Hujjat kuchini yo‘qotgan 03.01.2024 07.12.2022 yildagi 234-son
03.01.2024
30.12.2022
Ko‘rinish
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
ONLINE TRANSLATE
Oʻzbekiston Respublikasi qurilish vazirining buyrugʻi, 07.12.2022 yildagi 234-son
Kuchga kirish sanasi
30.12.2022
03.01.2024
30.12.2022
Ko‘rinish
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
Hujjat kuchini yo‘qotgan 03.01.2024
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzbekiston Respublikasi qurilish vazirining
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
buyrugʻi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ShNQ 2.04.15-22 “Fotoelektrik stansiyalar (tizimlar)” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2022-yil 30-dekabrda hisobga olindi, hisob raqami 131]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
 LexUZ sharhi
Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2023-yil 1-dekabrdagi 404-sonli “ShNQ 2.04.15-23 “Fotoelektrik stansiyalar (tizimlar)” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyrugʻiga (hisob raqami 228, 03.01.2024-y.) asosan oʻz kuchini yoʻqotgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzbekiston Respublikasi Shaharsozlik kodeksiga asosan buyuraman:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. ShNQ 2.04.15-22 “Fotoelektrik stansiyalar (tizimlar)” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Mazkur buyruq Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi, Energetika vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi hamda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati bilan kelishilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Vazir B. ZAKIROV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Toshkent sh.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2022-yil 7-dekabr,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
234-son
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kelishildi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati boshligʻi B. YuSUPALIYEV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2022-yil 16-noyabr
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Favqulodda vaziyatlar vaziri A. KULDAShEV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2022-yil 26-noyabr
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vaziri Sh. XIDOYATOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2022-yil 24-noyabr
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Energetika vaziri J. MIRZAMAHMUDOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2022-yil 7-dekabr
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzbekiston Respublikasi qurilish vazirining 2022-yil 7-dekabrdagi 234-son buyrugʻiga
ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ShNQ 2.04.15-22 “Fotoelektrik stansiyalar (tizimlar)” shaharsozlik normalari va qoidalari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ushbu shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda ShNQ deb yuritiladi) quyosh fotoelektrik modullari va batareyalaridan foydalangan holda yangi qurilayotgan hamda loyiha quvvati 10 kVt gacha boʻlgan fotoelektrik stansiyalarni loyihalashtirish qoidalarini belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1-bob. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Ushbu ShNQda quyidagi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar keltirilgan:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
SanQvaN 0350-17 “Oʻzbekiston Respublikasining aholi yashash hududlarida atmosfera havosini muhofaza qilishning sanitariya meʼyorlari va qoidalari”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ShNQ 2.01.02-04 “Bino va inshootlarning yongʻin xavfsizligi”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ShNQ 3.01.04-04 “Tugallangan qurilish loyihalarini qabul qilish. Asosiy qoidalar”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
QMQ 2.01.03-96 “Seysmik hududlarda qurilish”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
QMQ 2.01.01-94 “Loyihalash uchun iqlim va fizik-geologik maʼlumotlar”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
OʻzDSt 3182:2017 “Avtonom fotoelektr tizimlari. Ishlash qobiliyatini nazorat qilish. Nazorat usullari”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
OʻzDSt 3076:2016 “Elektr tarmoqlariga ulanadigan quyosh fotoelektrik stansiyalari. Stansiyalarga, hujjatlarga, qabul qilish va tekshirish boʻyicha minimal talablar”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
OʻzDSt 3075:2016 “Fotoelektr tizimlari. Atamalar va taʼriflar”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
OʻzDSt 61853-1:2018 “Fotoelektrik modullar. Ishchi xarakteristikalarini aniqlash va energetik baholash. Ishchi xarakteristikalarini harorat va energiya yoritilganlikka bogʻliqlikda oʻlchash. Nominal quvvat”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
OʻzDSt 61215-1:2018 “Yer usti fotoelektrik modullar. Tuzilishini baholash va turini tasdiqlash. 1-qism. Sinov talablari”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
OʻzDSt 61215-2:2021 “Yer usti fotoelektrik modullar. Konstruksiyani baholash va turini tasdiqlash. 2-qism. Sinov jarayoni”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
OʻzDSt 61215-1-1:2018 “Yer usti fotoelektrik modullar. Tuzilishini baholash va turini tasdiqlash. Kristall kremniydan tayyorlangan fotoelektrik modullarini sinash uchun maxsus talablar”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
IEC 61215:2005 “Kremniy kristallidan tayyorlangan yer usti fotoelektrik modullar. Tuzilishini va namunaga binoan tasdiqlash”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
IEC 60364-7-712:2002 “Past kuchlanishli elektr qurilmalar. Maxsus elektr qurilmalariga yoki ularning joylashgan nuqtalariga qoʻyiladigan talablar. Fotoelektrik quyosh batareyalaridan foydalanadigan energiya tizimlar”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
IEC 61683:1999 “Fotoelektrik tizimlar. Invertorlar. Samaradorlikni oʻlchash tartibi”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
IEC 62109-1:2010 “Fotoelektrik energiya tizimlarida foydalanish uchun invertorlarning xavfsizligi. Umumiy talablar”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
IEC/TS 62548:2013 “Fotoelektrik batareyalar. Texnik shartlar”;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
IEC 60364-5-54:2011 “Past kuchlanishli elektr qurilmalari. Yerga ulanuvchi himoya qurilmalari, himoya oʻtkazgichlari va potensiallarni tenglashtiruvchi himoyalovchi oʻtkazgichlar”.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2-bob. Atamalar va taʼriflar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Ushbu ShNQda quyidagi atama va taʼriflardan foydalanilgan:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
fotoelement (bundan buyon matnda FE deb yuritiladi) — quyosh nurlanish energiyasini elektr energiyasiga aylantiruvchi eng sodda fotoelektrik qurilma;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
