Ҳужжат кучини йўқотган 25.04.2023 15.07.2005 йилда рўйхатдан ўтган, рўйхат рақами 1496
ONLINE TRANSLATE
Ўзбекистон Республикаси Марказий банк бошқарувининг қарори, 15.07.2005 йилда рўйхатдан ўтган, рўйхат рақами 1496
Дата вступления в силу
25.07.2005
Ҳужжат кучини йўқотган 25.04.2023
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки БОШҚАРУВИНИНГ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Қарори
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ БАНКЛАРИДА КАМ БАҲОЛИ ВА ТЕЗ ЭСКИРУВЧИ БУЮМЛАРНИНГ БУХГАЛТЕРИЯ ҲИСОБИНИ ЮРИТИШ ТЎҒРИСИДАГИ ЙЎРИҚНОМАНИНГ ТАСДИҚЛАШ ҲАҚИДА
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2005 йил 15 июлда 1496-сон билан давлат рўйхатидан ўтказилди]
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
 LexUZ шарҳи
Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2023 йил 7 мартдаги 4/7-сонли «Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан қабул қилинган айрим идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида»ги қарорига (рўйхат рақами 3428, 20.04.2023 й.) асосан ўз кучини йўқотган.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикаси Марказий банки тўғрисида», «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида» ва «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги қонунларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқаруви қарор қилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1. «Ўзбекистон Республикаси банкларида кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларнинг бухгалтерия ҳисобини юритиш тўғрисидаги йўриқнома»нинг янги таҳрири иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2. Мазкур қарор кучга кириши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг 2005 йил 30 апрелдаги 8/1-сонли қарори ва 2002 йил 12 октябрдаги 520-сонли «Ўзбекистон Республикаси банкларида кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларнинг бухгалтерия ҳисобини юритиш тўғрисидаги йўриқнома» (2003 йил 14 январь, рўйхат рақами 1200) ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилган вақтдан бошлаб 10 кундан кейин кучга киритилсин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Марказий банк Бошқаруви раиси Ф. МУЛЛАЖОНОВ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Тошкент ш.,
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2005 йил 11 июнь,
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
13/5-сон
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Марказий банк Бошқарувининг
2005 йил 11 июндаги 13/5-сонли қарори билан
ТАСДИҚЛАНГАН
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ўзбекистон Республикаси банкларида кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларнинг бухгалтерия ҳисобини юритиш тўғрисида
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ЙЎРИҚНОМА
(янги таҳрирда)
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ушбу Йўриқнома Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида», «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида» ва «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги қонунларига мувофиқ ишлаб чиқилган бўлиб, Ўзбекистон Республикаси банкларида кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларнинг (кейинги матнда КБТЭБ) ҳисобини Молиявий ҳисоботларнинг халқаро стандартларига мувофиқ юритиш тартибини белгилайди.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
I. Умумий қоидалар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1. Банклар КБТЭБ бухгалтерия ҳисобини юритиш бўйича талабларни амалда қўллаш учун мазкур Йўриқнома асосида ўзларининг ички тартибларини ишлаб чиқишлари зарур.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2. Мазкур Йўриқнома мақсадларида қуйидаги тушунчалардан фойдаланилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар (КБТЭБ) — бу банк фаолиятида фойдаланиладиган ва қуйидаги мезонлардан бирортасига жавоб бера оладиган моддий активлардир:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
а) хизмат муддати бир йилдан ортиқ бўлмаган;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
б) хизмат муддатидан қатъий назар, бир донаси (комплекти) нархи Ўзбекистон Республикасида ўрнатилган (сотиб олиш вақтидаги) базавий ҳисоблаш миқдорининг эллик бараваригача қийматга эга бўлган буюмлардир.
