Олий Аҳдлашувчи Томонлар,

1949 йил 12 августда қабул қилинган Женева конвенциялари учун умумий бўлган 3-моддада баён этилган инсонпарварлик принциплари халқаро тусга эга бўлмаган қуролли можаролар юзага келган тақдирда инсон шахсини ҳурмат қилиш учун асос бўлиб хизмат қилишини огоҳ этиб,

инсон ҳуқуқларига оид халқаро ҳужжатлар инсон шахси учун асосий ҳимояни таъминлашини огоҳ этиб,

бундай қуролли можаролар қурбонларини энг мақбул ҳимоя билан таъминлаш заруратини таъкидлаб,

амалдаги ҳуқуқ меъёрларида кўзда тутилмаган ҳолларда, инсон шахси инсонпарварлик принциплари ва омма онги тақозо этадиган талаблар доирасида ҳимоя этилишини огоҳ этиб, қуйидагилар тўғрисида аҳдлашиб олдилар:

1. Мазкур Протокол 1949 йил 12 августдаги Женева конвенциялари учун умумий бўлган 3-моддани ривожлантириб ва тўлдириб, унинг қўлланиши борасидаги мавжуд шарт-шароитни ўзгартирмаган ҳолда, халқаро қуролли можаролар қурбонларини ҳимоя қилишга тааллуқли, 1949 йил 12 августда қабул қилинган Женева конвенцияларига доир қўшимча протоколнинг (I Протокол) 1-моддаси таъсир доирасига тушмайдиган барча қуролли можароларга нисбатан ва Олий Аҳдлашувчи Томонлардан бирининг ҳудудида унинг қуролли кучлари билан ҳукуматга қарши бўлган масъул қўмондонлик остида бўлиб, муайян ҳудуднинг бир қисми устидан узлуксиз ва келишиб туриб ҳарбий ҳаракатларни олиб бориш ҳамда мазкур Протоколни қўллаш учун ўзларига имкон берадиган даражада назоратни амалга оширадиган қуролли кучлар ёки бошқа уюшган ҳарбий гуруҳлар ўртасидаги қуролли можаролар вақтида қўлланади.

2. Мазкур Протокол ички тартиб бузилиши ва кескинлик ҳолатлари юзага келган вазиятларда, масалан, содир бўлган турли тартибсизликлар, айрим ва тасодифий зўравонлик ҳаракатлари ва шу мазмундаги бошқа хил ҳаракатларга нисбатан ушбу ҳолатларнинг қуролли можаролар сирасига кирмаслиги сабабли қўлланилмайди.

1. Мазкур Протокол ирқи, тана ранги, жинси, тили, дини ва эътиқоди, сиёсий ёки бошқа хил маслаги, фуқаролиги ёхуд ижтимоий келиб чиқиши, мулкий аҳволи, таваллуди ёки бошқа хил мақоми ёхуд шунга ўхшаш аломатларга асосланган номувофиқ тафовутлар қилинмасдан (бундан кейин қисқача: «номувофиқ тафовутлар», деб аталади), 1-моддада баён этилган қуролли можаролар таъсирида бўлган барча шахсларга нисбатан қўлланади.

2. Қуролли можаро ниҳоясида шу можаро билан боғлиқ сабаблар туфайли озодликдан маҳрум этилган ёки эркинлиги чеклаб қўйилган шахслар, шунингдек, можаро тугаганидан сўнг худди шу сабаблар асосида озодликдан маҳрум этилган ёхуд эркинлиги чекланган шахсларнинг барчаси ўзлари озодликдан маҳрум этилган ва эркинлиги чеклаб қўйилган давр мобайнида 5 ва 6-моддаларда кўзда тутилган ҳимоядан фойдаланади.

1. Мазкур Протоколнинг ҳеч бир жиҳати давлатнинг суверенитетига дахл этиш ёки ҳукуматнинг барча қонуний воситалар ёрдамида давлатдаги қонуний тартибларни мустаҳкамлаш ва тиклаш ёхуд миллий бирдамлик ва давлатнинг ҳудудий яхлитлигини ҳимоя қилиш борасидаги вазифаларига аралашиш сифатида талқин этилмаслиги керак.

