Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ҚУРИЛИШ ВА УЙ-ЖОЙ КОММУНАЛ ХЎЖАЛИГИ ВАЗИРИНИНГ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБУЙРУҒИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 1.02.05-24 «Қурилиш учун муҳандислик-экология изланишлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2026 йил 31 январда ҳисобга олинди, ҳисоб рақами 385]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодекси ҳамда Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 23 апрелдаги 231-сон «Қурилиш соҳасидаги норматив ҳужжатларни халқаро стандартлар билан уйғунлаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ буюраман:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. ШНҚ 1.02.05-24 «Қурилиш учун муҳандислик-экология изланишлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ўзбекистон Республикаси Давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси раисининг 2015 йил 27 октябрдаги 153-сон буйруғи билан тасдиқланган «ШНҚ 1.02.11-15 «Қурилиш учун муҳандислик экология изланишлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси ҳамда Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси билан келишилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Мазкур буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВазир Ш. ХИДОЯТОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2026 йил 6 январь,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish01/2-1-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКелишилди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси раиси Б. ЮСУПАЛИЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025 йил 11 декабрь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭкология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси раиси А. АБДУХАКИМОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2025 йил 27 ноябрь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг 2026 йил 6 январдаги 01/2-1-сон буйруғига
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 1.02.05-24 «Қурилиш учун муҳандислик-экология изланишлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда ШНҚ деб юритилади) шаҳарсозлик фаолияти объектларини лойиҳалаш ҳамда уларни реконструкция қилиш босқичларида муҳандислик-экология изланишларини ўтказишга оид талабларни белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар, шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари, санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативлари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Мазкур ШНҚда қуйидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар, шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари, санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативлари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар келтирилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 15 октябрдаги 869-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасида радиациявий аварияларни прогноз қилиш, барвақт аниқлаш ва ҳаракат қилиш ҳамда радиациявий вазиятни кузатув қилиш бўйича ягона давлат тизими тўғрисидаги низом;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 11 декабрдаги 981-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси ҳудудидаги сув объектларининг сувни муҳофаза қилиш ва санитария-муҳофаза зоналарини белгилаш тартиби тўғрисидаги низом;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 19 февралдаги 99-сон қарори билан тасдиқланган Фитосанитар хавфни таҳлил қилиш, фитосанитария чораларини қўллаш ва бекор қилиш тартиби тўғрисидаги низом;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 3 июндаги 343-сон «Атроф-муҳитнинг ифлосланиш даражасини баҳолаш тизимини янада такомиллаштириш тўғрисида»ги қарори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 1.02.07-19 «Қурилиш учун муҳандислик техник изланишлар. Асосий қоидалар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 1.02.22-19 «Учувчисиз учиш аппаратлари (УУА) ёрдамида топографик карталар ва планлар тузиш мақсадида бажариладиган аэрофототопографик сёмка технологияси қоидалар тўплами»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.01-22 «Лойиҳалаш учун иқлимий ва физикавий-геологик маълумотлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанҚваН 0272-09 «Ўзбекистон шароитида тупроқни ифлосланишдан ҳимоя қилиш схемаларига гигиеник асослашлар тузишнинг санитария қоидалари ва нормалари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанҚваН 0182-05 «Ўзбекистон шароитида марказлашмаган сув таъминоти ҳамда сув манбаларининг санитар қўриқлашга гигиеник талаблар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанҚваН 0200-06 «Ўзбекистон аҳолисини марказлаштирилган хўжалик ичимлик суви билан таъминлаш учун ер усти ва ер ости сув манбалари синфларини аниқлаш, гигиеник баҳолашнинг санитария қоидалари ва нормалари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанҚваН 0211-06 «Ўзбекистон аҳолисининг хўжалик-ичимлик сув таъминоти марказлаштирилган тизими сувининг гигиеник мезонлари ва улар сифатининг назорати»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанҚваН 0244-07 «Хўжалик ичимлик суви қувурлари ва сув таъминоти учун мўлжалланган санитар қўриқланадиган зоналардан фойдаланиш ва лойиҳалаштиришнинг санитария қоидалари ва нормалари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанҚваН 0193-06 «Радиация хавфсизлиги нормалари» (РХН 2006) ва «Радиация хавфсизлигини таъминлашнинг асосий санитар қоидалари» (РХТАСҚ 2006);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанҚваН 0360-18 «Геотехнологик руда конларини ишлатиш санитария қоидалари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанҚваН 0361-18 «Уран ишлаб чиқариши радиоактив чиқиндиларини жойлаштириш объектларида атроф-муҳитнинг радиоэкологик кузатуви»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанҚваН 0019-21 «Радиотехник иншоотларни жойлаштириш ва улардан фойдаланишга қўйиладиган гигиеник талаблар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 21.301-2014 «Муҳандислик изланишлари бўйича ҳисобот ҳужжатларини расмийлаштиришга қўйиладиган асосий талаблар.» (расмий манба: Основные требования к оформлению отчетной документации по инженерным изысканиям);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 17.2.3.01-86 «Табиатни муҳофаза қилиш. Атмосфера. Аҳоли пунктларида ҳаво сифатини назорат қилиш қоидалари» (расмий манба: Охрана природы. Атмосфера. Правила контроля качества воздуха населенных пунктов);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 12071-2014 «Грунтлар. Намуналарни олиш, қадоқлаш, ташиш ва сақлаш» (расмий манба: Грунты. Отбор, упаковка, транспортирование и хранение образцов);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 17.4.2.01-81 «Тупроқлар. Санитария ҳолати кўрсаткичлари номенклатураси» (расмий манба: Почвы. Номенклатура показателей санитарного состояния);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 5180-2015 «Грунтлар. Физик хусусиятларни лаборатория шароитида аниқлаш усуллари» (расмий манба: Грунты. Методы лабораторного определения физических характеристик);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 31861-2012 «Сув. Намуна олиш учун умумий талаблар» (расмий манба: Вода. Общие требования к отбору проб);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 17.1.5.01-80 «Табиатни муҳофаза қилиш. Гидросфера. Ифлосланишни таҳлил қилиш учун сув ҳавзаларининг туб чўкиндиларидан намуна олиш учун умумий талаблар» (расмий манба: Охрана природы. Гидросфера. Общие требования к отбору проб донных отложений водных объектов для анализа на загрязненность);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 17.1.5.04-81 «Табиатни муҳофаза қилиш. Гидросфера. Табиий сув намуналарини намуна олиш, бирламчи қайта ишлаш ва сақлаш учун асбоблар ва қурилмалар. Умумий техник шартлар» (расмий манба: Охрана природы. Гидросфера. Приборы и устройства для отбора, первичной обработки и хранения проб природных вод. Общие технические условия);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 31862-2012 «Ичимлик суви. Намуна олиш» (расмий манба: Вода питьевая. Отбор проб);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 31942-2012 (ИСО 19458:2006) «Сув. Микробиологик таҳлил учун намуна олиш» (расмий манба: Вода. Отбор проб для микробиологического анализа);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 17.4.4.02-2017 «Табиатни муҳофаза қилиш. Тупроқлар. Намуна олиш ва намуналарни кимёвий, бактериологик ва гельминтологик таҳлиллар учун тайёрлаш усуллари» (расмий манба: Охрана природы. Почвы. Методы отбора и подготовки проб для химического, бактериологического и гельминтологического анализа);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 30672-2019 «Грунтлар. Дала тадқиқотлари. Умумий қоидалар» (расмий манба: Грунты. Полевые испытания. Общие положения);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 8.087-2000 «Ўлчашлар бирлилигини таъминлаш давлат тизими. Рентген ва гамма нурланиш дозиметрик қурилмалари эталони. Доза тезлиги ҳамда ҳаводаги керма қуввати бўйича текшириш (калибрлаш) услуби (расмий манба: Государственная система обеспечения единства измерений. Установки дозиметрические рентгеновского и гамма-излучений эталонные. Методика поверки по мощности экспозиционной дозы и мощности кермы в воздухе);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзМСт 133:2024 «Ичимлик суви. Гигиеник талаблар ва сифатини назорат қилиш»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзДСТ 3627:2023 «Ўзбекистон Республикасининг ўлчашлар бирлилигини таъминлаш давлат тизими. Фотон нурланишнинг доза қуввати ўлчагичлари ва дозиметрлар. Қиёслаш усуллари ва воситалари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзМСт ИСО 14064-2:2024 (ИСО 14064-2:2019, ИДТ) Иссиқхона газлари. 2-қисм: Иссиқхона газларининг камайиши ёки кўпайиши миқдорини баҳолаш, кузатув қилиш ва ҳисобини юритишни лойиҳалар даражасида кўрсаткич билан тавсифлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзМСт ИСО 9697:2025 (ИСО 9697:2018, ИДТ) Сув сифати — Умумий бета фаоллиги — Юқори зичликли манба ёрдамида аниқлаш усули.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. Атама ва таърифлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ушбу ШНҚда қуйидаги атамалар ва уларнинг таърифлари қўлланилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарсозлик фаолияти объектлари — Ўзбекистон Республикасининг ҳудуди ва ҳудудининг қисмлари, аҳоли пунктларининг ҳудудлари ва ҳудудларининг қисмлари, аҳолини жойлаштиришнинг умумдавлат ҳамда ҳудудий тизимлари, ер участкалари, бинолар ва иншоотлар, ҳудудий-ишлаб чиқариш, шаҳарсозлик ҳамда ландшафт мажмуалари, рекреация ва ишлаб чиқариш зоналари, маданий мерос объектлари ҳамда уларнинг муҳофаза зоналари, аҳоли пунктлари чегараларидаги ва аҳоли пунктлариаро ҳудудлардаги акваториялар, муҳандислик ва транспорт коммуникациялари, реклама ва ахборот объектларидир (конструкциялари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳитга таъсирни баҳолаш — мўлжалланилаётган ва (ёки) режалаштирилаётган ёки амалга оширилаётган хўжалик фаолиятининг ҳамда бошқа фаолиятнинг атроф-муҳитга таъсири хусусиятларини ва даражасини, унинг эҳтимолий экологик оқибатларини аниқлашга ҳамда атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш чора-тадбирларини ишлаб чиқишга қаратилган тартиб-таомил;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳандислик-экология изланишлари — табиатга антропоген таъсирлар натижасида шаклланган атроф-муҳитнинг ҳозирги ҳолатини баҳолаш, шунингдек шаҳарсозлик фаолияти объектларининг лойиҳаолди ва лойиҳа ҳужжатларини, стратегик режалаштириш ҳужжатлари лойиҳаларини амалга ошириш жараёнида атроф-муҳитда юзага келиши мумкин бўлган ўзгаришларни аниқлаш ва прогноз қилиш мақсадида олиб бориладиган дала тадқиқотлари, изланишлар, махсус таҳлиллар ҳамда тажрибалар мажмуасидир;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфациялар — литологик ва палеонтологик хусусиятлари билан фарқланувчи, ҳосил бўлиш шароитларини акс эттирувчи турли хил чўкинди тоғ жинслари мажмуаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчизиқли иншоот трассалари — автомобиль, темир йўл линиялари, ҳаво, ер усти ва ер ости электр узатиш, алоқа линиялари ва иншоотлари, ер усти ва ер ости қувурлари, ирригация ва мелиорация, сув таъминоти ва оқова сувларни чиқариб ташлаш ва бошқа муҳандислик тармоқлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Ушбу ШНҚда қуйидаги қисқартмалар қўлланилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧЙҚК — чегаравий йўл қўйилувчи концентрация;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭДҚ — эквивалент дозаси қуввати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРЕМК — рухсат этилган максимал концентрация;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРЕМД — рухсат этилган максимал даражаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Муҳандислик-экология изланишлари шаҳарсозлик ҳужжатларини ишлаб чиқиш жараёнида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Муҳандислик-экология изланишлари ШНҚ 1.02.07-19 га мувофиқ изланишларнинг бошқа турлари (муҳандислик-геодезия, муҳандислик-геология, муҳандислик-гидрометеорология ҳамда гидрогеологик тадқиқотлар) билан ўзаро боғлиқ ҳолда комплекс тарзда амалга оширилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Муҳандислик-экология изланишлари натижалари бўйича қуйидаги вазифалар ҳал этилган бўлиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарсозлик фаолияти объектлари қурилишининг экологик, иқтисодий ва ижтимоий оқибатларини баҳолаш, атроф-муҳитга салбий таъсирни камайтириш, олдини олиш ёки бартараф этиш ҳамда аҳолининг ҳаёти ва соғлиғи учун қулай ва хавфсиз яшаш шароитларини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарсозлик фаолияти объектларини қуришдан олдин таъсир скринингини ўтказиш орқали уларнинг атроф-муҳитга бўлиши мумкин бўлган реал ва потенциал экологик таъсирларини баҳолаш ҳамда атроф-муҳитга таъсирни баҳолашдан ўтказиш зарурати мавжуд ёки мавжуд эмаслигини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий муҳитнинг таркибий қисмлари, табиий ландшафтлар ва экотизимларнинг ҳолатини, уларнинг антропоген таъсирларга чидамлилиги ҳамда табиий тикланиш қобилиятини баҳолаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳитга таъсирни минималлаштириш мақсадида шаҳарсозлик фаолияти объектларини жойлаштириш бўйича муқобил вариантларни танлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатмосфера ҳавоси, ер ва тупроқ, ер ости бойликлари, сув ресурслари, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси объектлари, биологик хилма-хиллик, ландшафтлар, муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар ҳамда моддий маданий мерос объектларига етказилиши мумкин бўлган салбий таъсирларининг олдини олиш ва камайтириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарсозлик фаолияти объектларини қуриш, улардан фойдаланиш ва тугатиш (рекультивация) босқичларида атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ҳамда табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш назарда тутилган чора-тадбирларнинг етарлилиги, самарадорлиги ва илмий-техник асосланганлигини аниқлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Муҳандислик-экология изланишларида қуйидагилар амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳитга таъсирни баҳолаш бўйича ишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш фаолиятининг атроф-муҳитга таъсирини баҳолаш ва ўрганиш ишлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдала шароитида муҳандислик-экологик изланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгеоэкологик ва биологик таҳлиллар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлаборатория тажрибалари ва синовлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкологик асословчи материалларни тайёрлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Муҳандислик-экология изланишларида қуйидагилар ўрганилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуддан фойдаланишнинг тарихи, тавсифи ҳамда ижтимоий-иқтисодий шароитлар ва ривожланиш даражаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.01-22 га мувофиқ ҳудуднинг иқлимий ва физикавий-геологик шароитлари, метеорологик кўрсаткичлари ва уларнинг ўзгаришлари (ҳаво ҳарорати, атмосфера босими, шамол йўналиши ва тезлиги, ёғингарчилик миқдори, ҳавонинг нисбий намлиги, қуёш радиацияси параметрлари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳит таркибий қисмларининг ҳолати (тупроқ қоплами (қуруқлик участкаларида), очиқ сув ҳавзаларининг (акваториянинг) гидрологик, гидрохимик ва гидробиологик хусусиятлари, ер ости сизот сувлари, ер ости сувлари ҳолати ва сифат кўрсаткичлари, ҳудуднинг ўсимлик қоплами ва ландшафт тузилиши, ўрмонларнинг ҳолати, ҳайвонот олами ҳолати, атмосфера ҳавосининг сифат кўрсаткичлари ва ифлосланиш даражаси динамикаси);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхавфли гидрометеорологик ҳодисалар (сел оқимлари, сув тошқинлари, қор кўчкилари, кучли шамоллар (довуллар), чангли (қумли) бўрон, жала ёғинлар) ҳамда геологик жараёнлар (зилзилалар, ер юзасининг ўпирилиши, кўчки, чўкиш хавфи);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиқлим ўзгариши ва хавфли гидрологик ҳодисалар билан боғлиқ сув ҳавзаларининг гидрологик режими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуддаги радиациявий ҳолат, шу жумладан атроф-муҳитнинг антропоген манбалардан радионуклидлар билан ифлосланиши, аҳоли пунктларида, ишлатиб бўлинган уран конларида, шунингдек чиқинди полигонлари ва балансдан ташқари рудалар ҳудудларида радиоэкологик назорат бўйича маълумотлар таҳлили;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудудда хўжалик фаолияти натижасида юзага келган оқова сувлар, саноат, қаттиқ маиший ва бошқа чиқиндилар, радионуклидлар, токсикантлар, оғир металлар, нефт маҳсулотлари, пестицидлар заҳарли моддалар билан ифлосланиш ҳолатлари ва улар билан боғлиқ вазиятлар таҳлили.