(2-банднинг «б» кичик банди Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2019 йил 24 августдаги 21/5-сонли қарори (рўйхат рақами 1496-1, 07.09.2019 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 07.09.2019 й., 10/19/1496-1/3703-сон)
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Банк раҳбари буюмларнинг КБТЭБ таркибидаги ҳисобини олиб бориш учун ҳисобот йилига буюмлар қийматининг қуйи чегарасини ўрнатиши мумкин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Хизмат қилиш муддати ва қийматидан қатъий назар, КБТЭБ таркибига қуйидагилар киритилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
а) махсус асбоблар ва мосламалар (айрим буюмларни туркум ва ялпи ишлаб чиқариш ёки якка тартибдаги буюртмаларни тайёрлаш учун мўлжалланган мақсадли асбоблар ва мосламалар);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
б) махсус ва санитар кийимлар, махсус пойабзаллар;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
в) ётоқ жиҳозлари;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
г) канцелярия жиҳозлари (калькуляторлар, стол жиҳозлари ва бошқалар);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
д) ошхона ва овқатланиш хонаси инвентарлари, шунингдек овқатланиш хонаси чойшаблари;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
е) қурилиш-таъмирлаш ишлари таннархига олиб бориладиган вақтинчалик қурилма ва мосламалар (титулсиз иншоотлар);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ж) фойдаланиш муддати бир йилдан кам бўлган алмашиш асбоб-ускуналари ва бошқа буюмлар;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ҳақиқатдаги қиймат — КБТЭБ ни сотиб олиш, қайта ишлаш ва уни ҳозирги жойи ҳамда ҳолатига келтириш учун амалга оширилган бошқа жами харажатлар суммасидир;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ҳаққоний қиймат — ўзаро алоқадор бўлмаган ва умумий шартларда битимни амалга оширишни хоҳловчи бохабар томонлар ўртасида активни алмаштириш ёки мажбуриятни қоплаш учун келишилган сумма;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Соф сотиш қиймати — оддий иш фаолияти давомидаги битим тузиш ва сотишни амалга ошириш учун зарур бўлган ва ҳисобланган харажатлар чегириб ташланган сотиш баҳосидир. Соф сотиш қиймати банк томонидан оддий ҳолларда КБТЭБ ни сотишдан олиши кутилаётган соф суммани англатади. КБТЭБнинг соф сотиш қиймати ҳаққоний қийматдан сотиш харажатлари айириб ташланган қийматидан фарқ қилиши мумкин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
II. Кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларни сотиб олиш ҳисоби
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3. КБТЭБ қийматини олдиндан тўлаб бериш билан сотиб олиш:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1) КБТЭБ ни олдиндан тўлиқ ёки қисман тўланиши қуйидаги бухгалтерия ёзувлари билан расмийлаштирилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт — Банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёки мижознинг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи (агар мол етказиб берувчининг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағига шу банкда хизмат кўрсатилса)
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2) КБТЭБ омборхонага сотиб олинганлигини тасдиқловчи бирламчи ҳужжатлар асосида кирим қилиниб, қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан расмийлаштирилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4. Агар тўлов КБТЭБ келиб тушгандан кейин амалга оширилса, қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1) КБТЭБ келиб тушганда;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 29802 «Товар-моддий қимматликлар ва кўрсатилган хизматлар учун тўланадиган маблағлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2) КБТЭБ қиймати тўланганда:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 29802 «Товар-моддий қимматликлар ва кўрсатилган хизматлар учун тўланадиган маблағлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт — «Банк вакиллик ҳисобварағи ёки мижознинг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи» (агар мол етказиб берувчининг талаб қилиб олингунча бўлган депозит ҳисобварағига шу банкда хизмат кўрсатилса)
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