fotoelektrik modul (bundan buyon matnda FEM deb yuritiladi) — maxsus tuzilishga ega boʻlgan, toblangan oynadan va ikki tomonidan plyonka yordamida germetik yopishtirilgan quyosh fotoelementlaridan tashkil topgan monolit panel;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
fotoelektrik batareya (bundan buyon matnda FEB deb yuritiladi) — ketma-ket yoki parallel ulangan FEMlardan tashkil topgan quyosh nurlanish energiyasini elektr energiyasiga aylantiradigan qattiq tuzilishga ega qurilma;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
fotoelektrik stansiya (bundan buyon matnda FES deb yuritiladi) — quyosh nurlanishini elektr energiyasiga aylantirish orqali elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun bir yoki bir nechta FEBdan iborat energetik qurilma;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
invertor — FEB tomonidan ishlab chiqarilgan oʻzgarmas tokni oʻzgaruvchan bir fazali 220V/50 Nz yoki uch fazali 380V/50 Nz ga aylantirish uchun moʻljallangan elektron qurilma;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
kontroller — akkumlyatorlarning zaryad-razryadlanishini va FEB energiya manbalarini boshqaradigan elektron qurilma;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
akkumulyator batareyasi (bundan buyon matnda AB deb yuritiladi) — energiyani jamlash va saqlash uchun moʻljallangan qayta ishlatiladigan tok manbai boʻlib, qaytariluvchi oksidlanish-qaytarilish reaksiyasiga asoslangan, parallel yoki ketma-ket ulangan ikki yoxud undan ortiq elektr galvanik elementlardan tashkil topgan qurilma.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
zaryadlovchi qurilma — ABni zaryadlovchi elektron qurilma boʻlib, elektr akkumulyator batareyalarini va qayta zaryadlanuvchi batareyalarni tashqi manbadan zaryadlash uchun elektron qurilma, elektr energiya oʻzgaruvchan elektr tarmogʻidan olinadi. Avtomatik, yarim avtomatik va qoʻlda boshqariladigan turlari mavjud.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
MPPT — batareyani zaryad-razryadlash hamda quyosh panellari bilan ishlashini amalga oshiradigan qurilma.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3-bob. FESni loyihalashtirish va uning elektromexanik qismlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3. Yangi FESni loyihalashtirish mazkur ShNQ talablari, shuningdek qurilish hududining iqlimiy, muhandislik, geologik va boshqa shart-sharoitlarni inobatga olgan holda ishlab chiqilgan texnik-iqtisodiy asoslarga koʻra amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4. FESni loyihalash zamonaviy va yuqori texnologik asbob-uskunalardan foydalangan holda yuqori ilmiy-texnik darajada amalga oshirilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5. FESni loyihalashda quyidagi asosiy texnik yechimlarni eʼtiborga olish lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
dastlabki moliyalashtirilgan mablagʻlarni va ishlab chiqarish sarf-xarajatlarini maksimal tejash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
uskunaning ishonchli va mustahkam ishlashini taʼminlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
material va metall sarfini kamaytirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
atrof-muhitni muhofaza qilish, shuningdek SanQM 0350 ga binoan ishlab chiqarish va texnik xodimlar uchun normal sanitariya-maishiy sharoitlar yaratish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6. FESlarni loyihalashda barcha energiya yoʻqotishlar, shuningdek ularning joylashuvi, quyosh nurlanishi hamda iqlim sharoitida elektr energiyasini ishlab chiqarishda foydalaniladigan FESning maksimal imkoniyatlari hisobga olinishi zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
7. FESni loyihalashda quyidagilar eʼtiborga olinishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tokning yuqori yuklanishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qarshi himoya (izolatsiya) parchalanishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻz DSt 3182:2017 va IEC 62124:2004ga muvofiq kuchlanish ortishidan himoyalanish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
8. FES binolarining tomlarida oʻrnatilgan evakuatsiya yoʻllarining soni va joylashuvi ShNQ 2.01.02 ga muvofiq boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
9. FES qurilishi uchun quyosh energiyasining zarur miqdori taʼminlanadigan tekis yoki nishab yer maydoni tanlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
10. FES ni loyihalashda maydonning geografik joylashuvi hamda hududning iqlimiy xususiyati tavsifi eʼtiborga olinishi lozim (quyosh nurlanishi parametrlari, shamol esishi darajasi va mahalliy omillar, quyosh nurlari oqimiga va shamolning shakllanishiga taʼsir qiladigan relyef, oʻsimliklar, maydondagi binolar va shu kabilar).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
11. FES joylashtirilishi mumkin boʻlgan uchastkaning chegaralarida qurilish bazasini tashkil etishdan oldin qurilish uchun sharoitlarni, belgilangan texnik parametrlarga (boʻylama hamda koʻndalang yonbagʻirlarga, oʻlchamlarga, burchak radiusiga va boshqalarga) ega boʻlgan texnologik yoʻlaklarni hamda montaj qilish maydonchalarini tashkil qilish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Shuningdek, FES yer ustida joylashganida erning gidrografik xususiyatlari (er usti va yer osti suvlari, oqimlar, botqoqliklar) hamda erning oʻziga xos xususiyatlari (qiyaliklar, jarliklar va dashtlar) inobatga olingan holda maydonning yer qatlami sharoitlari hisobga olinishi lozim. Panellarning oraliq masofasida soyalanish darajasini hisoblash mazkur ShNQning 1-ilovasida keltirilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
12. FESni loyihalashda FEBni joylashtirish rejasi ishlab chiqilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
13. FESda FEBni maqbul joylashtirishda quyidagilarni eʼtiborga olish lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FESning tanlangan maydoni uchun quyosh nurlari maksimal darajada tushishi mumkin boʻlgan joy;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
quyosh insolatsiyasiga taʼsir koʻrsatuvchi tabiiy (oʻrmon, ekinzorlar, balandliklar va boshqalar) va sunʼiy (binolar, baland imoratlar va boshqalar) omillar, yer yuzasi notekisligi hamda atrof muhitning boshqa taʼsir etish xususiyatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
shamolning FES maydonida joylashgan FEBning mahkamlangan konstruksiyasiga taʼsiri;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
minimal kapital, qurilish-montaj xarajatlari va butun ish davri uchun foydalanish xarajatlari bilan elektr energiyasini maksimal darajada ishlab chiqishni taʼminlash zaruriyati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
14. Muayyan maydoncha chegarasida zarur quvvatga ega boʻlgan FEBni joylashtirish sxemasini ishlab chiqishda quyidagi jihatlar hisobga olinishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
