Меъёрий ҳужжатларни халқаро авиация ташкилоти (IКАО) талабларига мувофиқлаштириш ва такомиллаштириш мақсадида Дававианазорат томонидан «Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси авиацион персоналини даражалаш ва шаҳодатномалар бериш» (ЎзРАК—61) авиацион қоидалари ишлаб чиқилди, буюраман:

1. «Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси гувоҳномаларини бериш ва авиация ходимларининг турлари» Ўзбекистон Республикаси Авиация қоидалари тасдиқлансин.

2. Иш бошқарувчи (Ш.Н. Шамсиева) томонидан девонхона (О.В. Демиденко) билан ҳамкорликда Адлия вазирлигида рўйхатга олингач, уч кун ичида авиацион қоидаларнинг кўпайтирилиши ҳамда барча авиакомпаниялар ва манфаатдор шахсларга тарқатилиши таъминлансин.

3. Мазкур қоидалар Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида рўйхатга олингач ўн кун ичида амалга киритилсин.

4. Мазкур қоидалар кучга киргач, Дававианазорат бошлиғи томонидан тасдиқланган, 1999 йил 1 январда чиққан «Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси персоналини даражалаш ва шаҳодатномалар бериш бўйича йўриқнома» ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

5. Мазкур буйруқнинг бажарилиши устидан назорат Дававианазорат бошлиғининг муовини А.Э. Эрназаров зиммасига юклатилсин.

Ушбу «Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси гувоҳномаларини бериш ва авиация ходимларининг турлари» (келгуси ўринларда — Қоидалари деб юритилади) Ўзбекистон Республикаси Авиация қоидалари Ўзбекистон Республикаси Ҳаво кодексининг 49, 50-моддаларига ва ИКАО стандартларига асосан ишлаб чиқилган:

а) «Ходимларга гувоҳномалар бериш давлат тизимини тузиш ва ушбу тизимни бошқариш Қўлланмаси» (DOC 9379/-A № / 916);

б) «Авиация ходимларига гувоҳномалар бериш» Халқаро фуқаро авиацияси тўғрисидаги Конвенцияга 1-илова.

Ушбу Қоидалар гувоҳномаларни бериш, гувоҳномаларнинг муддатини узайтириш, гувоҳномаларни ўзгартириш, авиация ходимларини таснифлаш, таснифларни тасдиқлаш, гувоҳнома амал қилишини тўхтатиб туриш, гувоҳномани бекор қилиш, бошқа давлатларнинг гувоҳномаларини (сертификатларини) тан олиш тартибини белгилайди.

АДП — аэродром диспетчерлик пункти

АҚУ — авария–қутқарув ускуналари

АҲ– авиация ҳодисаси

ОМК — Олий малака комиссияси

ТУЭК — тиббиёт-учувчилар эксперт комиссияси

ЁБНП — ёрдамчи бошланғич диспетчерлик пункти

ЎзР ҲК — Ўзбекистон Республикасининг Ҳаво кодекси

ЁРМ — ёрдамчи ҳудуд маркази

ҲК — ҳаво кемаси

ЁҚҚ — ёрдамчи қувват қурилмаси

ФА — фуқаро авиацияси

БМ– бош марказ

АДП — Аэродром диспетчерлик пункти

ЯДП — Яқинлашув диспетчерлик пункти

РДП — ердаги ҳаракатни бошқариш диспетчерлик пункти

АМХ — авиация -муҳандислик хизмати

МТТ — муҳандис-техник таркиб

БДП —бошқарув диспетчерлик пункти

МК — малака комиссияси

ПСБ — парвоз-синов бўлинмаси

УМ — учувчилар мажмуаси

ХҲЙ — халқаро ҳаво йўналишлари

МДП — маҳаллий диспетчерлик пункти

ММК — маҳаллий малакавий комиссия

ХП — халқаро парвозлар

МРЛ — метеорологик радио локатори

ҲҲҲК — ҳаво ҳаракатига хизмат кўрсатиш

ҚДП — қўндириш диспетчерлик пункти

ЎзР ҲХФН — Ўзбекистон Республикаси ҳаво ҳудудидан фойдаланиш тўғрисидаги низом

ФА АХТКН — Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиациясининг авиация ходимларини тиббий кўрикдан ўтказиш низоми

ПТТДС — (самолёт) парвоз таркибини тайёрлаш дастури

ПТТДВ — (вертолёт) парвоз таркибини тайёрлаш дастури

УПК — ускуналар бўйича парвоз қоидалари

ФҲКАҲИТҚ — Ўзбекистон Республикасида фуқаро ҳаво кемалари билан содир бўлган авиация ҳалокатларини ва инцидентларини текшириш Қоидалари

ВПҚ — Визуал парвозлар қоидалари

ШЭҲМ — шахсий электрон ҳисоблаш машинаси

РТАҚ — ЎзР ФАда радиотелефон алоқа бўйича қўлланма

РТВ — радиотехника воситалари

РМ — район маркази

ААХ — аэронавигациявий ахборот хизмати

МАИ — махсус авиация ишлари

ЎЕҲК — ўта енгил ҳаво кемаси

БДП — бошланғич диспетчерлик пункти

ЎЕА — ўта енгил авиация

ҲК ТХ — ҳаво кемасига техник хизмат кўрсатиш

ТХваТ — техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш

ҲҲБ — ҳаводаги ҳаракатни бошқариш

ЎМ — ўқув маркази

ЎММ — ўқув-машқ маркази

Борт учувчилик навигация ускунаси — учишдан қўнишгача бўлган қўлда бошқариш, автоматлаштирилган, ярим-автомат бошқарув тизими ва самолёт ёки вертолётни автомат бошқарув тизими масалалари ечимини таъминлаш ва экипажга маълумот беришга мўлжалланган ўлчов, ҳисоблаш ва бошқариш тизимининг йиғиндиси, ҳамда ҳаво кемаси бортида маълумотларнинг акс этиш тизими.

Борткузатувчи — йўловчиларнинг хавфсизлиги учун, эксплуатация қилувчи ёки ҳаво кемасининг командири томонидан берилган вазифани бажарувчи экипаж аъзоси.

Вертолёт — вертикал ҳолатда турган ўз ўқи атрофида айланувчи бир неча мустаҳкам парраклар билан ҳаво реакциясига тушиб парвозда ушлаб туриладиган ҳаводан оғир бўлган ҳаво кемасидир.

Ҳаво кемаси — ер юзасидан қайта акс этувчи ҳаводан ажралиб, атмосферадаги ҳаво билан ўзаро таъсирга киришиши ҳисобига ҳавода ушлаб туриладиган учиш аппарати.

Ғарбда ишлаб чиқарилган ҳаво кемалари — Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги ташқарисида ишлаб чиқарилган ҳаво кемалари.

Шарқда ишлаб чиқарилган ҳаво кемалари — Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги давлатларида ишлаб чиқарилган ҳаво кемалари.

Иккинчи учувчи — самолёт командири вазифасидан ташқари самолётни бошқаришда тегишли гувоҳномага эга бўлган ва ҳаво кемасини бошқариш юзасидан ўзига юкланган вазифаларни бажарадиган учувчи ҳисобланади. Ҳаво кемасида фақат парвоз тайёргарлигини ўтаётган учувчи бундан мустасно.

Ўзбекистон Республикаси Давлат авианазорат Олий малака комиссияси (ОМК) — авиация ходимларининг гувоҳномасини бериш, муддатини узайтириш ва малака даражасини баҳолаш жавобгарлиги юкланган Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси ваколат органи.

Олий махсус авиацион-техник маълумот — йўналиш ёки мутахассислик бўйича асосий олий (бакалавр) ёки махсус олий (магистратура) маълумот.

Юк ҳаво кемаси — юк ёки жиҳоз ташиш учун жиҳозланган йўловчи ҳаво кемасидан ташқари ҳар қандай транспорт ҳаво кемаси.

Ҳаводаги ҳаракатларни бошқарувчи диспетчер (ҲҲБ диспетчер) — бажарадиган ҳуқуқларига мувофиқ, гувоҳнома ва амалдаги малака белгиларига эга бўлган, ҳаводаги ҳаракатларни бошқаришни таъминловчи ваколатли шахс.

Синов — алтернатив воситани ёки олдин олинган малакани тан олиш.

SIGMET маълумоти — ҳаво кемалари парвозининг хавфсизлигига таъсир этувчи, йўналишдаги ҳақиқий ёки кутилаётган об-ҳаво ҳодисаларининг пайдо бўлиши.

Малака — белгиланган даражадаги вазифаларни бажариш учун керакли бўлган малакалар, билим ва қобилиятлар йиғиндиси.

Малака блоки — бир қатор малака элементларидан иборат алоҳида функция.

Малака комиссияси — авиация ходимларининг малакасига оид масалаларни кўриб чиқиши билан шуғулланадиган авиакомпаниянинг (авиакорхона, мажмуа) ваколатли органи.

Малака белгиси — гувоҳнома эгасига тегишли бўлган ҳуқуқлар, чекловлар, махсус ҳолатлар кўрсатилган гувоҳномадаги ёки унинг қисмига тааллуқли ёзувлар.

Малакали ходимлар — ҲК (ҲК компонентлари)га ТХ кўрсатиш ишларини бажариш ваколатини тасдиқлайдиган гувоҳномага эга бўлган ходим.

Малака элементи — чегараларни ва кузатилаётган натижани аниқ белгилайдиган, бошланиш ва тугатиш ҳодисага эга бўлган, вазифани ифодалайдиган ҳаракатлар.

Ҳаво кемасининг командири (ҲКК) — эксплуатант ёки, авиация умумий мақсадлар ҳолатида, ҳаво кемасининг эгаси томонидан белгиланган, командир ва парвоз хавфсизлигига масъул учувчи.

Бошқарув-учувчилар таркиби (БУТ) — амалдаги учувчилар таркиби гувоҳномасига эга бўлган, мутахассислиги бўйича инструкторлик иши ва бошқарув (инспектор) учувчи лавозимидаги авиация ходимлари.

Бошқарув-раҳбарлик таркиби (БРТ) — бошқарув-раҳбарлик лавозимини эгаллаётган ва амалдаги учувчи гувоҳномасига эга бўлмаган авиация ходимлари. Тижорат ҳаво ташуви — тўлов ёки ижара асосида йўловчи, юк ёки почта ташиш учун мўлжалланган ҳаво кемаси парвози.

Компонент (самолётники) — ўз ичига тўлиқ қувват манбаини киритадиган ва (ёки) ҳар қандай эксплуатацион (фавқулодда) ускуна, ҲКнинг таркибий қисми.

Хатолар назорати — хатоларни топиш жараёни ва уларга, хатонинг оқибатларини камайтирадиган ёки бартараф этувчи ва хато келиб чиқишининг эҳтимолини ёки ҳаво кемасининг номақбул ҳолатларини пасайтиришга қаратилган, назорат чоралари.

Таҳдид омилларининг назорати — таҳдидларни топиш жараёни ва уларга таҳдиднинг оқибатини пасайтирадиган ёки бартараф этадиган ва хатоларнинг ва ҳаво кемасининг номақбул ҳолатини келиб чиқарадиган эҳтимолини бартараф этувчи назорат чоралар билан жавоб бериш.

Учиш маҳорати –чуқур билим, қобилият ва йўлланмалардан фойдаланиб, доимо тўғри қарорлар қабул қилиб парвоз мақсадларини амалга ошириш.

Учиш текшируви — экипаж (экипаж аъзоларининг) билим ва қобилиятлар даражасини аниқлаш жараёни.

Учиш иши — парвоз вазифаси бўйича экипаж (парвоз таркиби) томонидан бажариладиган иш.

Учиш машқи — парвоз ишининг қобилиятларига эга бўлиш (тиклаш)га қаратилган учувчилар таркибини ўқитиш жараёни.

Учиш-инструкторлик таркиби (УИТ) — мутахассислиги бўйича инструкторлик ишига рухсат берилган ва инструктор лавозимини эгаллаётган, учувчилар таркиби гувоҳномасига эга бўлган авиация ходимлари («Captain-supervisor», «check-captain» — ғарбий ишлаб чиқарилган ҲКда).

Экипажнинг учувчилар таркиби — мазкур турдаги ҳаво кемасини ва (ёки) унинг ускуналарини эксплуатация қилиш ҳуқуқига ҳамда махсус тайёргарликка эга бўлган экипаж аъзолари.

Маҳаллий малака комиссияси (ММК) — авиация ходимларининг малака даражаси текширувини ва тайёргарликни амалга оширувчи авиакомпания (авиакорхона, мажмуа) тизимли бўлинмаларининг ваколатли органи.

НОТАМ — ҳар қандай ҳаво навигация ускунасининг ўзгариши ёки ҳолати, ишга киритилиши, хизмат кўрсатилиши ва парвозларни бажариш билан боғлиқ бўлган ҳамда ўз вақтида огоҳлантирувчи, ходимлар учун муҳим бўлган хавфсизлик ҳақидаги маълумотлар ҳақидаги маълумотларни ўз ичига киритган электр алоқа бўйича юбориладиган хабарнома.

Ҳаводаги ҳаракатларга хизмат кўрсатиш — мос равишда, парвоз ахборот хизматлари, фавқулодда хабарнома, ҳаво ҳаракати бўйича маслаҳат хизматлари, ҳаво ҳаракатини бошқариш хизмати (район диспетчерлик хизматлари, ёндашув (яқинлашув) назорати ёки аэродром назорати диспетчер хизматлари) деган маънони англатадиган умумий атама

Экипажнинг хизмат кўрсатувчи ходимлари — ҳаво кемасининг парвоз учун фойдаланишига боғлиқ бўлмаган (борт кузатувчи, юк ҲК борт оператори ва парвоз топшириғига киритилган бошқа авиация ходимлари) парвоз топшириғини бажариш жараёнида аниқ бир топшириқни бажаришга аниқ тайёргарликка ва гувоҳномага эга бўлган экипаж аъзоси.

Умумий парвоз вақти — парвоз ходимининг амалдаги гувоҳномасига эга бўлган ҳолда, парвоз иши давридаги соатларда учган вақт ҳисоби, авиация ўқиш муассасасида ўқиш вақтини киритган ҳолда (ўқув–машқ маркази).

Фуқаро авиацияси ташкилоти — авиакорхона, аэропорт, ишлаб-чиқариш мажмуаси, авиация-техник базаси, авиатаъмирлаш заводи, ва парвоз ишлари билан шуғулланувчи ва ФАда уларни таъминлаш билан шуғулланадиган ҳар қандай корхона.

Хато — учиш экипажининг мақсадлардан ёки кутилган натижалардан чекланишга олиб келадиган ҳаракати ёки ҳаракатсизлиги.

Авиаходимларнинг бекор қилинган гувоҳномаси — бекор қилинган ва Дававианазорат ОМКнинг реестридан чиқарилган авиаходимнинг гувоҳномаси.

Тасдиқланган дастур бўйича тайёрлаш — ҳужжатни тасдиқлайдиган орган томонидан назорат ва махсус дастур бўйича амалга ошириладиган тайёрлаш.

Гувоҳномани кучга киритиш — Давлат органи ўзининг гувоҳномасини бериш ўрнига бошқа давлат томонидан берилган гувоҳномани тенг ҳуқуқли деб тан олиши.

Текширувчи — ўргатиш, профессионал тайёргарлигини текшириш ва экипаж аъзоларининг (аъзосининг) ўзаро муносабатини текшириш, ҳамда ҳаво кемасининг парвози ҳавфсизлигини таъминловчи ўрнатилган қонун ва меъёрларнинг инспекторлик текширувини ўтказувчи парвоз-бошқарув шахс.

VOLMET радиоэшиттируви — парвоздаги ҳаво кемалари учун метеорологик маълумотнинг доимий радиоэшиттируви.

Мустақил учиш вақти — ҳаво кемасининг командири сифатида учувчининг парвоз соатлари, назоратчи билан назорат-текширув парвозларни киритган ҳолда.

Авиаходимнинг ҳақиқий гувоҳномаси — малака ёки бошқа белгиларсиз ўрнатилган намунадаги гувоҳнома. Амалдаги гувоҳнома каби ўз эгасига стажировка, қайта ўқиш, малака ошириш курсларига ва бошқа қайта тайёрлов курсларда қатнашиш ҳуқуқини беради.