5. КБТЭБ Бош банк/филиалдан филиаллар/бош банкка берилганда шу кунги банк ҳужжатларига моддий жавобгар шахсга тегишли филиал/бош банк томонидан (белгиланган тартибда) берилган талабнома ва ишончнома тикиб қўйилади ва қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 16104 «Бош банк/филиаллардан олинадиган маблағлар — Товар моддий қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6. КБТЭБ Бош банкдан филиалга қабул қилинганда бошланғич ҳужжатлар (юк хатлари) асосида қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 22205 «Бош банк /филиалларга тўланадиган маблағлар — Товар моддий қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
7. Омборга қабул қилинган КБТЭБ да бирор бир номувофиқлик ёки нуқсон топилганда, юкни етказиб берган ташкилот вакиллари иштирокида далолатнома тузилади ва даъво билдирилади. Далолатноманинг учинчи нусхаси билдирилган даъво билан мол етказиб берувчига юборилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1) Банк даъвоси мол етказиб берувчи томонидан қабул қилинганда ёки суд томонидан тегишли қарор чиқарилганда омборга кирим қилинган КБТЭБни мол етказиб берувчига қайтариш қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2) Қайтарилган маблағларни қайта ёзув билан вакиллик ҳисобварағига ўтказиш:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт Банкнинг вакиллик ҳисобварағи
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
8. Банкка келаётган моддий бойликлар уларнинг сақланишига жавобгар бўлган омборхона мудири (омборчи) ёки банк бошлиғининг буйруғига асосан тайинланган бошқа ходим томонидан қабул қилинади. Жавобгар шахс — омборчи ёки бошқа ходим томонидан банкка қабул қилинаётган барча КБТЭБ бўйича рақамланган, тикилган ва бошқарувчи ҳамда бош бухгалтернинг имзоси ва банкнинг думалоқ муҳр изи билан тасдиқланган журналда алоҳида махсус тизимдан ташқари ҳисоб юритилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
III. Кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларни тан олиш ва баҳолаш
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
9. КБТЭБ ҳақиқатдаги ёки соф сотиш қийматларидан энг кам миқдори билан баҳоланади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
10. КБТЭБ нинг ҳақиқатдаги қиймати сотиб олиш ва қайта ишлаш билан боғлиқ бўлган барча харажатлар ҳамда КБТЭБни жорий ҳолатига ва жойига келтириш мақсадида амалга оширилган бошқа харажатлардан иборатдир.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
11. КБТЭБни сотиб олиш харажатлари харид нархи, импорт божлари ва бошқа тўловлар (кейинчалик банкка қайтариладиганларидан ташқари) ташиш, қайта ишлаш ва сотиб олиш билан бевосита боғлиқ бўлган бошқа харажатлардан иборат бўлади. Савдо чегирмалари, қоплаб беришлар ва бошқа шунга ўхшаш харажатлар сотиб олиш харажатларини аниқлаётганда чиқариб ташланади (1-илова).
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
12. Бошқа харажатлар КБТЭБнинг ҳақиқатдаги қийматига уларни жорий ҳолат ва жойига келтириш билан боғлиқ бўлган қисмигина қўшилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
13. КБТЭБнинг қийматига қўшилмасдан давр харажатлари сифатида харажат қилинган вақтда тан олинувчи харажатларга қуйидагилар мисол бўлади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
а) сақлаш харажатлари;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
б) КБТЭБни жорий ҳолатига ва жойига келтириш билан боғлиқ бўлмаган маъмурий харажатлар;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
в) сотиш харажатлари.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
14. Агар КБТЭБни сотиб олиш бўйича шартномада молиялаштириш элементи ишлатилган бўлса, масалан, оддий ҳолдаги сотиб олиш шартларидаги тўланадиган баҳо билан тўланган баҳо ўртасидаги фарқ бутун харидни молиялаштириш давомида фоизли харажатлар сифатида тан олинади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Қийматни аниқлаш формуласи
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
15. Бир хил бўлмаган ва махсус мақсадлар учун ажратилган (масалан, янги дастурий воситани жорий этиш учун олинган ускуналар) КБТЭБнинг ҳақиқатдаги қиймати аниқ харажатларнинг алоҳида қийматларини махсус аниқлаш орқали ўрнатилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
16. Қийматларни махсус аниқлаш — бу маълум турдаги КБТЭБ қийматига аниқ харажатларни олиб боришдир. Бу усул махсус мақсадлар учун алоҳида ажратилган моддаларга нисбатан талаб этилади. Агарда одатда бир хил нархли КБТЭБнинг катта миқдори мавжуд бўлса, махсус баҳолаш талаб этилмайди. Бундай ҳолларда олдиндан фойда ёки зарарга таъсирни аниқлаш учун КБТЭБга тегишли бўлган моддаларни ажратиб олиш усулидан фойдаланиш мумкин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