elektr energiyasini ishlab chiqarishni maksimal darajada koʻpaytirish va ularning oʻzaro soyalari taʼsirida yoʻqotishlarni minimallashtirish maqsadida FEB oʻrtasidagi optimal masofani aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
chang, shamol esadigan yuqori intensivlik mavjud boʻlgan joylarda, shamol va havo xususiyatlarining salbiy taʼsiridan himoya qiladigan obyektlarga nisbatan FEB joylashishiga eʼtibor qaratish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FES joylashgan joylarda sanitariya qoidalari va normalariga rioya qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qurilish maydonchasini koʻrib chiqilayotgan iqlimiy sharoitda mavjud infratuzilma va cheklovlarni hisobga olgan holda tashkil etish imkoniyati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
15. FESni loyihalashda FEMning qiya yuzasiga tushadigan quyosh energiyasi miqdori (yoki quyosh nurlanishining intensivligi), FEMning meʼyoriy gorizontal yuzasi va janubiy yoʻnalish (FES azimuti oʻrtasidagi burchak bilan tavsiflanadigan janubga nisbatan yoʻnalishga bogʻliqligi) eʼtiborga olinishi kerak. Standart sharoitlarda quyosh nurlanishining maksimal intensivligini oʻlchash va aniqlash mazkur ShNQning 2-ilovasiga muvofiq amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
16. FESni loyihalashda FEB uchun massivning quyidagi turdagi uskunalarini oʻrnatish mumkin:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
burchak ostida oʻrnatiluvchi massivlar (quyosh nurlanishining maksimal miqdorini hisobga olish uchun FEMlar gorizontga nisbatan muayyan burchak ostida oʻrnatiladi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bitta aylanish oʻqiga ega boʻlgan (bir koordinatli), quyoshning yoʻnalishini kuzatuvchi tizimga ega massivlar (gorizontga nisbatan maʼlum burchak bilan joy kengligini hisobga olgan holda joylashtiriladi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ikkita aylanish oʻqiga ega boʻlgan (ikki koordinatli), quyoshning yoʻnalishini kuzatuvchi tizimga ega massivlar (gorizontga nisbatan har xil yoʻnalishda joylashtirilgan, ikki oʻq atrofida aylanuvchi qurilmalar. Odatda, bu oʻqlar bir-biriga nisbatan perpendikulyar boʻladi).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Yerga nisbatan harakatsiz boʻlgan oʻq asosiy hisoblanadi. Pozitsiyasi asosiy oʻqqa nisbatan aniqlanadigan oʻq qoʻshimcha oʻq hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Quyoshning yoʻnalishini kuzatuvchi tizimlarga ega ikki oʻqli tizim gorizontga nisbatan bir yoʻnalishda harakatlanuvchi bir nechta aylanish oʻqlaridan iborat boʻlishi mumkin (qoʻshimcha oʻq yoʻnalishi boʻyicha).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
17. FEMning koʻtarib turuvchi konstruksiyasi va oʻrnatish mexanizmi QMQ 2.01.03 talablariga muvofiq boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FEMning koʻtarib turish ustuni yuk koʻtarish xususiyatlari OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) ga muvofiq boʻlishi kerak. Fotoelektrik modullarni qurish va loyihalashda shamol yuklamalari taʼsiriga alohida eʼtibor berilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
18. FEMni oʻrnatishda ishlab chiqaruvchining tavsiyalariga muvofiq haroratning deformatsiyalari uchun kompensatsiya berilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
19. FESni loyihalash va qurishda FEMga tushadigan ogʻirlikni kamaytirish uchun shamol, qor, toshqinning seysmik taʼsiri hamda qoʻshimcha yuki hisobga olinishi va u Oʻz DSt IEC 61215-1:2018 (IEC 61215-1:2016, IDT) ga muvofiq boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Shamol tezligi taʼsirini baholash uchun shamolning maksimal tezligi uzoq muddatli ob-havo maʼlumotlarini tahlil qilish asosida tanlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
20. FEM tuzilmasini hisoblashda yogʻingarchilik (qor, muz va boshqa yogʻingarchiliklar) miqdori QMQ 2.01.01 ga muvofiq qabul qilinishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FEMni binolarning tomlariga oʻrnatishda FESning yuk koʻtarish qobiliyati hisobga olinishi hamda OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) ga muvofiq boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
21. FESning maʼlum bir hududida suv toshqini sodir boʻlganda yoki daryo, koʻl va suv havzasida suv sathining koʻtarilganda, FESni umumiy tarmoqdan uzish imkoniyati taʼminlanishi zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Agar FESlar avtonom boʻlsa, ularni batareyalardan uzish taʼminlangan boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
22. Tuzilmalarni loyihalashda haroratning oʻzgarishini hisobga olish hamda OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) ga muvofiq qoʻllab-quvvatlovchi tuzilmalarga va FEMni mahkamlash mexanizmlariga eʼtibor qaratish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
23. FEM quyosh inshootlari korroziyaga chidamli boʻlgan alyuminiy yoki sirlangan poʻlat materiallaridan yasalishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
24. FEBni erga oʻtkazuvchanlik (zazemleniye) boʻyicha loyihalashda Oʻz DSt/IEC 60364-7-712: 2002 talablariga rioya etilishi hamda erga oʻtkazish tizimining toʻliq konfiguratsiyasi hisobga olinishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bunday hollarda quyidagi vazifalar hal qilinishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ekspluatatsion yoki konstruktiv sabablarga koʻra zarur boʻlganda yuqori kuchlanishli kabellarni erga oʻtkazish (funksional erga oʻtkazish tizimi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
chaqmoqdan himoya qilish yoki potensialni tenglashtirish maqsadida ochiq oʻtkazuvchan qismlarni erga ulash (himoya erga oʻtkazish tizimi).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4-bob. Fotoelektrik stansiyalarning asosiy va yordamchi elementlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
25. FES qurilmalarini tanlashda OʻzDSt/IEC 3076:2016 (IEC 62446:2009, NEQ) talablariga javob beradigan FElardan, FEM va FEBlardan foydalanish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FESning asosiy qurilmalari quyidagilardan iborat:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FEMlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
invertorlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
nazorat qiluvchilar (kontrollerlar);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
AB;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ulash simlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
boshqaruv panellari (qoʻshuvchi va ajratuvchi qutilarda).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FESning yordamchi elementlari quyidagilardan iborat:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ABni mikroprotsessorli zaryad-razryadlantirish kontrolleri;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ABni zaryadlovchi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