2. Мазкур Протоколнинг ҳеч бир жиҳати қуролли можарога ёки ушбу можаро бўлиб ўтаётган ҳудуд тегишли бўлган Олий Аҳдлашувчи Томоннинг ички ёхуд ташқи ишларига қандайдир сабаб билан бевосита ёки бавосита аралашувни оқлаш учун хизмат қиладиган мазмунда талқин этилмаслиги керак.

1. Ҳарбий ҳаракатларда бевосита иштирок этмаётган ёки иштирок этишни тўхтатган барча шахслар, уларнинг эркинлиги чекланган ёки чекланмаганлигидан қатъи назар, ўз шахси, ор-номуси, маслаги ва диний таомилларининг ҳурмат қилиниши ҳуқуқига эгадир. Ҳар қандай шароитда уларга нисбатан инсоний бирон-бир номувофиқ тафовутларсиз муносабатда бўлинади. Ҳеч кимни тирик қолдирмаслик тўғрисида буйруқ бериш тақиқланади.

2. Юқорида кўрсатиб ўтилган умумий қоидаларга зиён етказмаган ҳолда 1-бандда қайд этилган шахсларга нисбатан қуйидаги хатти-ҳаракатларни содир этиш ҳар қачон ҳар қандай жойда тақиқланган ва тақиқланади:

а) шахснинг ҳаётига, соғлиғига, жисмоний ва руҳий саломатлигига тажовуз қилиш, хусусан, ўлдириш, шунингдек, азоб бериш, майиб-мажруҳ қилиш ёки бошқа хил тан жазоси кўринишида шафқатсиз муомалада бўлиш;

б) оммавий жазолаш;

с) гаровга олиш;

д) террорчилик ҳаракатларини қўллаш;

э) инсоний қадр-қимматини топташ, хусусан, хўрлаш ва ҳақоратлаш, зўрлаш, фоҳишабозликка мажбурлаш ёки бошқа хилдаги номуносиб тажовузлар кўрсатиш;

ф) қулликка солиш ва барча тоифадаги қул савдосига жалб этиш;

г) талон-торож қилиш;

ҳ) юқорида қайд этилган хатти-ҳаракатлардан исталган биттасини амалга ошириш тўғрисида таҳдид этиш.

3. Болаларга зарур ғамхўрлик ва кўмак кўрсатилади, хусусан:

а) улар ўз ота-оналарининг, ота-оналари бўлмаган тақдирда уларга васийлик қилиш бўйича масъул шахсларнинг хоҳиш-истаклари асосида таълим-тарбия, шу жумладан, диний ва ахлоқий тарбия олади;

б) вақтинча ажралиб кетган оилаларни бирлаштиришга кўмаклашиш учун барча зарурий чоралар кўрилади;

с) ўн беш ёшга тўлмаган болалар қуролли кучлар ёки гуруҳлар сафига ёлланмайди ва уларга ҳарбий ҳаракатларда қатнашиш учун рухсат этилмайди;

д) агар улар с) банддаги қоидаларга хилоф равишда ҳарбий ҳаракатларда бевосита қатнашган ва асир тушганлари тақдирда, мазкур моддадаги ўн беш ёшга тўлмаган болалар учун кўзда тутилган махсус ҳимоя уларга нисбатан қўлланишда давом этади;

э) зарурият туғилган ва имконият мавжуд бўлган ҳолларда ота-оналарининг ёки қонун ёхуд таомил бўйича уларга васийлик қилиш бўйича асосий масъул шахсларнинг розилиги асосида болаларни ҳарбий ҳаракатлар ҳудудидан мамлакат ичкарисидаги нисбатан хавфсиз ҳудудга вақтинча кўчириш чоралари кўрилади ва бунда болаларнинг ўз хавфсизликлари ва осойишталиклари учун масъул шахсларнинг ҳамроҳлигида бўлиши таъминланади.