17. Мазкур Низомнинг 15-бандида таърифланган КБТЭБдан бошқаларининг ҳақиқатдаги қиймати «биринчи келиш — биринчи кетиш» принципи (ФИФО) ёки ўртача тортилган қиймат формуласи ёрдамида аниқланади. Банк бир хил тавсифга эга бўлган ва банк томонидан бир хил мақсадда ишлатиладиган КБТЭБ бўйича бир хил қиймат формуласидан фойдаланади. Банк бошқа хил тавсифга эга бўлган ва банк томонидан бошқа мақсадда ишлатиладиган КБТЭБ бўйича бошқа қийматни аниқлаш формуласидан фойдаланиши ҳам мумкин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
18. ФИФО усулида биринчи бўлиб сотиб олинган КБТЭБ биринчи бўлиб ишлатилади ва ўз навбатида давр охирида товар моддий захираларда қолган КБТЭБ қолдиғи кейинги харид нархи билан ҳисобга олинади (2-илова). Ўртача тортилган қиймат формуласидан фойдаланилганда ҳар бир объектнинг қиймати худди шундай объектларнинг давр бошидаги ва давр мобайнида сотиб олинган ўртача тортилган қийматига тенг. Ўртача қиймат банкдаги шароитдан келиб чиқиб даврий равишда ёки ҳар бир қўшимча КБТЭБлар сотиб олинганда ҳисобланиши мумкин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Соф сотиш қиймати
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
19. КБТЭБнинг ҳақиқатдаги қиймати агар улар шикастланган ёки уларнинг сотиш нархи пасайганда қопланмаслиги мумкин. Банклар бундай зарарлар миқдорини КБТЭБни соф сотиш қийматини баҳолаш орқали аниқлайдилар.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
20. КБТЭБнинг баҳоланган соф сотиш қиймати мазкур баҳолашни амалга ошириш давридаги энг ишончли фактларга ва сотилиши кутилаётган КБТЭБ ни тасдиқланган қийматига асосланган бўлади. Бу баҳолаш бевосита ҳисобот санасидан кейин рўй берган воқеалар билан боғлиқ нарх ўзгаришларини, ҳисобот санасига мавжуд бўлган шартлар тасдиқланган даражада ҳисобга олади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
21. Банклар бухгалтерия ҳисобида ҳар қандай зарар ёки КБТЭБни қийматини соф сотиш қийматигача камайтириш бўйича харажатларни, зарар ёки қиймат камайиши рўй бераётган ҳар бир ҳисобот даврида акс эттиришлари шарт. Банклар ҳар бир КБТЭБни соф сотиш қийматигача ҳисобдан чиқариш бўйича тизимдан ташқари ҳисоб юритишлари шарт. Тизимдан ташқари ҳисоб юритишда соф сотиш қийматигача ҳисобдан чиқариш ҳар бир КБТЭБ бўйича алоҳида юритилади. Баъзи ҳолатларда агар ҳисобга олинаётган КБТЭБ оғирлиги ёки бошқа шу каби кўрсаткичлари бўйича бир хил бўлса, уларнинг ҳисоби шу кўрсаткичлар бўйича гуруҳлаштириш орқали алоҳида карточкаларда юритилиши мумкин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
22. Ҳар бир кейинги даврда соф сотиш қийматини янгидан баҳолаш амалга оширилади ва зарур бўлса қўшимча ҳисобдан чиқаришлар амалга оширилади. Шундай қилиб, янги баланс қиймати ҳақиқатдаги қиймат ва қайта кўриб чиқилган соф сотиш қийматининг энг кичигига тенгдир. Банклар КБТЭБ соф сотиш қийматигача ҳисобдан чиқаришни қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан амалга оширадилар:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ДТ 56895 «Бошқа активлар бўйича кўрилиши мумкин бўлган зарарларни баҳолаш»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
23. КБТЭБ омбордан ишлатиш учун берилганда шу сана учун харажат сифатида тан олинади. Агар КБТЭБ чиқиб кетаётган бўлса, унга мос даромад тан олинган санада тегишли харажат ҳам тан олинади. КБТЭБни соф сотиш қийматигача ҳисобдан чиқариш ва КБТЭБ бўйича кўрилган зарарлар, ҳисобдан чиқариш амалга оширилган ёки зарар кўрилган даврда давр харажати сифатида тан олинади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
24. Баъзи бир КБТЭБ, масалан, банк ҳисобидан қурилаётган асосий восита ҳисобига қўшиладиган КБТЭБ бошқа активлар ҳисобига ўтказилиши мумкин. Бошқа актив таркибига бундай йўл билан қўшилган КБТЭБ активнинг фойдали ишлатилиш даври мобайнида харажат сифатида тан олиб борилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
IV. КБТЭБни ҳисобдан чиқариш ҳисобини юритиш тартиби
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