26. FEM quyosh elementlar toʻplamidan (fotoelektrik oʻzgartirgichlardan) tashkil topgan boʻlib, quyosh energiyasini elektr energiyasiga toʻgʻridan-toʻgʻri oʻzgartiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Talab qilinayotgan quvvatda FEM turini tanlash konstruktiv va texnik xususiyatlar bilan belgilanadi hamda Oʻz DSt/IEC 61853-1:2018, Oʻz DSt/IEC 61215-1:2018 va Oʻz DSt/IEC 61215-1-1:2018 talablariga javob berishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
27. FESning asosiy qismi FEMlardan iborat boʻlib, FEMlarda oʻzaro bogʻlanganda katta quvvat olish uchun moʻjallangan FEBlar tashkil qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
28. FEBlar isteʼmolchi zanjir uskunasiga quyidagi usullarda ulanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FEBlarni energiyani saqlash moslamasini oʻz ichiga olgan doimiy tok kuchlanishiga ulash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FEBlarni AB qurilmasiga ulash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FEBlarni oʻzgaruvchan tok qurilmalariga (zanjiriga, elektr tarqatish tarmogʻiga) oddiy ajratgichli invertor orqali ulash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FEBlarni oʻzgaruvchan tok qurilmalariga (zanjiriga) invertor orqali ulash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
aralash usulda ulash (bir nechta turdagi uskunalarga ulash).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
29. Quyosh batareyalari tomonidan ishlab chiqariladigan energiyani oʻzgaruvchan 220 V/50 Gts yoki uch fazali 380 V/50 Gts oqimlariga aylantirish uchun turli xil invertorlar mavjud boʻlib, ular quyidagilar boʻyicha bir-biridan farqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
quvvat bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
doimiy tok tomonidagi kuchlanish bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
chiqish signali shakli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻrnatilgan zaryadlovchi qurilma va toʻgʻridan-toʻgʻri energiya taʼminoti tizimi bilan (boshqa oʻzgaruvchan tok manbasidan);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
analog yoki impulsli zanjir bilan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Invertorlar toʻliq avtonom tizimlarda ishlatiladi yoki elektr energiyasini toʻgʻridan-toʻgʻri tarmoqqa uzatish uchun moʻljallanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
30. Fotoelektrik tizimlar uchun invertorni tanlashda uning quyidagi xususiyatlariga eʼtibor berish lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
nominal quvvat (doimiy quvvatlash uchun invertorga ulanishi mumkin boʻlgan kuchlanishning umumiy quvvat yigʻindisi boʻlib, nominal quvvat doimiy kuchlanishdan kamida 20 — 30 foiz qoʻshimcha bilan tanlanadi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
eng yuqori quvvat (bu quvvatning maksimal qiymati boʻlib, ABda ishlaganda invertorning juda qisqa vaqt oraligʻida bardosh bera oladigan quvvati hisoblanadi, shuningdek invertorning eng yuqori quvvati ulangan qurilmalarni ishga tushirish quvvatini hisobga olgan holda tanlanadi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻzgaruvchan tok doimiy tokka oʻzgartirilganda (invertorlanganda), chiqish signalining shakli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻrnatilgan zaryadlovchi qurilmaning tok kuchi (agar mavjud boʻlsa) (ABning maksimal sigʻimi qiymatini hisobga olgan holda aniqlanadi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
har xil turdagi ABni zaryad qilish qobiliyati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
germetik va ochiq turdagi batareyalarda zaryadning turli bosqichlari uchun kuchlanishlardagi farqlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
“uyqu” rejimining mavjudligi (uyqu rejimi — bu elektr yuklamalari boʻlmagan taqdirda invertorning oʻz energiya sarfini kamaytirish qobiliyati);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻrnatilgan relening mavjudligi (tashqi tarmoq yoʻqolganda, batareyadan quvvat olishga avtomatik ravishda ulanishga imkon beradi).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
31. Ulanish relesiga ega boʻlgan invertor ikkita “kirish” va “chiqish” oʻzgaruvchan tok simlari bilan ulanadi. “Kirish” simi tashqi tarmoqqa ulanib, tokni rele orqali kuchlanishga uzatadi. “Chiqish” simi inventordan chiquvchi oʻzgaruvchan tokka ulangan boʻlib, unga ABdan olinadigan oʻzgaruvchan tok kuchlanishi ulanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
32. Atrof-muhit haroratiga qarab zaryad kuchlanishini tartibga solish uchun invertorlarni harorat datchiklari bilan qoʻllash mumkin (bunday zaryadni tartibga soluvchilarsiz kerakli zaryadlash darajasi taʼminlanmaydi, batareyalar zaryadlanmaydi yoki aksincha qayta quvvatlanadi, bu ularning ish qobiliyatiga salbiy taʼsir qiladi va ularning muddatidan oldin ishdan chiqishiga olib kelishi mumkin).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
33. FES ni loyihalashda AB ning chuqur quvvatsizlanishining (taxminan, har bir elementda 1,8 V) oldini oladigan, quvvatsizlanish darajasini nazorat qilish moslamasi bilan jihozlangan MPPT turi bilan hamda ABni qayta quvvatlanishiga yoʻl qoʻymaydigan, quyosh batareyalardan quvvatlanishni nazorat qiladigan moslamasi bilan jihozlangan invertorlardan foydalanish mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
34. Fotoelektrik tizim turiga muvofiq invertor ikki turga boʻlinadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻrnatilgan chastota generatoriga ega avtonom tizimlar uchun invertorlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tarmoqlarda foydalaniladigan invertorlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ikkala turdagi invertorning foydali ish koeffitsiyent qiymati 90 foizdan kam boʻlmasligi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
35. Kuchlanish invertorlari alohida qurilma sifatida qoʻllanilishi yoki oʻzgarmas tok elektr energiyasi uskunalarining uzilishlarsiz manbasi tizimiga kirishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
36. Invertorlar IEC 61683, IEC 62109-1 talablariga muvofiq tanlanishi, shuningdek foydalanuvchining quyidagi texnik talablari inobatga olinishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sinusoidal chiqish kuchlanishini taʼminlashga qaratilgan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
sinusoidal oʻrnini bosadigan oddiy signal koʻrinishadagi chiqish kuchlanishini taʼminlashga qaratilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
37. Invertorni oʻrnatishda standart kuchlanishdagi (220 V/50 Gts) energiya isteʼmolining eng yuqori quvvati, shuningdek invertorning quyidagi ishlash rejimlari hisobga olinishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
