Suggestion to the document
Listen to audio
Get a link from a document elementЎзбекистон Республикаси Давлат мулкини бошқариш давлат қўмитасининг
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚарори
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МУЛКНИ БАҲОЛАШ МИЛЛИЙ СТАНДАРТИ (9-СОН МБМС) «БИЗНЕС ҚИЙМАТИНИ БАҲОЛАШ»НИ ТАСДИҚЛАШ ҲАҚИДА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2009 йил 28 октябрда 2026-сон билан давлат рўйхатидан ўтказилди]
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
LexUZ шарҳиМазкур қарор Ўзбекистан Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги директорининг 2020 йил 1 майдаги 01/11-15/62-сонли «Ўзбекистон Республикасининг Ягона миллий баҳолаш стандартини тасдиқлаш ҳақида»ги буйруғига (рўйхат рақами 3239, 04.06.2020 й.) асосан 2020 йил 5 сентябрдан ўз кучини йўқотади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонунига, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2006 йил 26 апрелдаги ПҚ-335-сонли «Ўзбекистон Республикаси Давлат мулки қўмитаси фаолиятини такомиллаштиришга доир чора-тадбирлар тўғрисида» ва 2008 йил 24 апрелдаги ПҚ-843-сонли «Баҳоловчи ташкилотлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва кўрсатилаётган хизматлар сифати учун уларнинг масъулиятини ошириш тўғрисида»ги қарорларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Давлат мулки қўмитаси қарор қилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Ўзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (9-сон МБМС) «Бизнес қийматини баҳолаш» иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатига олинган вақтдан бошлаб ўн кундан сўнг кучга киради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementДавлат мулкини бошқариш давлат қўмитаси раиси Д. МУСАЕВ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТошкент ш.,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2009 йил 6 октябрь,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element01/19-18/19-сон
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси Давлат мулки қўмитасининг 2009 йил 6 октябрдаги 01/19-18/19-сон қарорига
ИЛОВА
ИЛОВА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (9-сон МБМС) «Бизнес қийматини баҳолаш»
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМазкур Мулкни баҳолаш Миллий стандарти (9-сон МБМС) Ўзбекистон Республикаси «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонунига (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1999 й., 9-сон, 208-модда), Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2008 йил 24 апрелдаги ПҚ-843-сонли «Баҳоловчи ташкилотлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва кўрсатилаётган хизматлар сифати учун уларнинг масъулиятини ошириш тўғрисида»ги Қарорига (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2008 й., 18-сон, 145-модда) мувофиқ Ўзбекистон Республикасидаги баҳолаш фаолиятини норматив жиҳатдан тартибга солинишини белгилайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementI-боб. Умумий қоидалар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. 9-сон МБМСнинг мақсади бизнес қийматини баҳолашнинг атама ва тушунчаларни, ахборотга қўйиладиган талабларни, баҳолашни амалга ошириш тартибини, баҳолаш ёндашувлари ва усулларини, баҳолаш натижаларини расмийлаштиришга қўйиладиган талабларни ўрнатувчи нормалари ва қоидаларини белгилашдир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. 9-сон МБМСда қуйидаги атамалар ва тушунчалар қўлланилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementпул оқими — муайян давр мобайнида актив, активлар гуруҳи, корхона томонидан яратиладиган пул маблағлари оқими;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementинвестицияланган капиталга олинган пул оқими (қарзсиз пул оқими) — корхона фаолияти молиялаштирилганидан ва зарур капитал қўйилмалар амалга оширилганидан сўнг акциядорлар ва инвесторларга тўланадиган пул оқими;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхусусий капиталга олинган пул оқими (қарзли пул оқими) — корхона фаолияти молиялаштирилганидан, капитал қўйилмалар амалга оширилганидан ва қарзли молиялаштириш ҳажмлари ўзгарганидан сўнг қоладиган, акцияларни сақловчиларга йўналтириладиган пул оқими;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфаразлар — ҳаққоний деб ҳисобланадиган тахминлар. Фаразлар баҳолаш объектига таъсир этадиган фактлар, шартлар ёки вазиятларни ёки баҳолашга нисбатан текшириш ва тасдиқлаш мумкин бўлмаган ёндашувларни ўз ичига олади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementёпиқ корхона — акцияларга эга бўлмаган ёки акциялари очиқ бозорда сотилмайдиган ва иштирокчилари сони қонун ҳужжатларига мувофиқ чекланган корхона;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementназорат — корхонани бошқаришга ва унинг сиёсатига таъсир кўрсатиш имконияти;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementназорат улуши — мулкдаги (корхона устав фондидаги) улуш бўлиб, унинг эгасига корхона устидан назорат қилиш имкониятини таъминлайди;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмультипликатор — корхонанинг нархи ёки ўзгача қиймат асоси ва унинг фаолиятини тавсифловчи молиявий, ишлаб чиқариш ёки ашёвий кўрсаткич ўртасидаги нисбатни кўрсатувчи коэффициент;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementчекловчи шартлар — қонунчилик, буюртмачи ёки баҳоловчи баҳолашга қўйган чеклашлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementочиқ корхона — акциялари очиқ бозорда сотиладиган ва иштирокчилари сони қонун ҳужжатларига мувофиқ чекланмаган корхона;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдисконтлаш ставкаси — бўлғуси пул тушумларини жорий қийматга айлантириш учун фойдаланиладиган иқтисодий самара ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкапиталлаштириш ставкаси — муайян давр учун даромад миқдорини қийматга айлантириш учун фойдаланиладиган, қоида тариқасида, фоиз ҳисобида ифодаланадиган бўлувчи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementжорий қиймат — муайян санада тегишли дисконтлаш ставкасидан фойдаланиб келтирилган бўлғуси даромадлар қиймати.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementII-боб. Қўлланиш соҳаси
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. 9-сон МБМСда бизнес (корхона) деганда тадбиркорлик фаолиятини амалга оширадиган тижорат ташкилоти тушунилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4. Қуйидагилар 9-сон МБМС қоидалари татбиқ этиладиган баҳолаш объектлари ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбизнес (корхона);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбизнесдаги мулк улушлари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5. 9-сон МБМС баҳоловчи ташкилотлар, баҳоловчилар ҳамда баҳолаш хизматларининг буюртмачилари учун мўлжалланган ва бизнес (корхона) ёки бизнесдаги мулк улуши қийматини баҳолаш бўйича хизматлар кўрсатишда ва бизнес қийматини ёки бизнесдаги мулк улушини баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботларнинг ишончлилигини текширишда қўлланилиши мажбурийдир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБир пайтнинг ўзида бир корхонанинг давлатга тегишли бўлган акциялари (улушлари) ва давлатга тегишли бўлмаган акциялари (улушлари) баҳоланиши керак бўлган тақдирда баҳолаш Ўзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш миллий стандарти (8-сон МБМС) «Хусусийлаштириш мақсадида мулк қийматини баҳолаш» (рўйхат рақами 2025, 2009 йил 28 октябрь) талабларига мувофиқ амалга оширилади.