1. Ҳарбий ҳаракатлар билан боғлиқ бўлган сабаблар туфайли озодликдан маҳрум этилган шахсларга нисбатан қўлланиладиган 4-модда қоидаларига қўшимча равишда, ушбу шахсларнинг муайян ҳудудга жойлаштирилгани ёки кўчирилганидан қатъи назар, уларга нисбатан камида қуйидаги қоидаларга амал қилинади:

а) ярадорлар ва беморлар 7-модда қоидалари асосида тегишли муомаладан фойдаланади;

б) ушбу бандда кўрсатиб ўтилган шахслар маҳаллий фуқаро аҳоли билан тенгма-тенг равишда озиқ-овқат ва ичимлик сув билан таъминланади, уларга соғлиқни сақлаш ва гигиенага амал қилиш учун тегишли шароит, шунингдек, шафқатсиз иқлим шароитидан ва қуролли можаро хавф-хатаридан ҳимояланиш имконияти яратиб берилади;

с) уларга алоҳида ёки оммавий тартибда кўмак олиш учун рухсат этилади;

д) уларга ўз диний таомилларини амалга оширишлари ва тегишли илтимослар тушганда ва жоиз деб топилганда, диний вазифани бажарувчи руҳонийлар ва бошқа шундай шахслардан маънавий кўмак олиш учун рухсат этилади;

э) ишга жалб этилган тақдирда, улар маҳаллий фуқаро аҳоли қатори тегишли иш шароити ва меҳнат муҳофазаси билан таъминланади.

2. Юқорида 1-бандда кўрсатиб ўтилган муайян ҳудудга жойлаштирилиши ёки кўчириб сақланиши учун масъуллар ўз имкониятларида доирасида ушбу шахсларга тааллуқли қуйидаги қоидаларга амал қилади:

а) ягона оилани ташкил этувчи эркак ва аёлни биргаликда жойлаштиришдан ташқари барча ҳолларда аёллар эркаклар жойлашган бинолардан узоқроқ биноларга жойлаштирилади ва бевосита аёлларнинг назорати остида бўлади;

б) уларга хатлар ва почта карточкалари жўнатиш ва олиш учун рухсат этилади ҳамда бу хат-хабарлар сони зарур топилганда ваколатли маъмурлар томонидан чекланиши мумкин;

с) муайян ҳудудга жойлаштирилган ва кўчириб сақланаётган шахслар жойлаштирилган манзил жанговар ҳаракатлар бораётган ҳудуд яқинида бўлмаслиги керак. Қуролли можаролар туфайли 1-бандда қайд этилган шахслар сақланаётган манзил яққол хавф-хатар остида қолган тақдирда, уларни етарли даражада бехатар шароитда кўчириш имконияти мавжуд бўлса, улар бошқа жойга кўчирилиши зарур;

д) улар тиббий кўрикдан ўтиш ҳуқуқидан фойдаланади;

э) уларнинг жисмоний ва руҳий саломатлигига ҳамда дахлсизлигига қандайдир оқлаб бўлмайдиган хатти-ҳаракат ёки ҳаракатсизлик туфайли зиён етказиш мумкин эмас. Шу маънода, ушбу моддада қайд этилган шахсларнинг саломатлиги важидан тақозо этилмаган ҳамда тиббиёт нуқтайи назари бўйича худди шундай шароитда озодликдаги шахсга нисбатан қўллаш одатдаги тиббиёт талабларига жавоб бермайдиган ҳар қандай тиббий муолажаларнинг уларга нисбатан қўлланиши тақиқланади.

3. Юқоридаги 1-бандда қоидалари ўзларига нисбатан қўлланмайдиган, аммо ҳарбий ҳаракатлар билан боғлиқ бўлган сабаблар туфайли қандай тарзда бўлмасин озодликдан маҳрум этилган шахслар 4-модда ва мазкур модданинг «1.а», «1.с» ва «1.д» бандлари ҳамда «2.б» банди асосида инсоний муомаладан фойдаланади.

4. Озодликдан маҳрум этилган шахсларни озод этиш тўғрисида қарор қабул қилинган тақдирда, бундай қарорни қабул қилувчилар ушбу шахсларнинг хавфсизлигини таъминлаш учун зарур бўлган барча чораларни кўради.

1. Ушбу модда қуролли можаро билан боғлиқ бўлган жиноий ҳуқуқбузарликлар бўйича судлов ва жазолаш жараёнига нисбатан қўлланади.