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Муҳандислик-экология изланишларининг вазифаларини ҳал этиш учун қуйидаги маълумотларни олиш имконини берадиган муҳандислик-геодезия, муҳандислик-геология ва муҳандислик-гидрометеорология изланишлари материаллари ва натижаларидан фойдаланиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиқлим шароитлари ва метеорологик кўрсаткичлар тўғрисидаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгеологик шарт-шароитлар тўғрисидаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидрогеологик шарт-шароитлар тўғрисидаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгеоморфологик шарт-шароитлар тўғрисидаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидрологик шарт-шароитлар тўғрисидаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхавфли гидрометеорологик ҳодисалар ва геологик жараёнлар тўғрисидаги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Муҳандислик-экологик изланишларини амалга ошириш жараёнида тупроқ, ер усти сув объектлари ва уларнинг чўкиндилари ҳамда ер ости сув қудуқларидан намуналар олиш ишлари ҳам амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Шаҳарсозлик фаолияти объектини жойлаштириш (ер участкасини танлаш) бўйича лойиҳа ҳужжатларини асослаш учун маълумотлар қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарсозлик фаолияти объекти жойлашиши ёки танлаб олинган ер участкаси майдони бўйича муқобил вариантларни аниқлаш ва танлашга доир маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий муҳит ҳолати ва ресурслар (тупроқ, ер усти ва ер ости сувлари, ўсимликлар ҳамда фойдали қазилмалар) тўғрисидаги маълумотлар, шунингдек қишлоқ хўжалиги ва ўрмон фонди ерларига тааллуқли ҳолатни таҳлил қилувчи маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлойиҳа натижасида юзага келиши мумкин бўлган зарарли экологик таъсирлар тўғрисидаги дастлабки маълумотлар (ифлослантирувчи манбалар, уларнинг жойлашуви, таъсир зоналари, таркиби, чиқариладиган зарралар интенсивлиги ҳамда таъсирнинг такрорланиш частотаси);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлойиҳаланаётган технологик жараёнларнинг умумий техник ечимлари ва параметрлари тўғрисидаги маълумотлар (хомашё ва ёқилғи тури ҳамда миқдори, манбалари, атмосфера ҳавосига ташламалар ҳажми, тозалаш тизимлари, тутун газлари мўрилари баландлиги, сув таъминоти манбалари, оқова сувлар ҳосил бўлиш манбалари, ёмғир сувларини тўплаш ва улардан фойдаланиш, оқова сувларнинг кимёвий таркиби, тозалаш усуллари, оқова сувларни тозалаш иншоотлари қуввати, айланма ва такрорий сув таъминоти тизимларидан фойдаланиш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатмосфера ҳавоси, ер усти ва ер ости сувларига таъсир этиш эҳтимоли бўлган ҳудудлар (таъсир зоналари) ҳамда уларнинг олдини олиш ва бартараф этиш бўйича чора-тадбирлар тавсифи тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқаттиқ маиший чиқиндилар тўғрисидаги маълумотлар (турлари, миқдори, морфологик ва кимёвий таркиби, заҳарлилиги, жойлаштириш, сақлаш, зарарсизлантириш, утилизация қилиш ва қайта ишлаш усуллари).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Муҳандислик-экология изланишлари учун дастлабки маълумотлар таркиби қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарсозлик фаолияти объекти жойлашадиган ҳудуднинг табиий шароити ва хўжалик фаолияти бўйича умумий маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмавжуд ҳамда лойиҳа доирасида юзага келиши мумкин бўлган экологик таъсир манбалари тўғрисидаги маълумотлар (сифат кўрсаткичлари ва мавжуд бўлса миқдорий кўрсаткичлар билан);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг биологик ресурслари ўсимлик (флора) ва ҳайвон (фауна) ҳамда уларнинг ўрганилганлик даражаси тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг санитария-эпидемиологик ҳолати тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуддаги сувли горизонтлар, ер ости сувларининг жойлашиш чуқурлиги ва муҳофазаланганлик даражаси тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг сейсмик фаоллиги (сейсмик ҳудудлаштириш) тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаъсир зоналарининг тахминий чегаралари ҳамда муҳандислик-экологик изланишлар ҳудуди чегараларини асослаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳандислик-экология изланишлари таркиби ва ҳажмини асослаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуайян иш турларини бажариш услубиёти, прогнозлаш ва моделлаштириш бўйича тавсия этиладиган кўрсатмалар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Ҳудуднинг экологик ҳолатини комплекс баҳолаш, мўлжалланаётган хўжалик фаолиятининг атроф-муҳитга таъсирини аниқлаш ҳамда салбий ўзгаришларни прогноз қилиш учун қуйидаги маълумотлар келтирилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) экологик шароитларнинг ўрганилганлик даражаси:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудудда илгари бажарилган муҳандислик-экология изланишлари материаллари ва маълумотларидан ўтказилган даврдан кейинги ўзгаришларни ҳисобга олган ҳолда фойдаланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий ресурслардан фойдаланиш, уларни қайта тиклаш ва муҳофаза қилиш ҳамда аҳоли санитария-эпидемиологик осойишталигини таъминлаш соҳасидаги мавжуд материаллардан фойдаланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) ҳудуднинг табиий ва антропоген шарт-шароитларнинг қисқача тавсифи:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиқлим, ландшафт, геоморфологик, сейсмик, гидрологик, гидрогеологик, геологик ва муҳандислик-геологик шароитлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг ижтимоий-иқтисодий шароитлари, шу жумладан табиий ресурслар (сув, биологик ресурслар, фойдали қазилмалар) ҳамда улардан хўжалик мақсадларида фойдаланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмавжуд саноат объектлари, бино ва иншоотлар ҳамда муҳандислик, транспорт инфратузилмалари, сув таъминоти ва оқова сувларни тозалаш иншоотлари ҳамда чизиқли иншоотлар трассалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар, ўрмонлар, рекреация зоналари ва ободонлаштириш-кўкаламзорлаштириш майдонлари кўрсаткичлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳайвонот ва ўсимлик дунёси, шу жумладан Қизил китобга киритилган турлар рўйхати ва уларнинг тарқалиш ареаллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий ва техноген хусусиятли фавқулодда вазиятлар таъсирига учраган ҳудудлар, хавфли гидрометеорологик ва геологик жараёнлар ҳамда улардан ҳимояланиш бўйича мавжуд маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув объектларининг сувни муҳофаза қилиш зоналари ва қирғоқбўйи минтақалари, ер ости сувларининг санитария муҳофаза зоналари ҳамда ер ости сувларининг ҳосил бўлиш зоналари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) изланишларни бажариш усуллари:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳандислик-экология изланишларининг таркиби, усуллари ва ҳажми;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдала тадқиқотлари ва камерал ишлар тавсифи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқўлланиладиган услублар ва усуллар, шунингдек дастурий маҳсулотлар (ҳаволалар билан);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтехника, асбоб-ускуналар ва бошқа қўлланиладиган воситалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) муҳандислик-экология изланишлари натижалари:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг табиий шароитларини ўрганиш ва унга техноген таъсирларни баҳолаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдала ва камерал ишлар натижаларини таҳлил қилиш ва баҳолаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishобъектни қуриш ва фойдаланиш жараёнида атроф-муҳитда юзага келиши мумкин бўлган ўзгаришлар ҳамда техноген таъсир оқибатларини прогнозлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) махсус ҳуқуқий режим белгиланган ҳудудлар ва чекловлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкологик тоза ҳудудлар ҳамда махсус ҳуқуқий режим белгиланган ҳудудлар тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмоддий маданий мерос объектлари, уларнинг муҳофаза чегаралари ҳамда хўжалик фаолиятини тартибга солиш чегаралари тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсаноат (кончилик) чиқиндилари объектлари, полигонлар, радиоактив чиқиндиларни сақлаш (кўмиш) жойлари, заҳарли моддалар кўмилган ҳудудлар, қабристонлар, ҳайвон қабристонлари ва биотермик ўралар тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасосий ва норуда фойдали қазилмалар конлари жойлашган ер қаъри участкалари ҳамда ишлаб чиқариш корхоналарининг санитария-муҳофаза зоналари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэ) ҳудуднинг экологик ҳолатини баҳолаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг функционал аҳамиятини ҳисобга олган ҳолда табиий ландшафт, табиий муҳит таркиби, қуруқлик ва сув экотизимларининг ҳолати, бардошлилиги ва тикланиш имкониятларини баҳолаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуддаги радиациявий вазият ва атроф-муҳитга кимёвий, биологик ва физик таъсирлар, атмосфера ҳавоси, ер (грунтлар), тупроқ, ер усти сув объектлари суви ва улардаги чўкинди қатламининг, ер ости сувларининг кимёвий ва бошқа турдаги ифлосланишлари бўйича маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув ресурсларидан, шу жумладан очиқ сув ҳавзалари ва ер ости сувлардан ичимлик суви сифатида фойдаланиш ҳолати, ер ости сувлари муҳофазаланганлик даражаси, ёмғир сувларини тўплаш ва ишлатиш имкониятлари бўйича баҳолаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishж) ноқулай ўзгаришларнинг дастлабки прогнози:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатмосфера ҳавосининг ифлосланиши прогнози;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishерлар сифати ёмонлашиши ҳамда тупроқ, ер усти ва ер ости сувларининг ифлосланиши прогнози;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishалоҳида муҳофаза қилинадиган объектларга (муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар, рекреация зоналари, моддий маданий мерос объектлари) таъсири прогнози;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхавфли табиий жараёнлар ва техноген таъсирлар билан боғлиқ зарарли экологик оқибатлар прогнози;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг комплекс ривожланишига таъсир этиши мумкин бўлган омиллар, шу жумладан ҳудуднинг функционал аҳамиятида кутилаётган эҳтимолий ўзгаришлар прогнози.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Муҳандислик-экология изланишлари таркиби
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Муҳандислик-экология изланишларида қуйидаги ишлар амалга оширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) камерал (фонд) материаллари билан ишлаш ва аналог объектлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳит ҳолати бўйича аввалги йиллардаги мавжуд фонд материаллари ҳамда илгари бажарилган муҳандислик-экология изланишлари материалларини йиғиш, таҳлил қилиш, қайта ишлаш ва умумлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўхшаш табиий шароитларда фаолият юритаётган аналог объектларни аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) аэрокосмик тасвирлар ва геоахборот тизими асосида таҳлил:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурли турдаги суратга олиш материаллари (оқ-қора, кўпзонали/мультиспектрал, радиолокация, иссиқлик) асосида аэрокосмик тасвирларни дешифрлаш (талқин қилиш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфазовий маълумотларни картографик кўринишда визуаллаштириш, уларни растр ёки вектор шаклида, шунингдек тўрли (матрицали) шаклларда ҳамда турли аниқликдаги аэрокосмик суратлар ва ортофоторежалар (ортомозаикалар) кўринишида расмийлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) ҳудудни ўрганиш (рекогноссировка қилиш) ва кузатувлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрекогноссировка ва маршрутли (йўналишли) кузатувлар орқали атроф-муҳит таркиби, табиий ландшафтлар, қуруқлик ва сув экотизимлари ҳолатини баҳолаш, ифлосланиш белгилари ва манбаларини аниқлаш ҳамда таснифлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдоимий (стационар) ва йўналишли (маршрутли) кузатувларни ўтказиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) атроф-муҳит таркибини ўрганиш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқ қатламининг ифлосланишини ўрганиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер усти сув объектлари ва улардаги чўкинди қатламининг ифлосланишини ўрганиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер ости сувларининг ифлосланишини ўрганиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрадиациявий ҳолатни ўрганиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфизикавий таъсирларни ўрганиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг экологик ҳамда табиий ландшафт шароитларини ўрганиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўсимлик дунёсини ўрганиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳайвонот дунёсини ўрганиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсанитария-эпидемиологик ҳамда тиббий-биологик ҳолатни ўрганиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishижтимоий-иқтисодий шароитларни ўрганиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхавфли табиий жараёнлар ва техноген таъсирларга, шунингдек чўлланиш, шамол ва сув эрозиясига мойил ҳудудларни ўрганиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) намуна олиш ва лаборатория таҳлиллари:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкологик синовлар учун атроф-муҳит таркибидан (атмосфера ҳавоси, тупроқ, ер усти сув объектлари сувлари ва чўкинди қатлами, ер ости сувлари) намуналар олиш ва кимёвий-аналитик усуллар билан лаборатория таҳлилларини бажариш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқ қатламида газ-геокимёвий тадқиқотларни ўтказиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэ) моделлаштириш, маълумотлар базаси ва якуний таҳлил:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкомпьютер дастурларидан фойдаланган ҳолда гидрогеологик ва геологик жараёнлар ривожланишини математик моделлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидрогеологик, геологик ва гидрокимёвий параметрлар бўйича маълумотлар базасини шакллантириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishолинган материалларни таҳлил қилиш, баҳолаш ва хулосалаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Муҳандислик-экология изланишлари натижалари бўйича техник ҳисобот (бундан буён матнда техник ҳисобот деб юритилади) тайёрланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Муҳандислик-экология изланишлари натижалари бўйича тузилган техник ҳисоботнинг таркиби ва мазмуни қурилиш турига, лойиҳа-қидирув ишларининг босқичига ҳамда ҳудуднинг табиий-техноген шароитларини инобатга олган ҳолда мазкур ШНҚнинг 1-иловаси ҳамда ГОСТ 21.301-2014 га мувофиқ бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Буюртмачи томонидан қуйидаги қўшимча муҳандислик-экология изланишларини амалга оширишга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсанитария-эпидемиология ҳамда тиббий-биологик тадқиқотларни ўтказиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий муҳитнинг алоҳида таркибий қисмлари бўйича кузатув тадбирларини амалга ошириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгаз-геокимёвий тадқиқотларни ўтказиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидробиологик тадқиқотларни ўтказиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий ўсимлик жамоалари учун фитосанитар хавфни баҳолаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкологик-геокимёвий тадқиқотларни ўтказиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Аэрокосмик тасвирларни дешифровка қилиш натижалари асосида йиғилган умумий географик, картографик ва тематик маълумотлар график, рақамли ёки матн кўринишида расмийлаштирилиши лозим. Бунда, аэрокосмик тасвирларни дешифровкаси қуйидагиларни таъминлаши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаэрокосмик тасвирларни дешифровка натижаларини турли масштаблардаги топографик асослар, шунингдек мавжуд табиий ландшафт, геологик тузилма, муҳандислик-геологик ва ҳудудлаштириш схемалари ҳамда бошқа турдаги картографик материалларга боғлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхавфли гидрометеорологик ва техноген ҳодисалар, шунингдек геологик жараёнлар ривожланган участкаларни аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳит ҳолатига таъсир кўрсатувчи саноат объектлари, бинолар ва иншоотлар, муҳандислик инфратузилмалари, транспорт магистраллари, қувур ўтказгичлар ва бошқа чизиқли иншоотлар трассалари, карьерлар ҳамда бошқа элементларни аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғридан-тўғри антропоген таъсирларнинг зарарли оқибатларини дастлабки ўрганиш, жумладан турар жойлар контурлари ва шаҳар ҳамда қишлоқлар агломерациялари контурларининг ўзгаришлари, ифлосланиш ареаллари, ёнғинлар, дарахтлар кесилган участкалар ҳамда ўсимлик қопламининг бошқа бузилишларини белгилаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкологик ҳолатнинг ўзгариш динамикасини кузатиб бориш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Фазовий маълумотларни визуаллаштириш уларни картографик тасвирлар кўринишидаги растр ёки вектор шаклида, шунингдек аэро ёки космик сурат, ортофоторежа кўринишида қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Йўналишли (маршрутли) кузатувлар ҳудуднинг комплекс ландшафт тавсифини, шу жумладан унинг функционал аҳамияти ва экотизимларнинг умумий ҳолатини ҳисобга олган ҳолда бажарилиши ҳамда қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудудни текшириш орқали табиий муҳитнинг таркибий қисмларида узоқ муддатли ифлосланиш участкаларини, ўсимлик қопламининг шикастланиш ҳолатларини, шунингдек жой рельефи ўзгаришларининг сабаблари ва хусусиятини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсаноат корхоналари, саноат чиқиндиларини тўплаш ва кўмиб ташлаш жойлари, чиқинди полигонлари ва рухсат этилмаган чиқинди ташлаш жойлари, кимёвий ўғитлар ҳамда заҳарли кимёвий моддаларни сақлаш омборлари, тиндиргичлар, нефт омборлари ва бошқа ифлослантирувчи манбалар жойлашувининг схемаларини тузиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўзга кўринадиган ифлосланиш белгилари ва ўткир кимёвий ҳид манбалари жойларини (нефт маҳсулотлари доғлари, пестицидлар, инсектицидлар ва бошқа заҳарли препаратлар), рухсат этилмаган чиқинди ташлаш жойларини, метан чиқиш нуқталарини, оқова сувларни ер усти сув объектларига ёки жой рельефига ташлаш участкаларини схемалар ҳамда фактик материаллар хариталарига киритиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуддаги ёввойи ҳайвон ва ўсимлик турларининг тарқалиши, ҳудудга хос бўлмаган