсатган ҳолда акс эттирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар буюртмачининг сўралаётган ахборотни тақдим этишдан бош тортиши баҳолаш натижаларининг аниқлиги ва/ёки ҳаққонийлигига сезиларли даражада таъсир кўрсатса, бу ҳолат баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда қайд этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш объектининг тавсифи баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботдан фойдаланувчида баҳолаш объектининг қимматлилигига таъсир этадиган барча жиҳатлардан баҳолаш объекти ҳақида холис тасаввурни шакллантириши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш объекти бозорининг таҳлили унинг қийматига таъсир этадиган барча омиллар таҳлилини ўз ичига олиши лозим. Бўлимда баҳолаш объекти қийматини аниқлашда фойдаланилган нархни шакллантирувчи барча омиллар ҳақида ахборот келтирилиши ва уларнинг қийматлари асосланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳоловчи фойдаланилган барча қонун ҳужжатларини ҳам баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттириши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш жараёни тавсифи баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботдан фойдаланувчига баҳолаш жараёни мантиғини ва баҳоловчи баҳолаш объекти қийматини аниқлаш йўлида ташлаган қадамларнинг муҳимлигини тушуниш имкониятини берувчи баҳолаш объекти қийматини аниқлаш кетма-кетлигини ўз ичига олиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲар бир ёндашув доирасида баҳоловчи ўзининг барча таҳлиллари, ҳисоб-китоблари, фикр-мулоҳазаларини келтиради. Қабул қилинган ёндашувлар доирасида баҳолаш усулларини қўллаб баҳолашни амалга оширишда баҳоловчининг ҳар бир ҳаракати лозим даражада асосланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилган барча ахборотни текшириш имконияти бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда, шунингдек, баҳоловчининг фикрига кўра у қўллаган баҳолаш объекти қийматини ҳисоблаш усулини тўла акс эттириш учун муҳим ҳисобланган ҳар қандай маълумотлар акс эттирилиши мумкин;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishе) VI бўлим «Хулоса» қуйидаги қисмлардан таркиб топиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуқофиқлаштириш таомили тавсифини келтирган ҳолда турли ёндашувларни қўллаб олинган баҳолаш объектини баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаҳолаш ёндашувларининг ҳар бири ёрдамида олинган натижалар ўртасидаги жиддий тафовут унинг эҳтимолий сабаблари хусусидаги асосланган шарҳлар билан баён этилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг хулоса қисмида сифат тўғрисида баёнот — баҳоловчининг баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот қонун ҳужжатлари ва қўлланилаётган баҳолаш стандартлари талабларига мувофиқлиги ҳақидаги расмий баёноти ифода этилиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishж) VII бўлим «Иловалар» баҳолашни ўтказишда фойдаланилган босма шаклдаги барча ахборотни (шу жумладан интернет-саҳифаларни), шунингдек ҳисоб-китоблар ва ҳисоб-китоб жадвалларини ўз ичига олиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботга илова қилинган барча ҳужжатлар тегишли тарзда расмийлаштирилган бўлиши лозим (бунга ваколатли шахс томонидан имзоланган ҳамда ҳужжатларни тақдим этувчи органлар ва ташкилотлар томонидан белгиланган тартибда тасдиқланган бўлиши керак, бундан Интернет тармоғи ёки бошқа оммавий ахборот воситаларидан олинган ахборот мустасно).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботга иловалар баҳоловчи ташкилот лицензияси, баҳоловчининг баҳолашни ўтказиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларнинг нусхаларини, фуқаролик жавобгарлигини суғурталаш полисининг нусхасини ҳам ўз ичига олиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда иловадаги ҳужжатларнинг тўлиқ рўйхати келтирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳолаш тўғрисидаги ҳисобот нусхасини баҳоловчи ташкилот ҳисобот тузилган санадан эътиборан қонун ҳужжатларида белгиланган муддат мобайнида сақлаши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (15-сон МБМС) «Машина ва ускуналар қийматини баҳолаш»ни қўллаш бўйича Услубий кўрсатмаларга
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Баҳолаш объектининг техник ҳолати тўғрисида | |||||||
| ______________ ш. | | | | | 20__ йил «___» _________ | ||
| Комиссия таркиби: | | | | | | | |