Авиаходимларнинг амалдаги гувоҳномаси — унинг эгасига ўз функционал мажбуриятларини ўз вақтида ва гувоҳноманинг тегишли бўлимларида кўрсатилган шартларда бажариш ҳуқуқини берувчи белгиланган намунадаги ҳужжат.

Ходимнинг гувоҳномаси — эгасига ҳаво кемаларини бошқаришда муайян функционал мажбуриятларни, ҳаводаги ҳаракатни бошқаришни ва муҳандис-техник таъминотини бажаришга ҳуқуқ берувчи белгиланган намунадаги ҳужжат.

Радиобюро алоқачиси — ҲК ва ердаги радиоалоқа каналларидан алоқани амалга оширадиган авиация ходими (радиооператор).

Сертификатловчи ходим — ҲК ёки унинг компонентларини эксплуатацияга рухсат сертификатини бериш ҳуқуқига эга малакали ходим.

Сифат назорати тизими — ҳужжатлаштирилган ташкилий тартиб ва тамойиллар, шу тамойиллар ва тартибларнинг ички аудити, бошқарув тизимини кузатиш ва сифатини ошириш бўйича таклифларни бериш.

Махсус авиация ишлари — қишлоқ хўжалиги, қурилиш, сураткашлик, топографик тадқиқотлар, кузатув ва патруллаш, қидириш ва қутқариш, ҳаво реклама ва бошқа соҳаларда махсус хизмат турини кўрсатиш учун ишлатиладиган ҳаво кемасининг парвози.

Авиа ходими гувоҳномасининг амалдаги муддати — авиа ходимлари томонидан ўз функционал мажбуриятларини бажаришга ҳақли бўлган даври.

Учиш ишидаги стаж — Экипажнинг учиш таркиби ёки экипажнинг хизмат кўрсатувчи ходими (борткузатувчи, бортоператор) лавозимида амалдаги гувоҳнома мавжудлигида умумий календарь учиш муддати

Парвоз имитациясининг тренажёр ускунаси (ПИТУ) — қуйидаги исталган 3 турдаги қурилмалар ёрдамида парвоз ҳолатларини ерда имитация қилиш:

- ҲКнинг махсус бир турининг экипаж кабинасини аниқ акс эттирувчи, механик, электрик, электрон ва бошқа бошқарув борт тизимларининг, парвоз экипажи аъзоларининг оддий ва берилган ҲКнинг парвоз характеристикалари ҳолатини имитация қилувчи тренажёр;

- ҳаво кемасининг, экипаж кабинаси ҳолатининг реал тасаввурини таъминловчи ва ускуналарнинг кўрсаткичларини, борт тизимларининг оддий механик, электрик ва бошқа тизимларнинг оддий функцияларини имитация қилувчи, ҳамда махсус гуруҳ ҲК парвоз-техник тавсифини таъминловчи учиш техникасини мукаммал ўрганиш тренажёри;

- тегишли ускуналар билан жиҳозланган ва ҲК ускуналар бўйича учиш пайтидаги экипаж кабинасидаги ҳолатини имитация қилувчи тренажёр.

Хавф — экипажнинг ваколатидан ташқари бўлган муҳитда содир бўладиган, эксплуатацияни қийинлаштирадиган ва белгиланган хавфсизлик даражасини таъминлаш учун бошқарилиши лозим бўлган ҳолат ва хатолар.

Учиш экипажининг аъзоси — парвоз вақтида самолёт ва/ёки унинг тизимларини бошқаришга масъул, экипаж гувоҳномасига эга аъзо.

А-chеcк — оператив ТХ нинг бир шакли.

C-chеcк — даврий ТХ нинг бир шакли.

ETOPS (Икки двигатель билан жиҳозланган самолётда масофаси узайтирилган парвоз) — йўналишдаги, ҳар қандай нуктадан тегишли муқобил аэродром талабларига мос келадиган, 60 дақиқадан ортиқ бўлган, бир ишламайдиган куч ускунасида крейсер тезлигида бўлган, иккита газ турбинали двигателли самолётда амалга ошириладиган ҳар қандай парвоз

АТА-104 — Фуқаро авиациясининг муҳандислик-техник ходимларини тайёрлаш (қайта тайёрлаш) учун фойдаланиладиган халқаро стандарт.

Captain (CPT) — Ғарбда ишлаб чиқарилган ҳаво кемасининг командири.

Captain-supervisor — иккинчи учувчиларга йўналиш машқларини ўргатувчи ғарбда ишлаб чиқарилган ҳаво кемасининг командири.

Check-captain (CН-CPT) — Амалдаги авиация ходимининг гувоҳномасига эга бўлган парвоз, назарий, тренажор,парвоз тайёргарлигига, парвоз таркибининг ғарбда ишлаб чиқарилган ҲК парвозларига рухсат бериш ва текшириш ҳуқуқига эга бўлган шахс.

First-officier (F/О) — Тоифаланган минимум бўйича экипаж таркибига иккинчи учувчи сифатида мустақил парвозларга киритилган, ва ғарбда ишлаб чиқарилган ҳаво кемасининг иккинчи учувчиси.

1. Ўзбекистон Республикаси Ҳаво кодексининг 49-моддаси, фуқаро авиацияси халқаро ташкилотининг (ИКАО) тавсия амалиёти ва халқаро стандартларига мувофиқ қуйидаги авиация ходимларига гувоҳнома бериш амалга оширилади:

а) учувчи;

б) штурман;

в) бортмуҳандис;

г) бортмеханик;

д) борталоқачи;

е) ҳаваскор-учувчи (самолёт, вертолёт);

е¹) аэростат учувчиси;

ж) ЎЙУА учувчиси;

з) бортоператори;

и) борткузатувчиси;

к) ҲҲБ диспетчери;

л) ҲК, ҲКУга техник хизмат кўрсатиш муҳандиси;

м) ҲК, ҲКУга техник хизмат кўрсатиш авиация механики;

н) парвозларни таъминлаш ходими;

о) радиобюро алоқачиси;

п) ҲКнинг таркибий қисмларини таъмирловчи, махсус иш тартибини бажарувчи авиация ходимлари.

2. 2008 йилнинг 5 мартидан бошлаб, халкаро рейсларни амалга оширишга рухсат берилган самолёт, вертолёт, аэростат ва планер-учувчилари, штурманлар, борт-радистлар ҳамда, халқаро рейсларга ҲҲХКга рухсат берилган, ҲҲБ диспетчерлари, ушбу Қоидаларнинг 30-иловасига биноан, радиотелефон алоқасида қўлланиладиган тилда гапириш қобилятини ва уни, тил билиш шкаласи бўйича 4-даражадан (ишчи) кам бўлмаган даражада тушинишини намойиш этади.

Халқаро парвозларни амалга ошириш рухсатига эга, самолёт, вертолёт, аэростат ва планер-учувчилари, штурманлар, борт радистлар ва халкаро рейсларда ҲҲҲК рухсатига эга ҲҲБ диспетчерларининг хорижий тил билиш даражасини баҳолаш аттестация йўли билан қуйидаги муддатларда амалга оширилади:

иш даражасида тилларни биладиган шахслар (4-даража) камида уч йилда бир марта аттестациядан ўтишлари лозим;

мукаммал билимларни намойиш этадиган шахслар (5-даражали) камида олти йилда бир марта аттестациядан ўтишлари керак.

Профессионал билимларни намойиш этадиган шахслар учун (6-даражали) аттестация талаб қилинмайди.

3. Авиаходимларга белгиланган намунадаги гувоҳнома бепул берилади. Фуқаро авиацияси авиаходимлари гувоҳномаси қуйидаги ёшга тўлган Ўзбекистон Республикаси фуқароларига берилади:

а) 17 ёш — ҳаваскор учувчиларга;

а¹) 17 ёш — аэростат учувчисига;

б) 18 ёш — ЎЙУА учувчиларига;

б¹) 17 ёш — планер-учувчиларига;

в) 18 ёш — бортоператорлар, борткузатувчилар, радиобюро алоқачисига ҲКга ТХК бўйича авиатехникларга ва ҲКнинг таркибий қисмларини таъмирловчи, махсус иш тартибини бажарувчи авиаходимларга;

г) 21 ёш — авиакомпания парвоз ходимларига (учувчи, штурман, бортмухандис, борттехник, бортрадист) парвозларга хизмат кўрсатиш ходимларига, ҲК, ҲКУ техник хизмат кўрсатиш муҳандисларига;

д) 19 ёш — ҲҲБ диспетчерларига.

4. Экипаж аъзолари ўз хизмат вазифаларини бажариш давомида ёнида амал қилувчи гувоҳномага эга бўлиши ва ваколатли шахслар талабига кўра тақдим қилиши лозим.

5. Учувчилар таркиби, экипажга хизмат кўрсатувчи ходимлар, ҲҲБ диспетчерлари, «Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиациясининг авиация ходимларини тиббий кўрикдан ўтказиш тўғрисида»ги низом (ФА ТКЎН-2002. 02.11.2002 йилдаги 1186-сонли рўйхат рақами) талабларига жавоб беришлари шарт.

6. Амалдаги тиббий хулосага эга бўлмаган экипаж учувчи ходимлари, бортоператорлари, борткузатувчилар, ҲҲБ диспетчерларининг гувоҳномалари хақиқий ҳисобланмайди.

7. Гувоҳнома эгаси қуйидаги ҳолларда ўз функционал вазифаларини бажара олмайди:

а) ёнида гувоҳномаси ёки алоҳида варақлари мавжуд бўлмаса;

б) гувоҳномада ўчириш ва тузатишлар мавжуд бўлса;

в) гувоҳноманинг амал қилиш муддати тугаган бўлса;

г) гувоҳнома эгасининг фотосурати шикастланган ёки мавжуд бўлмаса;

д) гувоҳномада малака ёки махсус белгилар мавжуд бўлмаса;

е) гувоҳнома амал қилиши тўхтатиб қўйилган бўлса.

8. Гувоҳнома эгаси барча жиҳатларда ушбу Қоидаларнинг белгиланган талабларига, шахсий тажрибасига, касбий билимларига, амалий машғулотларга ва унга рухсат этилган фаолиятни малакали амалга ошириш қобилятига ҳар тамонлама жавоб бериши шарт ва ушбу гувоҳнома билан унга берилган хуқуқлардан фойдаланишга эгадир.

9. Учувчилар таркибидаги гувоҳнома эгаси экипаж таркибида парвозлар бажариш жараёнида доимий равишда амалий қобилиятларни ҳаво кема имкониятлари ва ўз имкониятлари доирасида парвозлар хавфсизлиги талабларини таъминлаш даражасида сақлаб туриши лозим.

10. Гувоҳнома эгаси, унинг соғлигининг ёмонлашувини сезгач, гувоҳнома ва тегишли малака белгилари билан тақдим этилган хуқуқлардан хавфсиз ишлатилишига халақит бериши мумкин бўлса, фойдаланишни тўхтатиши шарт. Гувоҳнома ва малака белгилари билан берилган хуқуқлардан фойдаланиш тиббий муассасаларнинг тиббий кўрикдан ўтказилгандан кейин амалга оширилиши мумкин.

11. Ҳаво кемаси экипажи аъзоси бўлиб, гувоҳнома эгаси эгаллаб турган штатли лавозимига мувофиқ барча функцияларни бажаришга мажбур.

12. Иш фаолиятидаги ( парвоз, техник хизмат кўрсатиш, ҳаводаги ҳаракатни бошқаришни ташкиллаштириш, парвозларни таъминлаш) 5 йилдан ортиқ танаффусда гувоҳнома амал қилмайди ва тўхтатилиши лозим. Парвоз ва хизмат кўрсатувчи экипаж ходимлари ишга рухсатномасини тиклаш ва гувохномани олиш учун тиббий кўрикдан ўтиши лозим, Ўзбекистон Республикаси Дававианазорат инспекцияси томонидан тасдиқланган дастур бўйича тайёргарлик ва ушбу Қоидаларнинг 17-иловасига мувофиқ имтиҳон топширишлари керак. ҲҲБ авиаходимлар тиббий кўрикдан ўтишлари, МОК дан ўтишлари,амалиёт ўтишлари ва ушбу Қоидаларнинг 18-иловасига мувофиқ имтиҳон топширишлари керак. МТТ МОКни, амалиётни, ва ушбу Қоидаларнинг 19-иловасига мувофиқ имтиҳон топширишлари керак.

13. Ушбу Қоидаларда кўрсатилган талабларга риоя этилган ҳолда, гувоҳнома эгаси қуйидаги ҳуқуқларга эга:

а) гувоҳномада кўрсатилган махсус ҲКлари бўйича мустақил парвозлар (ишлар)га киритилишнинг мавжудлигини ҳисобга олган ҳолда ушбу гувоҳномада ва малака баҳолари томонидан кўрсатилган барча ҳуқуқларни амалга ошириши.

б) парвоз пайтида учиш экипажи аъзосининг вазифаларини бажариши (агар ҳаво кемаси тури ҳақида белги мавжуд бўлса).

14. Гувоҳнома эгаси ушбу гувоҳномада ва (ёки) малака белгисида унинг малакаларини ва унинг тажрибасини (хизмат муддати ёки хизмат давомийлиги, парвоз вақти, машқ қилиш, парвозда тарафус ёки парвоз пайтида) бериши мумкин бўлган ҳуқуқлардан фойдаланиши мумкин, ва бошқа белгиланган талабларга жавоб беради.

15. Ҳаво кемасининг экипаж аъзоси бўлганлиги сабабли, гувоҳнома эгаси бажарадиган фаолиятни тартибга солувчи меъёрий ҳужжатлар томонидан тайинланган экипаж аъзосининг барча ҳуқуқларини ўз лавозимига мувофиқ амалга оширади.

16. Ўзбекистон Республикаси фуқаро ва экспериментал авиациясининг парвозларини бажаришда 65 ёшга тўлган учувчилар таркибига кирувчи шахслар ўз вазифаларини бажаришларига қўйилмайдилар.

Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиациясида халқаро тижорат ташишларни бажаришда 60 ёшга тўлган учувчилар ҳаво кемаси командири вазифасини бажаришларига қўйилмайдилар.

17. Учувчилар таркиби гувоҳномаларига эга бўлган шахсларга ҳар қандай ҲК экипаж аъзолари вазифаларини бажаришга рухсат берилади:

а) самолёт;

б) вертолёт.

18. ҲК тури гувоҳноманинг ўзида кўрсатилади ёки малака тури белгиси сифатида гувоҳномага киритилади.

19. Агар экипаж аъзоси гувоҳномаси эгаси ҲК қўшимча тури учун гувоҳнома олиш учун мурожаат қилса, янги тур хақидаги малака белгиси биринчи бор берилган гувоҳномага киритилади.

20. Агар тур гувоҳноманинг номида кўрсатилган бўлса, тур ҳақидаги қўшимча малака белгилари гувоҳномага киритилмайди.

21. Агар номзод, экипаж аъзоси гувоҳномасини дастлабки бериш учун зарур бўлган билим ва қобилият намойиш этса, ушбу гувоҳномада ҳаво кемаси даражаси ва тури белгилар сифатида киритилади.

22. Экипаж аъзоларининг барча ҳуқуқлари ва чекловлари гувоҳномада кўрсатилиши шарт.

23. Тур ҳақидаги малака белгилари экипаж аъзосининг гувоҳномасига қуйидаги ҳолларда қўйилади, агар номзод:

а) УТТД ва/ёки ВУТТД дастурларига мос келадиган тайёргарликни тегишли ҲК муваффақиятли ўтса;

б) ушбу Қоидаларнинг ХХI боб талабларига мувофиқ ихтисослик бўйича экипаж аъзолари сифатида тегишли ҲК парвозларнинг хавфсиз ишлаши учун зарур бўлган билим ва қобилиятни намойиш этса.

24. Самолётлар класси ҳақидаги малака белгилари барча класслар учун кўрсатилади ва қуйидагиларни ўз ичига олади:

а) 3 ёки 4-классли битта двигателли, қуруқликда юрувчи;

б) 3 ёки 4-классли битта двигателли, гидросамолёт;

в) 1, 2, 3 ёки 4- классли кўп двигателли, қуруқликда юрувчи;

г) 1, 2, 3 ёки 4- классли кўп двигателли, гидросамолёт.