янги, илгари учрамаган ёввойи ҳайвон ва ўсимлик турларининг пайдо бўлиш ҳолатлари аниқланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхавфли табиий жараёнлар ва техноген таъсирларга ҳамда чўлланиш, шамол ва сув эрозиясига мойил бўлган ҳудудларнинг ташқи кўринишлари аниқланиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Ҳудудни ўрганиш (рекогноссировка қилиш) йўналишли (маршрутли) кузатувлар орқали ёки учувчисиз учиш аппаратлари ёрдамида ШНҚ 1.02.22-19 га мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Кузатиш пунктларида доимий (стационар) кузатувлар қуйидаги мақсадларда ўтказилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг функционал ва шаҳарсозлик зоналашини ҳисобга олган ҳолда унинг комплекс табиий-ландшафт тавсифини баҳолаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудудий бирликлар чегараларини (географик координаталарини қайд этган ҳолда), шунингдек тупроқ ва ўсимлик қоплами, ажралиб турадиган табиий ландшафтлар ҳамда ёввойи ҳайвонлар яшаш жойлари чегараларини аниқлаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳит таркибий қисмларининг ҳолатини баҳолаш, (атмосфера ҳавоси, тупроқ (грунтлар), ер усти ва ер ости сувлари, ўсимлик қоплами ва ҳайвонот дунёси ҳолатини тавсифлаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳит таркибий қисмларини ўрганиш учун тадқиқот майдончаларининг жойлашувини белгилаш ҳамда географик координаталарни кўрсатган ҳолда намуна олиш нуқталарини аниқлаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаҳаллий шароитлар хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда ифлослантирувчи зарарли моддаларнинг атроф-муҳитга чиқарилиши, миграция йўллари ва уларнинг туташ табиий ландшафтларга ўтиши эҳтимолини таҳлил қилиш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуддаги ўсимлик ва ҳайвонот дунёси ҳамда бошқа биологик организмлар (биота) учун оқибатларини кўрсатган ҳолда хавфли табиий жараёнлар ва техноген таъсирларнинг атроф-муҳит таркибий қисмларига ҳамда экотизимларга таъсир даражасини таҳлил қилиш учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Кузатиш пунктларида (постларида) доимий (стационар) кузатувлар топографик режалар ва хариталар, аэро суратлар ва космик тасвирлар, шунингдек аввалги йилларда бажарилган муҳандислик изланишлари ҳамда тадқиқотлар материалларидан фойдаланган ҳолда амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Кузатиш пунктларида (постларида) доимий (стационар) кузатувлар қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳандислик-экологик изланишлар олиб бориладиган майдонда дала текширувларини режалаштирилаётган шаҳарсозлик фаолияти ва бошқа таъсир зоналарини инобатга олган ҳолда, атроф-муҳит ҳамда табиий ландшафтнинг ҳар бир таркибий қисми бўйича антропоген ифлосланиш манбаларини ҳисобга олиб амалга ошириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishифлосланишнинг ташқи визуал белгилари (кимёвий доғлар, ўткир кимёвий ҳид) ҳамда атроф-муҳитга таъсир кўрсатувчи манбаларни (шлам, кул, фосфогипс ва бошқа хавфли саноат чиқиндиларини сақлаш жойлари, нефт маҳсулотлари сақланадиган жойлар, минерал ўғитлар ва заҳарли кимёвий моддалар омборлари, шунингдек бошқа ифлосланиш манбалари) аниқлаш, ифлосланиш кўлами ва эҳтимолий сабабларини кўрсатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўлланиш, шамол ва сув эрозияси, ер ости сизот сувлари сатҳининг кўтарилиши, ер сатҳининг чўкиши ҳамда бошқа хавфли табиий жараёнлар ва техноген таъсирларнинг ривожланиш участкаларини аниқлаш (мазкур турдаги тадқиқотлар муҳандислик-геологик ҳамда муҳандислик-гидрометеорологик изланишлар билан биргаликда олиб борилиши лозим);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаҳлил ўтказиш учун атмосфера ҳавоси, тупроқ, ер усти сув объектларининг суви ва уларнинг чўкинди қатламидан, ер ости сувлари, оқова сувлар ҳамда чиқиндилардан намуна олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрадиоэкологик текширувларни ўтказиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзарарли физик таъсирларни ўрганиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Тоғ кавламаларини (шурфлар, траншеялар, бурғилаш қудуқларини) қазиш қуйидаги мақсадларда амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмайдончанинг муҳандислик-геологик шароитларини (тупроқларнинг, аэрация зонасидаги ва ўзида сув тутиб турувчи тоғ жинсларининг, грунтлар ва тоғ жинсларининг таркиби ва фильтрация хусусиятларини, сув ўтказмас (сувбардош) қатламлар мавжудлиги ва сувли горизонтлар ва ер усти сувлари орасида, грунт сувлари оқимининг йўналиши ва ҳаракат тезлиги орасида ўзаро гидравлик боғлиқлик мавжудлиги) ҳамда ифлосланишнинг тезкор тарқалиши эҳтимоли ва аккумуляцияланишини аниқлаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқлар, грунтлар ҳамда ер ости сувлари бўйича уларнинг кимёвий таркиби, физик-механик ва сувли-физик хусусиятлари, шунингдек зарарли таркиблар концентрациясини аниқлаш мақсадида намуна олиш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатмосфера ҳавоси ва грунт сувларига газсимон ифлослантирувчи моддалар чиқарилишининг хавфлилик даражасини аниқлаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтерриконлар, тоғ-кон саноати кавламаларидан чиқариладиган қоплама ва аралашма тоғ жинслари, саноат чиқинди уюмлари ҳамда тўкма грунт массивларининг йирик уюмларидан сизиб чиқадиган сувларнинг хавфлилигини аниқлаш учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Тоғ кавламаларини створлар бўйлаб, геоморфологик элементлар чегарасига перпендикуляр равишда, ифлосланиш манбалари жойлашишига ҳамда ҳаво оқимларининг, ер ости ва ер усти сув оқимларининг, ер юзаси қиялигининг асосий йўналишларига, ер юзасидаги ётқизиқларга боғлиқ равишда жойлаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Тоғ кавламалари орасидаги масофа уларнинг ковланиш мақсади, муҳандислик изланишларининг босқичи ҳамда маҳаллий шароитларнинг хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши, бунда тоғ кавламалари орасидаги масофа бажариладиган тадқиқотлар масштабига мос бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Тоғ кавламаларининг чуқурлиги ер юзасидан ҳисоблаганда биринчи сувли горизонтнинг қалинлиги, сувбардош қатлам томининг чуқурлиги, ифлосланган зонанинг қалинлиги ҳамда тектоник бузилишлар мавжудлигини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Кузатув бурғилаш қудуқлари қуйидаги мақсадларда жойлаштирилиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер участкаси ҳудудида аэрация зонасининг пастки қисми бўйича геологик-литологик қирқимни ўрганиш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув таъминоти (ичимлик, хўжалик-маиший, ишлаб чиқариш, саноат-техника ҳамда қишлоқ хўжалиги) эҳтиёжлари учун сувли горизонтларнинг фильтрация параметрларини ва ҳажмий кўрсаткичларини аниқлаш, шунингдек сувли қатламлар билан ер усти сувлари ўртасидаги гидравлик боғлиқликни белгилаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуд ер ости сувлари режимини мавсумлар бўйича ўрганиш ҳамда ер ости сувлари кузатуви тармоғини шакллантириш, грунт сувлари ётиш чуқурлигини аниқлаш, суғориш тизимлари (фильтрация йўқотишлар ҳажми) ва коллектор-дренаж тизимлари (дренажлаш ҳажми) билан грунт сувлари ўртасидаги ўзаро боғлиқлик хусусиятларини аниқлаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishистиқболли сувли горизонтларда ер ости сувлари сифатини ўрганиш учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Кузатув бурғилаш қудуқлари створлар бўйлаб жойлаштирилиши, бунда қудуқлар ер ости сувлари оқимининг регионал йўналишига кўндаланг, сув элтувчилар (сув оқимлари) йўналишига перпендикуляр ҳолатда, шунингдек лойиҳаланаётган бино ва иншоотларнинг жойлашуви ҳисобга олинган ҳолда жойлаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Экологик-гидрогеологик тадқиқотлар муҳандислик-геологик изланишлари жараёнида гидрогеологик тадқиқотлар билан биргаликда амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Экологик-гидрогеологик тадқиқотларни ўтказишда сувли горизонтлар мавжудлиги аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Сувли горизонтларнинг ётиш, тарқалиш шароитлари ва уларнинг (ер юзасидан ҳисоблаганда биринчи сувли горизонтлар) табиий равишда муҳофазаланганлиги, шунингдек аэрация зонасидаги грунтларнинг ва ўзида сув сиғдирадиган тоғ жинсларининг фильтрация ва сорбция хусусиятлари аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Экологик-гидрогеологик тадқиқотларни ўтказишда муҳандислик-экологик изланишлар вазифаларидан келиб чиққан ҳолда қўшимча равишда қуйидагиларни аниқлашга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюзаки сув объектларининг мавжудлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер юзасидан ҳисоблаганда биринчи сувбардош қатламнинг жойлашиш чуқурлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунт сувлари ҳаракатланиш хусусиятлари, уларнинг тўйиниш ва бўшаниш шароитлари, режими, горизонтлараро ҳамда ер усти сувлари билан ўзаро гидравлик боғлиқлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунт сувлари кимёвий таркиби, уларнинг зарарли таркиблар билан ифлосланганлик даражаси ҳамда аҳоли яшаш шароитларига таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтехноген омилларнинг гидрогеологик шароитлар ўзгаришига таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдаланишга яроқли чучук сув ресурси мавжудлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Комплекс изланишлар ўтказилганда фильтрация коэффициентлари ҳамда дала шароитида тажриба-фильтрация ишларини ўтказишни талаб қиладиган бошқа кўрсаткичлар гидрогеологик тадқиқотлар таркибида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Гидрокимёвий тадқиқотлар ер усти сувларининг ифлосланганлик даражасини баҳолаш, грунт сувлари ифлосланиш ареалини, ифлослантирувчи моддаларнинг таркиби ва концентрациясини аниқлаш, ифлосланиш манбаларини белгилаш, аниқланган ифлосланишнинг экотизим ҳолатига ҳамда аҳоли соғлиғига таъсирини баҳолаш учун амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Ер усти ва ер ости сувларининг ифлосланишини ўрганиш ушбу ШНҚнинг 57-бандига мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Тупроқ тадқиқотлари қуйидагилар учун бажарилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш майдончаси учун ер участкасини қишлоқ хўжалигида фойдаланилмайдиган ёки унумдорлиги паст бўлган ерлардан танлашни асослаш ҳамда табиий ландшафтлар, ўсимлик қоплами ва ўрмонларни сақлаб қолиш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлойиҳаланаётган бино ва иншоотларнинг уларга туташ қишлоқ хўжалик экинлари, ўсимлик дунёси ва ўрмонзорларга таъсирини аниқлаш, шунингдек уларни саноат чиқиндилари ва заҳарли моддаларнинг зарарли таъсиридан ҳимоя қилиш бўйича чора-тадбирларни ишлаб чиқиш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаҳоли пунктларининг ободонлаштириш, кўкаламзорлаштириш ва рекреация зоналарини яратиш схемаларини ишлаб чиқиш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқишлоқ хўжалик ерларидаги ва қурилиш майдончасидаги тупроқларнинг ифлосланганлик даражасини баҳолаш учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Тупроқ тадқиқотлари жараёнида қуйидаги маълумотлар йиғилиши ва таҳлил қилиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқларнинг турлари ва кичик турлари ҳақида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқларнинг жой рельефида ётиш ҳолати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқ ҳосил қилувчи ва улар остидаги тоғ жинслари ҳақида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгеокимёвий таркиби ҳақида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқ жараёнлари (шўрланиш, ер ости сизот сувларининг кўтарилиши, дефляция, эрозия, чўлланиш жараёнлари) ҳақида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдеградация даражаси (тупроқнинг ориқланиши, физик емирилиши (бузилиш), кимёвий ифлосланиш) ҳақида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, мазкур маълумотлар етарли бўлмаганда, тупроқ сёмкаси ёки тупроқ-геоморфологик профиллаш ишлари амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур тадқиқотлар тупроқларнинг функционал жиҳатдан аҳамиятини, улардан амалдаги ҳамда истиқболдаги фойдаланиш қобилиятини, тупроқ қатламининг қалинлигини, эрозиянинг хавфини, дефляция жараёнларини, шунингдек тупроқнинг турли моддалар билан ифлосланиш кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда табиий ландшафтларни ўрганиш билан биргаликда олиб борилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Тупроқларни тарқалган ареаллар бўйича уларни хариталаш СанҚваН 0272-09 га мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Тупроқлардан намуналар олиш ва уларнинг ифлосланишини баҳолаш ушбу ШНҚнинг 45 — 56-бандлари бўйича амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Атмосфера ҳавосининг ифлосланиши даражасини, шунингдек иссиқхона газлари чиқарилишини қисқартиришни ўрганиш қуйидаги мақсадларда амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарсозлик фаолияти объектларини лойиҳалаш режалаштирилаётган ҳудудда атмосфера ҳавоси ифлосланишининг асосий табиий ва техноген манбаларини, шунингдек атмосфера ҳавосининг ифлосланиш даражасини аниқлаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатмосфера ҳавосига иссиқхона газларининг (карбонат ангидрид (CO2), метан (CH4), азот оксиди (N2O), хлорофторуглерод (NFC5), перфторуглерод (PFC5) ва олтингугурт фториди (SF6)) чиқарилиши ва уларни қисқартиришни аниқлаш учун (ЎзМСт ИСО 14064-2:2024 (ИСО 14064-2:2019, ИДТ)га мувофиқ);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарсозлик фаолияти объектларини лойиҳалаш натижасида атмосфера ҳавоси ифлосланишининг ЧЙҚК дан ортиб кетишни прогноз қилиш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатмосфера ҳавосига кимёвий, биологик ва физик таъсирларнинг экологик вазият ривожланишининг умумий тенденцияларига таъсирини таҳлил қилиш учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Атмосфера ҳавосини ўрганиш ишлари гидрометеорологик изланишлар доирасида доимий (стационар), йўналишли (маршрутли) ҳамда кўчма кузатув пунктларида ташкил этилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Кузатувлар натижаларини қайта ишлаш ва ҳавонинг ифлосланишини баҳолаш ГОСТ 17.2.3.01-86 га мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Тупроқлардан намуналар олиш ва уларни ўрганиш ишлари тупроқда тўпланувчи ифлослантирувчи моддаларнинг аҳоли соғлигига таъсирини аниқлаш учун бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Тупроқ намуналарини олиш ГОСТ 17.4.4.02-2017 ва ГОСТ 12071-2014 ларга мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Тупроқ намуналарининг сони, жойлашуви ва намуна олинадиган нуқталар орасидаги масофа лойиҳанинг мақсади, объект тури, ўрганилаётган ҳудуднинг табиий ва техноген шароитлари, шунингдек лойиҳа-изланиш ишларининг босқичини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Кимёвий ифлосланишнинг ҳар бир модда учун концентрация коэффициентлари йиғиндисини ҳисоблаш қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishZc = Kcn +...+ Kcn +...+ Kcn − (N -1),
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishZc — кимёвий ифлосланишнинг жамланган кўрсаткичи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN — аниқланадиган моддалар сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKcn — турли ифлослантирувчи моддаларнинг концентрация коэффициенти. Бунда, мазкур коэффициент унинг тупроқдаги реал миқдорининг (Cn) фон миқдорига (Sf) нисбати орқали қуйидаги формулага асосан аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKcn = Cn/Sf
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCn — модданинг тупроқда аниқланган реал миқдори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSf — шу модданинг табиий (фон) миқдори.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Тупроқлар ифлосланишининг муайян ҳудуддаги табиий (фон) миқдорлари тўғрисидаги маълумотларни олиш учун табиий (фон) намуналари атроф-муҳитга антропоген таъсирларнинг локал доирасидан ташқарида олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТабиий (фон) намуналари аҳоли пунктларида шамолнинг устувор йўналишига нисбатан шамолга рўпара томонда жойлашган ҳудудлардан олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТабиий (фон) намуналари автойўллардан камида 500 м масофада жойлашган, пестицидлар ва гербицидлар қўлланилмаган ерлардан, жумладан ўтлоқлар ҳамда фойдаланилмайдиган (захира) ерлардан олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТупроқлардаги оғир металлар ва маргимуш (мишьяк) фонини глобал ва зонал баҳолаш мазкур ШНҚнинг 1-жадвалига мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Назорат қилинадиган кимёвий моддаларнинг тупроқдаги муайян ҳудуд бўйича табиий (фон) кўрсаткичлари тўғрисидаги маълумотлар мавжуд бўлмаганда, тақдим этилган материалларда келтирилган маълумотлардан, шунингдек қуйидаги жадвалда келтирилган маълумотлардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТупроқлардаги оғир металлар ва маргимуш (мишьяк) фонини глобал ва зонал баҳолаш, (мг/кг)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-жадвал | |||||||||
элемент | Глобал баҳолар | Зонал баҳолар | |||||||
ер қобиғидаги кларк | чўкинди тоғ жинслари (гиллар ва сланеслар) | тупроқ лар | кулранг (ориқ) қумлоқ ва ярим қумлоқ | кулранг суглинкали ваилли | кул ранг ўрмон тупроқлари | каштан | бўз тупроқлар | шўрхок ва шўртоб ерлар | |
Зн | 83,0 | 80,0 | 50,0 | 28 | 45 | 60,0 | 52,3 | 50,0 | 20,2 |
Сд | 0,13 | 0,3 | 0,3 | 0,05 | 0,12 | 0,7 | 0,4 | - | - |
Пб | 16,0 | 20,0 | 10,0 | 6,0 | 15,0 | 12,5 | 10,0 | 6,3 | 7,2 |
Ҳг | 0,08 | 0,4 | 0,01 | 0,05 | 0,10 | 0,15 | 0,15 | 0,12 | - |
Су | 7,0 | 57,0 | 20,0 | 8,0 | 15,0 | 18,0 | 20,0 | 18,0 | 29,5 |
Со | 8,0 | 20,0 | 10,0 | 3,0 | 10,0 | 12,4 | 13,2 | 11,7 | 70,0 |
Ни | 8,0 | 95,0 | 40,0 | 6,0 | 30,0 | 35,0 | 35,0 | 40,0 | 9,6 |