uzoq vaqt davomida ishlash rejimi (invertorning nominal quvvatiga mos keladi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ortiqcha yuklanishda ishlash rejimi (aksariyat invertor modellari nominal quvvat rejimida bir necha daqiqa davomida (30 daqiqagacha) ishlashi mumkin).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
38. FESlar elektr tarmogʻiga quyidagi usullarda ulanishi mumkin:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
elektr energiyasini umumiy tarmoqqa uzatish imkoniyatiga ega boʻlmagan (avtonom ravishda ishlaydigan);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ishlab chiqarilgan elektr energiyasini umumiy tarmoqqa uzatish imkoniyatiga ega boʻlgan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ishlab chiqarilgan elektr energiyasi quvvatni umumiy tarmoqqa toʻgʻridan-toʻgʻri uzatish hamda energiyani ABlarda saqlash imkoniyatiga ega boʻlgan (kombinatsiyalashtirilgan (gibrid);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
koʻp rejimli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
39. Fotoelektrik energiya tizimlarini ishlab chiqishda energiyani toʻplash va saqlash uchun ABlar qoʻllanilishi kerak. Bunda, ABlar turli ekspluatatsiya rejimlarida elektr energiyasining manbadan isteʼmolchiga yetib kelish vaqti va koʻrsatkichlari mutanosibligini, chiqish kuchlanishining barqarorligini taʼminlashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
40. FESlar uchun ABlar alohida yoki nominal kuchlanishga (12 yoki 24 V) ega boʻlgan monobloklar (batareyalar toʻplami)dan iborat boʻlishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
41. ABlar bir xil sigʻimga ega boʻlishi hamda bir vaqtda ishlab chiqilgan va bitta partiyada yetkazib berilgan boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
42. Maʼlum bir FESlar uchun ABlarni tanlashda quyidagilar hisobga olinishi kerak:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻz-oʻzidan quvvatsizlanish darajasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
tokning past quvvatida ham ishlash qobiliyati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ancha quvvatsizlangan holda ham ishlash qobiliyati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
past haroratlarda ham ishlash qobiliyati (yil boʻyi foydalaniladigan tizimlar uchun).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5-bob. FESlarning yordamchi uskunalari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
43. ABlarning quvvatlanishi (quvvatsizlanishi)ni nazorat qiluvchi mikroprotsessorli kontrollerlar va ABni quvvatlantiruvchi uskunalar avtonom FESlarning yordamchi uskunalari hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
44. Mikroprotsessorli kontrollerlar quyosh batareyasining maksimal darajada quvvatlanishi va tok zaryadining kenglik-impuls modulatsiyasini (KIM) kuzatish hisobiga ABni 100 foizgacha quvvatlanishini taʼminlash maqsadida qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
45. FES larda “shuntli” va “ketma-ket” tipiga mansub boʻlgan kontrollerlar qoʻllanilishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
46. ABning xizmat davrini oshirish va FESning energiyasidan samarali foydalanish maqsadida quvvatlantirish kontrolleri qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
47. Yirik FESlarda ABning quvvatlanishi va quvvatsizlanishi darajasini nazorat qilish funksiyalari bilan bir qatorda butun tizimni boshqaradigan tizimli kontrollerlardan foydalanish kerak. Nazorat yoritilganlik, harorat, tok, kuchlanish va tizimning boshqa koʻrsatkichlarini qayd etish hamda tahlil qilish yoʻli bilan kompyuterlar yordamida amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
48. Har bir FES uchun kontrollerlar FEMning quvvati va yuklanish quvvatiga qarab individual ravishda tanlab olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
49. Zaryadlovchi qurilma germetiklangan, texnik xizmat koʻrsatilmaydigan, qoʻrgʻoshin-kislotali ABlarni avtomatik ravishda quvvatlantirish uchun moʻljallangan boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
50. Zaryadlovchi qurilma talab etilgan tok zaryadi, ABning turi, quvvatlantirish tezligi va avtomatlashtirilganlik darajasiga qarab tanlab olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
51. AB maksimal tok kuchlanishida quvvatlantirilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Tok quvvati oshishi va birxillashishi uchun hamda quvvatlash jarayonini tezlashtirish maqsadida bir nechta quvvatlovchi uskunalar parallel ravishda ulanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6-bob. FESlar qoʻllanishini iqtisodiy asoslash va ularning ekspluatatsion koʻrsatkichlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
52. FESning loyihasida keltirilgan texnik yechimlarning sifati texnik va iqtisodiy hisob-kitoblar koʻrsatkichlari bilan belgilanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
53. FES samaradorligini baholashning asosiy koʻrsatkichlari quyidagilardan iborat:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yillik elektr energiyani ishlab chiqarish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qabul qilingan FEB turlari uchun nominal quvvatdan foydalanish koeffitsiyenti (FES uchun oʻrtachasi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
yetkazib berilgan elektr energiyaning tannarxi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
54. Elektr energiyani ishlab chiqarishni hisoblash uchun dastlabki maʼlumotlar sifatida QMQ 2.01.01 boʻyicha ushbu hududning iqlim parametrlari, shuningdek ishlab chiqaruvchilardan olingan FEMning chiqish parametrlari qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
55. Ishlab chiqariladigan elektr energiyasi hajmini hisoblashda FEMni FES hududida joylashtirganda bir-birining yuzasiga soya tushirishdan vujudga keladigan yoʻqotishlar, FESning ichki elektr tizimidagi yoʻqotishlar, FE va FEM yuzalari degradatsiyasi (buzilishi)dan kelib chiqadigan boshqa yoʻqotishlar baholanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
56. Elektr energiyasini ishlab chiqarishni hisoblash natijalariga koʻra hamda tizimdagi yoʻqotishlarni kamaytirish va elektr energiyasini ishlab chiqarishni koʻpaytirish maqsadida FEMlarning muayyan burchagi, shuningdek FE va FEM turlari aniqlashtirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
57. FESning bir yilda nominal quvvat bilan ishlab chiqaradigan energiya hajmining oʻrtacha qiymati quyidagi (1) formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1) WFES = Pfm(Eumum. / Isin)K0(1-Kyoʻq), kW•h,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bu erda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Rfm — quyosh FEMlarining umumiy quvvati, kW;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Eumum. — gorizontal tekislikda yer yuzasiga tushayotgan umumiy quyosh energiyasi, kW•h/m2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Isin — FEMlarni sinovdan oʻtkazgandagi quyosh nurlanishining intensivligi, Isin = 1,0 kW•h/m2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