25. Омбордан КБТЭБ қуйидаги ҳолларда ҳисобдан чиқарилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1) фойдаланишга берилганда;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2) сотилганда;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3) бепул (текинга) берилганда;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4) камомад аниқланганда ва фойдаланиш учун яроқсиз бўлганда;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
5) форс-мажор ҳолатларда.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
26. КБТЭБни фойдаланишга бериш қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси билан расмийлаштирилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 56406 «Девонхона, офис ва бошқа буюмлар харажатлари»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Бунда фойдаланиш (эксплуатация)даги ва омбордаги КБТЭБнинг сақланиши устидан назорат ва уларнинг ҳисоби тизимдан ташқари журналларда (журналлар номерланган, тикилган ва банкнинг раҳбари, бош бухгалтери имзоси ва думалоқ муҳрининг изи билан тасдиқланган бўлиши шарт) амалга оширилади. Тизимдан ташқари ҳисоб кунлик равишда олиб борилади ва КБТЭБни мос бандлари қолдиғини кўрсатган ҳолда ҳар бир ҳисобот санасига тузилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
27. Банк ортиқча КБТЭБни сотганда (КБТЭБ шартномада келишилган нархларда сотилади) қуйидаги бухгалтерия ўтказмалари амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1) КБТЭБни сотиш суммасига:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт Банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёки сотиб олувчининг талаб қилиб олингунча депозит ҳисобварағи, агар сотиб олувчига шу банкда хизмат кўрсатилса.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 29802 «Товар-моддий қимматликлар ва кўрсатилган хизматлар учун тўланадиган маблағлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2) КБТЭБ банк учун фойда ёки зарарсиз сотилганда:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 29802 «Товар-моддий қимматликлар ва кўрсатилган хизматлар учун тўланадиган маблағлар» соф тушум суммасига*
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
* бу ерда, соф тушум дейилганда шартнома баҳосидан қўшилган қиймат солиғи ва акцизларни айириб ташлагандан кейинги сумма назарда тутилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3) КБТЭБ фойда билан сотилганда:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 29802 «Кўрсатилган хизматлар ва моддий товар қимматликлари учун тўланадиган маблағлар» — соф тушум суммасига
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 45913 «Банкнинг бошқа хусусий мулкларини сотиш ёки диспозиция қилишдан олинган фойда» — «соф тушум» ва баланс қиймати ўртасидаги фарқ суммасига
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4) КБТЭБ зарар билан сотилганда:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 29802 «Кўрсатилган хизматлар ва моддий товар қимматликлари учун тўланадиган маблағлар» — соф тушум суммасига
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 55906 «Банкнинг бошқа хусусий мулкларини сотиш ёки диспозиция қилишдан кўрилган зарарлар» — «соф тушум» ва баланс қиймати ўртасидаги фарқ суммасига
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
28. Камомад чиққан, яроқсиз ҳолга келган (айбдор шахслар аниқланмаган ҳолда), текинга берилган, шунингдек, форс-мажор ҳолатларда КБТЭБнинг қиймати, банк томонидан белгиланган тартибда, зарарга чиқарилади ва қуйидаги бухгалтерия ёзуви билан расмийлаштирилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 56795 «Бошқа операцион харажатлари»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
V. КБТЭБни инвентаризация қилиш
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
29. Фойдаланилаётган ва омбордаги КБТЭБ бўйича, уларнинг сақланиши ва ҳақиқатда мавжудлиги устидан назоратни таъминлаш учун йилда камида бир марта инвентаризация ўтказилади. Инвентаризация ўтказиш тартиби банк раҳбарияти томонидан белгиланади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
30. Моддий бойликлар камомади аниқланган ҳолда, уларнинг қиймати айбдор ва моддий-жавобгар шахслардан қонунчиликда ўрнатилган тартибда ундириб олинади. Етказилган зарарлар миқдорини банк ходимининг етказган зарари учун унинг моддий жавобгарлиги доираси ва тартибини аниқлаш Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодекси билан тартибга солинади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