(5-банд Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг 2017 йил 16 майдаги 01/27-26/07-сонли (рўйхат рақами 2026-2, 19.05.2017 й.) қарорига асосан хатбоши билан тўлдирилган — ЎР ҚҲТ, 2017 й., 20-сон, 376-модда)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6. 9-сон МБМС хусусийлаштириш мақсадида корхонани (корхонадаги мулк улушини) баҳолашда, шунингдек хусусийлаштириш мақсадида корхонани (корхонадаги мулк улушини) баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботларнинг ишончлилигини текширишда қўлланилмайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7. 9-сон МБМСни амалиётда қўллашда ушбу 9-сон МБМСнинг иловасида келтирилган Услубий кўрсатмалардан фойдаланиш лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIII-боб. Бухгалтерия ҳисоби стандартлари билан алоқадорлик
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8. Бизнес қийматини аниқлашда бухгалтерия ҳисоби ва молиявий ҳисобот маълумотлари асосий ахборот манбаи ҳисобланади ва баҳолаш таомиллари, ёндашувлари ва усулларини танлашга, шунингдек якуний қиймат ҳақидаги хулосага жиддий таъсир кўрсатишга қодир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9. Бухгалтерия ҳисоби миллий стандартлари ва мулкни баҳолаш миллий стандартлари кўзлайдиган мақсадлардаги тушунчалар аппаратида, қийматни аниқлаш ва активлар ҳисобини юритишнинг турли хил усулларида ифодаланадиган фарқлар бухгалтерия ҳисоби ва молиявий ҳисобот маълумотларига улардан келгусида бизнес қийматини аниқлашда фойдаланиш учун тузатишлар киритиш заруриятини белгилайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10. Баҳоловчи бухгалтерия ҳисоби атамаларидан фойдаланганда, уларнинг мазмунини баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда ёритиб бериши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIV-боб. Стандарт талаблари
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11. Бизнес (корхона) қийматини баҳолаш қуйидаги босқичлардан таркиб топади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш ҳақидаги вазифани белгилаш ва баҳолаш объектини баҳолаш тўғрисида шартнома тузиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementахборот йиғиш ва уни таҳлил қилиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш ёндашувлари ва усулларини танлаш, асослаш ва қўллаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш натижаларини, қўлланилган баҳолаш ёндашувларини мувофиқлаштириш ва баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тузиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1-§. Баҳолаш ҳақида вазифани белгилаш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12. Баҳолаш ҳақидаги вазифа буюртмачи томонидан баҳоловчи ташкилот билан ҳамкорликда тузилади ва баҳолаш объектини баҳолаш тўғрисидаги шартномага илова сифатида расмийлаштирилади. Баҳолаш ҳақидаги вазифада қуйидагилар кўрсатилиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объектининг номи ва тавсифи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш санаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш мақсади (мақсадлари) ва баҳолаш натижаларидан фойдаланиш мўлжали;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш мақсадига мувофиқ бўлган қиймат тури;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфаразлар ва чекловчи шартлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбуюртмачи ёки ўзга ваколатли шахс тақдим этиши лозим бўлган бошланғич ахборот рўйхати;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш ишларини бажариш муддатлари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБаҳолаш мақсадига ва баҳолаш объектининг хусусиятларига қараб баҳолаш ҳақидаги вазифа қўшимча шартларни ўз ичига олиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element13. Баҳолаш объектининг тавсифи қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхусусий капитали (мулк улуши) баҳоланаётган корхона номини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоланаётган корхона устав фондидаги мулк улушининг бу улуш нисбий ва мутлақ қийматлари кўрсатилган ҳажмини, акциядорлик жамиятларини баҳолашда эса, бунга қўшимча равишда баҳоланаётган акциялар миқдори ва турини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонанинг жойлашган манзили, ташкилий-ҳуқуқий шакли ва қайси тармоққа мансублиги ҳақидаги маълумотларни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона устав фондининг ҳажми ва тузилиши ҳақидаги ахборот, шу жумладан устав фондидаги улушларнинг тақсимланиши, чиқарилган ва эълон қилинган оддий ва имтиёзли акциялар миқдори ҳақидаги қисқача маълумотларни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объектига бўлган мулкий ҳуқуқлар тавсифини ва кўрсатилган ҳуқуқларга доир чеклашлар ва мажбуриятлар ҳақидаги маълумотларни.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element14. Баҳолаш мақсади сифатида буюртмачи баҳолаш натижаларидан ёки баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботдан нима учун фойдаланишни мўлжаллаётгани кўрсатилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element15. Бизнес (корхона) ёки ундаги мулк улуши қийматини баҳолашда, агар баҳолаш объектини баҳолаш тўғрисидаги шартномада ёки баҳолаш объектини баҳолаш қайси норматив ҳужжатга мувофиқ амалга оширилаётган бўлса, шу норматив ҳужжатда ўзгача тартиб ўрнатилган бўлмаса, баҳолаш объектининг бозор қиймати аниқланиши лозим. Бозор қийматидан бошқача қиймат аниқланиши лозим бўлган ҳолатларда қўлланиш сабаблари ҳамда аниқланаётган қиймат ва бозор қиймати ўртасидаги фарқлар баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда баён этилиши ва ёритиб берилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2-§. Ахборот йиғиш ва уни таҳлил қилиш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element16. Баҳоловчи баҳолаш ёндашувлари ва усулларини асосли равишда танлаш ва қўллаш учун зарур ва етарли бўлган ҳажмда баҳолаш объекти ҳақида ахборот ва бозор ҳақида ахборотни йиғиш ва таҳлил қилишни амалга оширади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17. Қуйидагилар баҳолаш объекти ҳақидаги ахборот манбалари ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбуюртмачи ёки ўзга ваколатли шахс томонидан тақдим этиладиган бошланғич ахборот;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоловчи корхонани кўздан кечириш жараёнида ҳамда корхона раҳбарияти ва мутахассислари билан суҳбатлашиш натижаларига кўра олган ахборот;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementучинчи шахслар ва ташкилотлардан олинган, шунингдек, оммавий ахборот воситалари ва Интернет тармоғида эълон қилинган ахборот.