25. Вертолётлар класси хақидаги малака белгилари барча класслар учун кўрсатилади ва қуйидагиларни ўз ичига олади:

а) 1, 2, 3 ёки 4-классли битта парракли, қуруқликда юрувчи;

б) 1, 2, 3 ёки 4-классли битта парракли, гидровертолёт;

в) 1, 2, 3 ёки 4- классли кўп парракли, қуруқликда юрувчи;

г) 1, 2, 3 ёки 4- классли кўп парракли, гидровертолёт.

26. ҲК класс ушбу Қоидаларнинг 29-иловасига мувофиқ максимал учиш вазнига қараб белгиланади.

27. Парвозга имитация тренажёридан фойдаланишда номзоднинг гувоҳнома ёки малака белгисиини олиш мақсадида билим ва қобилиятни намойиш этишда қўйилган вазифаларга мувофиқлигини Дававианазорат тасдиқлайди.

28. Ушбу Қоидаларнинг Х бобида кўрсатилган талабларга риоя этилган ҳолда, ЎзР Фуқаро авиацияси учувчисининг гувоҳномаси УУҚ бўйича 1, 2 ва 3-классли самолётларида учиш ҳуқуқини беради.

29. Тегишли ўқув дастурлари талаблари бажарилганидан кейин 4-класс вертолётлари ва самолётларида ЎзР ФА учувчиси гувоҳномасига УУҚ бўйича парвозларни амалга ошириш ҳуқуқига эга бўлган малака белгиси қўйилади.

30. Экипажнинг учувчилар таркиби аъзолари гувоҳномаларига эга бўлган шахсларга гувоҳнома олиш учун керакли бошқарувли тренажёр машғулотлар ўтказиш ва ЎзР ФАнинг парвоз экипаж аъзоларига барча турдаги рухсатномалар беришга, агар гувоҳномасида мутахассислик бўйича инструкторнинг малакали белгиси (барча турлари, класси, ҲК турлари), ёки улар Дававианазорат томонидан парвозни амалга ошириш ўқувларини топширган расмий ташкилот томонидан тегишли парвозлар тайёргарлигига ва тажрибага эга бўлмаган ҳолда тегишли функцияларни бажариш учун махсус рухсатномага эга бўлмаганларида (мутахассисликлари бўйича) учиш машғулотлари билан шуғулланиш тақиқланади.

31. Учувчи гувоҳномасининг эгаси, иккинчи учувчи сифатида фаолият юритувчи, ҲКК назорати остида ва ҲКК вазифаларини бажарадиган учиш вақти, юқори даража гувоҳномасини олиш учун талаб қилинадиган парвознинг умумий вақти тўлиқ ҳисобланади.

32. Агар номзод ушбу Қоидаларнинг ХХI боб 89-§га мувофиқ билим, тажриба ва малакага муносиб бўлса, инструкторлик малака белгиси экипаж аъзосининг гувоҳномасига киритилади.

33. ҲҲБ диспетчери гувоҳномасига эга бўлган шахсларга қуйидаги малака белгилар (рухсатлар) олинганидан сўнг ўз функционал мажбуриятларини бажаришга рухсат берилади:

а) аэродром диспетчерлик пунктининг (ЕХБП, БДП, АДП, ЁДП (радиолокатор ва процедура назорати) Tower, СДП) диспетчери;

б) РДМ ва ЁРДМ (радиолокатор ва процедура назорати) самовий ҳудуднинг юқори қисми бошқариш диспетчери;

в) маҳаллий диспетчерлик пунктининг диспетчери;

г) катта диспетчер;

д) парвозлар раҳбари.

34. ҲХБ диспетчери гувоҳномасига тегишли малака белгиларини (рухсатларини) киритиш учун номзод мазкур Қоидаларнинг ХХI боби 83-§га биноан билим, тажриба ва малака бўйича тегишли талабларга жавоб бериши керак.

35. Агар бир вақтнинг ўзида ҲХБ диспетчерининг иккита малака белгиси талаб этилса, ваколатли орган ҳар бир малака белгиси учун тегишли талабларни белгилайди.

36. Бир ёки бир нечта малака белгиларига эга бўлган ҲХБ диспетчери гувоҳномасининг эгаси қуйидаги ҳуқуқларга эга:

а) аэродром райони диспетчери малака белгиси (ЕХБП, БДП, АДП, ЁДП, Tower) — ушбу гувоҳнома эгаси аттестациядан ўтган аэродромда мазкур аэродром диспетчерлик хизматини таъминлаш ва назорат қилиш;

б) яқинлашув диспетчери малака белгиси — ушбу гувоҳнома эгаси аттестациядан ўтган мазкур аэродромда ёки аэродромларда, диспетчерлик органининг юрисдикциясида бўлган самовий ҳудуд доирасида ёки ушбу самовий ҳудуд қисмида яқинлашув диспетчерлик хизматини таъминлаш ва назорат қилиш;

в) ҲХБ ҳудуди радиолокациявий назорат диспетчери малака белгиси — ушбу гувоҳнома эгаси аттестациядан ўтган мазкур ҲХБ райони радиолокатордан фойдаланган ҳолда самовий ҳудуд доирасида ва/ёки ушбу самовий ҳудуд қисмида диспетчерлик хизматини таъминлаш ва назорат қилиш;

г) ҲХБ ҳудудининг процедуравий назорат диспетчери — ушбу гувоҳнома эгаси аттестациядан ўтган мазкур ҲХБ райони стриплардан ёки графикали назоратдан фойдаланган ҳолда самовий ҳудуд доирасида ёки ушбу самовий ҳудуд қисмида диспетчерлик хизматини таъминлаш ва назорат қилиш;

37. ҲХБ диспетчери малака белгисида назарда тутилган ҳуқуқларини олти ой мобайнида амалга оширмаса, малака белгиси ўз кучини йўқотади.

38. Фуқаро авиацияси мутахассисларининг барча тоифадаги гувоҳномалари қуйидаги маълумотларни ўз ичига олади:

а) I — давлатнинг номи (ярим қалин шрифтда);

б) II — гувоҳноманинг номи (қалин шрифтда);

в) III — гувоҳнома серияси ва тартиб рақами (араб рақамларида);

г) IV — эгасининг фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган санаси;

д) V — эгасининг манзили;

е) VI — эгасининг фуқаролиги;

ж) VII — эгасининг шахсий имзоси;

з) VIII — гувоҳномани берган орган ва асос;

и) IX — гувоҳнома эгасига гувоҳноманинг II ва XII кичик бандларида кўрсатилган функцияларни амалга ошириш учун берилган хуқуқларнинг амал қилиш муддати;

к) X — гувоҳномани берган мансабдор шахснинг имзоси;

л) XI — гувоҳнома берилган сана ва ваколатли органнинг муҳри;

м) XII — ҳаво кемасининг аниқ русумида, шаклида ва турида вазифасини бажариш, диспетчерлик пунктларини кўрсатган ҳолда, ҳаводаги ҳаракатларни бошқарувчи диспетчернинг аниқ функцияларини бажариш, мутахассислар ва авиа техникларнинг аниқ функцияларини бажариш учун рухсат берувчи малака белгиси;

н) XIII — иш вазифаларини бажариш шартлари билан боғлиқ алоҳида белгилари (инструкторлик вазифага, ускуналар бўйича учишга, метеорологик минимум бўйича учиш ва қўнишни бажаришга рухсатлар, 2008 йил 5 мартдан бошлаб радиотелефон алоқасида ишлатиладиган тилни билиш даражаси ҳақида белгиси) ва ҳ.к;

Муҳандис-техник таркиби учун — алоҳида ишлар учун рухсат (двигателларни ишга тушириш ва синовдан ўтказиш, шатаклаш, авиадвигателларни диагностикадан ўтказиш ва ҳ.к.).

о) XIV — бошқа маълумотлар (иш жойи хақида, эгаллаётган лавозими ва ҳоказолар).

39. Ўзбекистан Республикаси фуқаро авиациясининг авиакомпаниялари авиаходимларига, ҳаваскор-учувчилар, аэростат учувчилари, ЎЕУА учувчиларига ва планер-учувчиларига ушбу Қоидаларнинг 38-бандида рўйхати шарт бўлган маълумотлар кўрсатилган гувоҳномалар берилади.

40. Парвозларни амалга ошириш авиаходимларига, таъмирлашда бевосита иштирок этмаётган авиаходимларга, радиобюро алоқачиларига, вақтинча ишга олинган борткузатувчиларга, ушбу Қоидаларнинг 24, 25 ва 26-иловаларига асосан гувоҳнома берилади.

41. Ўзбекистан Республикаси фуқаро авиациясининг авиация ходимлари гувоҳномалари учун қуйидаги сериялар белгиланган:

а) Фуқаро авиацияси учувчисининг гувоҳномаси — серия — «ТА» (ушбу Қоидаларнинг 1-иловаси);

б) штурманнинг гувоҳномаси — серия «F№» (ушбу Қоидаларнинг 2-иловаси);

в) бортмуҳандиснинг гувоҳномаси — серия «FE» (ушбу Қоидаларнинг 3-иловаси);

г) бортмеханикнинг гувоҳномаси — серия «FM» (ушбу Қоидаларнинг 4-иловаси);

д) борталоқачининг гувоҳномаси — серия «FR» (ушбу Қоидаларнинг 5-иловаси);

е) борт оператори гувоҳномаси — серия «GО» (ушбу Койдаларнинг 6-иловаси);

ж) борткузатувчининг гувоҳномаси — серия «FА» (ушбу Қоидаларнинг 7-иловаси);

з) Ҳаракат хизмати диспетчерининг гувоҳномаси — серия «ТС» (ушбу Қоидаларнинг 8-иловаси);

и) ҲК, ЎЕҲК техникавий хизмат кўрсатиш муҳандисининг гувоҳномаси — серия «МЕ» (ушбу Қоидаларнинг 9 ва 13-иловалари);

к) ҲК, ЎЕҲК техникавий хизмат кўрсатиш авиация техникининг гувоҳномаси — серия «МТ» (ушбу Қоидаларнинг 10 ва 14-иловалари);

л) Ҳаваскор-учувчи, аэростат учувчиси, ЎЕУА учувчиси ва планер-учувчиси гувоҳномаси — «ТА» серияли (ушбу Қоидаларнинг 11, 11а, 12 ва 12а — иловалари).

42. Бевосита ҲКларига ТХ кўрсатишда иштирок этмайдиган ҲК компонентларини таъмирлаш бўйича авиаходимларининг, парвозларни таъминлаш бўйича авиаходимларининг, радиобюро алоқачиларининг, вақтинча ишга олинган борткузатувчиларининг гувоҳномалари — сериясиз (ушбу Қоидаларнинг 24, 25 ва 26-иловалари).

43. ФА авиаходимларининг гувоҳномаси I, II, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XIII, XIV кичик бандларини рус ва инглиз тилига таржима қилган ҳолда ўзбек тилида чиқарилади. Малака белгиларини ёзиш мисоллари ушбу Қоидаларнинг 28-иловасида кўрсатилган.

44. Гувоҳнома 14 банддан иборат бўлиб, ундаги ёзувлар аниқ ва тушунарли ҳуснихатда, қора сиёҳ ёки қора паста билан қўлда ёзилади. Тузатишлар, ўзгартиришлар ва ўчиришларга йўл қўйилмайди.

45. Гувоҳономаларнинг IV, V, VI, VII, IX, X, XI, XII, XIII, XIV бандларини тўлдириш ва расмийлаштириш тартиби:

а) 2-бетнинг IV бандида эгасининг фамилияси, исми, отасининг исми рус тилида кўрсатилади. Туғилган сана араб рақамларида кўрсатилади (кун, ой, йил);

б) 3-бетнинг IV бандида эгасининг фамилияси ва исми инглиз тилида (лотин шрифтида) кўрсатилади. Эгасининг туғилган санаси араб рақамларида кўрсатилади (кун, ой, йил);

в) 2 ва 3-бетдаги V банди тўлдирилмайди;

г) 2-бетнинг VI бандида гувоҳнома эгасининг фуқаролиги «УЗБЕКИСТАН» сўзи билан рус тилида кўрсатилади. 3-бетнинг VI бандида фуқаролиги «UZBEKISTAN» сўзи билан кўрсатилади;

д) VII бандида эгасининг имзоси қўйилади. Шу бетда имзонинг тепасида гувоҳнома эгасининг қора костюмда, галстукда, бош кийимсиз туширилган сурати ёпиштирилади. Фотосурат мот коғозида, чап бурчаги кесилган ҳолда, 4х5 катталикда бўлиши керак. Фотосурат ва шахсий имзо гувоҳномани берган Ўзбекистон Республикаси Дававианазорат муҳри билан тасдиқланади;

е) Гувоҳноманинг Х бандида Олий малака комиссияси раисининг имзоси қўйилади;

ж) Гувоҳноманинг XI бандида гувоҳнома берилган сана ва гувоҳномани берган Ўзбекистон Республикаси Дававианазорат муҳри қўйилади;

з) Гувоҳноманинг 2-бети IX бандида гувоҳнома эгасининг хуқуқлари давлат, рус ва инглиз тилларида кўрсатилади;

и) IX бандида, 4-бетдан бошлаб мансабдор шахснинг имзоси қўйилган ҳолда гувоҳноманинг муддати ёзилади. Имзо корхона, муассаса, бўлинманинг муҳри билан тасдиқланади;

к) XII бандида 12-бетдан бошлаб учувчилар, штурманлар, бортмуҳандислар, бортмеханиклар, борталоқачилари, борткузатувчиларининг гувоҳномаларида берилган малакага боғлиқ ҲК тури, шакли, класси (бир ёки кўп двигателли ҳаво кемаси, бир ёки кўп парракли вертолёт), қуруқликдаги ёки гидро ва лавозими кўрсатилади:

1) ҳаво кемасининг командири (Captain);

2) иккинчи учувчи;

3) штурман;

4) бортмуҳандис;

5) бортмеханик;

6) борталоқачи;

7) бортоператор;

8) борткузатувчи;

10) ҳаваскор учувчи;

11) ЎЕУА учувчи;

л) ҳаракат хизмати диспетчери гувоҳномасининг XII бандида гувоҳнома эгасига рухсат берилган диспетчерлик пункти (пунктлари) номи кўрсатилади;

м) муҳандислар ва авиатехниклар гувоҳномаларининг XII бандида ҲК тури, гувоҳнома эгасининг мутахассислиги, ҳамда гувоҳнома эгасига рухсат берилган ҲКга техник хизмат кўрсатиш турлари хақида маълумот кўрсатилади;

н) гувоҳноманинг XII бандида ишга киришиш даврида стажёрнинг лавозими кўрсатилади;

о) Авиаходим гувоҳномасининг XII бандида ёзувлар рухсат берилган сана билан кўрсатилади. Ёзув расмий шахснинг имзоси ва авиакомпаниянинг (мажмуа, авиакорхона, авиабўлинма) муҳри билан тасдиқланади;

п) Гувоҳномаларнинг XIII бандига инструкторлик вазифага, ускуналар бўйича парвозга, метеорологик минимум бўйича учиш ва қўнишни бажаришга рухсатлар, 2008 йил 5 мартидан бошлаб радиотелефон алоқасида ишлатиладиган тилни билиш даражаси хақида белги киргизилади;

р) Авиация ишларини бажарувчи авиаходим гувоҳномасининг XIII бандида ходимга белгиланган тартибда рухсат берилган иш турлари, учиш ва қўниш минимумлари кўрсатилади;

с) ҲХБ диспетчери гувоҳномасининг XIII бандида лавозимга қўйилиш хақида маълумот билан бирга минимумнинг 1, 2, 3-даражалари, ҲХБ инглиз тилида, 2008 йил 5 мартидан бошлаб радиотелефон алоқасида ишлатиладиган инглиз тилини билиш даражаси хақида маълумотлар кўрсатилади;

т) Муҳандис-техник гувоҳномасининг XIII бандида ТХ регламентида ўрнатилган рўйхатда кўрсатилган алоҳида ишларга рухсат ҳақида маълумот кўрсатилади;

у) XIII бандидаги ёзувлар рус ва инглиз тилларида кўрсатилади. Ёзув расмий шахснинг имзоси ва авиакомпаниянинг (мажмуа, авиакорхона, авиабўлинма) муҳри билан тасдиқланади. XIII бандидаги ёзувлар авиаходим гувоҳномасининг қўшимча варағида ҳам ёзилиши мумкин;

ф) Гувоҳноманинг ХIV банди 26, 27, 28-бетларида берилган даражага қўшиб ОМК баённомасининг рақами ва санаси кўрсатилади. 3, 2, 1-классли ҲК да учишга рухсат берилган 3-классли учувчилар гувоҳномасининг 26-бетида инглиз тилида «Тижорат авиацияси учувчиси» деган белги қўйилади;

х) 3, 2, 1-классли ҲК да учишга рухсат берилган 2, 1-классли учувчилар гувоҳномасининг 27 ёки 28-бетида кўшимча инглиз тилида «Йўналишдаги учувчи» деган белги қўйилади;

ц) иккала ҳолда ҳам белги ОМК раисининг имзоси ва Ўзбекистон Республикаси Дававианазорати муҳри билан тасдиқланади;

ч) гувоҳноманинг XIV банди 29-бетида гувоҳнома эгаси ишлаётган авиакомпания, муассасининг тўлиқ номи кўрсатилади.