K0 — quyosh energiyasining umumiy oqimini gorizontal tekislikdan FEMlar yuzasiga oʻtkazish uchun tuzatish koeffitsiyenti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kyoʻq — elektr energiyasini transformatsiya qilish va uzatish jarayonida quyosh batareyasining yoʻqotishlarini hisobga olish koeffitsiyenti.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FESlar ishlab chiqaradigan elektr energiyasi hajmini hisoblash misoli mazkur ShNQning 3-ilovasida keltirilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
58. Isteʼmolchiga bir yilda yetkazib beriladigan elektr energiyasi hajmi quyidagi (2) formula yordamida aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2) Web = WFEC — Wty — Weh — Wyou
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bu erda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
WFEC — FESda bir yilda ishlab chiqarilgan elektr energiyasi, kW•h/yil;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Wty — transformatsiya qilish va uzatish jarayonida elektr energiyasining texnologik yoʻqotishlari, kW•h/yil;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Weh — FES (asosiy uskunalari)ning oʻz ehtiyojlari uchun isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi, kW•h/yil;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Wyou — yordamchi uskunalarning ehtiyojlari uchun isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi, kW•h/yil.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
7-bob. Fotoelektrik stansiyalarda texnika xavfsizlik qoidalari va yongʻin xavfsizligi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
59. Quyosh FEBlarining juda past kuchlanishli xavfsizlik tizimidan (JPKX) himoyalanishi IEC/TS 62548:2013 talablariga muvofiq boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Boshqa tizimlarda, tok oʻtkazuvchilarning biri oʻzgarmas tok tomonidan erga ulangan hamda doimiy va oʻzgaruvchan toklar oʻzaro ajratilgan hollarda tok oʻtkazuvchilar hamda tok oʻtkazuvchining erga ulangan yoki ularning ochiq qismlari ikki qoplamali yoki kuchaytirilgan izolatsiya bilan himoyalanishi talab etiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Elektr toki urishidan himoyalash OʻzDSt/IEC 60364-5-54:2011 talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
60. Modullarda, tarqatish qutilarida va FEM oʻtkazgichlarida haddan tashqari yuqori kuchlanishli tok oqimi vujudga kelganda yoki quyosh FEBning erga ulangan oʻtkazgichlarida qisqa tutashuvlar hosil boʻlganda, uskunalar yuqori kuchlanishli tok oqimidan himoyalangan boʻlishi lozim. Fotoelektrik zanjirlarda maksimal tokdan himoyalanish talablari quyidagi rasmda koʻrsatilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Rasm. Fotoelektrik zanjirlarda maksimal tokdan himoyalanish talablari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
61. FEMlar tok kuchlanishi boʻyicha chegaralangan boʻlsada, tashqi manbalarga (masalan, batareya) parallel ravishda ulanishi yoki qoʻshilishi mumkinligini inobatga olib, bir necha parallel ulangan zanjirlardan yoki tashqi manbalardan yoxud har ikkala usul qoʻllanilganda vujudga keladigan ortiqcha tok oqimlarga duchor boʻlishi mumkinligini hisobga olish kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
62. FEMlarning tokdan maksimal himoyalanishi quyosh FEBlari qismlaridan kelib chiqadigan qisqa tutashuv toklari yuzaga kelganda, dastlab himoyaning pastki darajasida oʻchirilishiga qarab tavsiflanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
63. Agar parallel zanjirlar soni ikkitadan ortiq boʻlsa, qisqa tutashuvning maksimal toki biror bir zanjir sxemasida (zanjirlar soni bitta boʻlganda) oʻtishi mumkin boʻlgan qisqa tutashuv tokiga teng boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Parallel zanjirlar soni bir yoki ikkita boʻlganda va hech qanday ABlar boʻlmaganda hamda FEMlar qisqa tutashuv tokiga teng boʻlgan teskari tok oqimiga bardoshli boʻlganda, maksimal tokdan himoyalash tizimining nosozligi ahamiyat kasb etmasligi inobatga olinishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
64. Kristalli kremniydan tayyorlangan FEMlar uchun parallel zanjirlar soni uchtadan oshmasligi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Boshqa FEMlar uchun zanjirlar soni ishlab chiqaruvchining qoʻllash yoʻriqnomalariga muvofiq boʻlishi lozim. Qoʻllash yoʻriqnomalari boʻlmaganda, har bir zanjirga himoya qurilmalari (predoxranitel) oʻrnatilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
65. Quyosh modullariga ulanadigan kabellar izolatsiyasini tanlashda atrof-muhitning ehtimoli boʻlgan eng yuqori harorat darajasi hisobga olinishi kerak. Atrof-muhit taʼsiri ostida boʻlganda, kabellar ultrabinafsha nurlanishiga chidamli boʻlishi yoki ultrabinafsha nuridan yongʻinga qarshi himoya vositalari bilan taʼminlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
66. FESni yuqori kuchlanishdan himoya qilish Elektr uskunalarining tuzilishi qoidalariga (IV boʻlim) (2006-yil 2-noyabr, 20-15-232/11-son) muvofiq amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
8-bob. FESni chaqmoqdan himoya qilish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
67. Chaqmoqdan kelib chiqadigan xavf darajasini hisobga olgan holda FEB va meteorologik machtalar chaqmoqdan himoya qilish boʻyicha uchinchi toifaga mansub boʻlib, FESlarni loyihalash Elektr uskunalarining tuzilishi qoidalariga (VII boʻlim) (2006-yil 18-iyul 20-15-143/14-son) muvofiq amalga oshirilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
68. Toʻgʻridan-toʻgʻri chaqmoq urishidan himoya qilishda chaqmoq toki FEB (meteomachta) konstruksiyasi va jihozlarini buzmagan hamda boshqarish va tartibga solish elektronika uskunalariga zarar yetkazmagan holda oʻtishi kafolatlanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
69. Tok oʻtkazgichlar ustun minorasining konstruksiyasi boʻylab yotqizilishi va impuls qarshiligi bilan erga oʻtkazgichga ulanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
70. FEBning erga oʻtkazgichining, meteorologik machtaning va transformator stansiyasining konturlarini birlashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ShNQ 2.04.15-22 “Fotoelektrik stansiyalar (tizimlar)” shaharsozlik normalari va qoidalariga
1-ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻzaro soyalanishni hisobga olgan holda panellarni joylashtirish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FEB panellarining oʻzaro soyalanishini hisobga olgan holda joylashtirishni hisoblash sxemasi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bu erda: a — yon tomondan koʻrinish; b — yuqoridan koʻrinish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Uzlukli chiziqlar bilan L masofadan kam boʻlgan oraliqda joylashgan soyalangan modullar koʻrsatilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ShNQ 2.04.15-22 “Fotoelektrik stansiyalar (tizimlar)” shaharsozlik normalari va qoidalariga