2. Муайян шахснинг мустақиллик ва холислик каби асосий кафолатларни таъминлаган суд ҳукми бўйича ҳуқуқбузарликда айбдор деб топилишидан ташқари барча ҳолларда, унга нисбатан ҳеч қандай суд ҳукми чиқарилмайди ҳамда ҳеч қандай жазо чораси қўлланилмайди. Хусусан:

а) судлов жараёни айбланувчи айб сифатида ўз бўйнига қўйилаётган ҳуқуқбузарлик тафсилотларидан кечиктирмасдан хабардор этилишини ҳамда судгача бўлган даврда ва суд пайтида айбланувчи барча тегишли ҳуқуқлар ва ҳимоя воситалари билан таъминланишини кўзда тутиши керак;

б) ҳеч бир шахс ўзининг шахсан жиноий жавобгарлигига асосланмаган ҳуқуқбузарлик юзасидан жазога ҳукм этилмаслиги керак;

с) ҳеч бир шахс содир этилган пайтда кучда бўлган қонунчиликка кўра жиноий ҳуқуқбузарлик ҳисобланмаган қайсидир ҳаракати ёки хатоси билан боғлиқ қандайдир жиноий ҳуқуқбузарлик бўйича айбдор деб топилиши мумкин эмас; шунинг баробарида, жиноий ҳуқуқбузарлик содир этилган пайтда қўлланиши мумкин бўлган жазога нисбатан оғир жазо берилиши мумкин эмас; агар ҳуқуқбузарлик содир этилганидан кейин қонунда нисбатан енгил жазо чораси кўзда тутиладиган бўлса, у ҳолда ушбу қонуннинг таъсири мазкур ҳуқуқбузарга ҳам тааллуқлидир;

д) ҳуқуқбузарликда айбланаётган ҳар қандай шахснинг айби қонун бўйича исбот этилмагунига қадар у айбсиз ҳисобланади;

э) ҳуқуқбузарликда айбланаётган ҳар қандай шахс судда ўз ишининг кўриб чиқилишида ҳозир бўлиш ҳуқуқига эга;

ф) ҳеч қандай шахс ўзига ўзи қарши гувоҳлик беришга ёки ўзини ўзи айбдор деб тан олишга мажбур этилиши мумкин эмас.

3. Ҳукмни эълон қилиш пайтида маҳкум ўзининг судлов ёки бошқа тартибда шикоят қилиш ҳуқуқи, шунингдек, ушбу ҳуқуқдан қанча муддат давомида фойдаланиши мумкинлиги тўғрисида хабардор этилиши керак.

4. Ҳуқуқбузарлик содир этган пайтда ўн саккиз ёшга тўлмаган шахслар ўлимга ҳукм қилинмайди ҳамда ҳомиладор аёллар ва ёш болали аёлларга нисбатан бундай ҳукм ижро этилмайди.

5. Ҳарбий ҳаракатлар барҳам топгач, ҳукумат тепасидаги маъмурий органлар қуролли можароларда қатнашган шахсларга ҳамда муайян ҳудудга жойлаштирилганлиги ёки кўчириб сақланаётганлигидан қатъи назар, қуролли можаро туфайли эркинлиги чекланган шахсларга нисбатан иложи борича кенг амнистия беришга ҳаракат қилади.

1. Барча ярадорлар, беморлар ва кема ҳалокатига учраган шахслар, қуролли можарода қатнашгани ёки қатнашмаганидан қатъи назар, ҳурмат ва ҳимоядан фойдаланади.

2. Ҳар қандай шароитда уларга нисбатан инсоний муомала қилинади ҳамда саломатлиги тақозо этган ҳолларда улар иложи борича имконият доирасида ва қисқа фурсатда тиббий кўмак ва тегишли парвариш билан таъминланади. Уларни тиббий нуқтайи назардан ташқари ҳеч бир жиҳат бўйича тафовутлашга йўл қўйилмайди.

Шароит тақозо этган барча ҳолларда, айниқса, жангдан кейин ярадорлар, беморлар ва кема ҳалокатига учраган шахсларни қидириб топиш ва йиғиб олиш ҳамда уларни талон-торождан, ножўя муомалалардан муҳофаза этиш, тегишли парвариш билан таъминлаш, бундан ташқари, мурдаларни қидириб топиш ва уларни талон-торож этишларига йўл қўймаслик ҳамда муносиб равишда дафн этиш юзасидан барча зарурий чоралар кечиктирмасдан амалга оширилади.

1. Тиббий ва диний ходимлар ҳурмат ва ҳимоядан фойдаланади ва ўз вазифаларини бажаришлари учун уларга барча зарурий ёрдам кўрсатилади. Улар ўз инсонпарварлик фаолиятига мос келмайдиган ишларни бажаришга мажбур этилиши мумкин эмас.