Ас | 1,7 | 6,6 | 5,0 | 1,5 | 2,2 | 4,7 | 5,2 | 2,5 | 54,6 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Аҳоли пунктлари ҳудудидаги тупроқларнинг экологик ҳолатини баҳолашда қўшимча кўрсаткичлар сифатида қуйидагиларни инобатга олишга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгенотоксиклик;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбиологик ифлосланиш кўрсаткичлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Аҳоли пунктлари ҳудудларидаги тупроқлар экологик жиҳатдан қуйидаги шартларга мувофиқ бўлганда қониқарли деб баҳоланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкимёвий ифлосланишнинг йиғинди кўрсаткичи (Zc) 16 дан ошмаганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпатоген микроорганизмлар сони 1 г тупроқда 10⁴ (10000) дан кам бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishколи-титр 1,0 дан катта бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгельминтлар сони 1 кг тупроқда аниқланмаганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгенотоксиклик даражаси 2 дан кам бўлганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Тупроқ ноорганик табиатга эга бўлган битта модда билан ифлосланганда тупроқнинг ифлосланиш даражаси модданинг хавфлилик синфи, ЧЙҚК ҳамда Кмах экологик-токсикологик кўрсаткичлари тупроқ ифлосланишининг зарарлилигини баҳолаш мезонларидан бири бўйича, К1, К2, К3 ёки К4 мезонларидан биттаси асосида баҳоланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМодданинг тупроқдаги аниқланган миқдорига асосан қуйидаги жадваллар асосида тупроқнинг ифлосланиш ҳолати баҳоланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТупроқнинг ноорганик моддалар билан ифлосланиш даражасини баҳолаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-жадвал | |||
Тупроқдаги миқдори, мг/кг | хавфлилик синфи | ||
1 | 2 | 3 | |
> Кмах | Жуда кучли | Жуда кучли | Кучли |
ЧЙҚКдан Кмах гача | Жуда кучли | Кучли | Ўрта |
икки табиий (фон) миқдоридан ЧЙҚК гача | Кучсиз | Кучсиз | Кучсиз |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТупроқнинг органик моддалар билан ифлосланиш даражасини баҳолаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-жадвал | |||
Тупроқдаги миқдори, мг/кг | хавфлилик синфи | ||
1 | 2 | 3 | |
>5 ЧЙҚК | Жуда кучли | Кучли | Ўрта |
2 дан 5 ЧЙҚК гача | Кучли | Ўрта | Кучсиз |
1 дан 2 ЧЙҚК гача | Ўрта | Кучсиз | Кучсиз |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Тупроқ органик табиатга эга бўлган битта модда билан ифлосланганда ифлосланиш даражаси ушбу модданинг ЧЙҚК ҳамда хавфлилик синфидан келиб чиққан ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўп таркибли ифлосланиш ҳолатида ифлосланиш даражаси энг юқори миқдорга эга бўлган модда бўйича аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Ифлослантирувчи моддаларнинг хавфлилик синфини, ЧЙҚКни аниқлаш ГОСТ 17.4.2.01-81, СанҚваН 0191-05, ГОСТ 5180-2015 ларга мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Тупроқларнинг ифлосланишини ҳамда экологик-гигиеник нуқтайи назардан хавфлилигини баҳолаш ишлари СанҚваН 0191-05, ГОСТ 17.4.4.02-2017 талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Сув таъминоти учун фойдаланилмайдиган ер усти ва ер ости сувларининг ифлосланганлигини баҳолаш ва текшириш қуйидаги мақсадларда амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхўжалик-ичимлик сув таъминоти мақсадларида фойдаланиладиган ер усти ва ер ости сув манбаларининг СанҚваН 0200-06, СанҚваН 0211-06, СанҚваН 0182-05 ҳамда ЎзМСт 133:2024 талабларига мувофиқлигини аниқлаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 11 декабрдаги 981-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси ҳудудидаги сув объектларининг сувни муҳофаза қилиш ва санитария-муҳофаза зоналарини белгилаш тартиби тўғрисидаги низом ҳамда СанҚваН 0244-07, СанҚваН 0083-24 га мувофиқ сувни муҳофаза қилишни баҳолаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув таъминоти учун ишлатилмайдиган, бироқ атроф-муҳитнинг таркибий қисми ҳисобланган, ифлосланишга дучор бўлган ҳамда ифлослантирувчи моддаларни ташувчи ва тарқатувчи омил бўлиб хизмат қиладиган сувларнинг ифлосланганлик даражасини баҳолаш учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Ер ости ва ер усти сув объектларини муҳофаза қилиш ҳамда улардаги сув сифатини назорат қилиш, шунингдек сув таъминоти манбаларини, марказлаштирилган ичимлик суви таъминоти тизимларини ва уларнинг атрофидаги ҳудудларни ифлосланишдан ҳимоя қилиш ишлари СанҚваН 0083-24, ЎзМСт 133:2024 ҳамда СанҚваН 0244-07 талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Қурилиш-муҳандислик-экологик изланишлар доирасида хўжалик-ичимлик, коммунал-маиший, рекреация ва бошқа мақсадлар учун фойдаланиладиган ер ости ва ер усти сув таъминоти манбаларининг сифати СанҚваН 0191-05, СанҚваН 0272-09, СанҚваН 0083-24 талабларига мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Хўжалик-ичимлик сув таъминоти мақсадларда фойдаланиладиган ер ости ва ер усти сувларининг сифатини баҳолаш ва текшириш ГОСТ 31861-2012, ГОСТ 17.1.5.01-80, ГОСТ 17.1.5.04-81, ГОСТ 31862-2012 ҳамда ГОСТ 31942-2012 (ИСО 19458:2006) талабларига мувофиқ бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Марказлаштирилган хўжалик-ичимлик сув таъминоти учун ер ости сув манбасининг сифатини назорат қилиш кўрсаткичлари ушбу ШНҚнинг 2-иловасига асосан қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Қуйидаги талабларга асосан сувнинг ичимлик ва маиший мақсадлар учун яроқлилигини аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсанитария-эпидемиологик хавфсизлиги (инсон саломатлиги учун хавфли бўлган патоген бактериялар ва энтеровирусларнинг йўқлиги);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкимёвий таркибининг зарарсизлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқулай органолептик хусусиятлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрадиациявий хавфсизлик.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Хўжалик-ичимлик сув таъминоти мақсадларида фойдаланиладиган сувларнинг санитария-эпидемиологик, паразитологик ва токсикологик кўрсаткичлари ЎзМСт 133:2024 га мувофиқ баҳоланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Ичимлик сувининг радиоактив ифлосланишдан хавфсизлиги бўйича, альфа ва бета нурланиш кўрсаткичлари меъёрдан ошганда, ГОСТ 31862-2012 ҳамда ЎзМСт ИСО 9697:2025 (ИСО 9697:2018, ИДТ) талабларига мувофиқ қўшимча баҳолаш амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Республикадаги ер усти сувларининг (кўллар тизими ва сув омборлари кесимида) рўйхати Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 3 июндаги 343-сон «Атроф-муҳитнинг ифлосланиш даражасини баҳолаш тизимини янада такомиллаштириш тўғрисида»ги қарорига мувофиқ тузилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. Сув таъминоти учун фойдаланилмайдиган ер ости сизот (грунт) сувларини геоэкологик текшириш ишлари қуйидаги мақсадларда амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурар жойлар қурилиши мўлжалланган ҳудудларда ер ости сувлари ифлосланганлик даражасини баҳолаш ҳамда уларни зарарсизлантириш бўйича чора-тадбирларни белгилаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхўжалик объектлари таъсири остидаги ҳудудларда ер ости сув муҳитига таъсир даражасини аниқлаш ҳамда экологик ҳолатни баҳолаш учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Ер ости сизот (грунт) сувлари қудуғи (шурф) бурғилангандан ва тозалангандан, шунингдек сув сатҳи тиклангандан сўнг юзаки сувли горизонтдан ҳамда ер сиртидан ҳисоблаганда биринчи сувли горизонтдан сув намуналари олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, намуна учун олинадиган сув ҳажми 3 литрдан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. Турар жой бинолари қурилиши мўлжалланган участкаларда, шунингдек хўжалик объектлари таъсири зоналарида сув таъминоти учун фойдаланилмайдиган ер ости сизот (грунт) сувлари ифлосланганлигини баҳолаш ишлари қуйидаги жадвалга мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХўжалик объектлари таъсири зоналаридаги ер ости сувлари ифлосланиш даражасини баҳолаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-жадвал | |||
Аниқланадиган кўрсаткичлар | Баҳолаш мезонлари | ||
Экологик ҳалокат зоналари | Фавқулодда экологик ҳолат зоналари | Нисбатан қониқарли ҳолат | |
Асосий кўрсаткичлар: | |||
Ифлослантирувчи моддалар таркиби (нитратлар, феноллар, оғир металлар, синтетик юзаки фаол моддалар, нефт), ЧЙҚК | > 100 | 5-100 | 3-5 |
хлорорганик бирикмалар, ЧЙҚК | >3 | 1-3 | < 1 |
канцерогенлар — бенз(а)пирен, ЧЙҚК | >3 | 1-3 | < 1 |
ифлосланиш ҳудудининг майдони, м2 | >8 | 3-5 | <0.5 |
минерализация, г/дм3 | > 100 | 10-100 | <3 |
қўшимча кўрсаткичлар: эриган кислород, мг/дм3 | < 1 | 4-1 | >4 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Муҳандислик-экология изланишлари доирасида лаборатория тадқиқотлари қуйидаги мақсадларда амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқ, грунтлар, ер усти ҳамда ер ости сувлари таркибида зарарли кимёвий моддалар, шу жумладан ноорганик ва органик модда ва бирикмалар, шунингдек патоген микрофлора билан ифлосланганлик мавжудлигини аниқлаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқ, грунтлар, ер усти ҳамда ер ости сувлари муҳитларининг турли заҳарлилик синфига мансуб моддаларга нисбатан токсикологик ҳолатини баҳолаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий муҳит таркибининг сорбция хусусиятларини (зарарли моддаларни ўзлаштириш ва ушлаб қолиш қобилиятини) ўрганиш учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. Тупроқ, грунтлар, ер усти ҳамда ер ости сувларнинг ифлосланганлигини лаборатория шароитларида ўрганиш ГОСТ 17.4.4.02-2017, ГОСТ 30672-2019, ГОСТ 5180-2015 ҳамда ГОСТ 17.1.5.04-81 талабларига мувофиқ бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71. Лаборатория тадқиқотлари жараёнида оғир металлар, маргимуш (мишьяк), фтор, бром, олтингугурт, азот, фосфор, цианидлар, углеводородлар ва бошқа учувчан органик бирикмалар (фенол, бензол, толуол, ксилоллар), полициклик ароматик углеводородлар (бенз(а)пирен), алифатик ва полиароматик углеводородлар, хлорорганик ва фосфорорганик бирикмалар (пестицидлар), нефт ва нефт маҳсулотлари аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish72. Муҳандислик-экология изланишлари таркибида ҳудуднинг радиациявий ҳолатини ўрганиш ГОСТ 8.087-2000, СанҚваН 0193-06 ҳамда ЎзДСТ 3627:2023 га асосан амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish73. Радиациявий-экологик тадқиқотларда қуйидагилар амалга оширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш ҳудудида гамма нурланиш самарали дозасининг табиий (фон) қувватини баҳолаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув таъминоти манбаларининг радиацияга оид кўрсаткичларини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг радон миқдори бўйича хавфлилигини баҳолаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish74. Аҳоли учун йил давомида олинадиган ионлаштирувчи нурланишнинг йўл қўйилган дозаси миқдори, кетма-кет келган исталган 5 йил давомида ўртача ҳисобда йилига 1 миллизиверт (мСв/йил) дан ортиқ бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНурланиш йўл қўйилган дозасининг ўртача йиллик миқдори (табиий (фон) бундан мустасно) 5 — 10 мЗв/йил диапазонида бўлган ҳудудларни фавқулодда экологик ҳолат ҳудудларига, 10 мЗв/йил дан ортиғини эса экологик ҳалокат зоналарига киритиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИшлаб чиқариш шароитларида (ҳар қандай ишлаб чиқариш ва касб бўйича) барча ходимлар учун табиий манбалардан йил давомида оладиган радиоактив нурланишнинг йўл қўйилган дозаси миқдори йилига 5 мЗв дан ортиқ бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish75. Ташқи гамма-нурланиш манбаларини аниқлаш ҳамда уларнинг хавфлилик даражасини баҳолаш мақсадида қуйидаги ишлар бажарилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрадиациявий гамма-сёмкаси (ташқи гамма-нурланиш қувватининг эквивалент дозасини аниқлаш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрадиометрик текшириш ва лабораторияда намуналарни гамма-спектрометрик ёки радиокимёвий таҳлил қилиш (ифлосланишнинг радионуклидли таркибини ва уларнинг фаоллигини аниқлаш).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish76. Қидирув радиометрлари гамма-нурланишнинг эквивалент доза қуввати табиий (фон)идан ошган зоналарни овозли сигнал орқали аниқлаш учун қўлланилиши, бунда ҳудуд радиометрни тўғри чизиқли ёки З-симон йўналишда ҳаракатлантириш орқали тўлиқ қамраб олиниши ва сканерлаш давомида сигнал узлуксиз назорат қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish77. Ўлчашлар назорат нуқталарини тўрсимон (матрицали) схема бўйича жойлаштириш орқали амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНазорат тармоғининг қадами, нуқталар орасидаги масофа сёмка масштаби ҳамда ҳудуднинг муҳандислик-геологик ва рельеф шароитларидан келиб чиққан ҳолда белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎлчашлар ер (тупроқ) юзасидан 0,1 м баландликда, шунингдек тўкма грунт қатламлари очиб кўрсатилган бурғиланган қудуқларда (кесимлар бўйича) бажарилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish78. Рудали конлар ҳамда ер ости сув конлари мавжуд ҳудудларда радиациявий-экологик ўлчаш ишлари СанҚваН 0361-18 га мувофиқ бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish79. Ер ости ҳамда ишқорий йиғма ювиш (геотехнологик) руда конларини ёки уларнинг алоҳида объектларини жойлаштириш учун танланган майдонда радиациявий вазият (табиий радиация фони) ўрганилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГеотехнологик руда конларини лойиҳалаш, қуриш, фойдаланиш ҳамда тугатиш (консервация ва рекультивация) ишлари СанҚваН 0360-18 га мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish80. Уран ишлаб чиқаришида радиоактив чиқиндиларни кўмиш ҳамда сақлаш жойларида радиациявий хавфсизликни таъминлаш СанҚваН 0361-18 га мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish81. Гамма-фон аниқланган аномал зоналарда тўрлар бўйича ЭДҚ > 0,04 µСв/ҳ бўлган миқдоргача деталлаштириш амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish82. Дезактивация чора-тадбирларининг кўлами ва хусусияти ходимлар ва аҳолига ифлосланишнинг радиациявий таъсирнинг интенсивлигини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish83. Ўлчашларнинг барча натижалари назорат нуқталарининг жойлашуви топографик режа (харита)га боғланган ҳолда ҳамда гамма-нурланиш ЭДҚнинг миқдори тақсимланиш харитасига (схемаси) киритилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish84. Радиометрик текширишларда қуйидагилар ўрганилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурли хилдаги ландшафтларнинг ер усти ва тупроқ қатлами;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер усти сув объектлари ва улардаги чўкинди қатлами ҳамда ер ости сувлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтехноген объектлар (карьерлар, терриконлар, рухсат этилмаган чиқинди ташлаш жойлари, саноат ва маиший қаттиқ чиқинди полигонлари, қурилиш материаллари корхоналари ва омборлари ҳамда юқори радиоактивликка эга бўлган, консервация қилишга мўлжалланган объектлар).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish85. Аҳоли пунктларида радиометрик текшириш ҳамда атмосфера ҳавосидаги нурланишни баҳолаш ва радионуклидларни аниқлаш Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 15 октябрдаги 869-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасида радиациявий аварияларни прогноз қилиш, барвақт аниқлаш ва ҳаракат қилиш ҳамда радиациявий вазиятни кузатув қилиш бўйича ягона давлат тизими тўғрисидаги низомга мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish86. Гамма нурларини тарқатувчи радионуклидлар мавжуд бўлган тупроқлар, грунтлар, саноат ва бошқа чиқиндилар билан ишлашда ионлаштирувчи нурланишнинг табиий ва техноген манбалари ҳисобидан аҳолининг нурланишини чеклаш бўйича чора-тадбирлар СанҚваН 0193-06 га мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish87. Ҳудуднинг радон миқдори бўйича хавфлилик даражаси грунт юзасидаги радон оқими зичлиги ҳамда бино ва иншоотлар ички ҳавосидаги радон концентрацияси асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish88. Ҳудуднинг потенциал радон хавфлилигини баҳолаш геологик ва геофизик белгиларни ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши, бунда геологик белгилар сифатида маълум петрографик турга мансуб тоғ жинсларининг мавжудлиги, геологик дарсликлар, ҳудуднинг сейсмик фаоллиги, радоннинг ер ости сувлари таркибида учраши ҳамда радонли булоқларнинг ер юзасига чиқиши инобатга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГеофизик белгилар сифатида геологик қирқимни ташкил этувчи тоғ жинсларида радийнинг солиштирма фаоллиги юқорилиги, шунингдек тупроқ ҳавосида радон концентрациясининг ҳажмий фаоллиги ва уларнинг тадқиқот ҳудуди ҳамда унга ёндош зоналардаги бино ва иншоотлар ички ҳавосидаги радоннинг баравар келадиган ҳажмий фаоллиги билан эквивалентлиги инобатга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish89. Изланишлар олиб борилаётган ҳудуд ва унга ёндош зоналардаги бино ва иншоотлар ички ҳавосида радон концентрацияси 200 Бк/м³ дан ошганда, мазкур ҳудуд радон бўйича хавфли ҳудуд сифатида қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish90. Муҳандислик-экология изланишлари доирасида газ-геокимёвий тадқиқотлар қуйидаги ҳолларда амалга оширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishерларни қайта тиклаш ишлари зарур бўлган ҳолатларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўкма грунт қатлами қалинлиги 2,0 — 2,5 м ва ундан ортиқ бўлганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГаз-геокимёвий ўлчовлар ва радионуклидлар тарқалишини суратга олиш ишлари ҳаво ҳарорати мусбат бўлганда, қор қоплами ҳамда ер музлаш чуқурлиги 0,1 м дан кам бўлганда ва тупроқ намлиги энг кам нам сиғими даражасидан ошмаган шароитда бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish91. Тўкма грунтларнинг газ-геокимёвий нуқтайи назардан хавфлилигини баҳолаш, ҳудуднинг қурилиш учун фойдаланиш имкониятлари ва шароитларини аниқлаш, бино ва иншоотларни биогаздан муҳофаза қилиш бўйича чора-тадбирлар тизимини ишлаб чиқиш ҳамда аҳоли яшаши учун экологик жиҳатдан қулай шароитларни таъминлаш мақсадида қуйидаги ишлар бажарилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳар хил турдаги газ намуналарини, шу жумладан ер сатҳи яқинидаги ҳаводан намуналар олиш, шунингдек ер юзасида бажариладиган газ сёмкалари (шпур ва эмиссия сёмкалари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбурғилаш қудуқларида бажариладиган газ-геокимёвий тадқиқотлар (грунт ҳавоси, грунтлар ҳамда ер ости сувларининг ҳар бир горизонтидан намуналар олиш билан);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбўш грунт ҳавосининг кимёвий таркиби, грунтларнинг газ фазаси, эриган газлар ҳамда ер сатҳи атмосферасига тарқаладиган биогаз лаборатория шароитида тадқиқ қилиниши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish92. Экологик жиҳатдан хавфли ҳудудларда (агар метан (CH₄) миқдори 1,0 фоиздан, углерод икки оксиди (CO2) миқдори эса 10 фоиздан ошса) қуйидаги чоралар кўрилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтлар тўлиқ чиқариб ташланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтлар газ-геокимёвий жиҳатдан инерт хавфсиз грунтларга алмаштирилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгаздренаж тизимлари ёки газ ўтказмайдиган экранлар ўрнатилиши (саноат объектлари, муҳандислик инфратузилмалари, транспорт магистраллари қуриладиган участкаларда).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish93. Зарарли физик омилларни (электромагнит нурланиш, шовқин, тебраниш, иссиқлик таъсири) ўрганиш ишлари шаҳарсозлик ҳужжатларини ишлаб чиқиш жараёнида, шунингдек ўзлаштирилган ҳудудларда турар жой бинолари ва иншоотларини лойиҳалашда амалга оширилиши, бунда зарарли физик таъсирларнинг асосий манбалари ҳамда уларнинг таъсир интенсивлиги (даражаси) қайд этилиши, РЕМДдан ошадиган ҳудудлар зоналари аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish94. Зарарли физик таъсирларни бевосита баҳолаш мақсадида муҳандислик-экология изланишлари таркибида саноат, транспорт ва маиший манбалар таъсиридан шаклланувчи электромагнит майдонларнинг турли частота диапазонларидаги кўрсаткичлари ўлчаниши, уларнинг кучланганлиги (интенсивлиги) даражалари аниқланиши, шунингдек шовқин ва тебраниш даражалари ҳамда тебранишнинг частота таркиби махсус ўлчовлар орқали ўлчаниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish95. Электромагнит тўлқинларнинг инсонга таъсирини баҳолашда қуйидагилар ўрганилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлектр узатиш линияларидан ҳосил бўладиган электр ва магнит майдонлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтелевидение ва радиостанциялар томонидан тарқатиладиган электромагнит тўлқинлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлектростатик майдон ҳосил қилувчи қурилмалар (доимий ток манбалари билан боғлиқ).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish96. Саноат частотасидаги (50 Hz) электр майдон кучланишининг йўл қўйиладиган чегаравий қийматлари СанҚваН 0236-07 га мувофиқ ҳамда қуйидаги жадвалда келтирилган кўрсаткичлар бўйича қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлектр майдон кучланишининг йўл қўйиладиган чегаравий қиймати (ер сатҳидан ёки хонанинг пол сатҳидан 1,8 м баландликда)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-жадвал | |