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element18. Бошланғич ахборот қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш санасида киритилган барча ўзгартиш ва қўшимчаларни ўз ичига олган корхона устави нусхасини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementюридик шахсни давлат рўйхатидан ўтказиш тўғрисидаги гувоҳнома нусхасини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementакциядорлар реестри нусхасини (акциядорлик жамиятлари учун);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоланиши лозим бўлган корхона устав фондидаги улуш, шу жумладан ҳуқуқлар, имтиёзлар ва шартлар, миқдор кўрсаткичлари, назоратга таъсир этадиган омиллар ва сотиш ёки топширишни чеклайдиган битимлар ҳақидаги маълумотларни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона, унинг тарихи, режалари ва ривожланиш имкониятлари ҳақидаги умумий маълумотларни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонанинг ташкилий тузилиши ҳақидаги маълумотларни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона мулкининг таркиби ҳақидаги маълумотларни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўтган ва жорий даврлар учун корхона молиявий ҳисоботини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасосий фаолият ҳақидаги маълумотларни (даромадлар ва харажатлар тузилиши);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбошқа турдаги фаолият ҳақида маълумотларни (даромадлар ва харажатлар тузилиши);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўтган ва жорий даврлар учун дивидендлар тўлаш ҳақидаги маълумотларни.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТақдим этилаётган бошланғич ахборот корхона раҳбариятининг имзоси ва муҳри билан (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) тасдиқланиши лозим ва шу ҳолдагина ҳақиқий ҳисобланади.
(18-банднинг ўн учинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикасининг Хусусийлаштириш, монополиядан чиқариш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг 2016 йил 26 майдаги 01/27-26/35-сонли (рўйхат рақами 2026-1, 01.06.2016 й.) қарори таҳририда — ЎР ҚҲТ, 2016 й., 22-сон, 256-модда)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБаҳолаш мақсадига ва баҳолаш объектининг хусусиятларига қараб, баҳоловчи бошланғич ахборот рўйхатини кенгайтириши ёки баҳолашни амалга ошириш жараёнида керакли ахборотни талаб қилиб олиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element19. Баҳоловчи қўшимча равишда бозор ҳақида қуйидаги ахборотни йиғиши ва таҳлил қилиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмиллий иқтисодиётнинг ҳолати ва унинг мазкур корхонага таъсири ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олган макроиқтисодий ахборотни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона жойлашган минтақа ҳақидаги ахборотни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона мансуб бўлган бозор ва (ёки) бозор сегменти ҳақидаги ахборотни.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element20. Йиғилган ахборот асосида баҳоловчи кўриб чиқилаётган давр учун корхона молиявий ҳисоботи маълумотларини таҳлил қилишни амалга ошириши лозим. Ушбу таҳлил бухгалтерия балансларини, молиявий натижалар ҳақидаги ҳисоботларни ва молиявий коэффициентларнинг асосий тоифаларини таҳлил қилишни ўз ичига олади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЗарур ҳолда баҳоловчи тармоқнинг ўхшаш корхоналари ёки тармоқ бўйича ўртача кўрсаткичлар билан қиёсийликка ва корхона пул оқимларини прогноз қилишда қўлланишга яроқлиликка эришиш учун молиявий ҳисоботни меъёрга солишни — баҳоланаётган бизнес қийматига жиддий таъсир кўрсатадиган кўрсаткичлар бўйича тузатиш киритишни амалга оширади. Тузатишларни киритиш учун асослар ва уларнинг қўлланиши баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3-§. Баҳолаш ёндашувлари ва усулларини танлаш, асослаш ва қўллаш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element21. Баҳолаш объектини баҳолашни амалга оширишда баҳоловчи баҳолашнинг даромад ҳақида, қиёсий ва харажат ҳақида ёндашувларидан фойдаланиши (ёки фойдаланишдан воз кечиш сабабларини асослаши) лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element22. Ҳар бир баҳолаш ёндашуви доирасида 9-сон МБМСда белгиланган усулларни танлашни баҳоловчи баҳолаш мақсади, баҳолаш объектининг хусусияти ва ривожланиш имкониятлари, чекловчи шартлар, ахборот базаси мавжудлиги ва унинг тўлиқлигини ҳисобга олиб мустақил амалга оширади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element23. Баҳолаш объекти қийматини даромад ёндашуви билан баҳолаш учун баҳоловчи баҳолаш объектидан кутилаётган даромадларни баҳолаш санасида қийматнинг ягона миқдорига ўзгартиришга асосланган қуйидаги усуллардан бирини қўллайди:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementпул оқимларини дисконтлаш усули — баҳолаш объекти қиймати баҳолаш санасида дисконтлаш ставкаси бўйича келтирилган прогноз давридаги ва прогноз давридан кейинги пул оқимларини қўшиш йўли билан аниқланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдаромадни капиталлаштириш усули — баҳолаш объекти қиймати айрим давр мобайнида олинган даромад миқдорини шу даромадга мувофиқ бўлган капиталлаштириш ставкасига бўлиш йўли билан аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element24. Пул оқимларини дисконтлаш усулини қўллашда баҳоловчи:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementпул оқими турини танлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementпрогноз даври муддатини белгилаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдаромадлар ва харажатларни таҳлил ва прогноз қилишни амалга ошириши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementпрогноз даврининг ҳар бир босқичи учун пул оқими ҳажмини ҳисоблаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдисконтлаш ставкасини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объекти қийматининг прогноз давридан кейинги ҳажмини ҳисоблаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объектининг жорий қийматини ҳисоблаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementякуний тузатишлар киритиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element25. Корхона капиталининг тузилишига (хусусий капитал ва жалб қилинган капиталнинг ўзаро нисбатига) қараб, баҳоловчи хусусий капиталга олинган пул оқимидан ёки инвестицияланган капиталга олинган пул оқимидан фойдаланади. Бу пул оқимлари солиқ тўланишидан олдинги ёки солиқ тўланганидан кейинги ҳолатга кўра, номинал ёки реал суммаларда ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element26. Тугаганидан сўнг:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementё корхона даромадининг ўзгариш суръатларини барқарорлаштириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementё корхонани сотиш ёки тугатиш мўлжалланаётган давр прогноз даври сифатида олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element27. Хусусий капиталга олинган пул оқими учун дисконтлаш ставкаси қуйидаги усуллардан бири ёрдамида ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкапитал активларни ҳисоблаш усули;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкумулятив тузиш усули;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдисконтланган пул оқимини таҳлил қилиш усули.