31. КБТЭБнинг камомади, шунингдек, айбдор шахс айби билан яроқсиз ҳолга келган (айбдор шахс аниқланганда) КБТЭБнинг қиймати инветаризация комиссиясининг бошлиғи ва аъзолари, моддий жавобгар шахс (омбор мудири) томонидан имзоланган акт билан расмийлаштирилади ва моддий-жавобгар шахслардан белгиланган тартибда ундириб олинади ҳамда қуйидаги бухгалтерия ёзуви орқали расмийлаштирилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 19908 «Банк ходимлари билан бўладиган ҳисоб-китобларда ундириб олиниши лозим бўлган маблағлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Айбдор ходимларнинг иш ҳақидан ундириб олинганда қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 29803 «Банк ходимлари билан ҳисоб-китоблардаги тўланиши лозим бўлган маблағлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 19908 «Банк ходимлари билан бўладиган ҳисоб-китобларда ундириб олиниши лозим бўлган маблағлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Белгиланган тартибда банк ходимидан касса орқали ундириб олинганда:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 10101 «Амалиёт (операцион) кассадаги нақд пуллар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 19908 «Банк ходимлари билан бўладиган ҳисоб-китобларда ундириб олиниши лозим бўлган маблағлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
32. Агар инвентаризация пайтида омборда ҳисобда бўлмаган буюмлар аниқланса, улар инвентаризация комиссияси томонидан бозор нархида баҳоланиб, белгиланган тартибда омборга кирим қилинади. Бунда қуйидаги бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Дт 19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кт 45994 «Бошқа фоизсиз даромадлар»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
33. Омбор мудири (омборчи) ишдан бўшаши, бошқа ишга ўтказилиши, меҳнат таътилига кетиши ёки беморлиги туфайли алмаштирилган тақдирда, банк раҳбарининг буйруғи билан ходимлар таркибидаги ҳайъат томонидан топширувчи ва қабул қилувчи ходимлар иштирокида омборда тўлиқ инвентаризация ўтказилади ҳамда мажбурий равишда қабул қилиш-топшириш далолатномаси тузилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
VI. Ошкор этиш
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
34. Молиявий ҳисобот қуйидагиларни ошкор этиши керак:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1) КБТЭБни баҳолаш учун қабул қилинган ҳисоб сиёсати, жумладан, фойдаланилган қиймат формуласини;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2) КБТЭБ жами баланс қийматини;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3) давр мобайнида харажат сифатида тан олинган КБТЭБ суммасини;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4) давр мобайнида харажат сифатида тан олинган КБТЭБни ҳисобдан чиқариш суммасини;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
5) мажбуриятлар таъминоти сифатида гаровга қўйилган КБТЭБнинг баланс қийматини.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ўзбекистон Республикаси банкларида кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларнинг бухгалтерия ҳисобини юритиш тўғрисидаги йўриқномага
1-ИЛОВА
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Сотиб олиш харажатлари
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Банк Б 200 канцелярия папкаларини 2.500 сўмдан жами 500.000 сўмга сотиб олди. Транспорт харажатлари 5.000 сўмга тенг бўлган. Бундан ташқари, сотувчи умумий суммадан 3% чегирма берган.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Қиймат 200 х 2.500 сўм = 500.000 сўм
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Чегирма 500.000 х 3% = 15.000 сўм
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Транспорт харажатлари 5.000 сўм
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
500.000 сўм – 15.000 сўм + 5.000 сўм = 490.000 сўм
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Натижада, банк 200 папкани ўзида 490.000 сўмга акс эттиради.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ўзбекистон Республикаси банкларида кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмларнинг бухгалтерия ҳисобини юритиш тўғрисидаги йўриқномага
2-ИЛОВА
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
КБТЭБни сотиб олиш ва ҳисобдан чиқариш ҳисоби
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа


‎‎‎КБТЭБ ни сотиб олиш ва ҳисобдан чиқариш ҳисоби

КБТЭБ ни ҳисобини юритишда банк ФИФО усулидан фойдаланади. ‎
Масалан, Банк А 2002 йил 1 октябрда 5 кг қоғозни килограммини 1500 сўмдан сотиб олди. ‎
1)‎

Дт‎

19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»‎ 7.500‎

Кт‎

10301 «Марказий банкдаги вакиллик ҳисобварағи — Ностро» ‎ 7.500‎
2)‎

Дт‎

19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»‎ 7.500‎

‎Кт‎

19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»‎ 7.500‎

9 октябрда Банк А яна 5 кг қоғоз сотиб олди, лекин нархи 1кг 1.550 сўм. ‎

1)‎

Дт‎

19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар» 7.750

‎Кт‎

10301 «Марказий банкдаги вакиллик ҳисобварағи — Ностро» 7.750
2)‎

Дт‎

19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар» 7.750

‎Кт‎

19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар» 7.750

19 октябрда Банк А яна 4 кг қоғоз сотиб олди, лекин нархи 1кг 1.450 сўм. ‎

1)‎

Дт‎

19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»‎ 5.800‎

‎Кт‎

10301 «Марказий банкдаги вакиллик ҳисобварағи — Ностро» ‎ 5.800‎
2)‎

Дт‎

19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар»‎ 5.800‎

‎Кт‎

19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар»‎ 5.800‎
‎‎21 октябрда Банк А 4 кг қоғозни ишлатди (бунда ҳисобдан дастлаб 1 кг ни 1.500 сўмдан сотиб олинган қоғозлар чиқарилади).

Дт‎

56406 «Девонхона, офис ва бошқа буюмлар харажатлари»‎ 6.000‎
‎‎23 октябрда Банк А яна 2 кг қоғоз ишлатди (бунда ҳисобдан омборда дастлаб 1кг ни 1.500 сўмдан сотиб олинган қоғоз ва кейин 1 кг ни 1.550 сўмдан сотиб олинган қоғоз ҳисобдан чиқарилади).

Дт‎

56406 «Девонхона, офис ва бошқа буюмлар харажатлари»‎ 3.050‎

‎Кт‎

19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар »‎ 3.050‎
‎‎26 октябрда Банк А яна 2 кг қоғозни ишлатди (бунда биринчи келиш тамойилига кўра, омборда қолган 1 кг 1.550 сўмдан сотиб олинган қоғозни 2 кг ми ҳисобдан чиқарилади).

Дт‎

56406 «Девонхона, офис ва бошқа буюмлар харажатлари»‎ 3.050‎

‎Кт‎

19921 «Омбордаги кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар ҳамда бошқа қимматликлар »‎ 3.050‎
‎‎Ушбу амалиётлар натижасида «биринчи келиш — биринчи кетиш» услубини қўллаш натижасида омбордаги КБТЭБ қуйидаги тарзда ўзгарди:
‎‎

Сана‎

Харид‎‎

Ишлатиш‎‎

Қолдиқ‎‎

1 кг нархи‎

кг

сумма‎

1 кг нархи‎

1 кг

Ҳисобдан чиқариш суммаси

1 кг нархи‎

кг

сумма‎

01.10.02‎

1.500‎

5‎

7.500‎

09.10.02‎

1.550‎

5‎

7.750‎

19.10.02‎

1.450‎

4‎

5.800‎

21.10.02‎

1.500‎

4‎

6.000‎

23.10.02‎

1.500
‎1.550‎

1
‎1‎

1.500
‎1.550‎

26.10.02‎

1.550‎

2‎

3.100‎

1.550
‎1.450‎

2
‎4‎

3.100
‎5.800‎

(Ўзбекистон Республикаси Қонун ҳужжатлари тўплами, 2005 й., 28-29-сон, 214-модда; Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 07.09.2019 й., 10/19/1496-1/3703-сон)