Жой, ҳудуд | Кучланиш, кВ/м |
Турар жой биноларининг ичида | 0,5 |
Турар жой ҳудудида | 1 |
Аҳоли пунктларининг турар жойлар қурилган ҳудуддан ташқарида (шаҳарларнинг 10 йил муддатга истиқболли ривожланиш чегараларидаги шаҳар ерлари, шаҳарчалар, қишлоқлар ва овуллар ерлари ва уларнинг чегараларида, шунингдек томорқа ва боғлар ҳудудида) | 5 |
Юқори кучланишли электр узатиш линияларининг I — IV тоифа автомобиль йўллар билан кесишган участкаларида | 10 |
Аҳоли яшайдиган ҳудудларда (қурилиш ишлари олиб борилмаган, аҳолининг мунтазам ташриф буюрадиган, транспорт воситалари кириши таъминланган ҳамда қишлоқ хўжалиги экин майдонлари жойлашган ҳудудларда) | 15 |
Транспорт воситалари ва қишлоқ хўжалиги техникаси кириши таъминланмаган (етиб бориш қийин бўлган) махсус ўралган (тўсилган) ҳудудларда | 20 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish97. Аҳолини электр узатиш линияларидан ҳосил бўладиган электромагнит майдонларнинг зарарли таъсиридан ҳимоя қилиш мақсадида электр майдон кучланганлиги 1 кВ/м дан ошадиган ҳудудларда, шу жумладан ҳаво электр узатиш линиялари остида 5 кВ/м дан ортиқ бўлмаган зоналарда электр узатиш линияси бўйлаб санитария-муҳофаза зоналари ташкил этилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish98. Ҳаво электр узатиш линиялари учун санитария муҳофаза зонаси улардаги кучланиш даражасига кўра белгиланиши, бу зона электр узатиш линияларининг чеккадаги фазали симларининг ер сатҳига туширилган вертикал изи (сояси)дан ҳар икки томонга, перпендикуляр йўналишда белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish99. Санитария муҳофаза зонаси масофалари мазкур ШНҚнинг 6-жадвалига мувофиқ қабул қилиниши, бунда электр линиясидаги кучланиш қанчалик юқори бўлса, санитария муҳофаза зонаси ҳам шунчалик кенг бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-жадвал | |
Электр узатиш линиялари кучланиши | СМЗ, м |
35 кВ гача бўлган юқори кучланишли электр узатиш линиялари учун | 5 |
110 кВ гача бўлган юқори кучланишли электр узатиш линиялари учун | 10 |
220 кВ гача бўлган юқори кучланишли электр узатиш линиялари учун | 15 |
330 кВ гача бўлган юқори кучланишли электр узатиш линиялари учун | 20 |
500 кВ гача бўлган юқори кучланишли электр узатиш линиялари учун | 30 |
750 кВ гача бўлган юқори кучланишли электр узатиш линиялари учун | 40 |
1150 кВ гача бўлган юқори кучланишли электр узатиш линиялари учун | 55 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish100. Аҳоли пунктлари чегарасидан лойиҳаланаётган 750 — 1150 кВ кучланишли электр узатиш линияларининг ўқигача бўлган масофа 250 — 300 м дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish101. Санитария муҳофаза зоналарида қуйидагиларга йўл қўйилмайди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурар жой ҳамда жамоат бинолари ва иншоотларини қуриш, аҳолининг доимий яшаши, шунингдек дам олиш масканларини (жумладан дала ҳовлиларини) жойлаштириш учун ер ажратишга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавтотранспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш корхоналарини жойлаштиришга, шунингдек ёнувчан ва портловчи материалларни сақлаш ҳамда улар билан муомала қилишга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishузоқ масофага ўтказгичларни, шунингдек сим тўсиқларни тортиб ўтказишга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбир вақтнинг ўзида бир нечта дарахтларни кесишга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиш жойида саноат частотасидаги электр майдон кучланганлиги даражасини пасайтиришни таъминлайдиган ҳимоя экранлари билан жиҳозланмаган ускуна ва механизмлардан фойдаланишга.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish102. Санитария муҳофазаси зонасида қуйидагиларга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқайта ишлаш жараёнида одамларнинг узоқ вақт туришини талаб қилмайдиган қишлоқ хўжалиги экинларини жойлаштиришга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурар жой бинолари ичида ва очиқ ҳудудларда электр майдон кучланишини йўл қўйилган даражагача пасайтириш шарти билан мавжуд турар жой бинолари, томорқа ва боғ участкаларидан фойдаланишга.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish103. Ўзгарувчан магнит майдоннинг интенсивлиги магнит индукция қиймати (Т) ёки магнит майдон кучланганлигининг амплитуда қиймати (А/м) орқали баҳоланиши, бунда магнит майдон таъсирининг тахминий хавфсиз даражаси (ТХД) қуйидагича қабул қилиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТХД 4,0 — 6,5 мТ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 мТ = 800 А/м;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТХД 3,2 — 5,2 кА/м.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish104. Аҳоли учун 500 кВ гача бўлган юқори кучланишли электр узатиш линияларидан ҳосил бўладиган саноат частотали электр майдонининг йўл қўйиладиган энг юқори кучланиш даражалари қуйидагича белгиланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурар жой бинолари ичида — 0,5 кВ/м дан ошмаслиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташқи турар жой ҳудудларида — 1,0 кВ/м дан ошмаслиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавтомобиль йўллари электр узатиш линиялари билан кесишган жойларда — 10 кВ/м дан ошмаслиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish105. Аҳоли яшамайдиган, бориш қийин бўлган ҳудудларда — 20 кВ/м дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАҳоли учун 500 кВ гача бўлган юқори кучланишли электр узатиш линиялари томонидан ҳосил қилинган магнит майдон кучи саноат частотасининг электр майдони кучланишининг РЕМД 80 Ом (100 мкТ) дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish106. Турар жой ҳудудида турли радиотехник объектлар (РТО), радиоалоқа, радиотелевидение станциялари (РТС), радиолокация ускуналари томонидан яратилган 30 кГс — 300 гигагерцли (ГГс) радиочастоталарнинг электромагнит нурланишининг инсон саломатлигига зарарли таъсирини олдини олишда СанҚваН 0019-21 талабларига риоя этилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish107. Ўзгармас токли юқори кучланишли қурилмалар ёрдамида ҳосил қилинадиган электромагнит майдоннинг йўл қўйиладиган энг юқори кучланиш даражаси 60 кВ/м ни ташкил қилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish108. Электромагнит майдон таъсирини баҳолашда қуйидаги кўрсаткичларнинг норматив қийматлари белгиланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлектр майдонининг кучланиши (Ye);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэнергетик босим (Ye2T);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэнергия оқимининг сиртқи зичлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАҳоли учун йўл қўйиладиган кучланиш даражалари қуйидаги частоталар диапазонлари бўйича белгиланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) 0,06 — 3 MGs частота оралиғида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYe ≤ 600 V/m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYe2T ≤ 28800 (V/m)2h;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) 3 — 30 MGs частота оралиғида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYe ≤ 300 V/m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYe2T ≤ 7200 (V/m)2h;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) 30 — 300 MGs частота оралиғида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYe 5 V/m дан 2,5 V/m гача камайиши лозим (частотага мос ҳолда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) 300 — 3000 MGs частота оралиғида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэнергия оқимининг сиртқи зичлиги ≤ 10 µVt/см².
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish109. Қурилиш ҳудудида радиация, шовқин, иссиқлик таъсири ҳамда электромагнит нурланиш каби физик омилларнинг мавжудлиги ва тарқалиш зоналари лойиҳа босқичида аниқланиши ҳамда харита ва схемаларда келтирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish110. Ўсимлик қопламини ўрганиш қуйидаги йўналишлар бўйича амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳандислик-геологик шароитларнинг табиатга антропоген таъсирлар (чўлланиш, қурғоқчилик, ерларнинг деградацияси, шамол ва сув эрозияси, ер ости сувларининг кўтарилиши) натижасида ўзгаришларининг кўрсаткичи (индикатор) сифатида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий муҳитга антропоген босим (чорва молларини ҳаддан зиёд ўтлатиш, дарахтларни кесиб йўқ қилиш, ёнғинлар, механик бузиш оқибатида ерларнинг ҳосилдорлигини пасайиш, саноат ва маиший қаттиқ чиқиндилар таъсирида турлар таркибини камайиши) кўрсаткич сифатида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish111. Ўсимлик дунёси қопламини тўлиқ ўрганишни геоботаник тадқиқотлар асосида, ўсимликларнинг асосий турлари учун вегетация даврида амалга ошириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎсимлик дунёси қопламини ўрганишда қуйидаги ишлар амалга оширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфазовий маълумотларни визуаллаштириш, аэрокосмик материалларни дешифровка қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдала геоботаник тадқиқотлари, доимий (стационар) ва йўналишли (маршрутли) кузатувларни олиб бориш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўсимликлар дунёсини ўрганиш, жумладан камёб ҳамда йўқолиб кетиш хавфи остидаги турларнинг тарқалиши, сони ва ҳолатини, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг Қизил китобига киритилган турларнинг мавжудлиги ва ҳолатини аниқлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish112. Ўсимлик дунёси қопламидаги салбий ўзгаришларнинг ареаллари ёрдамчи тематик ва якуний синтетик геоботаник хариталарда кўрсатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish113. Табиий ўсимлик жамоаларида фитосанитар хавфини Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 19 февралдаги 99-сон қарори билан тасдиқланган Фитосанитар хавфни таҳлил қилиш, фитосанитария чораларини қўллаш ва бекор қилиш тартиби тўғрисидаги низомга мувофиқ баҳолаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish114. Ҳайвонот дунёсини ўрганиш қуйидаги асосий мақсадларда амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиатга инсон фаолияти таъсири (рельефнинг ўзгариши, дарахтзорларнинг кесилиши, ҳудудларни қуритиш ёки сув босиши) натижасида муҳандислик-геологик шароитлар ўзгаришини аниқлашда кўрсаткич сифатида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкотизимларнинг таркиби ва функцияларини тавсифлаш ҳамда уларнинг чегараларини аниқлашда муҳим биологик омил сифатида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳитга инсон таъсири даражасини ҳайвонот дунёсидаги белгилар (ҳайвонларнинг яшаш ҳудудини тарк этиши, тур таркиби ва сонининг, шунингдек яшаш ҳудудининг ўзгариши) орқали баҳолаш учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish115. Ҳайвонот дунёсини ўрганиш материаллари қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарсозлик фаолияти объекти таъсир зонасидаги ёввойи ҳайвон турлари, шу жумладан Ўзбекистон Республикасининг Қизил китобига ҳамда Халқаро Қизил рўйхатга киритилган турлар бўйича рўйхат, таркиб, сон ва тарқалиш маълумотлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёввойи ҳайвонларнинг яшаш жойлари (доимий яшаш, уя қуриш/кўпайиш, қишлаш ҳудудлари), балиқлар учун эса увулдириқ сочиш ва озиқланиш жойлари, шунингдек миграция хусусиятлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуд учун хос бўлган ёввойи ҳайвонларнинг жорий ҳолати, табиий ҳамда антропоген омиллар таъсирида ўзгариш тенденциялари, кўпайиш динамикаси, яшаш муҳитининг тузилмаси, сифати ва майдон кўрсаткичлари ҳолати, шунингдек ёввойи ҳайвонларнинг мақоми (қўриқланадиган, овчилик аҳамиятига эга, саноат аҳамиятига эга ва бошқалар) бўйича тавсиф ва баҳолаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish116. Орнитологик ўрганишлар ҳудудда яшовчи (вақтинча бўлувчи) қушларнинг йил давомидаги турлари таркиби ва сони динамикаси, оммавий тўпланиш жойлари (чиқинди полигонлари, аэродромлар атрофи), мавсумий миграцияси, асосий учиб ўтиш йўллари, баландлиги ва йўналишларини кузатиш ва аниқлаш орқали амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish117. Қушларнинг баҳорги миграцияси ва кўпайиш даврини тўлиқ қамраб олиш мақсадида орнитологик кузатувлар баҳор-ёз мавсумида март ойининг бошидан июль ойининг охиригача амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКуз ва қиш мавсумидаги кузатувлар эса қушларнинг кузги миграцияси ҳамда қишловчи қушлар турлар таркибини ҳисобга олган ҳолда ўтказилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish118. Доимий (стационар) экологик кузатувлар қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэҳтимолий таъсир манбалари жойлашган участкаларда атроф муҳит ҳолати ўзгариши кўрсаткичларини ва унинг тарқалиш эҳтимоли бўлган ҳудудларни назорат қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаниқланган тенденциялар асосида атроф-муҳитнинг таркибий қисмлари ҳолатининг ўзгариш эҳтимолини прогноз қилиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish119. Доимий (стационар) экологик кузатувлар қуйидаги ҳолатларда амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳитга таъсирнинг I, II, III ва IV-тоифаларига мансуб объектларни (нефт-газ, кимё, қора ва рангли металлургия, целлюлоза-қоғоз, тоғ-кон саноати ва машинасозлик, иссиқлик электр станциялари ва марказлари, микробиология ҳамда цемент ишлаб чиқариш корхоналари, паррандачилик фабрикалари ва бошқалар) лойиҳалаш ва қуришда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishноқулай экологик ҳолатдаги зоналарда турар жой объектлари ва комплексларини лойиҳалаш ва қуришда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташқи таъсирларга юқори даражада сезгир табиий муҳитга эга ҳудудларда объектларни лойиҳалаш ва қуришда (хавфли геологик, гидрометеорологик ва техноген жараёнлар ҳамда ҳодисаларга мойил ҳудудларда, алоҳида муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар яқинида, сув объектларининг сувни муҳофаза қилиш ва санитария-муҳофаза зоналарида).