46. Экипаж учувчи ходимлар таркиби, бортоператор, борткузатувчилар, ҲҲБ диспетчерлари, ҲКга техник хизмати бўйича муҳандиси ва техниклар, ҳаваскор учувчилар, аэростат учувчилар ва ЎЕУА учувчиларига ҳамда планер-учувчиларига гувоҳномани бериш учун Ўзбекистан Республикасининг Дававианазоратнинг ОМК қарори асос бўлади.

47. Авиация ходимларига гувоҳномани бериш ОМКга тақдим этилган қуйидаги ҳужжатларга асосан қарор қабул қилинади:

а) ўқув юртини тамомлаганлиги ҳақида ҳужжат нусхаси (учувчилар билим юрти, олий учувчилар билим юрти, авиатехника билим юрти, авиация институти, авиация техникуми, коллежи, мутахассислиги бўйича аэроклуб ўқув маркази). Таълим муассасида фақат назарий курсдан ўтган учувчилар ва штурманлар иш жойидаги ЎМ (ЎММ) да амалга ошириладиган тренажор ва парвоз (амалий) машғулотлар актини қўшимча равишда топширишлари керак.

б) дастлабки ўқув курсларини тугатган ёки бошқа идоралардан келган авиация ходимларига — ЎМ (ЎММ) тугатганлиги ҳақида ҳужжат нусхаси;

в) учувчи, диспетчерлар ва муҳандис-техник ходимларга расмийлаштирилган Тақдимномалар (ушбу Қоидаларнинг 17, 18, 19-иловалари) икки нусхада (ОМКдан ўтиш учун) икки дона қора оқ (рангли) мутахассиснинг (қора кастюм, галстукда) 4х5 ўлчамли (чап бурчаги қесилган) фотосурати. Ҳамда авиаходимлар учун Тақдимотноманинг учинчи нусхаси (ушбу Қоидаларнинг 17, 18, 19-иловалари) МКда (МК бўлмаганда ММК) назарий билимлар текшируви хулосасига биноан ва авиаходимларга гувоҳнома берилиши мумкинлиги масаласини ҳал қилиш. Тақдимотноманинг умумий маълумотлари ва матни компьютерда босма терилади (қўл ёзма қабул қилинмайди).

г) амалдаги тиббий хулоса (учувчи ходимлар, экипажнинг хизмат кўрсатувчи ходимлари ва ҲХБ диспетчерлари учун);

д) паспорт нусхаси.

48. Фуқаро авиацияси авиаходимининг гувоҳномасини олувчи шахс, авиация ходимларининг Такдимномаси бўйича Ўзбекистон Республикаси Дававианазоратнинг ОМКда назарий билимлари (ушбу Қоидаларнинг 17, 18, 19-иловалари) текширувидан ўтишлари ва 4 (тўрт) дан кам бўлмаган баҳоларга топширишлари шарт.

Авиаходимларининг назарий билимларини текширув билети (назорат қилиш масалалари) ёки ШЭҲМ орқали ўтказилади.

49. Гувоҳномани алмаштираётган шахс, Дававианазоратнинг ОМК да назарий билимларини мутахассиснинг тоифасига мос баҳолаш учун авиация ходимларининг Тақдимномаси бўйича мутахассислигига мувофиқ назоратдан ўтишлари шарт (ушбу Қоидаларнинг 17, 18, 19-иловалари) Авиаходимнинг касбий билимларини мезонлари ушбу Қоидаларнинг XXII бобида кўрсатилган.

50. Гувоҳномаларни бериш учун ҳужжатлар тайёрлаш ва расмийлаштириш авиация ходимининг иш жойида амалга оширилади. Ҳужжатларнинг тўлиқлиги ва тўғрилиги учун авиакомпания раҳбарлари ва малака комиссияларнинг (ММК, МК) раислари масъулдир.

51. Ҳаваскор-учувчининг гувоҳномасини бериш, тайёрлаш ва расмийлаштиришни Ўзбекистон Республикаси Дававианазоратнинг ОМКси бажаради.

52. ҲКга ТХ кўрсатишда бевосита иштирок этмаётган авиаходимларга, парвозларни таъминлаш бўйича ходимга, радиобюро алоқачисига, гувоҳномаларни бериш, тайёрлаш ва расмийлаштиришни авиакорхонанинг (авиакомпания) МК бажаради.

53. Авиаходимларга гувоҳнома бериш тўғрисидаги қарор тегишли малака комиссияси баённомаси билан расмийлаштирилади.

54. Авиаходимлар гувоҳномасини олиш учун ММК, МК, ОМК Тақдимномаларда қарорларини расмийлаштириш намуналари авиаходимларга тегишли иловаларида келтирилган (ушбу Қоидаларнинг 17, 18, 19- иловалари)

55. Учувчи ва штурманларга учиш экипажи гувоҳномаси 3-даражали малакасини қўшиб Ўзбекистон Республикаси Дававианазоратнинг ОМКсига мутахассислиги бўйича ўқув юртини тамомлагандан сўнг ва ушбу Қоидаларининг 47-бандига асосан ҳужжатларни тақдим этилгандан кейин берилади.

56. Бортмуҳандислар (бортмеханиклар) борталоқачилар, бортоператорлар, борткузатувчиларга малака даражасиз тегишли гувоҳнома Ўзбекистон Республикаси Дававианазоратининг ОМКга ушбу Қоидаларнинг 47-бандига асосан ўқув юртини (бошланғич тайёргарлик) тамомлаб, ҳужжатларни тақдим этгандан кейин берилади.

57. «Фуқаро авиацияси борткузатувчининг вақтинчалик гувоҳномаси» ушбу Қоидаларнинг 26-иловасига мувофиқ парвозларни амалга ошириш вақтида бевосита парвоз билан боғлиқ бўлмаган муайян вазифаларни бажариш учун махсус машғулотларга эга бўлган экипажнинг техник ходимларига берилади. Фуқаро авиацияси борткузатувчининг вақтинчалик гувоҳномасини бериш муддатли меҳнат шартномаси бўлган тақдирда амалга оширилади. Вақтинчалик гувоҳноманинг амал қилиш муддати — муддатли меҳнат шартномасининг амал қилиш муддати ҳисобланади.

Борткузатувчининг вақтинчалик гувоҳномасини бериш учун Олий малака комиссиясига тақдим этилган қуйидаги нусхалар асос ҳисобланади:

а) мутахассислик бўйича ўқув марказини тугатганлиги тўғрисидаги ҳужжат (дастлабки ўқув курслари);

б) «Борткузатувчиси курси бўйича стажировка тайинлаш» варақаси;

в) амалдаги тиббий хулоса;

г) паспортнинг нусхаси.

58. Вақтинчалик гувоҳномаларни бериш учун ҳужжатларни тайёрлаш ва расмийлаштириш авиаходимнинг иш жойи бўйича бажарилади.

59. Борткузатувчининг вақтинчалик гувоҳномаси узайтирилмайди. Меҳнат шартномаси вақти тугагач, гувоҳнома олиниб Ўзбекистон Республикаси Дававианазоратга топширилади.

60. Борткузатувчининг вақтинчалик гувоҳномасига эга авиация ходимлари ўз вазифаларини, борткузатувчиларининг ишларини тартибга солувчи мавжуд ҳужжатларга мувофиқ мажбуриятларни бажарадилар, ҳуқуқларга эга бўладилар ва жавобгардирлар.

61. Мутахассислиги бўйича ўқув юртларини битирган ҳаводаги ҳаракатни бошқариш (ҲҲБ) диспетчерлар, ҲК техник хизмат кўрсатиш бўйича муҳандис ва техникларга 3-даражали малакасини қўшиб гувоҳномалари мустақил ишлаш учун зарур амалиёт ўтгандан сўнг, тегишли малака комиссияларида (ММК МК) назарий билимларини ва амалий маҳоратларини синаб кўргандан кейин берилади.

Юқорида кўрсатиб ўтилган авиаходимларга тегишли гувоҳномаларни олиш учун Ўзбекистон Республикаси Дававианазоратининг ОМКга ушбу Қоидаларнинг 47-бандига асосан ҳужжатлар рўйхатини тақдим етиш керак.

62. ОМК раиси (ўринбосари) тақдим этилган ҳужжатларни таҳлил қилиб, авиаходимга ўз назарий билимларини текшириш учун махсус фанлардан имтиҳон топширишга рухсат беради. Имтиҳон натижалари ижобий бўлса ОМК авиаходимнинг тегишли гувоҳномасини бериш тўғрисида қарор қабул қилади. Агар номзод ёш, асосий таълим, ўқиш, соғлиқ бўйича мос келмаса, белгиланган талаблардан паст бўлган баҳолар олса ушбу Қоидаларда белгиланган муддатларда, гувоҳнома беришни рад этиш тўғрисида қарор қабул қилинади.

Агар номзод белгиланган талаблардан паст баҳо олса, у билимини қайта текшириш учун бир ойдан кам бўлмаган муддатда рухсат этилади.

63. Агар учувчилар таркиби ходимлари, учувчилар таркиби экипажи аъзоси бошқа мутахассислиги бўйича қайта ўқитилиши зарур бўлса, парвозларни амалга оширишда янги лавозимда, 5 йилдан кўп бўлган узулиш бўлса, дастлабки ҲКнинг тури бўйича учувчилар таркиби экипажи аъзоси сифатида учиш учун ўзини мутахассислиги бўйича қайта тайёрлаш курсларига юборилиши мумкин. Ушбу курсларни тугатгандан кейин унга белгиланган тартибда ФА авиаходимларининг янги гувоҳномаси берилади ва учинчи даражали малака тоифаси белгиланади.

64. Агар ҳаво кемалари, ўта енгил ҳаво кемаларига техник хизмат кўрсатиш бўйича авиатехник ўзининг профессионал қобилиятлари бўйича муҳандис лавозимига тайинланса ва ўз вазифаларини малакали бажарса унга ҳаво кемалари, ўта енгил ҳаво кемаларига техник хизмат кўрсатиш бўйича муҳандис гувоҳномаси берилиши мумкин.

65. Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси авиакомпанияга (авиакорхона, авиабўлинмалар) ишга жалб қилинадиган (ёлланадиган) чет эллик мутахассис сертификатлар, гувоҳномалар, лицензиялар ва бошқа шу тоифадаги ҳужжатларни ўзаро тан олиш ҳақидаги келишуви бўлмаган давлат томонидан берилган гувоҳнома (лицензия)га эга бўлса, у ҳолда фақат «Тан олиш тўғрисидаги сертификат» мавжуд бўлса ишга қўйилиши мумкин.

Айрим ҳолларда гувоҳномаларни беришга ваколатли орган гувоҳнома эгасининг ҳуқуқларини чеклай олади. Бунда гувоҳномага тенглаштирилган «Тан олиш тўғрисидаги сертификат»да мутахассиснинг аниқ ҳуқуқлари кўрсатилади. Агарда гувоҳнома бекор қилинган ёки амал қилиш муддати вақтинча тўхтатилган бўлса берилган ҳуқуқлар ўз кучини йўқотади.

66. «Тан олиш тўғрисидаги сертификат» Дававианазорат томонидан қуйидаги шартларда берилади:

а) хорижий давлат томонидан берилган ёки унга ҳорижий давлат томонидан куч берилган гувоҳнома талабларига, Халқаро фуқаро авиацияси ташкилоти томонидан ўрнатилган минимал стандартлар ёки улардан юқори ҳолатларида;

б) чет эллик мутахассисни ишга жалб қилаётган (ёллаётган) ташкилот раҳбари томонидан берилган ариза ва амалдаги гувоҳнома нусхаси. Мутахассис Ўзбекистон Республикаси ФА амал қилувчи раҳбарий ҳужжатлар бўйича имтиҳон топшириши шарт.

67. Сертификат, гувоҳнома, лицензиялар ва бошқа шу тоифадаги ҳужжатларни ўзаро тан олиш хақидаги Келишувни имзолаган давлат томонидан берилган амалдаги гувоҳномага (лицензия) эга чет эллик мутахассисга «Тан олиш тўғрисидаги сертификат» имтиҳонларсиз берилади.

68. Диспетчер сифатида ҲК экипажларини парвозолди аэронавигация тайёргарлик жараёнида бевосита иштирок этадиган, парвозларни амалга ошириш билан шуғулланувчи ходимлар, аэропортларда ҳаво кемаларини тайёрлашга тайёргарлик кўриш учун бажариладиган ишларни амалга ошириш хуқуқини берувчи гувоҳномага эга бўлиши керак. Бундай ходимлар таснифланмайди ва ушбу Қоидаларнинг 25-иловасига асосан 110х70мм, оқ рангли гувоҳнома оладилар. Гувоҳномалар ушбу Қоидаларнинг 25-иловасига асосан авиакомпанияда ишлаб чиқарилади ва тўлдирилгандан сўнг амал қилиш муддати кўрсатилиб шаффоф пластикка жойлаштирилади.

69. Гувоҳномани бериш, амал қилиш муддатини узайтириш, унинг амал қилишини тўхтатиб туриш, уни бекор қилиш ва тўхтатиб туриш тартиби авиакорхонанинг малака комиссияси томонидан ишлаб чиқилади ва амалга оширилади. Гувоҳноманинг амал қилиш муддати 3(уч) йилдан ошмаслиги керак.

70. Номзод қуйидаги талабларга мос бўлиши керак:

а) номзоднинг ёши — 21 ёшдан кам бўлмаслиги;

б) ушбу Қоидаларнинг XXI бобига §84 асосан билимга эга бўлиши.

71. Номзод парвозларни таъминлаш ходими назорати остида гувоҳномани олиш учун ҳужжат топширилгунга қадар олти ой давомида камида 90 иш куни давомида ишлаган (стажировкадан ўтган) бўлиши керак.

72. Радиобюро алоқачилари ишларни амалга ошириш хуқуқини берувчи гувоҳномага эга бўлиши керак. Радиобюро алоқачилари ушбу Қоидаларнинг 25-иловасига асосан 110х70мм, оқ рангли «доимий» гувоҳнома оладилар.

73. Гувоҳномалар ушбу Қоидаларнинг 25- иловасига асосан авиакомпанияда ишлаб чиқарилади ва тўлдирилгандан сўнг амал қилиш муддати кўрсатилиб шаффоф пластикка солиниб берилади.

74. Гувоҳномани бериш, амал қилиш муддатини узайтириш, унинг амал қилишини тўхтатиб туриш, уни бекор қилиш ва тўхтатиб туриш тартиби авиакорхонанинг (авиакомпаниянинг) малака комиссияси томонидан ишлаб чиқилади ва амалга оширилади. Гувоҳноманинг амал қилиш муддати 3(уч) йилдан ошмаслиги керак, ва ушбу Қоидаларнинг XXI боб 85-§да кўрсатилган билим ва қобилиятга мос келиши, ёши 18 кам бўлмаслиги керак.

75. Ҳаваскор учувчи гувоҳномаси Дававианазорат томонидан тасдиқланган дастурга кўра парвоз бўйича таълим муассасаларида ҳаваскор учувчи сифатида тўлиқ курсни тамомлаган щахсларга берилади.

76. Номзоднинг ёши 17 ёшдан кам бўлмаслиги керак. Амалдаги тиббий хулоса бўлиши шарт.

77. Ҳаваскор учувчига 1-бетида «Ҳаваскор-учувчи» деб ёзилган умумий намунали ҳаваскор-учувчи гувоҳномаси берилади. Гувоҳноманинг амал килиш муддати 24 ой.