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИнвестицияланган капиталга олинган пул оқимига дисконтлаш ставкасини ҳисоблаш учун капиталнинг ўртача ўлчанган қиймати усули қўлланилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementДисконтлаш ставкаси танланган пул оқимига мувофиқ бўлиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element28. Баҳолаш объектининг прогноз даври тугаганидан кейинги қийматини аниқлаш қуйидаги усуллардан бири ёрдамида амалга оширилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementагар пул оқимларини барқарорлаштириш мўлжалланаётган бўлса, прогноз даври тугаганидан кейин биринчи йил пул оқимини Гордон моделига мувофиқ капиталлаштириш йўли билан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementагар прогноз даври тугаганидан кейин бизнесни сотиш мўлжалланаётган бўлса, соф активлар қиймати бўйича ёки мўлжалланаётган қайта сотиш нархи бўйича;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementагар прогноз даври тугаганидан кейин бизнесни тугатиш мўлжалланаётган бўлса, тугатиш қиймати бўйича.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element29. Баҳолаш объектининг жорий қиймати прогноз даври пул оқимларининг жорий қийматлари ва бизнеснинг прогноз даври тугаганидан кейинги жорий қиймати йиғиндиси сифатида ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element30. Баҳоловчи қуйидаги якуний тузатишларни киритади (ёки киритишдан воз кечиш сабабларини асослайди):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementпул оқимини шакллантиришда ишга солинмаган активлар мавжудлигига;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхусусий айланма капиталнинг ортиқчалиги ёки тақчиллигига;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementагар баҳолаш объекти мулкдаги улуш бўлса, назорат ва ликвидлик даражасига.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element31. Даромадни капиталлаштириш усулини қўллаганда баҳоловчи:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўтган даврдаги ва жорий молиявий ҳисоботни таҳлил қилиш ва зарур ҳолда уни меъёрга солишни амалга ошириши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкапиталлаштириладиган даромад тури ва ҳажмини танлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкапиталлаштириш ставкасини ҳисоблаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объектининг жорий қийматини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementякуний тузатишлар киритиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element32. Даромаднинг қуйидаги турларидан бири капиталлаштириладиган даромад сифатида олинади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсоф даромад;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсолиқлар тўлангунга қадар бўлган даромад;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementреализациядан келган тушум;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсоф пул оқими;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдивидендлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementДаромад номинал ёки реал суммаларда ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element33. Капиталлаштирилиши лозим бўлган даромад ҳажми сифатида баҳолаш санасидан кейинги йил учун бўлғуси даромад ҳажми олинади ва у қуйидаги усуллардан бири билан ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementжорий даромадлар усули билан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдаромаднинг оддий ўртача ҳажмини ҳисоблаш усули билан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдаромаднинг ўртача ўлчанган ҳажмини ҳисоблаш усули билан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтренд усули (статистик усул) билан.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element34. Капиталлаштириш ставкаси танланган даромад турига мувофиқ бўлиши лозим ва у:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўхшаш объектлар бўйича битимлар ёки таклифлар ҳақида маълумотлар мавжуд бўлган ҳолда бозор экстракцияси усули билан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдисконтлаш ставкасида даромад ўзгаришининг доимий суръатини ҳисобга олиш йўли билан ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element35. Баҳолаш объектининг қиймати даромаднинг танланган ҳажмини капиталлаштириш ставкасига бўлиш йўли билан ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element36. Баҳоловчи қуйидаги якуний тузатишларни киритади (ёки киритишдан воз кечиш сабабларини асослайди):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдаромадни шакллантиришда ишга солинмаган активлар мавжудлигига;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementагар баҳолаш объекти мулкдаги улуш бўлса, назорат ва ликвидлик даражасига.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element37. Баҳолаш объекти қийматини қиёсий ёндашув билан баҳолаш учун баҳоловчи ўхшаш корхоналар ёки улардаги мулк улушларининг сотув нархларини таққослашга асосланган қуйидаги усулларни қўллайди:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўхшаш корхоналар акцияларининг бозор нархлари таҳлилига асосланган капитал бозори усулини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоланаётган бизнесдаги мулк улушлари билан олди-сотди қилишга доир ахборот таҳлилига асосланган баҳоланаётган корхона бўйича битимлар усулини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўхшаш тармоқ корхоналарини (ёки унинг акцияларини) сотишдаги ўзаро нисбатлари (мультипликаторлари) кўрсаткичларидан ҳамда улар фаолиятининг асосий кўрсаткичларидан фойдаланишга асосланган тармоқлар ўзаро нисбатлари усулини.