2. Ўз вазифасини бажараётган тиббий ходимлардан бирон-бир шахсга нисбатан тиббий мазмундагидан бошқачароқ мулоҳаза асосида алоҳида муносабатда бўлишни талаб қилиш мумкин эмас.

1. Ҳеч қандай шароитда бирон-бир шахс тиббиёт одоб-ахлоқига мос равишда тиббий фаолият кўрсатгани учун, бу фаолиятнинг қайси шахс манфаатларига қаратилганидан қатъи назар, жазога тортилиши мумкин эмас.

2. Тиббий фаолият кўрсатаётган шахс тиббиёт одоб-ахлоқи қоидаларига ёки ярадорлар ва беморлар манфаатига хизмат қиладиган бошқа тиббий низомларга ёхуд мазкур Протокол қоидаларига хилоф ҳаракатларни содир этишга ёки шундай ишларни бажаришга, шунингдек, ана шу қоида ва низомлар бўйича талаб қилинган ҳаракатларни бажармасликка мажбур этилиши мумкин эмас.

3. Миллий қонунчиликни ҳисобга олган ҳолда, тиббий фаолият кўрсатаётган шахсларнинг ўз қарамоғида (ёки илгари ўз қарамоғида) бўлган ярадорлар ва беморларга тааллуқли ахборотга эга бўлиш билан боғлиқ касбий фаолияти ҳурмат қилиниши зарур.

4. Миллий қонунчиликни ҳисобга олган холда, тиббий фаолият кўрсатаётган бирон-бир шахс ўз қарамоғидаги ёки илгари қарамоғида бўлган ярадорлар ва беморларга тааллуқли ахборотни тақдим этишдан бўйин товлагани ёхуд шу ахборотни тақдим этмагани учун жазога тортилиши мумкин эмас.

1. Тиббиёт тузилмалари ва санитария-транспорт воситалари ҳар доим ҳурмат ва ҳимоядан фойдаланадилар ва улар ҳужум учун нишон бўлиши мумкин эмас.

2. Тиббиёт тузилмалари ва санитария-транспорт воситаларидан инсонпарварлик фаолияти доирасидан четга чиқувчи душманларча ҳаракатларни содир этишда фойдаланилган тақдирда, улар эга бўлган ҳимоя ҳуқуқи барҳам топади. Айни чоғда, ҳимоядан фойдаланишни тўхтатишдан олдин бу ҳақда зарур бўлганда оқилона муддат белгилаб огоҳлантириш берилиши лозим ва бундай огоҳлантириш ҳам эътиборга олинмаганидан кейингина ҳимоя тўхтатилиши мумкин.

Тегишли ваколатли маъмуриятлар назорати остида оқ рангли сатҳдаги Қизил Хоч, Қизил Ярим Ой ёки Қизил Шер ва Қуёш эмблемаларини тиббий ёхуд диний ходимларнинг тақиб юриши ёки тиббиёт тузилмалари ва санитария-транспорт воситаларининг кўринарли жойларида уларнинг тасвири туширилиши кўзда тутилади. Бу фарқловчи белги ҳар қандай шароитда ҳурмат қилинади. Эмблемадан бошқа мақсадларда фойдаланилмаслиги керак.

1. Фуқаро аҳоли ва алоҳида фуқаро шахслар ҳарбий амалиётлар туфайли юзага келадиган хавф-хатардан умумий ҳимояланиш ҳуқуқидан фойдаланади. ҳар қандай шароитда ушбу ҳимояни рўёбга чиқаришда қуйидаги қоидаларга амал қилинади.

2. Фуқаро аҳоли, шунингдек, алоҳида фуқаро шахслар ҳужум учун нишон бўлмаслиги керак. Асосий мақсади фуқаро аҳолини террор қилишдан иборат бўлган зўравонлик ҳаракатларини содир этиш ёки бундай ҳаракатларни содир этиш билан таҳдид қилиш тақиқланади.

3. Фуқаро шахслар ҳозирча ҳарбий ҳаракатларда бевосита иштирок этмасагина ва иштирок этмаётган даврдагина ушбу қисмда кўзда тутилган ҳимоядан фойдаланади.