78. Номзод ушбу Қоидаларнинг XXI бобининг 86-§га асосан ҳаваскор-учувчи гувоҳномаси эгасига берилган ҳуқуқларга мос келадиган билим ва қобилият даражасини кўрсатиши ва 1 — 10, 13-14, 16-бандларда белгиланган тартибда имтиҳон топширишлари керак. (ушбу Қоидаларнинг 17-иловаси.)

79. Агар ушбу гувоҳнома тунги парвозларни амалга оширишга ҳуқуқ берадиган бўлса, унда номзод икки томонлама бошқариладиган самолётда тунги парвоз бўйича инструктор билан парвозларни, шу жумладан учиш, қўниш ва навигацияни амалга оширади.

80. Ускуналар бўйича парвозлар тажрибаси ва тунги учишлар тажрибаси гувоҳнома эгасига УУҚ бўйича учиш ҳуқуқини бермайди.

80¹. Аэростат учувчиси гувоҳномаси Дававианазорат томонидан тасдиқланган дастурга биноан таълим муассасаларида аэростат учувчиси сифатида тўлиқ курсни тамомлаган щахсларга берилади.

80². Номзоднинг ёши 17 ёшдан кичик эмас ва амалдаги тиббий хулосасига эга бўлиши шарт.

80³. Аэростат учувчисига 1-бетида «Аэростат учувчиси» деб ёзилган умумий намунали аэростат учувчиси гувоҳномаси берилади. Гувоҳноманинг амал қилиш муддати 24 ой.

80⁴. Номзод ушбу Қоидаларнинг XXI бобининг 86¹-§га асосан аэростат учувчи гувоҳномаси эгасига берилган ҳуқуқларга мос келадиган билим ва қобилият даражасини кўрсатиши ва 1-8, 10, 13, 16- бандларда белгиланган тартибда имтиҳон топширишлари керак. (ушбу Қоидаларнинг 17-иловаси.)

80⁵. Ускуналар бўйича парвозлар ва тунги учишлар тажрибаси гувоҳнома эгасига УУҚ бўйича учиш хуқуқини бермайди.

81. ЎЕУА учувчиси гувоҳномаси Дававианазорат томонидан тасдиқланган дастурга кўра парвоз бўйича таълим муассасаларида ЎЕУА учувчиси сифатида тўлиқ курсни тамомлаган шахсларга берилади.

82. Номзоднинг ёши 18 ёшдан кичик бўлмаган ва амалдаги тиббий хулосага эга бўлиши шарт.

83. ЎЕУА учувчисига 1-бетида «ЎЕУА учувчиси» деб ёзилган умумий намунали ЎЕУА учувчиси гувоҳномаси берилади. Гувоҳноманинг амал килиш муддати 12 ой.

84. Номзод ушбу Қоидаларнинг XXI бобининг 87-§га асосан ЎЕУА учувчи гувоҳномаси эгасига берилган хуқуқларга мос келадиган билим ва маҳоратлар даражасини кўрсатиши ва Тақдимноманинг 1 — 10, 13-14, 16-бандларда белгиланган тартибда имтиҳон топширишлари керак. (ушбу Қоидаларнинг 17- иловаси.)

84¹. Планер-учувчиси гувоҳномаси Дававианазорат томонидан тасдиқланган дастурга кўра парвоз бўйича таълим муассасаларида планер-учувчиси сифатида тўлиқ курсни тамомлаган шахсларга берилади.

84². Номзод 17 ёшдан кичик бўлмаслиги ва амалдаги тиббий хулосага эга бўлиши шарт.

84³. Планер-учувчиси гувоҳномаси умумий намунада берилади ва 1-бетида «Планер-учувчиси» деб ёзилади. Гувоҳноманинг амал қилиш муддати 24 ой.

84⁴. Номзод ушбу Қоидаларнинг XXI бобининг 87¹-параграфига асосан Планер-учувчи гувоҳномаси эгасига берилган ҳуқуқларга мос келадиган билим ва маҳоратлар даражасини кўрсатиши ва Тақдимноманинг 1 — 8, 10, 13, 16-бандларда белгиланган тартибда имтиҳон топшириши керак (ушбу Қоидаларнинг 17-иловаси).

84⁵. Ускуналар бўйича парвозлар ва тунги учишлар тажрибаси гувоҳнома эгасига УУҚ бўйича учиш ҳуқуқини бермайди.

85. ҲК техник хизмат кўрсатишда бевосита иштирок этмаётган авиация ходимларини малакаси (парчинловчи, пайвандчи, композициявий материалларни таъмирлаш бўйича ходимлар ва бошқалар) тегишли тоифа бериш билан белгиланади.

Ходимлар учун қуйидаги тоифалар белгиланади:

а) «Ar» ҲК компонентларини таъмирлаш учун авиаходимлари, махсус процедураларни бажариш;

б) «Br» ҲК компонентларини таъмирлаш учун авиаходимлари, махсус процедураларни бажариш.

86. Авиаходимларга гувоҳномалар авиатехника корхонасида тайёрланади. Гувоҳнома намунаси ушбу Қоидаларнинг 24-иловасида кўрсатилган.

87. Гувоҳноманинг шакли корхона маъмурияти томонидан ўзгартирилиши мумкин, лекин бу ҳолда намунадаги маълумотлар кўрсатилиши шарт.

88. Гувоҳномани бериш, олиб қўйиш, бекор қилиш, ва амал қилишини тўхтатиб туриш тартиби авиакорхонанинг малака комиссияси томонидан ишлаб чиқилади ва амалга оширилади.

89. Авиаходимлар гувоҳномасига киритилган ёзувларнинг шакли ва мазмуни, гувоҳномани амал қилиш муддатини узайтириш қоидалари авиатехник корхона томонидан ишлаб чиқарилади ва амалга оширилади.

90. Гувоҳноманинг амал қилиш муддати 3 (уч) йилдан ошмаслиги керак.

91. Компонентлар билан ишлаш учун камида 18 ёшга тўлган ва мутахассислик бўйича назарий ва амалий машғулотларни тамомлаган шахслар қўйилади.

92. «Ar» тоифасини олишга талабгор малакали мутахассис, техник ҳужжатлари ва ТХваТ ташкиллаштириш процедуралари ёзилган тилни қуйидаги даражада билиши керак:

а) йўриқномани, ўқув қўлланмаларни ва бошқа техник ҳужжатларни ўқиши ва тушуниши;

б) барча фойдаланувчилар томонидан тушуниладиган техник ҳужжатларда ёзувларни киритиш;

в) ўз лавозим мажбуриятларини бажаришда тушунмовчиликларнинг олдини олиш даражасида мулоқот қилиш.

93. Ходимлар ўз мутахассисликлари бўйича компонентларни билишлари ва барча вазифаларини мос равишда бажаришлари ва керакли процедура ва кўрсатмалар ҳақида билимларини исботлашлари керак.

94. «Ar» тоифасига эга бўлган малакали ходимлар сертификат берувчи ходим деб ҳисобланмайди, улар ҲК компоненти эксплуатациясига сертификат ёзиб бериш ваколатига эга эмас.

95. «Br» тоифасига малакали ходимлар «Ar» тоифасига ўхшаш талабларга жавоб берадилар, бироқ шу жумладан:

а) камида бир йил «Ar» тоифасида иш тажрибасига эга бўлиши;

б) ўз мутахассислиги бўйича компонентларни чуқур билиши;

в) ҲК эксплуатациясини таъминлаш бўйича раҳбарий ҳужжатлар ва турли хизматларнинг ўзаро ҳамкорликни ташкил этишини билиши;

г) сифатни назорат қилиш тизимини ташкил этишни билиши керак.

96. «Br» тоифасига эга бўлган малакали ходим, сертификатлаш бўйича мутахассис ҳисобланади, яъни унинг мансаб йўриқномаси ва бошқа раҳбарий ҳужжатларга мувофиқ компонентга эксплуатацияга рухсат бериш сертификатини ёзиш ваколатига эга.

97. Гувоҳнома йўқолган ёки шикастланган тақдирда ҳар бир ҳолат бўйича расмий хизмат текшируви ўтказилади. Расмий хизмат текширув ўтказиш учун авиакомпания (авиакорхона, мажмуа, авиабўлинма) бошқарув раҳбарлик таркиби ва бошқарув ходимларидан иборат 3 кишидан кам бўлмаган комиссия тайинланади. Текширув материаллари асосида янги гувоҳнома бериш мақсадга мувофиқлиги тўғрисида комиссия томонидан хулоса чиқарилади ва далолатнома тузилади. Авиаходимлар расмий хизмат текширувини ўтказиш учун комиссия раисига гувоҳномани йўқотиш ёки шикастланганлиги тўғрисида ёзма ариза билан мурожаат қилишлари шарт.

98. Расмий хизмат текшируви натижаларига кўра авиакомпания (авиакорхона, мажмуа, авиабўлинма) раҳбари авиация ходимларини малака комиссиясига (ММК, МК) янги гувоҳнома олиш процедураларини ўтиш учун юборади.

99. Текширув материаллари расмийлаштирилган авиация ходимларининг Такдимномаси билан (ушбу Қоидаларнинг 17, 18 ва 19-иловалар) авиакомпаниянинг МКга (МК бўлмаган ҳолларда ММК) юборилади, авиакомпаниянинг МК авиаходимнинг махсус фанлар бўйича назарий билимлари даражани тасдиқлаш даражасига лойиклигини аниқлаб, унга фуқаролик авиациясининг авиация ходимларининг янги гувоҳномасини бериш ва ОМК Дававианазоратга қарорни амалга ошириш тўғрисида ариза бериш имконияти масаласини ҳал қилади.

100. Авиаходимга янги гувоҳнома бериш учун барча материаллар МК (МК бўлмаган ҳолларда ММК) томонидан Ўзбекистон Республикаси Дававианазоратининг ОМКсига янги гувоҳнома бериш тўғрисида қарор қабул қилиш учун юборилади.

101. Гувоҳноманинг IX, XII, XIII кичик бандларда ёзиш учун жойларнинг тугаши, эгасининг фамилияси ўзгариши, шахсий ҳужжатларда йўл қўйилган теҳник хатолар билан боғлиқ ҳолларда, авиация ходимларининг гувоҳномасини алмаштириш тартиби юқорида кўрсатилганга ўхшаш бўлади, махсус фанлардан билимларни синаш бундан истисно.

102. Ҳаваскор учувчисига янги гувоҳнома бериш ОМКда берилган гувоҳномани йўқотиш ёки шикастланган ҳолатини тавсифловчи ёзма аризаси асосида Дававианазорат бошлиғи томонидан ОМК баённомаси тасдиқланганидан кейин амалга оширилади.

Гувоҳномаларга қуйидаги амал қилиш муддати белгиланади:

104. Экипажнинг учувчи ходимларига:

а) учувчиларга — 12 ой;

б) штурманларга — 12 ой;

в) бортмуҳандисларга — 12 ой;

г) бортмеханигига — 12 ой;

д) борталоқачиларига — 12 ой;

е) ҳаваскор-учувчиларга — 24 ой;

е¹) аэростат учувчиларига — 24 ой;

ж) ЎЕУА учувчиларига (ўта енгил учиш аппаратлари) — 12 ой.

з) планер-учувчиларига — 24 ой;.

105. Хизмат кўрсатувчи экипаж ходимларига:

а) бортоператорларга — 24 ой;

б) борткузатувчиларига — 24 ой.

106. Қолган авиация ходимларига:

а) ҲҲБ диспетчерларига — 24 ой;

б) ҲК ТХ ва ЎЕҲК муҳандисларига — 5 йил;

в) ҲК ТХ ва ЎЕҲК авиация техникларига — 3 йил;

г) парвозларни таъминлаш ходимларига — 3 йил;

д) радиобюро алоқачиларига — 3 йил;

е) ҲКнинг компонентларини таъмирлаш бўйича авиаходимларига, махсус жараёнларни бажариш — 3 йил.

107. Учувчилар таркиби ходимлари, хизмат кўрсатувчи экипаж ходимлари ва ҲҲБ диспетчерининг гувоҳномаси муддати ТУЭК тиббий хулосаси муддати давомида амал қилади.

108. Муддати тугаган гувоҳномани, авиаходимлар, мазкур Қоидаларнинг 104 — 106-бандларида кўрсатилган муддатга, мутахассислиги бўйича, узайтиришлари лозим.

Авиация техникасига техник хизмат кўрсатиш ташкилоти Сертификати ва эксплуатант Сертификатига эга бўлмаган ташкилот ходимларининг гувоҳномалари муддати узайтирилмайди.

109. Учувчи, штурман, борткузатувчиси, борталоқачиси, бортмуҳандислари, бортмеханиклари, бортоператорлари, ҲХБ диспетчерлари гувоҳномасининг муддатини узайтириш қуйидагилар асосида амалга оширилади:

а) ТУЭК тиббий хулосасига кўра мутахассислиги бўйича ишга рухсат бериш;

б) тегишли малака комиссиясида махсус фанлар бўйича имтиҳон натижаларига кўра;

в) учиш техникасини, самолётни йўналиш бўйича бошқариш ва амалий иш тажрибаларини синов натижаларига кўра;

г) ҲХБ диспетчерлари учун диспетчер тренажёрлари ва экипажнинг учувчи таркибининг парвоз тақлид тренажёри ускунасидаги текшириш натижаларига кўра.

110. Гувоҳноманинг муддатини узайтиришни расмийлаштириш авиация ходимлари Такдимномасида (мазкур Қоидаларнинг 17, 18 ва 19-иловалари), ФА авиация ходимларининг гувоҳномасида, учиш китобчасида қайд этиб амалга оширилади.

111. Учиш ходимлари гувоҳномасининг амал қилиш муддати қуйидаги ҳолатларда узайтирилади:

а) учувчи стажёр-ходимининг сафга киритилиш дастурини ўтаётган ҳолатда, гувоҳнома муддати тугагаётганда, гувоҳноманинг узайтирилиши мутахассислиги бўйича «Парвозга рухсат берадиган тиббий хулоса» асосида амалга оширилади. Бу ҳолда назарий билимлар ва учиш назорати сафга киритилгандан кейин текширилади;

б) амалдаги учувчилар таркибидаги авиаходимлар гувоҳномаси ва календарь парвоз назоратининг муддати тугагандан кейин, узайтирилиши мутахассислиги бўйича «Парвозга рухсат берадиган тиббий хулоса», махсус фанлар ва «Назарий билимларнинг текширув» натижалари, ундан кейинги аэродром ёки рейс шароитларидаги парвоз текширувидан сўнг амалга оширилади.

112. Гувоҳномаларнинг амал қилиш муддатини узайтирилиши Ўзбекистон Республикаси Дававианазорат ОМКда амалга оширилади.

113. Авиаходимларнинг текширувини ташкиллаштириш устидан назоратни тегишли малака комиссиясининг раиси амалга оширади.

Авиаходимларнинг профессионал билимининг текшируви билетлар бўйича (назорат саволлари) ёки ШЭҲМ да амалга оширилади.

Учиш, муҳандис-техник ходимлари ва ҲХБ диспетчерларининг назарий билимлари, учиш аппаратини бошқариш техникаси, самолёт бошқаруви, ва амалий қобилият билимларини текширишини ОМК аъзолари амалга оширади.

ОМК таркибида зарур мутахассиси бўлмаган ҳолда, ОМК раиси (ўринбосари) рухсати билан текширувни Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси авиакомпаниялари (авиакорхоналар, мажмуалар, авиабўлинмалар) МК аъзоси, бошқарув учиш, бошқарув таркиби аъзолари бажариши мумкин.

114. Гувоҳноманинг муддатини узайтиришда мувофиқ ҳужжатлардаги (гувоҳнома, тақдимнома ва бошқалар) кўрсатилган баҳолар бошқа авиация техникасига қайта ўқишни ўтганда, ЎМ (ЎТМ) малака ошириш курсларида ўқиганда, МКК, КК, ОМКда имтиҳон топширганда, кўрсатилган муддат давомида ушбу фанлардан имтиҳонлар топширилмайди, ва топширилган деб ҳисобланиб авиация ходимларининг Тақдимномасига кўчирилади (мазкур Коидаларнинг 17, 18 ва 19-иловалари):

а) учиш ва хизмат кўрсатиш ходимлари учун — 6 ой давомида;

б) бошқа тоифадаги авиаходимларига — 12 ой давомида.