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish120. Доимий (стационар) экологик кузатувларни ташкил этишда қуйидаги босқичлар амалга оширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдоимий (стационар) экологик кузатувлар ўтказилиши зарур бўлган атроф-муҳит таркибини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдастлабки текширувларни ўтказиш, кузатиладиган компонентлар ва кўрсаткичларни белгилаш, шунингдек табиий (фон) қийматларини ўлчаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкологик ҳолатни кузатиш, ундаги ўзгаришлар тенденцияларини аниқлаш ва моделлаштириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish121. Экологик кузатув доирасида кузатиладиган параметрлар рўйхати техноген таъсирларнинг (физик, кимёвий, биологик) хусусияти ҳамда таъсир тарқаладиган табиий муҳит таркиби (атмосфера ҳавоси, тупроқлар, ер усти ва ер ости сувлари, ўсимлик ва ҳайвонот) бўйича аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish122. Доимий (стационар) кузатувлар мазкур ШНҚнинг 22 — 24-бандларига мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish123. Доимий (стационар) кузатувларнинг даврийлиги, вақт бўйича режими ва давомийлиги таъсирларнинг хусусияти, интенсивлиги ҳамда давомийлигини, ишлаб чиқариш объектларининг ишлаш шароитлари ва улардан фойдаланиш муддатини, шунингдек зарарли таъсирларнинг тарқалиш тезлиги ва оқибатларининг эҳтимолини белгиловчи табиий муҳит хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish124. Доимий (стационар) кузатувларни лойиҳалаш жараёнининг дастлабки босқичларида бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish125. Доимий (стационар) кузатиш пунктларида (постларда) кузатувларнинг техник таъминоти қуйидагиларни кўзда тутиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдастлаб тайёргарлик ишларини амалга ошириш (қудуқларни бурғилаш ва жиҳозлаш, репер тармоқларини ўрнатиш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпараметрларни автоматик тарзда қайд этувчи асбоб-ускуналар ва техник қурилмаларни ўрнатиш ҳамда созлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish126. Экологик кузатувни олиб боришда дала шароитида олинган намуналар мазкур ШНҚнинг 70 — 72-бандларига мувофиқ доимий (стационар) лаборатория шароитларида текширилиши ўсимлик (флора) ва ҳайвонот (фауна) дунёсидаги ўзгаришлар таъсир зонаси доирасида, типик яшаш шароитларида қайд этилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish127. Гидробиологик тадқиқотлар ичимлик суви манбалари билан боғлиқ ер усти ва ер ости сувларининг тозалиги ҳамда ўз-ўзини тозалаш имкониятини, шунингдек сув орқали юқадиган касалликлар хавфи ва хўжалик фаолияти натижасида пайдо бўладиган токсик моддалар ҳамда радионуклидларнинг сув организмлари (гидробионтлар) ва экотизимга таъсирини ўрганиш учун амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish128. Сувнинг гидрокимёвий тадқиқотлари ер усти сувларининг (кўллар тизими ва сув омборлари кесимида) ифлосланиш даражасини ўрганиш, ифлосланиш ареалини ҳамда ифлосланиш манбаларини аниқлаш, ифлослантирувчи моддаларнинг таркиби ва концентрациясини белгилаш, шунингдек ушбу ифлосланишнинг экотизим ҳолати ва аҳоли соғлиғига таъсирини баҳолаш мақсадида амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish129. Гидрогеологик тадқиқотлар инженерлик-геологик изланишлар жараёнида комплекс тарзда ўтказилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish130. Муҳандислик-экология изланишларининг аниқ вазифаларидан келиб чиқиб, ҳудуднинг гидрогеологик шароитларини ўрганишда сувли горизонтларнинг мавжудлиги аниқланиши, бунда сувли горизонтларнинг шаҳарсозлик фаолияти объектларини қуриш ва улардан фойдаланиш даврида юзага келиши мумкин бўлган зарарли таъсирлардан, жумладан ифлосланиш ва камайиб кетишдан муҳофазаланиши ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish131. Сувли горизонтларнинг ётиш чуқурлиги, тарқалиш шароитлари ва уларнинг (ер сатҳидан биринчи сувли горизонти) табиий равишда муҳофазаланганлиги, шунингдек аэрация зонасидаги тупроқларнинг ва тоғ жинсларининг ўтказувчанлик (фильтрация ва сорбция) хусусиятлари аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish132. Гидрогеологик тадқиқотлар жараёнида қўшимча равишда қуйидагилар аниқланишига йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюзаки сувлар мавжудлиги ҳамда ер сатҳидан ҳисобланганда биринчи сувли горизонт остидаги сув ўтказмайдиган қатламнинг жойлашиш чуқурлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер ости сизот сувларининг ҳаракатланиш қонуниятлари, уларнинг тўйиниш, кўтарилиш ва пасайиш режими, горизонтлараро ҳамда ер усти сувлари билан ўзаро гидравлик боғлиқлиги мавжудлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер ости сизот сувларининг кимёвий таркиби, зарарли моддалар билан ифлосланганлик даражаси, шунингдек аҳолининг яшаш шароитларига, бино ва иншоотларга ҳамда чизиқли иншоотлар трассаларига таъсир этиш эҳтимоли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтехноген омилларнинг ҳудуд гидрогеологик шароитларининг ўзгаришига таъсир этиш эҳтимоли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер ости ичимлик, термал, геотермал ва шифобахш сув ресурсларининг мавжудлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish133. Муҳандислик изланишлари комплекс равишда амалга оширилганда, сув режими ҳамда сув объектларининг гидрокимёвий ва гидробиологик кўрсаткичларини ўрганиш бўйича тадқиқотлар муҳандислик-гидрометеорологик изланишлар таркибида бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish134. Экологик-геокимёвий тадқиқотлар геоэкологик жараёнлар ва ҳодисаларни ўрганиш, токсик моддалар билан ифлосланиш даражасини ўрганиш, ифлосланиш манбаларини аниқлаш ҳамда ифлосланишнинг ривожланишини прогноз қилиш учун зарур бўлган геоэкологик ахборотни олиш мақсадида ўтказилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish135. Бино ва иншоотлардан фойдаланиш жараёнида экологик кузатув ишлари локал (муайян ҳудудда) тарзда ташкил этилиши ҳамда қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуддаги ўзгаришлар, уларнинг сабаблари ва омиллари, шунингдек атроф-муҳитга техноген таъсирнинг қайтарилиш даражаси ва кўлами (тупроқ ҳамда ўсимлик мажмуаларининг бузилиш даражаси ва кўлами)ни кўрсатган ҳолда жойида ўтказилган тадқиқотлар натижалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий жараёнларнинг фаоллашуви, ер усти ва ер ости сувлари орқали ифлослантирувчи моддаларнинг миграция йўналишлари ўзгариши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуддаги ўсимлик ва ҳайвонот дунёси ҳамда бошқа биологик организмлар (биота) ҳолатини ўрганиш, шу жумладан ўсимликлар ва ёввойи ҳайвон турларининг тарқалиш майдонлари бўйича сифат ва сон кўрсаткичлари ҳамда уларнинг миграцияси тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳитга таъсир манбалари, атмосфера ҳавоси, тупроқлар, ер усти ва ер ости сувларининг кимёвий, биологик ҳамда радиоактив ифлосланиш даражаси тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳит ҳолатини кузатиш дастурига киритилган ўзгартиришлар натижалари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish136. Бино ва иншоотларни бузиш (демонтаж қилиш) жараёнида бажариладиган ишлар объектнинг фойдаланиш даврига оид экологик кузатув материалларини тўплаш ва таҳлил қилиш, шунингдек муайян турдаги ишларни бажариш, жумладан бузилган ер участкаларини ўрганиш, дала тадқиқотларини ўтказиш ҳамда лаборатория таҳлилларини бажариш орқали амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭкологик кузатув ишлари натижаларида қуйидагилар амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ва иншоотларни бузиш (демонтаж қилиш) ҳамда чиқиндилар, материал қолдиқлари ва қурилиш чиқиндиларини йиғиштириш жараёнида чанг ҳосил бўлишининг олдини олиш бўйича чора-тадбирлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбино ва иншоотлар бузилгандан (демонтаж қилинганда) сўнг ерларни рекультивация қилиш (қайта тиклаш) лойиҳасини ишлаб чиқиш учун зарур бўлган маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishобъектни бузиш (демонтаж қилиш)нинг экологик оқибатлари, жумладан атроф-муҳит ҳолатидаги ўзгаришларни ўрганиш, тупроқ ҳамда ер усти ва ер ости сувларининг кимёвий, биологик ва радиоактив ифлосланиш даражасини баҳолаш натижалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоплама тоғ жинслари, аралаш тоғ жинслари ва уларнинг аралашмаларининг биологик рекультивация учун яроқлилиги тўғрисидаги маълумотлар (кимёвий ва гранулометрик таркиби, агрокимёвий ҳамда агрофизик хусусиятлари бўйича аниқлаштирилган баҳолаш кўрсаткичлари асосида);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқнинг газ-геокимёвий ҳолати ва тупроқдан газ ажралиб чиқиши хавфлилик даражасини аниқлаш бўйича газ-геокимёвий тадқиқотлар, шунингдек радионуклидлар (радий, цезий, стронсий) ҳамда кимёвий моддалар билан ифлосланиш даражасини ҳисобга олган ҳолда ҳудудни ҳудудлаштириш натижалари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. Лойиҳаолди ҳужжатларини ишлаб чиқиш учун муҳандислик-экология изланишлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish137. Лойиҳаолди ҳужжатларини ишлаб чиқишни асослаш мақсадида муҳандислик-экология изланишларининг вазифаси аҳолининг экологик хавфсизлигини таъминлаш, аҳоли пункти жойлашган ҳудудда табиатни муҳофаза қилиш ҳамда моддий маданий мерос объектларини сақлаш бўйича чора-тадбирларни ҳисобга олган ҳолда шаҳарсозлик ва бошқа лойиҳа ечимларининг мақбул вариантини танлаш имконини таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish138. Лойиҳаолди ҳужжатларини экологик жиҳатдан асослаш учун муҳандислик-экология изланишлари материаллари қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаҳоли пункти жойлашган ҳудуднинг табиий шароитларини таҳлил қилиш ва баҳолаш, аҳоли пункти жойлашган ҳудуднинг табиий шароитларини ўрганиш, моддий маданий мерос объектлари, транспорт магистраллари, муҳандислик инфратузилмалари, шу жумладан сув таъминоти ҳамда оқова сувларни тозалаш иншоотларининг имкониятлари (миқдор ва сифат кўрсаткичлари), шунингдек чизиқли иншоотлар трассалари тўғрисидаги маълумотларни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳар муҳитининг экологик ҳолатини ўрганиш (турар жой, саноат ва табиий ландшафтлар ҳамда рекреация зоналарида), шунингдек саноат объектлари, транспорт воситалари ва маиший чиқиндилар таъсири, физик омилларни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудудни тузилмавий-функционал ташкиллаштириш амалга оширилиши жараёнида унинг функционал аҳамияти ва экологик шароитларининг ўзгаришини прогноз қилишни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish139. Лойиҳаолди ҳужжатларини асослаш учун ўтказиладиган муҳандислик-экология изланишлари натижаларидан атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш материалларини тайёрлашда, шунингдек аҳоли пунктини лойиҳалашда атроф-муҳитга салбий таъсирини камайтириш бўйича чора-тадбирлар комплексини ишлаб чиқишда фойдаланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish140. Экологик ҳолатни регионал баҳолаш зарурлигини ҳисобга олган ҳолда, лойиҳаолди босқичларда муҳандислик-экология изланишлари катта ҳудудларни қамраб олувчи майдонларда бажарилиши лозим (лойиҳаланаётган шаҳарсозлик фаолияти объектидан 100 м дан 25 — 30 км гача радиусда).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish141. Экологик ҳолатни қурилиш тури, бино ва иншоотларнинг аниқлик синфи ҳамда тоифаси, шунингдек лойиҳаланаётган корхоналар, бино ҳамда иншоотлардан фойдаланишнинг техник хусусиятларига боғлиқ равишда ҳудудий баҳолаш қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудудга тушадиган қўшимча техноген босимларни баҳолашни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаъсир зонасининг чегараларини (ўлчами, конфигурацияси) аниқлашни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзарарли оқибатлар эҳтимоли мавжуд бўлган ҳудудларни, уларнинг кейинчалик тарқалиши ва қайта тақсимланишини ҳисобга олган ҳолда аниқлашни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкологик нуқтайи назардан нохуш, экологик ҳолати оғир ҳамда техноген зарарланган ҳудудларни аниқлашни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори даражада экологик хавфли зоналарни аниқлаш (сейсмик зоналар, хавфли гидрометеорологик ҳодисалар ва геологик жараёнлар таъсирига учраган участкалар, ер майдони ва чизиқли иншоот трассаларининг тектоник дарсликлар билан кесишган жойлари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishифлосланишларнинг асосий йўналишлари ва миграция йўлларини, шунингдек уларнинг тақсимланиши ҳамда тўпланишни аниқлаш (ҳаво массаларининг ҳаракати, инфильтрация ва оқим хусусиятлари, шамолсиз даврлар, туманлар, ўзига хос табиий ландшафтлар, грунтларнинг таркиби, фильтрация ва сорбция хусусиятлари, геокимёвий тўсиқлар, грунт ва ер ости сувлари оқимларининг ҳаракати, ер усти ва ёндош сувли горизонтлар билан ўзаро гидравлик боғлиқлиги, регионал сув бардош қатламларнинг мавжудлиги ва ётиш шароитлари, маҳсулдор сувли горизонтларнинг сув таъминоти ҳамда ифлосланишнинг манбалари бўйича прогноз ресурсларини баҳолаш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий ва сунъий гидродинамик чегараларни аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш ва яшаш учун қулайлик даражаси бўйича экологик ҳудудлаштириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish142. Лойиҳаолди ҳужжатларини ишлаб чиқиш босқичларида масофадан туриб зондлаш тадқиқотлари амалга оширилганда оқ-қора, кўп зонали, спектр зонали ва радиолокация аэрокосмик тасвирлардан, шунингдек фазовий маълумотлардан фойдаланилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish143. Фойдаланиладиган аэрокосмик тасвирларнинг генерализация, фазовий маълумотларни визуаллаштириш даражаси ҳамда масштаби муҳандислик-экология изланишларининг регионал хусусияти асосида белгиланиши лозим. Лойиҳаолди ҳужжатларини ишлаб чиқишда масштаби 1:200 000 — 1:125 000 бўлган космик тасвирлардан фойдаланилиши, бунда ушбу масштабдаги тасвирларни беш мартагача катталаштиришга (зарур участкалар учун сифатини йўқотмасдан) (1:20 000 — 1:25 000 масштабларгача) йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДешифровка маълумотларини деталлаштириш учун майда ва ўрта стандарт масштаблардаги аэрофототасвирлардан (1:35 000, 1:17 000, 1:12 000) фойдаланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish144. Аэрокосмик тасвирлар дешифровкаси шаҳарсозлик фаолияти объектларида олиб борилган кузатувлар, ҳудудни ўрганиш ёки муҳандислик-геологик сёмка натижаларига асосланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу усулда бажарилган изланишлар дешифровка натижаларининг аниқлиги ва ишончлилигини назорат қилиш, шунингдек экологик экспресс-текширув билан биргаликда олиб борилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish145. Йўналишли (маршрутли) кузатувлар ушбу ШНҚнинг 20, 21-бандларига мувофиқ амалга оширилиши лозим. Комплекс муҳандислик-геологик ва муҳандислик-экология изланишлари бир вақтда олиб борилганда ҳудуднинг йўналишли (маршрутли) кузатувлари лойиҳаолди ҳужжатларини ишлаб чиқиш босқичларида ўтказиладиган, 1:50 000 — 1:25 000 масштаблар деталлилигига жавоб берадиган муҳандислик-геологик сёмка таркибида (ҳудуд майдонлари унча катта бўлмаган ва экологик шароитлар ҳал қилувчи таъсирга эга бўлган ҳолларда 1:10 000 — 1:5 000 масштабларда) ёки у билан параллел равишда бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish146. Чизиқли иншоот трассалари учун ишлар дастури асосланган тақдирда, кичикроқ масштабларни қўллашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, муҳандислик-геологик кузатувларнинг анъанавий комплекси кенгайтирилиши ҳамда атроф-муҳитнинг таркибий қисмлари ва ҳудуднинг экологик ҳолатини комплекс баҳолаш учун зарур бўлган антропоген омиллар тавсифи билан тўлдирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish147. Лойиҳаланаётган шаҳарсозлик фаолияти объектларнинг атроф-муҳитга таъсирини баҳолашда қуйидаги асосий талаблар ҳисобга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаҳоли яшаш пунктларига таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер усти ва ер ости сувларининг муҳофаза этиладиган ҳудудларга таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳофаза этиладиган табиий ҳудудларга таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфаолият юритаётган бошқа корхоналар, шу жумладан хавфли ишлаб чиқариш объектларига таъсири.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish148. Қоплама ва аралаш тоғ жинсларини ўтиш, шунингдек кузатув қудуқларини бурғилаш ишлари ечиладиган вазифаларнинг хусусияти, участканинг геологик шароитлари ва зарарланиш (заҳарланиш) майдонининг тахминий тузилишини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, илгари ўтилган қоплама ва аралаш тоғ жинслари бўйича олинган маълумотлар, шунингдек уларни геоэкологик, муҳандислик-геологик ва муҳандислик-гидрогеологик изланишларда комплекс қўллаш имконияти инобатга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЛойиҳаолди ҳужжатларни ишлаб чиқиш босқичларида тоғ кавламалари орасидаги масофа 450 — 500 м дан ортиқ бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish149. Қоплама ва аралаш тоғ жинсларининг ўтилиш чуқурлиги танланадиган майдон вариантлари бўйича геологик қирқимнинг литологик-фациал хусусиятлари ҳамда гидрогеологик шароитларини ўрганишни таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур ўрганишлар ифлосланишнинг инфильтрация шароитлари, миграцияси ва локаллашувини, шунингдек грунтлар ва ер ости сувлари бўйича экологик ҳолатни ҳамда ифлосланишнинг жорий даражаси ва тарқалиш чуқурлигини аниқлашни таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЛойиҳаолди ҳужжатларини ишлаб чиқиш босқичларида қоплама ва аралаш тоғ жинслари ер юзасидан пастдаги биринчи сув ўтказмас қатламнинг ётиш чуқурлигигача ўтилиши, оддий шароитларда эса ўтилиш чуқурлиги 10 — 15 м гача қабул қилиниши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish150. Лойиҳаолди ҳужжатларини ишлаб чиқиш босқичларида экологик-гидрогеологик тадқиқотлар ушбу ШНҚнинг 31 — 34-бандларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГидрогеологик ва гидрокимёвий ҳолат бўйича маълумотларнинг даражаси ҳамда тўлиқлиги муҳандислик-геологик хаританинг қабул қилинган масштабига мос бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГеологик қирқимни ўрганиш чуқурлиги регионал сув ўтказмас қатламнинг ётиш чуқурлиги ёки сувнинг фаол алмашинув зонаси чуқурлиги билан белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish151. Лойиҳаолди ҳужжатларни ишлаб чиқиш босқичларида қуйидаги материаллардан фойдаланилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1:200 000 — 1:100 000 масштаблардаги муҳандислик-геологик ва муҳандислик-гидрогеологик сёмка материаллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1:50 000 масштабдаги мелиоратив қурилиш мақсадларида ўтказиладиган комплекс муҳандислик-геологик ва муҳандислик-гидрогеологик сёмка материаллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1:200 000 — 1:25 000 масштаблардаги геоэкологик ва картографик материаллар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish152. Кичик майдонли ҳудудларда, шунингдек балиқ хўжалиги объектлари мавжуд бўлган ёки қурилиши мўлжалланган участкаларда ишларнинг деталлиги 1:10 000 — 1:5 000 масштабларга мос бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish153. Лойиҳаолди ҳужжатларни ишлаб чиқиш босқичида экологик-гидрогеологик тадқиқотларда қуйидагилар таъминланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидрокимёвий ҳолатни умумий баҳолаш ҳамда техноген омилларнинг ер ости сувлари сифатининг шаклланишига таъсири даражасини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер ости сувларининг ифлосланишдан муҳофазаланганлик даражаси бўйича ҳудудлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарсозлик фаолияти объектини қуриш ва ундан фойдаланиш оқибатида ер ости сувларининг сатҳи, кимёвий таркиби, ҳарорати ва режимининг ўзгариш эҳтимолини дастлабки прогноз қилиш ҳамда моделлаштириш учун зарур бўлган ҳисобий