2-ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Quyosh nurlanishining intensivligini aniqlash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FEMlarni pasport xususiyatlari quyosh nurlanishining intensivligida standart sinovlari natijalari asosida oʻtkaziladi, Iisp = 1000 Vt/m2.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FESni loyihalashda oʻrtacha bulutli sharoitda gorizontal yuzaga tushuvchi quyosh nurlanish intensivligining maksimal va jami oʻrtacha kunlik darajasi toʻgʻrisida maʼlumotga ega boʻlish kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Texnik-iqtisodiy hisob-kitoblarni oʻtkazishda oʻrtacha bulutli sharoitda gorizontal yuzaga tushuvchi quyosh nurlanish intensivligining oylik va yillik oʻrtacha koʻrsatkichi inobatga olinishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Gorizontal yuzaga tushadigan quyosh nurlanishining maksimal intensivligi toʻgʻri va tarqoq nurlanishning yigʻindisi sifatida quyosh vaqtining 11-12 soatlik intervalda FES qurilish maydonining tegishli kengliklari uchun QMQ 2.01.01 ning 7-jadvali asosida aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
I0 = Ismax+ Idmax, W/m2
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Muayyan oy uchun oʻrtacha bulutli sharoitda gorizontal yuzaga tushadigan toʻgʻri va tarqoq quyosh nurlanishining kunlik oʻrtacha miqdori FES qurilish maydonchasiga eng yaqin joylashgan aholi punkti uchun maʼlumotlar asosida QMQ 2.01.01 ning 10-jadvali boʻyicha olinadi. Ushbu qiymat tegishli oydagi kunlar soniga koʻpaytirilganda, quyosh nurlanishining gorizontal yuzaga tushadigan oʻrtacha oylik yigʻindisi aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Oʻrtacha bulutli sharoitda gorizont yuzaga tushadigan toʻgʻri va tarqoq quyosh nurlanishining kunlik oʻrtacha miqdori QMQ 2.01.01 ning 10-jadvali boʻyicha olinadi. Ushbu qiymatni yilning kunlari soniga koʻpaytirilganda, quyosh nurlanishining gorizontal yuzasiga tushadigan oʻrtacha yillik yigʻindisi aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(Misol: 41° shimoliy kenglikda joylashgan Toshkent shahri uchun iyul oyi davomida gorizontal yuzaga tushadigan quyosh nurlanishining maksimal intensivligi QMQ 2.01.01 ning 7-jadvaliga muvofiq quyidagiga teng:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
I0= Is+ Id= 782+140 = 922, W/m2.)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
QMQ 2.01.01-94 ning 10-jadvaliga muvofiq, Toshkent shahri uchun iyul oyi davomida oʻrtacha bulutli kunlar sharoitida gorizontal yuzaga tushayotgan quyosh nurlanishining oʻrtacha kunlik miqdori quyidagiga teng:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Eoʻr.sutiyul= 21,27+6,92 =28,19MDj/(m2*sut) =7,83 kW•h/(m2•d).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Toshkent shahri uchun oʻrtacha bulutli sharoitda gorizontal yuzaga tushayotgan quyosh nurlanishining oʻrtacha kunlik miqdori quyidagiga teng:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Eoʻr.sutyil= 10,77+5,84=16,61MDj/(m2*sut) =4,61 kW•h/(m2•d).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Toshkent shahri uchun oʻrtacha bulutli sharoitda gorizontal yuzaga tushayotgan quyosh nurlanishining oʻrtacha yillik miqdori quyidagiga teng:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Eyil = 16,61 ∙ 365 = 6 062,65 MDj/(m2*yil) = 1 684 kW•h/(m2•yil).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ShNQ 2.04.15-22 “Fotoelektrik stansiyalar (tizimlar)” shaharsozlik normalari va qoidalariga
3-ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Fotoelektrik stansiyalar ishlab chiqaradigan elektr energiya miqdorini hisoblash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FESning pasportdagi xususiyatlari quyosh nurlanishining intensivligi boʻyicha oʻtkazilgan standart sinov natijalari asosida, odatda Isin = 1000 kW/m2 ga teng boʻlgan miqdorda keltiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Quyosh fotoelektrik modullari tomonidan hosil qilinadigan energiya miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
WFES = PFM (Eumum. / Isin) K0 (1-Kyoʻq), kW•h,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bunda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
RFM — quyosh fotoelektrik modullarining umumiy quvvati, kW;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Eumum. — gorizontal tekislikda yer yuzasiga tushayotgan umumiy quyosh energiyasi miqdori, kW•h/m2. FESning asosiy va yordamchi uskunalarini tanlashda, hisoblangan jami quyosh energiyasi miqdori quyosh nurlanishining (I0, kW•h/m2) maksimal intensivligiga teng ravishda, mazkur ShNQning 2-ilovasiga muvofiq aniqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hsin — fotoelektrik modullar sinovdan oʻtkaziladigan quyosh nurlanishining intensivligi, Iisp = 1,0 kW/m2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
K0 — quyosh energiyasining umumiy oqimini gorizontal tekislikdan FEMlar yuzasiga oʻtkazish uchun tuzatish koeffitsiyenti; mazkur ShNQning 3-ilovasi 3.1-jadvaliga muvofiq, FEM yoʻnalishi va qiyalik burchagiga qarab qabul qilinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kyoʻq — elektr energiyasini oʻtkazish va uzatish paytida quyosh batareyasining yoʻqotishlarini hisobga oladigan koeffitsiyent.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FESlar elektr energiyasini ishlab chiqarishi mumkin boʻlgan maksimal quvvati quyidagi formula bilan aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
RFEB = Pfm (I0 / Isin) K0 , kW,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Quyosh fotoelektrik modullarining umumiy quvvati (RFM, kW) ularning pasport xususiyatlarida keltirilgan umumiy quvvatini qabul qilish kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kyoʻq koeffitsiyenti fotoelektrik tizimda quyosh nurlanishini elektr energiyaga aylantirish jarayonidagi quyidagi umumiy yoʻqotishlarni hisobga oladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻtkazgichlardagi yoʻqotish koeffitsiyenti, 1%, Koʻt= 0,01;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
invertorlardagi yoʻqotish koeffitsiyenti. Quvvatga qarab 3 — 7% oraligʻida oʻzgarib turadi, Kinv= 0,03 ÷ 0,07;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
modulning harorati oshishi bilan bogʻliq yoʻqotish koeffitsiyenti 4 — 8% oraligʻida oʻzgarib turadi Ktem= 0,04 ÷ 0,08;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
quyosh nurlanishining qiymati kam boʻlganda quyosh batareyasi ishlash jarayoni davomida yoʻqotish koeffitsiyenti — 1 — 3%, Kkam.hol = 0,01 ÷ 0,03;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
quyosh panellarining soyalanishi va ifloslanishi bilan bogʻliq boʻlgan yoʻqotish koeffitsiyenti — 1 — 3% , Kz= 0,01 ÷ 0,03;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
chetlab oʻtuvchi diodlarda yoʻqotish koeffitsiyenti — 0,5%, Kd =0,005.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kyoʻq= Koʻt+ Kinv+ Ktem+ Kkam.xol+ Kz+ Kd .