115. Баҳоларнинг амал килиш муддати курсларни (имтиҳонларни топшириш, билимлар синови) тугатиш санасидан ёки МК (ОМК)нинг йиғилиш баённомаси тасдиқланган санадан ҳисобланади.

118. Учиш техникаси, самолётни йўналишида бошқариш, амалий ишлар қобилиятларни текшириш натижалари амал қилиш муддати давомида ҳақиқий ҳисобланади, тренажёр тайёрлови эса — 6 ой давомида.

119. Мазкур Қоидалардаги авиаходимлар гувоҳномаларни узайтиришда, махсус фанлардан малака талабларига номувофиқ баҳо олинган ҳолда, қайта топшириш, тегишли ОМК, МК (МК бўлмаганда ММК) раиси рухсати билан, қўшимча тайёрловдан бир ҳафта ўтгач, амалга ошириш мумкин.

120. Мазкур Қоидалардаги гувоҳнома муддатини узайтириш, учиш техникаси, самолётни йўналишида бошқариш, амалий иш қобилиятлари ва ҲХБни текширишда малака талабларига мувофиқ паст баҳо олган бўлса, ходимларга, календарь ойи давомида кейинги текширув билан қўшимча машғулот берилади.

121. Авиаходим учиш техникаси, самолётни йўналишида бошқариш, амалий иш кобилятлари, ҲҲБ, ўз мажбуриятларини бажарилиши бўйича талаб қилинаётган ҳуқуқларга биноан қайта текширувда, махсус фанлардан паст баҳо олса, авиация ҳодимлари Гувоҳномасидаги ҳуқуқларини амалга оширишга рухсат берилмайди. Ушбу ходим учиш техникаси, самолётни йўналишида бошқариш, амалий иш кобилятлари, ҲҲБ бўйича билим даражасини баҳолаш учун календарь ой мобайнида МКга йўналиши лозим, МК мавжуд бўлмаганда ОМКга йўллантирилади. Авиаходим қайта текширишда такроран талабдагидан паст баҳо олса, авиакорхона раҳбари томонидан бундай ходимнинг хизматидан фойдаланиш бўйича қарор қабул қилинади.

122. Агар, стажировка дастурини ўташ жараёнида ғарбда ишлаб чиқарилган ҲКга хизмат кўрасувчи МТТнинг мутахассис гувоҳномасини амал қилиш муддати тугаган ёки тугаётган бўлса, гувоҳноманинг амал қилиш муддатини узайтириш, стажировка дастури тугагандан ва имтиҳон топширгандан кейин амалга оширилади. Гувоҳнома амал қилиш муддати малака комиссияниннг (МК) йиғилиш баённомасининг тасдиқланган санасидан ҳисобланади.

123. Авиаходимлар гувоҳномасининг амал қилиш муддати тегишли малака комиссияси (ММК, МК ёки ОМК)да охирги топширган имтиҳон санасидан, мазкур Қоидаларнинг 104 — 106-бандларида кўрсатилган муддатларга узайтирилади.

124. Фуқаро авиацияси учувчи Гувоҳномасининг амал қилиш муддатини узайтирилишида қуйидагилар талаб килинади:

а) парвоз ишига рухсат беришганлиги ҳақидаги ТУЭКсининг тиббий хулосаси;

б) мазкур Қоидаларнинг 17-иловасига мувофиқ фанлар бўйича имтиҳонларни топшириш.

125. 3-даражали учувчилар, учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) барча мақсус фанлар бўйича 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

2-даражали учувчилар, учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) 2, 4 — б. кўра 5 (беш) баҳога, қолган фанлар бўйича эса 4 (тўрт) баҳога эга бўлишлари лозим.

1-даражали учувчилар учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) 2, 4, 5, 16-б кўра 5 (беш) баҳога, қолган фанлар бўйича эса 4 (тўрт) баҳога эга бўлишлари лозим.

126. Учиш техникаси ва самолётни йўналишида бошқариш бўйича 1 ва 2-даражали учувчилар 5 (беш)дан кам бўлмаган баҳога эга бўлишлари лозим.

127. Учиш техникаси ва самолётни йўналишида бошқариш бўйича, бошқа ҲКга қайта ўқигандан кейин, 1 ва 2-даражали учувчилар учун мустақил ишнинг биринчи йил давомида ва 3-даражали учувчилар 4 (тўрт)дан кам бўлмаган баҳога эга бўлишлари лозим.

128. Бир нечта ҲКда парвозни амалга оширувчи бошқарув-учиш, инструкторлик таркиби, назарий билим даражасини текширувини юқори (даража бўйича бир хил бўлганлардан биттаси) ҲК турида ва қўшимча бошқа ҲКларда «Парвоз эксплуатацияси қўлланмаси» (ПЭҚ) бўйича билимлари текширилади. Учиш техникаси ҲКнинг ҳар бир турида текширилади.

129. Барча учувчиларнинг тренажёр текшируви бир йилда бир мартадан кам бўлмаган ҳолда амалга оширилади.

130. Назарий билимларнинг текширувининг натижаси, тренажёрдаги текширув, учиш техникасини текшириш ва самолётни йуналишда бошқаришни текшириш натижалари учиш ходимларининг Тақдимномасига киритилади (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси). Гувоҳноманинг амал килиш муддатини узайтириш ҳақидаги ёзув учувчининг учиш китоби ва гувоҳномасида расмийлаштирилади.

131. Фуқаро авиацияси штурман гувоҳномасининг амал қилиш муддатини узайтиришда қуйидагилар зарур:

а) парвоз ишига рухсат берилганлиги ҳақидаги ТУЭКсининг тиббий хулосаси;

б) мазкур Қоидаларнинг 17-иловасига мувофиқ фанлар бўйича имтиҳонларни топшириш.

132. 3-даражали штурманлар, учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) ҳамма махсус фанлар бўйича 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

2-даражали штурманлар, учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) 2, 6-б. кўра 5 (беш) баҳога, қолган фанлар бўйича эса 4 (тўрт) баҳога эга бўлишлари лозим.

1-даражали штурманлар, учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) 2, 6, 10, 11, 16-б кўра 5 (беш) баҳога, қолган фанлар бўйича эса 4 (тўрт) баҳога эга бўлишлари лозим.

133. Биринчи, иккинчи даражали штурманлар самолётни йўналишда бошқариш бўйича 5 (беш)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

134. Самолётни йўналишида бошқариш техникаси бўйича, 3-даражали штурманлар ва бошқа ҲКга қайта тайёрловдан ўтган штурманлар (малака даражасига қарамасдан), мустақил ишининг биринчи йил давомида 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳога эга бўлишлари лозим.

135. Бир нечта ҲКда парвозни амалга оширувчи штурманлар назарий билим даражасининг текширувини юқори (даража бўйича бир хил бўлганлардан биттаси) ҲК турида ва қўшимча бошқа ҲКларда «Парвоз эксплуатацияси қўлланмаси» (ПЭҚ) бўйича билимлари текширилади. Самолётни йўналишида бошқариш техникаси ҳар бир ҲК турида текширилади.

136. Ҳамма штурманларнинг тренажер текшируви йилда бир мартадан кам бўлмаган ҳолда олиб борилади.

137. Назарий билимларнинг текширувининг натижаси, тренажёрдаги текширув, учиш техникасини текшириш ва самолётни йуналишда бошқаришни текшириш натижалари учиш ходимларининг Тақдимномасига киритилади (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси).

Гувоҳноманинг амал килиш муддатини узайтириш хақидаги ёзув учувчининг учиш китоби ва гувоҳномасида расмийлаштирилади.

138. Фуқаро авиацияси бортмуҳандис (бортмеханик) гувоҳномасининг амал қилиш муддатини узайтиришда қуйидагилар зарур:

а) парвоз ишига рухсат берилганлиги ҳақидаги ТУЭКсининг тиббий хулосаси;

б) мазкур Қоидаларнинг 17-иловасига мувофиқ фанлар бўйича имтиҳонларни топшириш.

139. Учинчи даражали бортмуҳандис ва бортмеханиклар, учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) ҳамма махсус фанлар бўйича 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

Иккинчи даражали бортмуҳандис ва бортмеханиклар, учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) 4-бандига кўра 5 (беш) баҳога, қолган фанлар бўйича эса 4 (тўрт) баҳога эга бўлишлари лозим.

Биринчи даражали бортмуҳандис (бортмеханик)лар, учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) 4, 8, 9, 16-бобларига кўра 5 (беш) баҳога, қолган фанлар бўйича эса 4 (тўрт) баҳога эга бўлишлари лозим.

140. Биринчи, иккинчи даражали бортмуҳандис (бортмеханик)лар амалий иш қобилиятлари бўйича 5 (беш)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

141. 3-даражали бортмуҳандис (бортмеханик)лар ва бошқа ҲКга қайта тайёрловдан ўтган бортмуҳандис (бортмеханик)лар (малака даражасига қарамасдан), амалий иш қобилиятлари бўйича мустақил ишининг биринчи йил давомида 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳога эга бўлишлари лозим.

142. Бир нечта ҲКда парвозни амалга оширувчи бортмуҳандис (бортмеханик) лар назарий билим даражасининг текширувини юқори (даража бўйича бир хил бўлганлардан биттаси) ҲК турида ва қўшимча бошқа ҲКларда «Парвоз эксплуатацияси қўлланмаси» (ПЭҚ) бўйича билимлари текширилади. Амалий иш қобилиятлари ҳар бир ҲК турида текширилади.

143. Ҳамма бортмуҳандис (бортмеханик)лар, лавозимига, иш тажрибасига ва малака даражасига қарамасдан тренажёр текширув йилда бир мартадан кам бўлмаган ҳолда олиб борилади.

144. Назарий билимларнинг текшируви натижаси, тренажёрдаги текширув, амалий иш қобилиятлари текшириш натижалари учиш ходимларининг Тақдимномасига киритилади (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси).

Гувоҳноманинг амал килиш муддатини узайтириш хақидаги ёзув бортмуҳандис (бортмеханик)лар учиш китоби ва гувоҳномасида расмийлаштирилади.

145. Фуқаро авиацияси борталоқачи гувоҳномасининг амал қилиш муддатини узайтиришда қуйидагилар зарур:

а) парвоз ишига рухсат беринганлиги ҳақидаги ТУЭКсининг тиббий хулосаси;

б) мазкур Қоидаларнинг 17-иловасига мувофиқ фанлар бўйича имтиҳонларни топшириш.

146. 3-даражали борталоқачилар, учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) ҳамма махсус фанлар бўйича 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

2-даражали борталоқачилар, учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) 11, 13-бандларга кўра 5 (беш) баҳога, қолган фанлар бўйича эса 4 (тўрт) баҳога эга бўлишлари лозим.

1-даражали борталоқачилар, учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) 2, 4, 11, 13, 16-бандларига кўра 5 (беш) баҳога, қолган фанлар бўйича эса 4 (тўрт) баҳога эга бўлишлари лози.

147. 1, 2-даражали борталоқачилар амалий иш қобилиятлари бўйича 5 (беш)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим. 3-даражали борталоқачилар ва бошқа ҲКга қайта тайёрловдан ўтган борталоқачилар (малака даражасига қарамасдан), амалий иш қобилиятлари бўйича мустақил ишининг биринчи йил давомида 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳога эга бўлишлари лозим.

148. Бир нечта ҲКда парвозни амалга оширувчи борталоқачилар назарий билим даражасини текширувини юқори (даража бўйича бир хил бўлганлардан биттаси) ҲК турида ва қўшимча бошқа ҲКларда «Парвоз эксплуатацияси қўлланмаси» (ПЭҚ) бўйича билимлари текширилади. Амалий иш қобилиятлари ҳар бир ҲК турида текширилади.

149. Ҳамма борталоқачилар, лавозимига, иш тажрибасига ва малака даражасига қарамасдан тренажёр текширув йилда бир мартадан кам бўлмаган ҳолда олиб борилади.

150. Назарий билимлар текширувининг натижаси, тренажёрдаги текширув, амалий иш қобилиятларини текшириш натижалари учиш ходимларининг Тақдимномасига киритилади (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси). Гувоҳноманинг амал килиш муддатини узайтириш хақидаги ёзув борталоқачи учиш китоби ва гувоҳномасида расмийлаштирилади.

151. Ҳаваскор-учувчи гувоҳномасининг амал қилиш муддатини узайтириш қуйидаги асосларга кўра амалга оширилади:

а) учиш ишига рухсат берилганлиги ҳақидаги ТУЭКсининг тиббий хулосаси;

б) Ўзбекистон Республикаси Дававианазорат ОМКга махсус фанлар бўйича имтиҳон топширишга рухсат олиш учун ёзма ариза;

в) охирги 2 йил давомида учган соатларини тасдиқловчи ҳужжат;

г) 2 та расмийлаштирилган тақдимнома.

152. Мазкур Қоидаларнинг 17-иловасига мувофиқ фанлар бўйича имтиҳонлар ўтказилади. Ҳамма фанлар бўйича 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

153. Имтиҳон ёзма шаклда топширилади. Ҳамма фанлар бўйича 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

154. Учиш техникаси ва самолётни йўналишида бошқаришни текширилиши, Ўзбекистон Республикаси Дававианазоратнинг ОМК инспекторлари ёки ОМК раиси (ўринбосари)нинг рухсати билан, Ўзбекистон Республикаси ФА эксплуатантларнинг МК учувчи инспекторлари амалга оширадилар.

Учиш техникаси ва самолётни йўналишида бошқариш бўйича 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

155. Агар охирги 6 ой ичида 10(ўн) та учиш ва қўнишлар амалга оширилмаган бўлса, ҳаваскор-учувчи ўз хуқуқларидан фойдаланиши мумкин эмас.

156. Назарий билимларни, учиш техникаси ва самолётни йўналишида бошқаришни текшириш натижалари, учиш китоби ва учиш ходимларининг Тақдимномасига киритилади (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси).

156¹.Аэростат учувчиси гувоҳномасининг амал қилиш муддатини узайтириш қуйидаги ҳужжатлар асосида амалга оширилади:

а) учиш ишига рухсат берилганлиги ҳақидаги ТУЭКсининг тиббий хулосаси;

б) охирги 2 йил давомида учган соатларини тасдиқловчи ҳужжат;

в) 2 та нусхада расмийлаштирилган тақдимнома.

156². Мазкур Қоидаларнинг 17-иловасига мувофиқ фанлар бўйича имтиҳонлар ўтказилади.

156³. Имтиҳон ёзма шаклда топширилади. Ҳамма махсус фанлар бўйича 4 (тўрт) дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

156⁴. Учиш техникасини бошқаришнинг текширилиши, Ўзбекистон Республикаси Дававианазоратнинг ОМК инспекторлари ёки ОМК раиси (ўринбосари)нинг рухсати билан, Ўзбекистон Республикаси ФА эксплуатантларнинг МК учувчи инспекторлари амалга оширадилар.

Учиш техникасини бошқариш бўйича 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

156⁵. Агар охирги 6 ой ичида 4 та учириш ва қўтариш амалга оширилмаган бўлса, аэростат учувчиси ўз хуқуқларидан фойдаланиши мумкин эмас.

156⁶. Назарий билимларни, учиш техникасини бошқаришнинг текшириш натижалари, учиш китоби ва учиш ходимларининг Тақдимномасига киритилади (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси).

157. ЎЕУА учувчиси гувоҳномасининг амал қилиш муддатини узайтириш қуйидагилар асосида амалга оширилади:

а) имтиҳонларни топшириш учун ОМКга ариза;

б) учиш ишига рухсат беринганлиги ҳақидаги ТУЭКсининг тиббий хулосаси;

в) охирги йил давомида учган соатларини тасдиқловчи ҳужжат;

г) учиш техникасини бошқаришни текшириш санаси қўрсатилган учиш китоби;

д) Имтиҳомларни топшириш учун Дававианазоратнинг ОМКга берилган иккита расмийлаштирилган тақдимномаси.

158. Мазкур Қоидаларнинг 17-иловасига мувофиқ фанлар бўйича имтиҳонлар ўтказилади. Ҳамма фанлар бўйича 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

159. Ўзбекистон Республикаси Дававианазоратнинг ОМКда фақат корхона бошқарув-инструкторлар таркибининг гувоҳномалари амал қилиш муддати узайтирилади. Оддий учувчилар гувоҳномаларини иш жойларида узайтирадилар.