(37-банднинг тўртинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг 2017 йил 16 майдаги 01/27-26/07-сонли (рўйхат рақами 2026-2, 19.05.2017 й.) қарори таҳририда — ЎР ҚҲТ, 2017 й., 20-сон, 376-модда)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАхборотнинг мавжудлигига ва мавжуд ахборотнинг тўлиқлигига қараб, баҳоловчи баҳолаш объектини баҳолаш учун қиёсий ёндашувнинг бир ёки ундан ортиқ усулларини қўллайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element38. Қиёсий ёндашувдан фойдаланганда баҳоловчи:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўхшаш корхоналарни танлашни амалга ошириши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхоналарни таққослаш параметрларини аниқлаши ва мультипликаторларни ҳисоблашни амалга ошириши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмультипликаторлар қийматини танлашни амалга ошириши ва баҳолаш объекти қийматини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementякуний тузатишларни киритиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎхшаш корхона деб баҳоланаётган корхонага асосий иқтисодий кўрсаткичларга кўра ўхшаш ва айни бир тармоққа мансуб бўлган корхона ҳисобланиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element39. Ўхшаш корхоналарни танлаш:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўхшаш корхоналар ёки уларнинг акциялари (мулкдаги улушлари)нинг амалдаги сотув нархлари ҳақидаги бозор ахборотининг;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўхшаш корхоналар молиявий ҳисоботи ва (ёки) ишлаб чиқариш фаолияти кўрсаткичларининг;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтаққосланаётган объектлар ўртасидаги ўхшашлик ёки фарқни аниқлаш ва қиёсийликни таъминлаш учун зарур тузатишлар киритиш имкониятини берадиган қўшимча маълумотларнинг таҳлили асосида амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎхшаш корхоналар ёки уларнинг акциялари (мулкдаги улушлари)нинг амалдаги сотув нархлари ҳақида ахборот бўлмаган ҳолда, савдо жараёнида нархнинг пасайишига чегирма ҳисобга олинган ҳолда таклиф нархлари ҳақидаги ахборотдан фойдаланишга йўл қўйилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element40. Мультипликаторни ҳисоблаш учун:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўхшаш корхоналар учун сотув нархини ёки ўзгача қиймат асосини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўхшаш корхоналарнинг мос келадиган молиявий ёки бошқа хил кўрсаткичларни танлаш лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМультипликаторларда ҳисобга олинадиган молиявий ёки бошқа хил кўрсаткичлар баҳоланаётган корхона ва таққосланаётган корхоналар учун баҳолаш санасига нисбатан айни бир даврда ёки айни бир давр учун ҳисобланиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element41. Баҳолаш объектининг қиймати қиёсий ёндашув ёрдамида мультипликаторларнинг танланган қийматларини баҳолаш объектининг тегишли молиявий ёки бошқа хил кўрсаткичларига кўпайтириш орқали олинган натижаларни мувофиқлаштириш йўли билан аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element42. Баҳоловчи қуйидаги якуний тузатишларни киритади (ёки киритишдан воз кечиш сабабларини асослайди):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementагар қиймат базаси сифатида инвестицияланган капиталдан фойдаланилган бўлса, узоқ муддатли қарздорликка;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхусусий айланма капиталнинг тақчиллигига (ортиқчалигига);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдаромадни шакллантиришда ишга солинмаган активлар мавжудлигига;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementишлаб чиқаришнинг ноқулай диверсификациясига (портфель скидка);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementликвидликка (ёпиқ корхона очиқ аналоглар бўйича баҳоланган ҳолда);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementназорат даражасига.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element43. Бизнес қийматини харажат ёндашуви билан баҳолашда баҳоловчи баҳолаш объектини тиклаш ёки алмаштириш учун зарур бўлган харажатларга асосланган қуйидаги усуллардан бирини қўллайди:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсоф активлар усули — бизнес қиймати корхона барча активларининг бозор қийматлари ва унинг мажбуриятлари ўртасидаги тафовут сифатида аниқланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтугатиш қиймати усули — бизнес қиймати корхона тугатилганда унинг мулкдори олиши мумкин бўлган мулкнинг қиймати ва тугатиш харажатлари ўртасидаги тафовут сифатида аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element44. Соф активлар усулини қўллаганда баҳоловчи:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонанинг баҳолаш санасидаги охирги бухгалтерия баланси бўйича активлар ва мажбуриятлар таркибини ўрганиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбалансда ҳисобга олинмаган активлар ва мажбуриятлар бор-йўқлигини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementактивлар ва мажбуриятлар бозор қиймати бўйича ҳисобга олинадиган баҳолаш балансини тузиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш балансига мувофиқ активлар суммасининг бозор қийматини ва мажбуриятлар суммасининг бозор қийматини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона хусусий капитали қийматини активларнинг бозор қийматидан мажбуриятларнинг бозор қийматини айириш йўли билан аниқлаши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМажбуриятларнинг бозор қиймати, қоида тариқасида, уларнинг жорий қийматига тенгдир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element45. Тугатиш қиймати усулини қўллаганда баҳоловчи:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонанинг баҳолаш санасидаги охирги бухгалтерия баланси бўйича активлар ва мажбуриятлар таркибини ўрганиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбалансда ҳисобга олинмаган активлар ва мажбуриятлар бор-йўқлигини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона активларининг жорий қийматини уларнинг бозор қиймати негизида (тегишли активга хос бўлган сотув муддати билан солиштирганда) қисқартирилган сотув муддатига скидкани инобатга олган ҳолда ҳисоблаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтугатиш харажатларини аниқлаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementактивларнинг жорий қийматидан тугатиш харажатларини айириб ташлаши ва тугатиш даврининг операцион даромади (кўрилган зарар)ни (агар у мавжуд бўлса) қўшиши (айириши);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона мажбуриятларининг жорий қийматини ҳисоблаши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонанинг тугатиш қийматини активларнинг тузатиш киритилган жорий қиймати ва корхона мажбуриятларининг жорий қиймати ўртасидаги тафовут сифатида аниқлаши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4-§. Қўлланилган ёндашувлар доирасида олинган натижаларни мувофиқлаштириш ва баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element46. Баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш учун баҳоловчи қўлланилган ёндашувлар доирасида олинган натижаларни мувофиқлаштиришни амалга оширади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТурли хил ёндашувлар билан олинган баҳолаш натижалари ўртасида жиддий тафовут мавжуд бўлса, баҳоловчи олинган тафовут сабабларининг таҳлилини баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтириши лозим. Баҳолаш натижасининг юқори чегарасидан 30 фоиздан ортиқ қийматга эга бўлган тафовут жиддий тафовут деб ҳисобланиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element47. Мувофиқлаштириш, қоида тариқасида, турли баҳолаш ёндашувлари билан олинган баҳолаш натижалари учун солиштирма ўлчовларни аниқлаш орқали амалга оширилади, бунда баҳоловчи:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш мақсадини ва баҳолаш натижаларидан фойдаланиш мўлжалини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоланаётган бизнес ва унинг активлари хусусиятини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқиймат турини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш ёндашувларини қўллашда фойдаланилган ахборот ҳажми ва сифатини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмулк улуши баҳоланган ҳолда — қўшимча тарзда бу улуш ҳажми, назорат даражаси ва ликвидликни ҳисобга олиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element48. Мувофиқлаштириш усули ва солиштирма ўлчовларнинг танланиши, шунингдек бунда баҳоловчининг барча мулоҳазалари ва фаразлари баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда асосланиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element49. Баҳолаш объектининг якуний қиймати пул ҳисобида ягона катталик сифатида ифодаланиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5-§. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тузиш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element50. Баҳолаш натижалари баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқ тузилган ва баҳоловчи ташкилотнинг баҳолаш объекти қиймати хусусидаги йиғилган ахборот ва ҳисоблашлар асосида тасдиқланган профессионал мулоҳазасини ўз ичига олган баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот сифатида расмийлаштирилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element51. Ҳисобот баҳолаш миллий стандартлари талабларига мувофиқлик ҳақидаги баёнотни ва улардан ҳар қандай четга чиқиш ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element52. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тузишда қуйидаги қоидаларга риоя этиш лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объекти қийматини аниқлаш учун етарли бўлган барча очиқ ахборот ҳисоботда баён этилиши лозим;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг мазмуни мазкур ҳисоботдан фойдаланувчиларни чалғитмаслиги, шунингдек ҳар хил талқинларга йўл қўймаслиги керак;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда ифодаланган материаллар таркиби ва кетма-кетлиги, баҳолаш жараёни тавсифи, ҳисоблашлар ва уларга изоҳлар баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботдан фойдаланувчига қийматни ҳисоблашни амалга ошириш имкониятини бериши ва уни айни шу натижаларга келтириши лозим;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш жараёнида оралиқ ва якуний натижаларни аниқлашда фойдаланилмаган ахборот, агар у баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларининг талабларига биноан мажбурий бўлмаса, баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилиши мумкин эмас.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element53. Бизнес қийматини баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот қуйидаги асосий бўлимлардан иборат бўлиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтитул варағи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмундарижа;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementумумлаштирувчи қисм (илова хат);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш ҳақидаги вазифа ҳамда асосий фактлар ва хулосалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмамлакат ва минтақадаги умумий иқтисодий вазият тавсифи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объекти мансуб бўлган тармоқ ва бозор тавсифи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбизнес (корхона) тавсифи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона молиявий ҳисоботи маълумотлари таҳлили;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш ёндашувлари ва усулларининг танланиши ва қўлланилиши тавсифи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиловалар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element54. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот баҳоловчи (баҳоловчилар) томонидан саҳифама-саҳифа рақамланган ва имзоланган, ипдан ўтказилган, шунингдек баҳоловчи ташкилот раҳбарининг имзоси ва шу ташкилот муҳри билан (муҳр мавжуд бўлган тақдирда) тасдиқланиши лозим.