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Jadval
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Misol: NFES = 5 kW boʻlgan quyosh FEMdan iborat FESni umumiy quvvatini hisoblash. FES Toshkent shahrida joylashtirilmoqda. FEBlarni joylashtirish azimuti — 15º. Joylashtiriladigan FEBning gorizontga nisbatan qiyalik burchagi — 40º.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bitta FEMning oʻrnatilgan quvvati — 250 W = 0, 250 kW.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Umumiy statsionar modullar soni quyidagiga teng:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
NFM.stats = 5 kW / 0, 25 kW = 20 dona
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FES jihozlarining xususiyatlaridan kelib chiqib, quyosh stansiyasini bajarish sxemasi qabul qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Stansiya 2 qatordan iborat boʻlib, ularning har bir qatorida 10 donadan FEM joylashtiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Fotoelektrik tizimda quyosh nurlanishini elektr energiyaga aylantirishdagi energiyaning yoʻqotilishi quyidagicha qabul qilinadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
oʻtkazgichlarda yoʻqotish koeffitsiyenti — Koʻt= 0,01;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
invertorlarda yoʻqotish koeffitsiyenti — Kinv= 0,05;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
modulning harorati oshishi bilan bogʻliq yoʻqotish koeffitsiyenti — Ktem = 0,06;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
quyosh nurlanishining qiymati kam boʻlganda quyosh batareyasi ishlash jarayoni davomida yoʻqotish koeffitsiyenti — Kkam.xol = 0,02;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
quyosh panellarining soyalanishi va ifloslanishi bilan bogʻliq boʻlgan yoʻqotish koeffitsiyenti — Kz= 0,02;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
chetlab oʻtuvchi diodlarda yoʻqotish koeffitsiyenti — Kd =0,005.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Fotoelektrik tizimda quyosh nurlanishining elektr energiyasiga aylanishi davomida energiya yoʻqotishning umumiy miqdorini hisobga oladigan Kyoʻq koeffitsiyenti quyidagiga teng:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kyoʻq= Koʻt + Kinv + Ktem + Kkam.xol + Kz + Kd;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kyoʻq = 0,01 + 0,05 + 0,06 + 0,02+ 0,02 + 0,005 = 0,165
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
41° shimoliy kenglikda joylashgan Toshkent shahri uchun, iyul oyida, soat 11-12 oraligʻida gorizontal yuzaga tushadigan quyosh nurlanishining maksimal intensivligi QMQ 2.01.01 ga muvofiq quyidagiga teng boʻladi (mazkur ShNQning 2-ilovasiga qarang):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
I0 = Is+ Id = 782+140 = 922 W/m2
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Quyosh energiyasining umumiy oqimini gorizontal tekislikdan FEMlar yuzasiga oʻtkazish uchun K0 tuzatish koeffitsiyenti ShNQning 3-ilovasi 3.1-jadvaliga muvofiq, FEBlarni joylashish azimuti — 15º va FEBning gorizontga nisbatan qiyalik burchagi — 40ºga teng. K0 = 1,12.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Iyul oyi davomida FEBning elektr energiyasini ishlab chiqarishi mumkin boʻlgan maksimal quvvati quyidagi formula bilan aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
RFEB = PFM(I0 / Isin)K0 = 5000 *(922 /1000) • 1,12 = 5163 W = 5,16 kW
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Iyul oyida Toshkent shahri uchun oʻrtacha bulutli sharoitda gorizontal yuzaga tushayotgan quyosh nurlanishining oʻrtacha sutkalik miqdori quyidagiga teng:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Eoʻrt.sut.iyul = 7,83 kW•h/(m2•d) (mazkur ShNQning 2-ilovasiga qarang). Bunday holda, oʻrtacha sutkalik elektr energiyasini ishlab chiqish quyidagiga teng:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
WFES = PFM • (Eoʻr.sut/iyul / Isin) K0 (1-Kyoʻq) =5,0 • (7,83 / 1,0) • 1,12 • (1 — 0,165) = 36,61, kW•h/d.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Toshkent shahri uchun oʻrtacha bulutli sharoitda gorizontal yuzaga tushayotgan quyosh nurlanishining oʻrtacha yillik miqdori 1684 kW•h/(m2•yil) (mazkur ShNQning 2-ilovasiga qarang).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Bunday holda, oʻrtacha yillik elektr energiyasini ishlab chiqish quyidagicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
WFES = PFM • (Eyil / Isin ) K0 (1-Kyoʻq) = 5,0 • (1684 / 1,0) • 1,12 • (1 — 0,165) = 7874, kW•h/yil
Markaz haqida
Sayt yangiliklari
Saytda reklama
RSS
© O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi qoshidagi “Adolat” milliy huquqiy axborot markazi davlat muassasasi