160. Учиш техникаси бошқаришни текширилиши, Ўзбекистон Республикаси Дававианазоратнинг ОМК инспекторлари ёки ОМК раиси (ўринбосари)нинг рухсати билан, учувчи-инструкторлари амалга оширадилар. Учиш техникаси бошқариш бўйича 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

161. Агар охирги 6 ой ичида 10(ўн) та учиш ва қўнишлар амалга оширилмаган бўлса, ЎЕУА учувчиси ўз хуқуқларидан фойдаланиши мумкин эмас.

162. Назарий билимларни, учиш техникаси бошқаришни текшириш натижалари, учиш китоби ва учиш ходимларининг Тақдимномасига киритилади (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси).

162¹. Планер-учувчиси гувоҳномасининг амал қилиш муддатини узайтириш қуйидаги ҳужжатлар асосида амалга оширилади:

а) имтиҳонларни топшириш учун ОМКга ариза;

б) учиш ишига рухсат берилганлиги ҳақидаги ТУЭКсининг тиббий хулосаси;

в) охирги йил давомида учган соатларини тасдиқловчи ҳужжат;

г) учиш техникасини бошқаришни текшириш санаси кўрсатилган учиш китоби;

д) имтиҳонларни топшириш учун Дававианазорат томонидан ОМКга берилган 2-та расмийлаштирилган тақдимномаси.

162². Мазкур Қоидаларнинг 17-иловасида кўрсатиб ўтилган фанлар бўйича имтиҳонлар топширилади. Барча фанлар бўйича баҳолар 4 (тўрт)дан паст бўлмаслиги лозим.

162³. Учиш техникасини текширилиши, Дававианазоратнинг ОМК инспекторлари рухсати билан, учувчи-инструкторлари томонидан амалга оширилади. Учиш техникаси бўйича баҳолар 4 (тўрт)дан паст бўлмаслиги лозим.

162⁴. Агар охирги олти ой ичида олтита учиш ва қўнишлар амалга оширилмаган бўлса, планер-учувчиси ўз ҳуқуқларидан фойдаланиши мумкин эмас.

162⁵. Назарий билимлар ва учиш техникасини текшириш натижалари учиш китоби ва учиш ходимларининг Тақдимномасига киритилади (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси).

163. Бортоператори гувоҳномасининг амал қилиш муддатини узайтиришда қуйидагиларига асосан амалга оширилади:

а) учиш ишига рухсат беринганлиги ҳақидаги ТУЭКсининг тиббий хулосаси;

б) мазкур Қоидаларнинг 17-иловасига мувофиқ фанлар бўйича имтиҳонларни топшириш.

164. 3-даражали бортоператорлар, учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) ҳамма махсус фанлар бўйича 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

2-даражали бортоператорлар, учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) 4, 16, 18-бандларга кўра 5 (беш) баҳога, қолган фанлар бўйича эса 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳога эга бўлишлари лозим.

1-даражали бортоператорлар, учиш ходимининг Тақдимномасидаги (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси) 4, 16, 17, 18, 21 -бандларига кўра 5 (беш) баҳога, қолган фанлар бўйича эса 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳога эга бўлишлари лозим.

165. 1, 2-даражали бортоператорлар амалий иш қобилиятлари бўйича 5 (беш)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

166. 3-даражали бортоператорлар ва бошқа ҲКга қайта тайёрловдан ўтган бортоператорлар (малака даражасига қарамасдан), амалий иш қобилиятлари бўйича мустақил ишининг биринчи йил давомида 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳога эга бўлишлари лозим.

150. Назарий билимларини, амалий иш қобилиятларини текшириш натижалари учиш ходимларининг Тақдимномасига киритилади (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси). Гувоҳноманинг амал килиш муддатини узайтириш хақидаги ёзув бортоператори учиш китоби ва гувоҳномасида расмийлаштирилади.

168. Борткузатувчи гувоҳномасининг амал қилиш муддатини узайтириш қуйидагилар асосида амалга оширилади:

а) учиш ишига рухсат беринганлиги ҳақидаги ТУЭКсининг тиббий хулосаси;

б) мазкур Қоидаларнинг 17-иловасига мувофиқ фанлар бўйича имтиҳонларни топшириш.

169. Борткузатувчилар, малака даражасидан келиб чиқиб, ҳамма фанлар бўйича малака даражасига мувофиқ баҳоларга эга бўлишлари лозим.

1-даражали борткузатувчилар амалий иш қобилиятлари, «Парвоз эксплуатасияси қўлланмаси» (ПЭҚ), АҚВ ва уларни авария ҳолатида қўллаш қоидалар, йўловчиларни озиқ-овқат билан таъминлаш ҳизматини ташкиллаштириш, йўловчиларга хизмат кўрсатиш технологиялар бўйича 5 (беш)дан паст бўлмаган, бошқа фанлар бўйича 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

2-даражали борткузатувчилар амалий иш қобилиятлари, АҚВ ва уларни авария ҳолатида қўллаш қоидалар, йўловчиларга хизмат кўрсатиш технологиялар бўйича 5 (беш)дан паст бўлмаган, бошқа фанлар бўйича 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

170. 3-даражали борткузатувчилар ва бошқа ҲКга қайта тайёрловдан ўтган борткузатувчилар (малака даражасига қарамасдан), амалий иш қобилиятлари бўйича мустақил ишининг биринчи йил давомида 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳога эга бўлишлари лозим.

171. Борткузатувчиларнинг амалий иш қобилиятларни текширишни юқори турувчи мутахассислар (борткузатувчи-инструктор, учиш бўлинмасининг катта борткузатувчиси, борткузатувчи-инспектор) томонидан амалга оширилади.

Амалий иш қобилиятларини календар (режали) текширилиши мазкур Қоидаларнинг 118-бандида кўрсатилган муддатдан ошмаган бўлса, гувоҳнома муддатини узайтиришда ҳисобга олиш рухсат этилади.

172. Назарий билимларни, амалий иш қобилиятларини текшириш натижалари учиш ходимларининг Тақдимномасига киритилади (мазкур Қоидаларнинг 17-иловаси). Гувоҳноманинг амал килиш муддатини узайтириш ҳақидаги ёзув борткузатувчининг учиш китоби ва гувоҳномасида расмийлаштирилади.

173. ҲҲБ диспетчери гувоҳномасининг амал қилиш муддатини узайтириш қуйидагилар асосида амалга оширилади:

а) ҳаводаги ҳаракатларга хизмат кўрсатиш бўйича функционал мажбуриятларни бажаришга киришиш ҳақида УТЭК тиббий хулосаси;

б) мазкур Қоидаларнинг 118-бандига мувофиқ фанлар бўйича имтиҳонларни топшириш.

174. 3-даражали ҲҲБ диспетчерлари барча фанлардан 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳога эга бўлишлари лозим, тренажёр машғулотлари ва амалий ишлар қобилиятларини текшириш бўйича 4(тўрт)дан паст бўлмаган баҳога эга бўлишлари лозим.

175. 2-даражали ҲҲБ диспетчерлари, Диспетчерлик таркиби Тақдимномасининг 1, 2, 4 ва 5 бандларида кўрсатилган махсус фанлардан 5(беш)дан паст, бошқа фанлардан 4(тўрт)дан паст, амалий ишларни қобилиятларини текшириш бўйича (технологик жараёнларни текшириш пайтидаги ўртача баҳо) 5(беш)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

1-даражали ҲҲБ диспетчерлари, Диспетчерлик таркиби Тақдимномасининг 1, 2, 4, 5 ва 9 бандларида кўрсатилган махсус фанлардан 5(беш)дан паст, бошқа фанлардан 4(тўрт)дан паст, амалий ишларни қобилиятларини текшириш бўйича (технологик жараёнларни текшириш пайтидаги ўртача баҳо) 5(беш)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

176. Иш жойида амалий иш қобилиятларни текширишни юқори раҳбар мутахассис, раҳбар (тренажёрда — тренажёр инструктори) томонидан амалга оширилади.

177. ҲҲБ диспетчери гувоҳномасининг амал қилиш муддатини узайтиришда, иш жойида амалий иш қобилиятларни ва тренажёрда машқларни ўтказиш текширувлари, 6 (олти) ой муддатдан ошмаган холда ҳисобга олинади.

Биринчи йил мустақил ишлаётган диспетчерларга ва ЙДП, АДП, Тоwеr диспетчерларга, иш жойида амалий иш қобилиятларни ва тренажёрда машқларни ўтказиш текширувлари, 3 (уч) ой муддатдан ошмаган холда ҳисобга олинади.

178. Назарий билимларни, амалий иш қобилиятларини текшириш натижалари, тренажёрда машқларни ўтиши, диспетчерлик таркиби Тақдимномасига қайд етилади (мазкур Қоидаларнинг 18-иловаси).

179. Ҳаво кемаси ва авиадвигателга техник хизмат кўрсатиш бўйича муҳандис мазкур Қоидаларнинг 19-иловасида кўрсатилган фанлардан имтиҳон топширади.

180. ҲКнинг АРЭЖга техник хизмат кўрсатиш бўйича муҳандис мазкур Қоидаларнинг 19-иловасида кўрсатилган фанлардан имтиҳон топширади.

181. ҲКнинг (АРЭЖ)га техник хизмат кўрсатиш бўйича муҳандис, ўнга берилган тоифа кўра, мазкур Қоидаларнинг ХХI-боб 88-§га талабларига мувофиқ билим даражасига эга бўлиши лозим.

182. Фанлар бўйича билим даражасини текшириш, тегишли малака комиссияларида (ММК, МК, ОМК)да ўтказилади. Бир неча турдаги ҲКга техник хизмат кўрсатиш бўйича рухсатга эга бўлган муҳандисларнинг билимини текшириш юқори турдаги ҲКда ўтказилади (даража бўйича бир хил бўлганлардан биттаси). Барча фанлардан 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

183. Назарий билимлар текширув натижалари муҳандис-техник таркибининг Тақдимномасида қайд этилади (мазкур Қоидаларнинг 19-иловаси).

184. ЎЙҲКга хизмат кўрсатувчи муҳандис мазкур Қоидаларнинг 19-иловасига мувофиқ имтиҳон топширади.

185. ЎЙҲК муҳандисининг билим синовлари, тегишли малака комиссиялари (ММК, МК, ОМК) да ўтказилади. Барча фанлардан 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

186. ЎЙҲК муҳандисининг билим текширув натижалари, муҳандис-техник таркибининг Тақдимномасида қайд этилади (мазкур Қоидаларнинг 19-иловаси).

187. Ҳаво кемаси ва авиадвигателга техник хизмат кўрсатиш бўйича авиация техниги, мазкур Қоидаларнинг 19-иловасида кўрсатилган фанлардан имтиҳон топширади.

188. ҲКнинг АРЭЖга техник хизмат кўрсатиш бўйича, авиация техниги мутахассилигини ҳисобга олган ҳолда, мазкур Қоидаларнинг 19-иловасида кўрсатилган фанлардан имтиҳон топширади.

189. 3-даражали авиация техниги ҲКга техник хизмат кўрсатиш бўйича, барча операцияларни мазкур Қоидаларнинг ХХI-боб 88-§га мувофиқ бажара олиши лозим.

190. 2-даражали авиация техниги ҲКга техник хизмат кўрсатиш бўйича, барча операцияларни мазкур Қоидаларнинг ХХI- боб 88-§га мувофиқ бажара олиши лозим.

191. 1-даражали авиация техниги ҲКга техник хизмат кўрсатиш бўйича, барча операцияларни мазкур Қоидаларнинг ХХI- боб 88-§га мувофиқ бажара олиши лозим.

192. Ғарбда ишлаб чиқарилган ҲКга техник хизмат кўрсатиш бўйича авиация техниги, ҲКга техник хизмат кўрсатишда барча жараёнларини мазкур Қоидаларнинг ХХI-боб 88-§га мувофиқ бажара олиши лозим.

193. Фанлар бўйича билим даражасини текшириш, тегишли малака комиссиялари (ММК, МК, ОМК)да ўтказилади.

Бир неча турдаги ҲКга техник хизмат кўрсатиш бўйича рухсатга эга бўлган авиация техникларнинг билимини текшириш юқори турдаги ҲКда ўтказилади (даража бўйича бир хил бўлганлардан биттаси). Барча фанлардан 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

194. Назарий билимлар текширув натижалари муҳандис-техник таркибининг Тақдимномасида қайд этилади (мазкур Қоидаларнинг 19-иловаси).

195. Ўта енгил ҳаво кемасига ва авиадвигателга техник хизмат кўрсатувчи авиатехник мазкур Қоидаларнинг 19-иловасида кўрсатилган фанлардан имтиҳон топширади.

196. ЎЙҲК авиатехникнинг билим синовлари, тегишли малака комиссиялари (ММК, МК, ОМК) да ўтказилади. Барча фанлардан 4 (тўрт)дан паст бўлмаган баҳоларга эга бўлишлари лозим.

197. ЎЙҲК авиатехникнинг билим текширув натижалари, муҳандис-техник таркибининг Тақдимномасида қайд этилади (мазкур Қоидаларнинг 19-иловаси).

198. Хизмат ва учишни таминлаш жараёнида авиация ходими томонидан, парвозларлар хавфсизлигига тўғридан-тўғри хавфлар вужудга келтирилса, авиация ҳодисасига, одамлар соғлиги ва ҳаётига бевосита тақлид солишга олиб келадиган қоида ва меъёрлар бузилган холларда, Ўзбекистон Республикаси Дававианазорат мансабдор шахсларига, авиаходимлар гувоҳномасининг амал қилишини вақтинчалик тўхтатиб туришига ҳуқуқ берилади, ФА эксплуатантлар (авиакомпаниялар, мажмуалар, муассасалар, авиатизимлар)нинг бошқарув-учувчилар ва рахбарлар таркибига эса текширув тугагунига ва чора кўрилгунига қадар авиаходим гувоҳномасидаги малака белгиларини амал қилишини тўхтатиб туриш учун ҳуқуқ берилади.

Текширув қилинадиган авиаҳодисалар рўйхати, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2000 йил 27 декабрдаги 505-сонли қарори билан тасдиқланган АҲҲТҚ (авиация ҳалокат ва ҳодисаларини текшириш қоидалари)нинг 1-иловасида ўрнатилган.

Авиаходимининг одамлар хаётига ва соғлигига, парвозларлар хавфсизлигига тўғридан-тўғри хавфлар вужудга келиш омилларига қуйидагилар киради:

а) ҳаво кемасининг учиш яроқлилигига таъсир этувчи ишларни бажариш технологиясига риоя қилмаслик;

б) инспекция текширув вақтида аниқланган малакавий тайёргарликнинг етишмаслиги;

в) парвозларни таъминлаш ва бажариш, ҳаво ҳаракатини бошқариш, техник хизмат кўрсатишдаги ишларни бажаришда ўрнатилган тартибларни мунтазам ёки бир марталик қўпол равишда бузиш.

Гувоҳномани амал қилишини тўхтатувчи мансабдор шахс, кўрсатмани расмийлаштиради ва уни мазкур авиаходим ишлайдиган ташкилот (бўлим) раҳбарига юборади.

199. Йўл қўйилган қоидабузарликлар учун, Ўзбекистон Республикаси Дававианазоратнинг мансабдор шахслари гувоҳномани амал қилишини тўхтатиш ҳуқуқига эга:

а) Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиациясининг хамма ходимларидан;

б) Ўзбекистон Республикаси Дававианазорат ОМКсида фуқаро авиаходим гувоҳномасини олган бошқа бўлимлар авиаходимларидан;

в) ҳаваскор учувчилардан;

г) ЎЕУА учувчиларидан.

200. Фуқаро авиацияси эксплуатант (авиакомпаниялар, комплекслар, муассасалар, авиатизимлар)ининг бошқарув-учиш, инспекторлик ва раҳбарлик таркиби бевосита қўл остида бўлган авиаходим гувоҳномасидаги малака баҳо натижаларини амал қилиш муддатини тўхтатиш ҳуқуқига эга.

201. Гувоҳноманинг амал қилиш муддатини қайта тиклаш учун ташкилот (бўлим) раҳбари, авиаходимни ОМКда белгиланган тартибда даражасини тасдиқлаш учун юборади.