Фуқаро аҳоли ўртасида юзага келадиган очликдан ҳарбий ҳаракатлар олиб боришнинг усули сифатида фойдаланиш тақиқланади Шу сабабдан бундай мақсадни амалга ошириш йўлида фуқаро аҳоли жон сақлаши учун зарур бўлган объектларни, масалан, озиқ-овқат захиралари, озиқ-овқат маҳсулотлари етиштирувчи қишлоқ хўжалиги ҳудудлари, экинзорлар, мол-ҳол, ичимлик сув билан таъминловчи қурилмалар ва сув захираларига, шунингдек, ирригация иншоотларига ҳужум қилиш, уларни яксон этиш, кўчириб кетиш ёки яроқсиз аҳволга келтириш тақиқланади.

Хатарли кучга эга бўлган қурилма ва иншоотлар, яъни тўғонлар, дамбалар ва атом электростанцияларига ҳужум қилиш, агар бундай ҳужум хатарли кучларнинг бўшалиб кетишига ва оқибатда фуқаро аҳоли ўртасида оғир йўқотишлар юзага келишига сабаб бўлса, ҳаттоки ушбу иншоотлар ҳарбий объектлар бўлган тақдирда ҳам, улар ҳужум учун нишон бўлмаслиги керак.

Ҳарбий ҳаракатлар юз берган ҳолларда маданий қадриятларни ҳимоя қилиш тўғрисида 1954 йил 14 майда қабул қилинган Гаага конвенцияси қоидаларига зиён етказмаган холда, халқларнинг маданий ёки маънавий мероси ҳисобланган тарихий ёдгорликлар, санъат асарлари ёхуд ибодат маросимлари ўтказиладиган жойларга қарши қаратилган бирон-бир душманлик хатти-ҳаракатларини содир этиш ва улардан ҳарбий ҳаракатларни қўллаб-қувватлаш учун фойдаланиш тақиқланади.

1. Фуқаро шахсларнинг хавфсизлигини таъминлаш талаби ёки ҳарбий мазмундаги қатъий сабаблар буни тақозо этмаган тақдирда, қуролли можаро туфайли ана шу фуқаро аҳолини кўчириш тўғрисида фармойиш берилиши мумкин эмас. Бундай кўчиришни амалга ошириш зарурати юзага келган ҳолларда фуқаро аҳолини қабул қилиш учун тегишли бошпана, гигиена, соғлиқни сақлаш, хавфсизлик ва озиқ-овқат таъминоти нуқтайи назаридан қониқарли шарт-шароит яратиш йўлида барча зарур чоралар кўрилади.

2. Фуқаро шахслар можаро билан боғлиқ сабаблар туфайли ўзлари яшаб турган ҳудудни тарк этишга мажбур қилиниши мумкин эмас.

1. Олий Аҳдлашувчи Томонлар ҳудудида жойлашган кўмак жамиятлари, масалан, Қизил Хоч (Қизил Ярим Ой Қизил Шер ва Қуёш) ташкилотлари қуролли можаро қурбонларига нисбатан анъанавий вазифасини бажариш мақсадида ўз хизматларини таклиф этиши мумкин. Фуқаро аҳоли ҳатто ташаббус билан чиқиб, ярадорлар, беморлар ва кема ҳалокатига учраган шахсларни йиғиб олишни ва парваришлашни сўраши мумкин.

2. Фуқаро аҳоли жон сақлаши учун ўта зарур бўлган захиралар, масалан, озиқ-овқат ва тиббиёт маҳсулотларининг етишмаслиги туфайли жуда қийин аҳволга тушиб қолган тақдирда, манфаатдор Олий Аҳдлашувчи Томонларнинг розилигига кўра фуқаро аҳолига ёрдам кўрсатиш амалиётлари фақат инсонпарварлик ва холисликка асосланган ҳолда ва бирон-бир номувофиқ тафовутларга қарамасдан амалга оширилади.

Мазкур Протокол имкон қадар кенгроқ миқёсда оммалаштирилиши керак.

Мазкур Протокол Якуний ҳужжат имзоланганидан сўнг олти ой ўтгач, Конвенция иштирокчилари имзолашлари учун очиқ ҳисобланади ва ўн икки ой давомида очиқ бўлади.