(54-банд Ўзбекистон Республикасининг Хусусийлаштириш, монополиядан чиқариш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг 2016 йил 26 майдаги 01/27-26/35-сонли (рўйхат рақами 2026-1, 01.06.2016 й.) қарори таҳририда — ЎР ҚҲТ, 2016 й., 22-сон, 256-модда)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element55. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботга иловалар баҳоловчи баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тайёрлаш жараёнида фойдаланган ҳужжатларнинг нусхаларини, шунингдек, баҳоловчи ташкилот лицензияси, баҳоловчиларнинг малака сертификатлари ва фуқаролик мажбурияти суғурта полисининг нусхаларини ўз ичига олиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementV-боб. Фикр-мулоҳазалар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element56. Бизнесда мулк улушлари қийматини аниқлашда қуйидаги қоидаларни ҳисобга олиш лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбизнесда мулк улушлари назоратли ёки назоратсиз хусусиятга эга бўлиши мумкин;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоланаётган мулк улушининг назорат ҳуқуқини акс эттириш учун назорат даражасини, мулкни тақсимлаш самарасини, мулкдорлар иттифоқини тузиш имкониятини, овоз бериш тартибини, дивидендлар тўлаш билан боғлиқ чеклашларни, корхонанинг молиявий аҳволини ҳисобга олувчи турли хил мукофотлар ва чегирмалар қўлланилади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкиритиладиган чегирмалар ёки мукофотлар ҳажми баҳолаш усуллари билан ҳам, корхона типи (очиқ, ёпиқ) билан ҳам белгиланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element57. Харажат ва даромад ёндашувларнинг усуллари билан ҳамда қиёсий ёндашувнинг тармоқлар ўзаро нисбати усули билан қуйидагилар аниқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмулкнинг мутлақ назорат ҳуқуқига эга бўлган (75 фоиздан ортиқ) назоратли улуши қиймати, корхона хусусий капитали қийматининг мутаносиб қисми сифатида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмулкнинг мутлақ назорат ҳуқуқига эга бўлмаган назоратли улуши қиймати, назорат айрим элементлари йўқлигига скидка чегириб ташланган корхона хусусий капитали қийматининг мутаносиб қисми сифатида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмулкнинг назоратсиз улуши қиймати, назорат йўқлигига скидка чегириб ташланган корхона хусусий капитали қийматининг мутаносиб қисми сифатида.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element58. Қиёсий ёндашувнинг билимлар усули билан қуйидагилар аниқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмулкнинг назоратли улуши қиймати. Мулкнинг баҳоланаётган улуши ҳажми аналоглардан фарқ қилган тақдирда, олинган қийматга назорат айрим элементлари мавжудлиги ёки йўқлигига мукофотлар ёки чегирмалар қўлланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмулкнинг назоратсиз улуши қиймати, бунда олинган қийматга назорат йўқлигига скидка қўлланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element59. Қиёсий ёндашувнинг капиталлар бозори усули билан қуйидагилар аниқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмулкнинг назоратли улуши қиймати, бунда олинган қийматга назорат мавжудлигига мукофот қўлланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмулкнинг назоратсиз улуши қиймати.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element60. Даромад ёндашувнинг баҳолаш объекти даромадларинигина ҳисобга оладиган усуллари қўлланилган ҳолда назорат мавжудлигига мукофотлар ёки назорат йўқлигига скидкалар қўлланмайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element61. Очиқ корхоналар билан ёки ёпиқ корхоналардаги назоратли улушлар билан таққослаганда ёпиқ корхоналардаги назоратсиз улушларда ликвидликнинг тақчиллиги қуйидаги усуллардан бири билан ҳисобга олинади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдисконтлаш ставкасини ошириш билан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementликвидликнинг тақчиллигига скидкани ҳисоблаш билан.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element62. Назоратсиз улуш қийматига назорат учун мукофотни қўшиш, назоратли улуш қийматида эса назоратнинг озлигига скидкани ҳисобга олиш лозим бўлган ҳолларни аниқлаш учун баҳоловчи корхонада мулк улушларининг тақсимланишини таҳлил қилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element63. Чегирмалар ёки мукофотларнинг қўлланишини баҳоловчи баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда асослаб бериши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element64. Мулкий мажмуа сифатидаги корхона ёки унинг бир қисми қийматини баҳолаш фақат харажатга ҳақида ёндашув усуллари билан амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementVI-боб. Ахборотни ошкор этишга қўйиладиган талаблар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element65. Баҳолаш жараёнида фойдаланилган ахборотни баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда ошкор этиш шундай амалга оширилиши лозимки, баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг баҳолаш фаолияти соҳасида махсус билимларга эга бўлмаган фойдаланувчилари баҳолаш жараёни мантиқини ва баҳолаш объектининг қийматини аниқлаш учун баҳоловчи бажарган амалларнинг аҳамиятини тушуна олсинлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element66. Баҳолаш жараёнида қўлланилган барча ахборот ошкор этилиши лозим, махфий хусусиятга эга бўлган ахборот бундан мустасно. Махфий ахборотни баҳоловчи фақат буюртмачи ва (ёки) мазкур ахборотни тақдим этган шахслар билан келишган ҳолда ёки суднинг тегишли қарорига биноан ошкор этади. Фойдаланилаётган ахборотнинг махфийлик даражаси буюртмачи ва (ёки) мазкур ахборотни тақдим этувчи ёки унга бевосита алоқадор бўлган шахслар томонидан белгиланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element67. Баҳолашда фойдаланилган ва баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилган ахборот унинг манбасига ишорага эга бўлиши лозим, бунда мазкур манба ёзма ёки оғзаки эканлиги аҳамиятсиз.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementVII-боб. Стандартдан четга чиқиш шартлари
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element68. 9-сон МБМСнинг баҳолаш жараёни ва олинган натижани баён этиш, баҳолашга ва якуний қиймат ҳақидаги хулосага дахлдор бўлган ҳар қандай фаразлар ва чекловчи шартларни ошкор этиш билан боғлиқ талабларидан бирон-бир тарзда четга чиқилишига йўл қўйилмайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element69. Баҳолаш талаблари мазкур стандарт талабларидан фарқ қиладиган норматив ҳужжатга мувофиқ амалга оширилган тақдирда, баҳоловчи мазкур фарқларни, аниқланаётган қиймат турини танлашга уларнинг таъсирини аниқлаши ва олинган натижани қўллашга чеклашлар белгилаши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎзбекистон Республикаси Мулкни баҳолаш Миллий стандарти (9-сон МБМС) «Бизнес қийматини баҳолаш»га