параметрларни аниқлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish154. Лойиҳаолди ҳужжатларини ишлаб чиқиш босқичларида тупроқ тадқиқотлари ушбу ШНҚнинг 45 — 56-бандларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish155. Атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш лойиҳасида объект жойлашган ҳудуддаги тупроқ қатламининг ҳолати қуйидаги маълумотларни ўз ичига олиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқ турлари ва гуруҳларининг тарқалиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқ профилининг тузилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгеокимёвий таркиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгумус, умумий азот, ҳаракатчан фосфор ва калий миқдори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув-физик хоссалари ва сув режими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлектр ўтказувчанлиги, ишқорийлик ёки кислоталилик (pH);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкатион алмашинув сиғими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув билан ажраладиган тузлар миқдори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэрозия ҳолати ва унинг хавфи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбиологик фаоллик, ифлосланиш даражаси ва санитария ҳолати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish156. Лойиҳаланаётган объектни қуриш ва ундан фойдаланиш натижасида тупроқ қатламида юз бериши мумкин бўлган ўзгаришларни прогноз қилиш қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқларнинг физик таъсирлар ва кимёвий ифлосланишга чидамлилигини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарсозлик фаолияти объекти таъсир зонасида тупроқ деградацияси хавфини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэрозия, дефляция, ер ости сувлари сатҳининг кўтарилиши каби салбий жараёнлар ривожланиш эҳтимолини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтехноген омиллар таъсирида бузилган ерларнинг ҳолатини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкимёвий ўзгаришлар (сульфатлар миқдорининг камайиши ва бошқалар) юз бериш эҳтимолини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарсозлик фаолияти объектнинг нормал фаолияти ҳамда авария ҳолатларида тупроқларнинг ифлосланиш хавфини аниқлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish157. Геология-қидирув, синов ва лойиҳа-тадқиқот ишлари амалга оширилганда, шунингдек қурилиш даврида ҳамда муҳандислик-коммуникация тармоқларини (шахтали қазиш ишлари, сақлагичлар, метрополитен, оқова сувларни тозалаш иншоотлари, чизиқли иншоотлар трассалари ва бошқалар) қуриш, улардан фойдаланиш ва консервациялаш жараёнида унумдор тупроқ қатламини сидириб олиш, уни вақтинчалик жойлаштириш ва сақлаш учун жой танлаш ишлари амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish158. Муҳандислик-экология изланишларини амалга ошириш жараёнида барча тоифадаги бузилган ерлар аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish159. Лойиҳаолди ҳужжатларни ишлаб чиқиш босқичларида тупроқ, грунт ҳамда ер усти ва ер ости сувларини текшириш ифлосланишнинг регионал табиий (фон) даражасини баҳолаш ва асосий ифлослантирувчи моддаларни аниқлаш мақсадида бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish160. Тупроқларда ва грунт сувларида назорат қилинадиган кимёвий моддалар ҳамда бирикмалар миқдори тўғрисида ишончли (ҳақиқий) маълумотлар мавжуд бўлмаганда, танланган участкаларнинг муқобил вариантлари учун битта «базавий» нуқтада тупроқ ва грунт сувларидан намуналар олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОлинган намуналар ҳар бир ер участкаси учун хос бўлган ифлосланиш кўрсаткичларининг асосий тўпламини аниқлашда фойдаланилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБундай кўрсаткичларга мишьяк, оғир металлар, нефт ва нефт маҳсулотлари, пестицидлар, аммоний азоти, олтингугурт бирикмалари, нитратлар, цианидлар, ароматик углеводородлар, бенз(а)пирен, полихлорбифениллар ҳамда енгил учувчан хлороорганик углеводородлар кириши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish161. «Базавий» нуқта учун майдонча ифлосланиш майдонининг кўзда тутилган тузилмасидан келиб чиққан ҳолда алоҳида (индивидуал) тарзда танланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish162. Тупроқ ва грунт сувларининг ифлосланиши бўйича кимёвий таркиб ва концентрациянинг комплекс кўрсаткичларини лаборатория шароитида аниқлаш ҳажми аниқланган (қидириб топилган) ифлосланиш манбаларидан келиб тушадиган ифлослантирувчи моддаларнинг таркибини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish163. Радиациявий ҳолатни ўрганиш ва баҳолаш ушбу ШНҚнинг 72 — 74-бандига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАҳоли пунктларида янги шаҳарсозлик фаолияти объектларини қуриш учун майдонлар танланаётганда пиёда усулда гамма-сёмка бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish164. Пиёда гамма-сёмка қадами 50 × 50 м дан ошмайдиган нуқталар тўри бўйича амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИфлосланиш эҳтимоли мавжуд бўлган жойларда нуқталар тўрини янада зичлаштиришга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНазорат нуқталари масштаби 1:10 000 дан кичик бўлмаган топографик режага туширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish165. Тўкма грунтлар тарқалган участкаларда муҳандислик-геологик бурғ қудуқларида гамма-нурланишнинг максимал дозаси (гамма-каротаж) ҳамда ер сатҳидан пастда жойлашган биринчи сувли горизонтдаги альфа-нурланишнинг умумий солиштирма фаоллиги аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish166. Ҳудудда радон хавфининг мавжудлиги ёки мавжуд эмаслиги ер ости сувлари ва тупроқда радон ҳамда радионуклидларнинг альфа-фаоллиги миқдорини ўлчаш орқали баҳоланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРадон хавфи аниқланганда грунтдан ажралиб чиқадиган радон оқими (эманация) зичлиги эманация сёмкаси орқали аниқланиши, бунда радон радиометрлари ёрдамида газсимон радон маҳсулотларининг қудуқлар, конлар ёки биноларга тарқалиши ўрганилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГрунт юзасидан ажралиб чиқадиган радон оқими зичлиги эриган қор сувлари ёки грунт сувлари босмаган участкаларда ўлчаниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish167. Лойиҳаолди ҳужжатларини ишлаб чиқиш босқичларида газ-геокимёвий тадқиқотларнинг вазифаси қурилиш лойиҳаланаётган ҳудудда газлар генерация қилувчи грунтлар мавжуд бўлган чиқиндихоналарни аниқлаш ҳамда уларнинг чегараларини белгилашдан иборат бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу вазифаларни бажариш учун турли йилларда тузилган топографик хариталарнинг ретроспектив таҳлили (рельеф шакллари ўзгаришларини аниқлаш мақсадида) бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚалинлиги 2,0 — 2,5 м дан кам бўлмаган тўкма грунтлар мавжуд бўлганда газ-геокимёвий тадқиқотлар дала шароитида ўтказилиши керак. Мазкур тадқиқотлар қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпрофиллар ва нуқталар тўри бўйича грунт ҳавосининг шпур сёмкасини (шпурлар чуқурлиги 0,8 — 1,0 м бўлганда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер юзасига яқин қатламдаги атмосфера ҳавосининг грунт қатламидан ер юзасига ажралиб чиқадиган биогаз оқими фаоллигини ўлчаш орқали (л/с·см²) эмиссия сёмкаси билан биргаликда газ сёмкасини.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЛойиҳаолди ҳужжатларни ишлаб чиқиш босқичларида сёмкалар 1:10 000 — 1:5 000 масштабларда қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish168. Зарарли физик таъсирлар ушбу ШНҚнинг 93 — 98-бандлари ҳамда 100 — 108-бандларига мувофиқ ўрганилиши ва баҳоланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-боб. Лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқиш учун муҳандислик-экология изланишлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish169. Лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқиш учун муҳандислик-экология изланишлари қурилиш лойиҳасини (ишчи лойиҳа) ишлаб чиқиш босқичида ёки ишчи ҳужжатларни ишлаб чиқиш босқичида бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish170. Лойиҳа ҳужжатларини тайёрлаш учун муҳандислик-экология изланишлари қуйидаги мақсадларда амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлойиҳаолди ҳужжатларни ишлаб чиқиш босқичларида олинган атроф-муҳит ҳолати бўйича маълумотлар ва материалларни аниқлаштириш, таъсир зоналари чегараларини аниқлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкологик таваккалчиликни (рискни) баҳолаш ҳамда корхоналар, бино ва иншоотлар қурилиши лойиҳасида «Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш» бўлимини ишлаб чиқиш учун зарур материалларни олиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish171. Лойиҳа ҳужжатларини асослаш учун муҳандислик-экология изланишлари материаллари қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishобъект қурилиши бошлангунига қадар атроф-муҳит таркибий қисмларининг ҳолати ҳамда ифлосланишнинг табиий (фон) кўрсаткичлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкотизимлар ҳолатини баҳолаш, уларнинг таъсирларга бардошлилиги ва тикланиш қобилиятини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий шароитларнинг тахмин қилинаётган таъсирларга сезгир бўлган асосий атроф-муҳит таркибий қисмлари бўйича таъсир зонасининг чегараларини аниқлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш бўйича чора-тадбирларни белгилаш (ташкил этиш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлокал экологик кузатув дастури бўйича таклифлар, шунингдек лойиҳаолди босқичида кузатувлар олиб борилган бўлса, кузатувларнинг биринчи цикли натижаларини таҳлил қилиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish172. Шаҳарсозлик фаолияти объект тугатилганда (демонтаж қилинганда) материаллар таркибида қуйидаги маълумотлар ўрганилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарсозлик фаолияти объекти фаолияти натижасида атроф-муҳит деградациясини баҳолаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкологик ҳолат ёмонлашуви оқибатларини ҳамда уларнинг аҳоли соғлиғига таъсирини баҳолаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish173. Лойиҳа ҳужжатларини асослашда муҳандислик-экология изланишлари материалларидан лойиҳа ечимларига мос равишда тузатишлар киритиш учун фойдаланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish174. Қуйидаги йўналишлар бўйича қўшимча маълумотлар тўпланишига йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishизланишлар олиб бориладиган ер участкаси ҳудудида жойлашган ишлаб чиқариш объектларида қўлланиладиган моддалар ва технологиялар тўғрисидаги маълумотлар, шунингдек қаттиқ маиший чиқиндиларнинг морфологик таркиби тафсилотлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўрганилаётган ҳудудларнинг кимёвий ва радиоактив ифлосланиш даражаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishяқин атрофда жойлашган корхоналардан чиқариб ташланадиган ўзига хос заҳарли моддаларнинг таркиби ва миқдори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқишлоқ хўжалигида қўлланилган заҳарли кимёвий препаратлар (химикатлар) ва пестицидларнинг номенклатураси ҳамда қўлланилган миқдори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳитнинг авариялар оқибатида ифлосланиши фактлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтехноген объектлар тўғрисидаги маълумотлар (карьерлар, терриконлар, рухсат этилмаган чиқинди ташлаш жойлари, саноат ва маиший қаттиқ чиқинди полигонлари, қурилиш материаллари корхоналари ва омборлари, шунингдек юқори радиоактивликка эга бўлган ва консервацияга мўлжалланган объектлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер ости оқова сув коллекторлари ҳамда маҳсулот элтувчи қувурлар схемалари, уларнинг техник ҳолати ва улардан суюқлик сизиб чиқиши фактлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўрганилаётган ер участкасига яқин жойлашган объектларда содир бўлган йирик авариялар, заҳарли модда ва чиқиндиларнинг сизиб чиқиши фактлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish175. Масофадан туриб зондлаш тадқиқотлари (йирик масштабли сёмкаларни дешифровка қилиш) ушбу босқичда ёрдамчи усул ҳисобланади ҳамда қурилиш майдончалари ва уларнинг атрофидаги 8 — 10 км зона доирасида йўналишли кузатувлар олиб бориш назарда тутилган тақдирда бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish176. Йўналишли (маршрутли) кузатувлар мазкур ШНҚнинг 20, 21-бандлари талабларига мувофиқ қабул қилинган муҳандислик-геологик сёмка масштабларига мос аниқликда амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish177. Қурилиш майдони ва унинг атроф ҳудудларини ўрганиш қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЛойиҳаланаётган шаҳарсозлик фаолияти объектининг атроф-муҳитга таъсирини белгиловчи табиий ландшафт, геоморфологик, муҳандислик-геологик ва гидрогеологик шароитларни аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуддан ҳозирги ва бундан 40 — 50 йил аввал фойдаланилганлик ҳолатини ҳисобга олган ҳолда тупроқ, грунт ва ер ости сувлари учун ифлосланиш манбаи бўлиши эҳтимоли мавжуд шаҳарсозлик фаолияти объектларини аниқлаш (саноат ва қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришлари, омборхоналар, саноат ҳамда чиқинди полигонлари, якка ва гуруҳ сув тортиб олиш иншоотлари, оқова сувларни чиқариб ташлаш коллекторлари, ер ости муҳандислик-коммуникация тармоқлари, маҳсулот элтувчи қувурлар, суюқлик тиндиргичлари, оқова сувларни тозалаш иншоотлари, содир бўлган авариялар, радиоактив ва заҳарли моддаларнинг оқиб (сизиб) чиқиши);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishифлослантирувчи моддаларнинг миграцияси мумкин бўлган йўналишларни, уларнинг участка доирасида чекланиши (локаллашуви) ва ташқарига чиқарилиши эҳтимолини аниқлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish178. Тоғ кавламалари, разведка ва кузатувлар учун мўлжалланган бурғилаш қудуқлари геоэкологик ҳамда муҳандислик-геологик изланишларда биргаликда фойдаланиш имконияти ҳисобга олинган ҳолда кавланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚўшимча тоғ кавламалари геокимёвий, гидрокимёвий ва геофизик аномалияли участкаларда ҳамда ифлосланиш тўпланиши тахмин қилинадиган жойларда, ифлосланишнинг ер юзаси бўйлаб ва чуқурлик бўйича тарқалишини аниқлаш мақсадида ўтилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish179. Тажриба-фильтрация ишлари натижалари қуйидаги мақсадларда қўлланилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳисобий параметрларни аниқлаш учун махсус ҳисобий схемалар ва моделларни тузиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishобъектни қуриш ва ундан фойдаланиш жараёнида экологик ҳолатга таъсир этувчи гидрогеологик ва гидрокимёвий шароитларнинг ўзгариш эҳтимолини прогноз қилиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish180. Сув таъминоти учун фойдаланилмайдиган ер ости сизот (грунт) сувлари сифатини геоэкологик текшириш ва баҳолаш ушбу ШНҚнинг 57-бандига мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish181. Тупроқ ва грунтларнинг кимёвий таркиби ҳамда ифлосланиш концентрациясини аниқлаш бўйича геоэкологик текширишлар амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish182. Лойиҳаолди ҳужжатларини тайёрлаш босқичида ўтказилган тупроқ тадқиқотлари натижаларига кўра, ифлослантирувчи моддаларнинг миқдори табиий (фон) миқдорларидан, РЕМКдан ёки РЕМДдан (СанҚваН 0191-05) юқори бўлса, бундай участкалар қўшимча ўрганилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТупроқ ва грунтларнинг физик-механик ҳамда фильтрация кўрсаткичларини аниқлаш ишлари муҳандислик-геологик изланишлар таркибида амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish183. Тупроқ, ер ости ва ер усти сувлари, шунингдек оқова сувлардаги ифлосланишни лаборатория шароитида ўрганиш ушбу ШНҚнинг 70-бандига мувофиқ бажарилиши ҳамда кимёвий элементлар ва бирикмалар таркибини аниқлашни таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТаҳлил қилинадиган моддалар рўйхати «базавий» текширувлар ҳамда лойиҳаолди босқичда олинган маълумотлар асосида белгиланиши, бунда ер участкаси жойлашган ҳудуддаги саноат корхоналарининг хусусиятлари, шунингдек участка ва унга ёндош ҳудудларда ўтказилган йўналишли (маршрутли) кузатувлар натижалари инобатга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish184. Радиациявий ҳолат ушбу ШНҚнинг 72 — 74-бандларига мувофиқ баҳоланиши лозим. Радиациявий сёмка нуқталар орасидаги масофа 50 × 50 м дан ортиқ бўлмаган тўр бўйича амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish185. Турар жой ҳамда ижтимоий-маиший бино ва иншоотлар учун радонга қарши зарур муҳофаза синфи тупроқдан ажралиб чиқадиган радон оқими зичлигига боғлиқ равишда қуйидаги жадвалга мувофиқ аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРадонга қарши муҳофаза синфлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-жадвал | |
Бино майдони бўйлаб грунт юзасида радон оқимининг ўртача зичлиги, мБк/(м2 с) | Бинонинг радонга қарши талаб қилинган муҳофаза синфи (тавсифи) |
80дан кам | I (Радонга қарши муҳофаза норматив шамоллатишни (вентиляцияни) таъминлаш орқали амалга оширилади) |
80 дан 200 гача | II (Ўртача радонга қарши муҳофаза) |
200 дан ортиқ | III (Кучайтирилган радонга қарши муҳофаза) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish186. Радон оқими зичлиги назорат нуқталарида ўлчаниши, назорат нуқталари олдиндан белгиланган нуқталар тўрининг кесишиш нуқталарида жойлаштирилиши ҳамда нуқталар орасидаги масофа мазкур ШНҚнинг 8-жадвалига мувофиқ участканинг радон бўйича хавфлилик даражасини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚурилиш майдони доирасида назорат нуқталари сони 20 тадан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўрдаги назорат нуқталари орасидаги масофа
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-жадвал | ||
Участканинг тавсифи | Тўрдаги назорат нуқталари орасидаги тавсия қилинадиган масофа, м | |
Қурилиш бўлмайдиган майдонда | Қурилиш майдонида | |
Радон бўйича потенциал хавфсиз | - | 10 — 20 |