| 1. ____________________________________________________ (комиссия раиси) 2. ____________________________________________________ … n. ____________________________________________________ Қуйидагилар иштирокида: 1. ____________________________________________________ 2. ____________________________________________________ … n. ___________________________________________________ Баҳолаш объектининг номи (техник ҳужжатларга мувофиқ кўрсатилади; техник ҳужжатлар бўйича номи бухгалтерия ҳужжатларидаги номи билан тафовут қилганда кейингиси дробь орқали кўрсатилади): _____________ ___________________________________________________________________________________________. Модели (ишлаб чиқарувчини кўрсатган ҳолда русуми): _______________________________________________ ___________________________________________________________________________________________. Жойлашган жойи (жорий): ______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________. Инвентарь рақами: ____________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________. Баланс қиймати: ______________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________. Қолдиқ қиймати: ______________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________. Ишлаб чиқарилган йили: _______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________. Фойдаланишга топширилган санаси: ______________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________. Таснифи: ишлаб чиқариш / ноишлаб чиқариш. Ҳуқуқлар: мулкда / эгаликда / фойдаланишда. Мақсади (асосий): ____________________________________________________________________________ Хизмат муддати: норматив ________________________ | |||||||
| | қолдиқ ____________________________ | | | | | ||
| Қилинган охирги таъмир: капитал (ишларнинг тури ва суммаси) _____________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________; жорий (ишларнинг тури ва суммаси) _____________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________. Баҳолаш объектининг жисмоний ҳолати: ___________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________. Кўздан кечиришда фойдаланилган материал ва ускуналар: ____________________________________________ ___________________________________________________________________________________________. Кўздан кечиришда иштирок этганларнинг алоҳида фикр-мулоҳазалари: ___________________________________ ___________________________________________________________________________________________. Далолатномага илова қилинадиган ҳужжатлар: ______________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________. | |||||||
| Кўздан кечиришда иштирок этганларнинг имзолари: | |||||||
| 1. ___________________________________________ 2. ___________________________________________ 3. ___________________________________________ 4. ___________________________________________ 5. ___________________________________________ |
| м.ў. (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) м.ў. (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) м.ў. (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) м.ў. (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) м.ў. (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) | |||||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: баҳолаш объектининг техник ҳолати тўғрисидаги далолатнома намунавий ҳисобланади ҳамда зарур ҳошиялар ва устунлар, бошқа зарур ахборот билан тўлдирилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (15-сон МБМС) «Машина ва ускуналар қийматини баҳолаш»ни қўллаш бўйича Услубий кўрсатмаларга
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМашина ва ускуналар жисмоний ҳолатининг эксперт баҳолари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШКАЛАСИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Ҳолатнинг баёни |
Техник ҳолатнинг тавсифи |
Хизмат муддатининг қолдиғи, фоизда |
Эскириш, фоизда |
|
Янги |
Янги, бироқ давлат органларида рўйхатдан ўтказилмаган, аъло даражадаги ҳолатда, савдога тайёрлашдан кейинги даврда, фойдаланиш белгилари мавжуд эмас. |
100 95 |
0 5 |
|
Жуда яхши |
Деярли янги, фойдаланишнинг кафолатли даврида, техник хизматлар ҳажми кўрсатилган ва таъмирга ёки бирор-бир қисмини алмаштиришга эҳтиёжсиз. |
90 85 |
10 15 |
|
Яхши |
Фойдаланишнинг кафолатли давридан кейинги даврда, техник хизматлар ҳажми кўрсатилган, жорий таъмирга ёки бирор-бир қисмини алмаштиришга эҳтиёжсиз. Мукаммал таъмирдан сўнг. |
80 75 70 65 |
20 25 30 35 |
|
Қониқарли |
Олдин фойдаланишда бўлган, техник хизматлар ҳажми кўрсатилган, жорий таъмирга ёки айрим деталларни алмаштиришга эҳтиёж бор, лок-бўёқ қопламасининг бироз зарарланиши мавжуд. |
60 55 50 45 40 |
40 45 50 55 60 |
|
Шартли-яроқли |
Олдин фойдаланишда бўлган, агрегатлар жорий таъмирдан чиққач, кузов (кабина) таъмирлангач (алмаштирилгач) кейинчалик фойдаланишга яроқли. |
35 30 25 20 |
65 70 75 80 |
|
Қониқарсиз |
Олдин фойдаланишда бўлган, рақамли агрегатларнинг (двигатель, кузов, рамалар) мукаммал таъмирланиши ёки алмаштирилиши, тўлиқ бўялиши талаб қилинади. |
15 10 |
85 90 |
|
Қўллашга яроқсиз ёки лом |
Олдин фойдаланишда бўлган, бажарилиши иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқликдан ошадиган ҳажмда таъмирга талаб бор; буни бажариш учун техник имкониятнинг йўқлиги; фойдаланишга ва таъмирга яроқли эмас. |
2,5 0 |
97,5 100 |
(Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2017 й., 26-сон, 600-модда)