Мазкур Протокол имкон қадар тезроқ ратификация қилиниши зарур. Ратификация ёрлиқлари сақлаш учун Швейцария Федерал Кенгашига, Конвенциялар депозитарийсига топширилади.

Мазкур Протокол уни имзоламаган ҳар қандай Конвенциялар иштирокчиси қўшилиши учун очиқдир. Қўшилиш тўғрисидаги ҳужжатлар сақлаш учун Конвенциялар депозитарийсига топширилади.

1. Мазкур Протокол иккита ратификация ёрлиғи ёки қўшилиш тўғрисидаги ҳужжат сақлаш учун топширилганидан сўнг олти ой ўтгач кучга киради.

2. Мазкур Протокол кейинчалик уни ратификация қилган ёки унга қўшилган ҳар қайси Конвенциялар иштирокчиси учун у томонидан тегишли ратификация ёрлиғи ёки қўшилиш тўғрисидаги ҳужжат сақлаш учун топширилганидан сўнг олти ой ўтгач кучга киради.

1. Олий Аҳдлашувчи Томонларнинг ҳар бири мазкур Протоколга ўз тузатишларини тавсия этиши мумкин. Ҳар қандай тавсия этилган тузатишнинг матни депозитарийга жўнатилади ва у барча Олий Аҳдлашувчи Томонлар ва Халқаро Қизил Хоч Қўмитаси билан маслаҳатлашиб, тузатиш ёки тузатишлар бўйича тегишли тавсия юзасидан конференция чақириш керакми-йўқлигини ҳал этади.

2. Депозитарий ушбу конференцияга барча Олий Аҳдлашувчи Томонларни, шунингдек, Конвенциялар иштирокчиларини, улар мазкур Протоколни имзолаганми-йўқлигидан қатъи назар, таклиф этади.

1. Олий Аҳдлашувчи Томон мазкур Протоколни денонсация қилган тақдирда, бу ҳақдаги ҳужжат келиб тушганидан сўнг олти ой муддат ўтгачгина денонсация кучга киради. Аммо олти ойлик муддат тугаши давомида денонсация ҳақида баёнот берган томон 1-моддада қайд этилган вазиятга тушиб қолган бўлса, у ҳолда денонсация қуролли можаро тугамагунга қадар кучга кирмайди. Шунга қарамай, ушбу можаро туфайли озодликдан маҳрум этилган ёки эркинлиги чеклаб қўйилган фуқаролар тўла озодликка чиққунига қадар мазкур Протокол қоидалари ҳомийлигидан фойдаланишда давом этаверади.

2. Денонсация тўғрисидаги билдириш ёзма тарзда депозитарийга жўнатилади ва депозитарий уни барча Олий Аҳдлашувчи Томонларга юборади.

Депозитарий барча Олий Аҳдлашувчи Томонларга, шунингдек, Конвенция иштирокчиларига, улар мазкур Протоколни имзолаганми-йўқлигидан қатъи назар, қуйидагиларни билдиради:

а) мазкур Протоколга қўйилган имзолар, шунингдек, 21 ва 22-моддаларга мувофиқ ратификация ёрлиқлари ва қўшилиш тўғрисидаги ҳужжатларнинг сақлашга топширилиши ҳақида;

б) 23-моддага мувофиқ мазкур Протокол кучга кирадиган сана ҳақида;

с) 24-моддага мувофиқ келиб тушган маълумотлар ва баёнотлар ҳақида.

1. Мазкур Протокол кучга кирганидан сўнг депозитарий уни Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Низомининг 102-моддасига мувофиқ рўйхатга олиш ва эълон қилиш учун Бирлашган Миллатлар Ташкилоти котибиятига юборади.

2. Депозитарий, шунингдек, Бирлашган Миллатлар Ташкилоти котибиятини мазкур Протокол бўйича ўзига келиб тушган барча ратификация ёрлиқлари ва қўшилиш тўғрисидаги ҳужжатлар ҳақида хабардор этиб боради.

Мазкур Протоколнинг аслияти бўлган инглиз, араб, испан, хитой, рус ва француз тилидаги ўзаро тенг даражада асл нусхага мувофиқ матнлар сақлаш учун депозитарийга топширилади ва депозитарий аслиятнинг тасдиқланган нусхаларини Конвенцияларнинг барча иштирокчиларига юборади.