Радон бўйича потенциал хавфли | 100 | 5 — 10 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish187. Радон оқими зичлиги тупроқ юзасида, хандақ тубида ёки бино пойдеворининг пастки қисмида ўлчаниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМуз юзасида ҳамда сув билан қопланган майдонларда ўлчашларни амалга оширишга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish188. Радон оқими зичлигини ўлчаш назорат нуқталарида радон сорбенти билан жиҳозланган тўпловчи камераларда фотоплёнкани маълум вақт давомида таъсирга қўйиш (экспозиция) усули билан амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРадиометрик қурилмаларда сорбентга тўпланган радондан ҳосил бўлган парчаланиш маҳсулотларининг бета ёки гамма-нурланиш фаоллиги бўйича оқим миқдори аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish189. Газ ҳосил қилувчи тўкма грунтлар тарқалган участкаларда бажариладиган газ-геокимёвий тадқиқотлар лойиҳа босқичларида газ-геокимёвий аномалиялар чегараларини аниқлаштириш ҳамда грунт қатламининг вертикал бўйича газ-геокимёвий зоналлигини белгилашга қаратилиши лозим. Бунда қуйидагилар бажарилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер юзасига яқин қатламларда ўтказиладиган тадқиқотлар (шпурлар ёрдамида грунт газининг 1:2000 — 1:500 масштаблардаги сёмкаси ҳамда эмиссия сёмкаси);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшпурлар ёрдамида турли чуқурликларда текширишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбурғилаш қудуқларида геокимёвий текширишлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish190. Ер юзасига яқин қатламларда бажариладиган сёмкалар натижаларига кўра газ майдони тузилмасининг хусусияти биогазнинг алоҳида таркиби бўйича аниқлаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish191. Бурғилаш қудуқларида олиб бориладиган газ-геокимёвий тадқиқотлар қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқудуқ ичидаги грунт ҳавосидан намуналар олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтлардан намуналар олиб, уларнинг газ билан тўйинганлик даражасини, газ ҳосил қилиш қобилиятини ҳамда Сорг миқдорини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқатламма-қатлам намуналар олиб, метан ҳосил қилувчи ва уни парчаловчи микрофлора фаоллигини (грунт таркиби ва намлик ҳолати ҳисобга олинган ҳолда) микробиологик таҳлил қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер ости сувларидан намуналар олиб, уларда эриган биогаз миқдорини аниқлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish192. Лаборатория шароитларида қуйидаги таркибий қисмларнинг кимёвий таркиби ўрганилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунт ғовакларидаги эркин газ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтларнинг газ фазаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэриган газлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер юзасига яқин атмосфера ҳавосига аста-секин ўтувчи (диссипацияланувчи) биогаз.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish193. Чиқиндихоналарнинг газ ҳосил қилувчи чегаралари ҳамда газ майдонларининг тузилмаси текширилган нуқталарни топографик боғлаш асосида майдон режаларида ва геологик қирқимларда келтирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 1.02.05-24 «Қурилиш учун муҳандислик-экология изланишлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМуҳандислик-экология изланишлари натижалари бўйича тузилган техник ҳисоботнинг таркиби ва мазмуни
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Муҳандислик-экология изланишлари натижалари бўйича техник ҳисобот (бундан буён матнда техник ҳисобот деб юритилади) қуйида келтирилган мазмундаги бўлимларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) кириш қисмида қуйидагилар келтирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳандислик-экология изланишларини амалга ошириш учун асос;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳандислик-экология изланишлари вазифалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳандислик-экология изланишлари ҳудуди (ер участкаси майдони, чизиқли иншоот трассалари, уларнинг вариантлари)нинг жойлашган жойи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлойиҳаланаётган шаҳарсозлик фаолияти объекти тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбажариладиган ишлар тури, ҳажми ва бажариш муддатлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishалоҳида иш турларини амалга ошириш услуби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishижрочи ташкилотлар таркиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳандислик-экология изланишлари дастуридан четга чиқишлар ва уларни асослаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий ландшафт, иқлимий ва физикавий-геологик шароитларда ўхшаш (аналог) объектлар маълумотлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) табиий ва техноген шароитларнинг қисқача тафсилоти бўлимида қуйидагилар келтирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжой рельефи, табиий ландшафт ва иқлим шароитлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий чегаралари (тоғлар, дарёлар, ўрмонлар, фациялар ва уларнинг тарқалиш хусусиятлари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг ўзлаштирилганлик даражаси (бузилганлик), ботқоқланиш, эрозия, чўлланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар (мақоми ва режими);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидрологик, геоморфологик, геологик, гидрогеологик ҳамда муҳандислик-геологик шароитлар тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) тупроқ шароитлари, ўсимлик дунёси бўлимида қуйидагилар келтирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқларнинг турлари, уларнинг ер участкаси майдони бўйлаб тарқалганлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфизикавий-кимёвий хусусиятлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўсимликларнинг эндемик, реликт турлари, асосий туркумлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўсимликларнинг агросенозлари, уларнинг ҳолати ва қўриқланиш тизими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўсимликларнинг камёб ва йўқолиб кетиш хавфи бўлган ва Қизил китобга киритилган турлари тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) ҳайвонот дунёси бўлимида қуйидагилар келтирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёввойи ҳайвонларнинг турлар бўйича таркиби, яшаш жойлари бўйича тарқалганлиги, миграция йўллари, камёб ва йўқолиб кетиш хавфи бўлган ва Қизил китобга киритилган турлари ва уларнинг қўриқланиш тизими тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) ҳудуддан хўжалик нуқтайи назаридан фойдаланиш бўлимида қуйидагилар келтирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер фондининг тузилмаси, инфратузилмаси, ерларнинг мелиоратив ҳолати, мелиорация тўғрисида, ишлаб чиқариш ва ноишлаб чиқариш соҳалари ҳамда ифлосланишнинг асосий манбалари тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэ) ижтимоий соҳа бўлимида қуйидагилар келтирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаҳолининг сони, бандлиги ва ҳаёт даражаси, демографик, санитария-эпидемиология ва тиббий-биологик шароитлари ва касалланиш тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishж) моддий маданий мерос объектлари бўлимида қуйидагилар келтирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмоддий маданий мерос объектлари ҳолати, сақланиши ва реставрация қилиниши истиқболи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳандислик муҳофазасининг ҳолати ва унинг самарадорлиги, бино ва иншоотлар заминининг деформацияси (агар у мавжуд ва аниқланган бўлса) хусусияти ва юз беришининг сабаблари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Техник ҳисобот ушбу илованинг 1-бандига қўшимча равишда қуйидаги бўлимлар ва маълумотларни ўз ичига олиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг ҳозирги экологик ҳолати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуд экологик ҳолатининг комплекс тавсифи, табиий ландшафт тавсифи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳитнинг таркибий қисмлари, ер усти ва сув экотизимлари ҳолати, шунингдек уларнинг техноген таъсирларга бардошлилиги ҳамда қайта тикланиш имкониятлари тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатмосфера ҳавоси, тупроқ, ер ости сувлари ва ер усти сувларининг кимёвий, биологик, радиациявий ҳамда физик (шовқин, электромагнит ва бошқа) ифлосланиши тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув ресурслари ва сув билан таъминлаш манбалари ҳолати, ер усти сув объектларининг сувни муҳофаза қилиш зоналари, ер ости сувларининг муҳофазаланганлик даражаси ва санитария муҳофазаси зоналарининг мавжудлиги, шунингдек оқова сувларни тозалаш иншоотлари самарадорлиги тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг санитария-эпидемиологик ҳолати, аҳолининг яшаш ва дам олиш шароитлари тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарсозлик фаолияти объектининг таъсири зонасида тупроқ сифати ёмонлашиши, ўсимлик ва ҳайвонот дунёсига етказилиши мумкин бўлган зарар прогнози;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishамалга оширилиши мўлжалланган хўжалик ва бошқа фаолиятнинг ижтимоий оқибатлари, шунингдек муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар, моддий маданий мерос объектлари, рекреация зоналари ва бошқа объектларга таъсирининг прогнози.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Техник ҳисобот ушбу илованинг 1 ва 2-бандларига қўшимча равишда қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) ҳудуднинг ҳозирги экологик ҳолати бўлимида қуйидагилар келтирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳитнинг кимёвий, физик, биологик ва бошқа ифлосланишлари бўйича аниқлаштирилган кўрсаткичлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳандислик муҳофазаси бўйича амалга оширилган чора-тадбирлар ҳамда уларнинг самарадорлиги тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) салбий ўзгаришлар эҳтимолини прогноз қилиш бўлимида қуйидагилар келтирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳит ифлосланишининг таркибий қисмлари бўйича прогноз қилинган кўрсаткичлар миқдори тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳитга таъсирнинг прогноз қилинган ҳисоб-китоблари ва моделлаштириш натижалари асосида таъсир зонаси тўғрисидаги маълумотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмўлжалланган хўжалик ва бошқа фаолият натижасида юзага келиши мумкин бўлган салбий таъсирлар (ифлосланиш) тарқалиши эҳтимоли мавжуд ҳудудларнинг чегаралари, ўлчами ҳамда конфигурацияси тўғрисидаги маълумотлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Мавжуд шаҳарсозлик фаолияти объектларининг ихтисослашувини ўзгартириш, уларни қайта қуриш, реконструкция қилиш ёки тугатиш учун бажарилган муҳандислик-экология изланишлари натижалари бўйича тузилган техник ҳисоботда қўшимча равишда мазкур объектдан фойдаланиш даврида юз берган табиий ва техноген муҳитдаги ўзгаришлар тўғрисидаги маълумотлар келтирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Техник ҳисобот қуйидаги иловаларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкологик вазифаларни ечиш учун ўтилган тоғ кавламалари каталоглари, шунингдек атроф-муҳит таркибий қисмларининг (тупроқлар, грунтлар, ер усти ва ер ости сувлари) ифлосланишини ўрганиш натижалари бўйича жадваллар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсанитария-эпидемиологик ва тиббий-биологик ҳолатнинг ўрганилганлиги тўғрисидаги статистик маълумотлар ҳамда бошқа тадқиқот материаллари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Техник ҳисоботнинг чизма қисми қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг ҳозирги экологик ҳолати харитаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпрогноз қилинган экологик ҳолат харитаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкологик ҳудудлаштириш харитаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгеоэкологик хариталар (харитани тузиш усули баён қилинган ҳолда) ҳамда ифлослантирувчи моддалар миграцияси, аккумуляцияси ва чиқиб кетиш йўллари ҳисобга олинган ҳолда объект ва унга ёндош ҳудуднинг таъсир зонаси схемаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфактик материаллар харитаси, шунингдек табиий ландшафт, тупроқ, ўсимлик, ўрмон ва ер тузиш хариталари ҳамда бошқа ёрдамчи картографик материаллар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Муҳандислик-экология изланишлари ўтказилаётган ҳудуднинг ҳозирги ва прогноз қилинаётган экологик ҳолати хариталари (схемалари) қуйидаги масштабларда тузилишига йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаъсир зонаси радиусидан келиб чиққан ҳолда 1:50 000 дан 1:10 000 гача масштабдаги топографик карталар асосида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг экологик хариталари (схемалари) 1:5 000 — 1:2 000 масштабларда, шунингдек танлаб олинган ер участкаси майдони бўйича 1:1 000 масштабда, ёндош ҳудудлар учун эса 1:25 000 — 1:10 000 масштабдаги топографик карталар асосида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Экологик ҳолат харитаси (схемаси)да қуйидагилар кўрсатилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурли хил ландшафтларнинг тарқалиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг функционал зоналаштирилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishифлослантиришнинг асосий манбалари жойлашуви ҳамда уларнинг тавсифи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishифлослантирувчи моддалар миграцияси мумкин бўлган йўллар, шунингдек ифлослантирувчи моддалар аккумуляцияси эҳтимоли мавжуд участкалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар, шу жумладан чучук ер ости сувлари конлари шаклланадиган зоналар ҳамда чекланган фойдаланиш талаб этиладиган зоналар (махсус ҳуқуқий режимли ҳудудлар, экологик чеклов зоналари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув тортиб олиш иншоотлари гуруҳларининг жойлашуви;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхавфли гидрометеорологик ҳодисалар, геологик жараёнлар ва техноген таъсирларга, шунингдек шамол ҳамда сув эрозиясига мойил ҳудудлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмоддий маданий мерос объектларининг жойлашуви;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидрокимёвий, геокимёвий ва радиациявий тадқиқотлар натижалари (тупроқдаги заҳарли моддалар концентрацияси коэффициентлари изолиниялари, ер усти, ер ости сувлари ва оқова сув намуналари таркибидаги ифлослантирувчи моддалар концентрацияси, атмосфера ҳавоси ва тупроқ қатламининг радиациявий ифлосланиши ва бошқалар) диаграммалар кўринишида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Прогноз қилинган экологик ҳолат харитаси (схемаси)да таъсирлар хусусияти ва маҳаллий шароитларнинг ўзига хос жиҳатларидан келиб чиққан ҳолда қуйидагилар кўрсатилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудуднинг табиий ландшафт тузилмасида кутилаётган ўзгаришлар (тупроқ деградацияси, чўлланиш жараёнлари, ўсимликлар дунёсининг трансформацияси, ўрмон майдонларининг қисқариши);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳитнинг алоҳида таркибий қисмларида кутилаётган ўзгаришлар (грунт сувлари сатҳининг кўтарилиши, сув ва тупроқ эрозияси, ботқоқланиш, ер ости сувлари сатҳининг кўтарилиши, шўрланиш, дефляция ҳамда бошқа хавфли жараёнларнинг ривожланиши);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурли тип ва турдаги ифлосланишларнинг тахмин қилинган тарқалиш динамикаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтабиий муҳит барқарорлиги даражаси бўйича ҳудуднинг умумий баҳосида кутилаётган ўзгаришлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 1.02.05-24 «Қурилиш учун муҳандислик-экология изланишлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМарказлаштирилган хўжалик-ичимлик сув таъминоти учун ер ости сув манбасининг сифатини назорат қилиш кўрсаткичлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Сувнинг органолептик кўрсаткичларига қуйидагилар киради:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнамуна олиш пайтидаги ҳарорат, °С;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20 °С да ҳиди (сифат кўрсаткичи ва балларда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20 °С да таъми (сифат кўрсаткичи ва балларда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60 °С да ҳиди (сифат кўрсаткичи ва балларда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishранги, градусларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлойқалиги, мг/дм³.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Сувнинг кимёвий таркиби кўрсаткичларига қуйидагилар киради:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishводород кўрсаткичи (pH);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбериллий, мг/дм³;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбор, мг/дм3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир, мг/дм3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмарганес, мг/дм3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмис, мг/дм3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмолибден, мг/дм3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаргимуш (мишьяк), мг/дм³;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнитратлар, мг/дм3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishумумий қаттиқлик, ммол/дм3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishперманганат оксидланиш, мгО/дм³;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХПК (кимёвий кислород сарфи), мгО/дм³;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқўрғошин, мг/дм3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishселен, мг/дм3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсульфид водород (H2S), мг/дм³;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishстронсий, мг/дм3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсульфатлар, мг/дм3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуруқ қолдиқ, мг/дм3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэркин углерод диоксиди (CO2), мг/дм³;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфтор, мг/дм3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхлоридлар, мг/дм3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрух, мг/дм³;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсаноат, қишлоқ хўжалик ва маиший ифлосланишлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Сувнинг микробиологик кўрсаткичларига қуйидагилар киради:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсапрофитли бактерияларнинг 1 см3 даги сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishичак таёқчалари гуруҳидаги бактерияларнинг (БГКП) 1 дм3 даги сони.