202. Қуйидаги холларда авиаходим гувоҳномаси сўндирилиши мумкин:

а) йўқотилганда, шикаст етказилганда, исм-шарифи ўзгартирилганда ва бошқа техник сабабларга кўра гувоҳномани алмаштирганда (аввал берилган гувоҳнома сўндирилади);

б) авиатехник гувоҳномаси ўрнига муҳандис гувоҳномаси берилганда (авиатехник гувоҳномаси сўндирилади);

в) авиаходимнинг ишдан нафақага кетиши, соғлиги туфайли ёки ўлими туфайли иш жойидан маълумотнома берилганда;

г) ишда5 йилдан ортиқ танаффус бўлганда (учишда, техник хизмат кўрсатишда, ҳаво ҳаракатини бошқаришда, парвозларни таъминлашда);

д) Ўзбекистон Республикаси суд органларининг қарорлари бўйича.

203. Авиаходим гувоҳномасини сўндириш Ўзбекистон Республикаси Дававианазорат ОМКнинг қарорига мувофиқ «Авиаходимга гувоҳнома бериш реестри»да, 13-графасидаги «Изоҳ»да гувоҳнома санани ва байённома рақамини кўрсатилиши билан қайд этилади.

204. Авиаходимнинг бекор килинган гувоҳномаси реестрдан чиқарилади.

205. Авиаходимларнинг берилган гувоҳномаларини ҳисобга олиш ва рўйхатдан ўтказиш махсус реестрда юритилади (мазкур Қоидаларнинг 20-иловаси).

206. Ўзбекистон Республикаси Дававианазорат ОМКда мазкур Қоидаларнинг 1-бандида («н» ва «о» кичик бандлардан ташқари) кўрсатилган авиаходимларга гувоҳнома бериш реестри юритилади, авиакорхона (авиакомпаниялар)нинг МК (ММК)да эса ҲКга ТҲКда бевосита иштирок этмайдиган парвозларни таъминлаш ходимлари, радиобюро алоқачиси ва авиаходимларга олиб борилади.

207. Авиаходимларга гувоҳномани бериш реестри ОМКда электрон шаклда юритилади. Ҳар бир гувоҳноманинг эгасига маълумотларни реестрда кўрсатган ҳолда расмийлаштирилган анкета шаклида реестрни юритишга йўл қўйилади.

208. Гувоҳнома бланклари қатъий ҳисобот ҳужжатлари билан баробар сақланади. Авиаходимлар гувоҳномасини бериш билан шуғуланадиган мансабдор шахслар уларнинг сақланишлиги учун шахсий жавобгарликни ўз зиммаларига оладилар. Гувоҳномалар бланкларини қабул қилиш-узатиш далолатнома асосида амалга оширилади.

209. Авиаходимга гувоҳномани берилаётганда, гувоҳноманинг ҳар бир бланкининг барча графалари белгиланган шаклда тўлдирилиб, гувоҳнома бериш реестирга киритилади.

210. Ўзбекистон Республикаси Дававианазорат ОМК, авиакорхона (авиакомпаниялар, мажмуалар, авиатизимлар)нинг малакали комиссиялари (ММК, МК) томонидан мазкур Қоидаларнинг 23-иловасида кўрсатилган, «Авиаходимларнинг рўйхатдан ўтказиш журнали» юритилиши шарт.

211. Авиаходимларининг гувоҳномаси бекор килинган тақдирда, мазкур Қоидаларнинг 202-бандига мувофиқ, ОМК баённомасининг рақами, сабаби ва санаси кўрсатилган гувоҳномани сўндирилганлиги тўғрисидаги ёзув гувоҳномалар реестрида қайд этилади.

212. Фуқаро авиацияси авиаходимларининг малакаси малака талабларига мувофик белгиланади ва тегишли даража билан тасдиқланади: 3 (учинчи), 2 (иккинчи), 1 (биринчи).

213. Малака даражалар қуйидаги мақсадлар учун берилади:

а) профессионал тайёргарлиги даражасини ошириш;

б) парвозлар хавфсизлиги ва мунтазамлигини таъминлаш;

в) авиация ходимларини малакасига мувофиқ рационал танлаш ва тақсимлаш;

г) авиаходимларнинг малакаси, билимлари ва иш стажига боғлиқ бўлган, иш ҳақи тизимининг тўғри қўлланилиши.

214. Қуйидаги авиаходимларга назарий тайёргарлик, амалий иш қобилият, иш стажи ва иш тажрибаси даражасига қараб 3 (учинчи), 2 (иккинчи) ва 1 (биринчи) даражалар тайинланади:

а) учувчиларга;

б) штурманларга;

в) бортмуҳандисларига;

г) бортмеханикларига;

д) радиоалоқа операторларига;

е) юк ташувчи ҲК бортоператорларига;

ё) борткузатувчиларига;

ж) ҲҲБ диспетчерларига;

з) ҲКга техник хизмат кўрсатиш бўйича авиация техникларига.

215. Дававианазорат ОМКда ўқув муассасаларини битирган учиш ходимларига даражанинг дастлабки тайинланиши амалга оширилади.

216. Ўқув муассасаларини битирган авиаходимлар ММК ва МК, ёки ММК ва ОМК (МК бўлмаса) орқали классификация (таснифлаш) даражасини тайинлаш жараёнидан қуйидаги тартибда ўтадилар:

а) учувчилар, штурманлар — ўқув машғулотларининг тўлиқ курсларини тугатганлиги бўйича ҳужжатларни тақдим этгандан сўнг, ёки қўшимча равишда симулятор ва учиш машғулотларининг актларини УМ (УММ)га тақдим этадилар, агар мағулотлар ўқув юртида ўтилмаган бўлса;

б) ҲКнинг бортмуҳандис (бортмеханик), борталокачи, бортоператорлари — ФА учиш таркибини тайёрлаш дастури бўйича сафга киритиш дастурларини ўтгандан кейин, борткузатувчилари эса Дававианазорат томонидан тасдиқланган сафга киритиш дастурларини ўтгандан кейин;

в) ҲҲБ диспетчерлар, ҲКга техник хизмат қўрсатиш бўйича авиатехниклар — мустақил ишлаш учун стажировка дастуридан ўтиб, мутахассислик бўйича таълим муассасаларининг тугатганилиги бўйича ҳужжатларни тақдим этгандан кейин.

217. Фуқаро авиациясининг даражалаш бўйича тартиб-таомилларидан ўтаётган авиация ходимлари соғлиқ холати буйича белгиланган талабларга жавоб бериши керак ҳамда назарий тайёргарлик, амалий иш қобилиятларга эга бўлиши ва малака даражасига мувофиқ ҲҲБ функцияларини бажариши керак.

218. Ҳаваскор-учувчилар, аэростат учувчилари, ЎЕУА учувчилари ва планер-учувчиларига малака даражаси берилмайди.

219. Интизомий жазо олган фуқаро авиацияси авиаходимларининг малакаси оширилишига фақат интизомий жазо бекор қилингандан кейин йўл қўйилади.

220. Малака даражаси пасайган ФА авиаходим, ўз мутахассислиги буйича камида бир йил ишлагандан сўнг малакасини тиклашга қўйилади. Малака даражаси пасайтирилганда авиаходим гувоҳномаси алмаштирилиши лозим.

221. Ўз айби сабабли авиа ҳодисага йул қўйган ФА авиаходими, малака даражасини кўтариш учун ўз мутахассислиги бўйича камида бир йил ишлаган бўлиши керак.

222. ҲКга ТҲК бўйича муҳандисига қуйидаги тоифалар берилади:

а) муҳандис;

б) II тоифали муҳандис;

в) I тоифали муҳандис;

д) «А» тоифали муҳандис;

э) «B» тоифали муҳандис;

ф) «С» тоифали муҳандиси.

ҲКга ТҲК бўйича авиатехникига малака даражасини бериш билан бирга мувофиқ разрядлар, хамда «А», «B» тоифалари (Ғарбда ишлаб чиқарилган ҲКга) берилади.

МТҲга даража, тоифа бериш авиатехник корхонасининг ММК ва МК ёки ММК ва ОМКда (МК бўлмаганда) тайинланади. «С» даражаси Дававианазорат ОМКда тайинланади.

223. Малака даражасини ошириш ҳуқуқига эга авиаходимлар хизмат раҳбари номига ариза тақдим этади, натижа ижобий бўлса раҳбар авиаходимларга Тақдимномани 4 (тўрт) нусхада расмийлаштиради ва уларни тегишли малака комиссиялари (ММК,МК,ОМК) га юборади (мазкур Қоидаларнинг 17, 18 и 19-иловалари).

224. Тегишли малака комиссиясига келган малака даражасига даъвогар номзодлар ўзи билан қуйидаги ҳужжатларни олиб келиши керак:

а) амалдаги гувоҳнома;

б) тиббий кўрик тўғрисидаги гувоҳнома (учиш ходимлари, хизмат кўрсатиш ходимлари ва ҲҲБ диспетчерлари учун);

в) учиш китоби (учиш ходимлари учун),

г) паспорт;

д) ҲҲҲК хизматининг диспетчер китобчаси.

226. Учувчилар таркиби, ҲҲБ диспетчерларининг 1-даражали малакага оширишда назарий билимларини, бошқарув техникасини, самолётни йўналишда бошқаришни, амалий иш қобилиятларини текшириш, МТТни «С» тоифасига ошириш учун МК ва ОМКда қуйидаги авиаходимлар ўтади:

а) учувчилар;

б) штурманлар;

в) бортмуҳандислар;

г) бортмеханиклар;

д) бортрадистлар;

е) ҲҲБ диспетчерлари;

ё) ҲКга ТҲК бўйича муҳандислар.

227. Юк ҲК бортоператори, борткузатувчилари биринчи малака даражасини олиш жараёнини ММК ва МК ўтадилар.

228. Учиш ходимларининг, муҳандис-техник таркиби, ҲҲБ диспетчерларининг назарий билимларни текшириш, амалий машғулотларни бажариш, иккинчи даражали малакага оширишда ва мутахассисларни I даражали мутахассис ва II даражали мутахассис, «А» ва «В» тоифали даражасидаги мутахасислар ошириши учун, МК ва ММК да қуйидаги авиаходимлар ўтади:

а) учувчилар;

б) штурманлар;

в) бортмуҳандислари;

г) бортмеханиклари;

д) борталокачилари;

е) юк самолётлари бортоператорлари;

ё) борткузатувчиси;

ж) ҲҲБ диспетчерлари;

з) ҲКни таъмирлаш муҳандислари;

и) ҲКни таъмирлаш авиатехниги.

229. МК бўлмаган авиакорхонларда 3 даражани бериш, 2 ва 1 даражага кўтариш, мутахассис даражасини бериш ва ошириш, теҳник муҳандисларни даражасини ошириш ва бериш, 2-тоифа муҳандиси, 1-тоифа муҳандиси, «А» тоифали муҳандис, «В» тоифали муҳандис даражасини бериш ва ошириш ММК ва Ўзбекистан Республикаси Дававианазорат ОМК да бажарилади.

Авиакомпанияларда (авиакорҳона, авиабўлинмаларда) ММК мавжуд бўлмаса, мазкур Қоидаларнинг 228-бандда кўрсатилган вазифаларини МК бажаради.

230. Авиаходимга 3 даражани тайинлаш билан бирга гувоҳономани беришини Олий Малака Комиссия (ОМК) амалга оширади.

231.ҲКга техник ҳизмат кўрсатиш буйича авиатехникга даражани тайинлаш билан бирга тегишли тоифа ҳам берилади.

232. Фуқаро авиацияси авиаходимларининг малака даражасини ошириш мақсадида назарий билимлари ёки амалий қобилиятлари текширилиб, натижаси мазкур Қоидалар талабларига мувофиқ бўлмаган, лекин амалдаги малака даражасига мувофиқ бўлган ҳолда, ходим малака даражасини ошириш учун бир ойдан кейин имтиҳонларни қайта топшириши мумкин.

233. Фуқаро авиациясининг авиаходимлари берилган малака даражасига мос келмайдиган баҳо олган бўлса у малака даражасида хизмат кўрсатишнинг назарий билимларини ёки амалий иш қобилиятларини текширганда, ўз вазифаларини бажариш ҳуқуқини йўқотади ва бир ой ичида малака комиссиясида олдин белгиланган малака даражасини тасдиқлаши шарт.

234. Фуқаро авиациясининг авиаходимлари, малака даражаси тасдиқлангач, берилган даражага мос келмаган баҳолар олган бўлса, унда бир поғонага малака даражаси туширилади.

235. Малака даражасини тасдиқлаш учун МКга ОМКга жўнатилган фуқаро авиацияси авиаходими назарий билим ва амалий иш тажрибаларини синовдан ўтказиш буйруғи берилган кундан бошлаб бир ой ичида ўтиши мажбурий ҳисобланади. Агар авиаходимнинг бирор бир сабабга кўра (касалликдан ташқари) бир ой ичида текширишлардан ўтмаган бўлса, унга ўз вазифаларини бажариши учун рухсат берилмайди ва ОМК, МК йиғилишида бундан кейинги фойдаланиш масаласини ҳал этади.

236 Авиакомпаниялар (авиакорхоналар, мажмуалар, авиабўлинма) раҳбарлари Ўзбекистон Республикаси Дававианазоратга қуйидагиларни илтимос қилиш ҳуқуқига эга:

а) Авиаходисани олдини олгани учун, юқори учиш маҳорати, ҳаво транспортини бошқариш ва ҲКга техник хизмат кўрсатишда муайян ҳолларда моҳир ва аник ҳаракатлар учун малака даражасини, авиакомпания ходимлари муддатдан олдин даражасини ошириш тўғрисида;

б) авиаходимлар бевосита парвоз хавфсизлигига таҳдид бўлувчи ҳаракат содир қилган бўлса, малака даражасини тушириш тўғрисида;

в) даражалар ва тоифалар беришда авиация ходимлари учун талаб қилинадиган хизмат даражасини ёки иш стажини ўзгартириш тўғрисида.

237. Малака даражасини, авиация ходимларининг тоифасини ошириш ёки тушириш тўғрисидаги илтимоснома (маълумотлар) иш ҳолатларини кўрсатувчи ҳужжатлар билан бирга Ўзбекистон Республикаси Дававианазоратга тақдим этилади.

238. Малака даражаси, тоифаси ва эгаллаб турган лавозимидан келиб чиқиб авиаходимлар махсус фанлар бўйича назарий билимлар даражасини текширишни ММК ва МК ёки МК ва ОМКда ўтади.

Авиаходимларининг назарий билимларини текшириш билетлар (назорат саволлар) бўйича ёки ШЭХМда амалга оширилади.

239. Малакавий комиссияларда ҳар бир махсус фанлар учун назарий билимларни оғзаки ёки ёзма равишда текшириш одатда битта эксперт томонидан амалга оширилади.

240. Авиация ходимларига имтиҳон топшириш учун ажратилган вақт синов учун 20 дақиқадан ортиқ бўлмаган муддатга белгиланади. Кунлик имтиҳонлар сони — 3 (уч)дан ортиқ бўлмаслиги керақ.

241. Учувчи ходимлар таркиби, хизмат курсатувчи ходимлар, ҲҲБ диспетчерлари ва муҳандис-теҳник таркиб ҳодимларининг учиш маҳорати, самолетни йўналишда бошқариш, амалий иш қобилиятларини текшириш тегишли малака комиссия аъзолари томонидан амалга оширилади, айрим ҳолларда эса ОМК раиси (ўринбосари) рухсати билан авиакомпаниялар (авиакорхоналар, мажмуалар, авиабўлинма) бошкарув-учувчи ва раҳбарият таркиби томонидан бажарилади.

242. ОМК раиси (ўринбосари), баъзи ҳолатларда, парвоз ходимларининг малакасини 1-даражага ошириш учун ФА авиаходимларининг парвоз командирлари томонидан амалга оширилган парвозларни текшириш натижаларини ҳисоблаш ҳуқуқига эга. Бунда учишларни текширишнинг амал қилиш муддати ушбу Қоидаларнинг 118-бандида кўрсатилган амал қилиш муддатидан ошмаслиги керак.

243. Авиаходимларига 3-даражани тайинлаш ва 2-даражага ўтиш учун авиаходимларининг барча турдаги текширувлари МК аъзолари ёки МК раисининг рухсати билан, ОМК раиси (ўринбосарлари), авиакомпаниялар (авиакорхоналар, мажмуалар, авиабўлинма) бошкарув-учувчи ва раҳбарият таркиби билан келишилган холда бажарилади.