ИЛОВА
ИЛОВА
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9-сон МБМС «Бизнес қийматини баҳолаш»ни қўллаш бўйича услубий кўрсатмалар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9-сон МБМСни қўллаш бўйича услубий кўрсатмалар (кейинги ўринларда услубий кўрсатмалар деб юритилади) 9-сон МБМСни амалда қўллаш мақсадида ишлаб чиқилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementI-боб. Атамалар ва тушунчалар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Услубий кўрсатмаларда қуйидаги атамалар ва тушунчалардан фойдаланилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтаваккалсиз ставка — инвестор фойдалана оладиган, қўйилмаларнинг суммалари ва муддатлари бўйича баҳоланаётган объект билан қиёсий бўлган, таваккалчиликнинг миллий иқтисодиёт учун энг паст даражаси билан тавсифланадиган даромад ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгудвилл — корхонадан алоҳида идентификация қилиниши ва баҳоланиши мумкин бўлмаган омиллар (корхона номи ва ишлаб чиқарилаётган маҳсулотнинг машҳурлиги, муайян обрў ва ишга доир алоқалар мавжудлиги, жойлашган ер ва бошқа шунга ўхшаш омиллар) таъсирида вужудга келадиган номоддий актив;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementишлаб турган корхона — номуайян вақт мобайнида фаолият кўрсатиши тахмин қилинаётган корхона;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementномунтазам таваккалчилик — корхона фаолиятининг инвестициялаш самарадорлигига салбий таъсир кўрсатаётган ички омиллари билан боғлиқ бўлган, диверсификация йўли билан пасайтирса бўладиган таваккалчилик;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтаваккалчилик учун мукофот — таваккалчиликни акс эттириш учун таваккалсиз ставкага қўшиладиган даромад ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмунтазам таваккалчилик — макроиқтисодий омиллар таъсирида бутун бозор конъюнктурасининг ўзгаришлари билан боғлиқ бўлган, диверсификация йўли билан бартараф этиб бўлмайдиган таваккалчилик.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementII-боб. Баҳолашга оид вазифани аниқлаш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Баҳолашга оид вазифани белгилашда баҳоловчи баҳолаш санаси баҳолаш мақсадларидан келиб чиқиб белгиланишини ҳисобга олиши лозим. Баҳоловчи фақат баҳолаш санасида мавжуд бўлган ҳолатларни ва баҳолаш санасига қадар юз берган воқеаларни эътиборга олиши керак. Бизнесни баҳолашда баҳолаш санаси, қоида тариқасида, баҳолаш ўтказилишини белгилаган воқеа юз бергунга қадар тузилган сўнгги молиявий ҳисобот санаси билан мос келади. Баҳолаш санаси (молиявий ҳисобот тузилган сана билан мос келмайдиган) оралиқ санага белгиланиши ҳам мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Баҳолаш объектига нисбатан учинчи шахсларнинг ҳужжат билан тасдиқланган мулкий ҳуқуқлари, мазкур объектдан фойдаланишда чеклашлар ва унга доир мажбуриятлар бўлмаган ҳолда, унинг қийматини баҳоловчи, агар баҳолашга оид вазифада ўзгача тартиб назарда тутилмаган бўлса, кўрсатилган ҳуқуқлар, чеклашлар ва мажбуриятлар йўқлиги ҳақидаги фараздан келиб чиқиб аниқлайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4. Баҳолаш объектининг бозор қийматини аниқлашга қаратилган бизнесни ёки ундаги улушни баҳолашнинг асосий мақсадлари қуйидагилардан иборат:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementишлаб турган корхона ёки корхонадаги мулк улуши билан олди-сотди қилиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбошқарув қарорлари қабул қилиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқайта ташкил этиш (қўшиб юбориш, бирлаштириш, бўлиш, ажратиб чиқариш);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона ўз акцияларини қайтариб сотиб олиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбошқа ташкилотнинг устав фондига акциялар пакетини киритиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementНорматив ҳужжатлар ёки баҳолашга оид вазифада бозор қийматини аниқлашга қаратилган баҳолашнинг бошқа мақсадлари белгиланиши ҳам мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5. Бизнес ёки ундаги улуш қийматини баҳолашда аниқланиши мумкин бўлган қийматнинг бозор қийматидан бошқа турларига қуйидагилар киради:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementинвестиция қиймати — белгиланган ёки берилган инвестициялаш мақсадларида баҳолаш объектининг конкрет инвестор ёки инвесторлар гуруҳи учун қиймати. Инвестиция қиймати баҳолаш вақтида инвестор томонидан баҳолаш объекти билан боғлиқ инвестицияга оид қарорлар қабул қилиш мақсадида аниқланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтугатиш қиймати — мажбурловчи ҳолатлар мавжудлиги туфайли баҳолаш объекти қисқа вақт ичида реализация қилиниши лозим бўлган ҳолда баҳолаш объектининг қиймати. Тугатиш қиймати баҳолаш вақтида корхонани тугатиш мақсадида аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIII-боб. Ахборот йиғиш ва уни таҳлил қилиш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6. Баҳолаш ёндашувлари ва усулларининг танланиши ва қўлланишини асослаш учун баҳоловчи баҳолаш объектини таҳлил қилишни амалга оширади. Баҳолаш объектини таҳлил қилиш учун зарур ахборот тури ва ҳажми баҳоловчи томонидан баҳолаш мақсади, аниқланаётган қиймат тури, баҳолаш объектининг хусусиятлари, фаразлар ва чекловчи шартларга қараб аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7. Баҳоловчи йиғилган баҳоланаётган корхона ҳақидаги ахборот асосида:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонанинг ривожланиш тенденцияларини аниқлайди;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдаромадларни прогноз қилади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоланаётган бизнесга хос бўлган номунтазам таваккалчилик омилларини аниқлайди
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8. Баҳоловчи макроиқтисодий ахборотни таҳлил қилиш чоғида ўрганиши ва баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтириши лозим бўлган асосий кўрсаткичларга қуйидагилар киради:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиқтисодий ўсиш (ялпи ички маҳсулотнинг ўсиш) суръатлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсаноат ишлаб чиқариши ҳажми;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementинфляция даражаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмиллий валютанинг айирбошлаш курси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфоиз ставкалари даражаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфонд бозори кўрсаткичлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсолиқ солиш структураси.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБаҳолаш объектининг хусусияти ва баҳолаш мақсадларига қараб баҳоловчи макроиқтисодий кўрсаткичларнинг мазкур рўйхатини кенгайтириши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9. Баҳоловчи баҳолаш объекти мансуб бўлган бозорни аниқлаши ва уни таҳлил қилиши лозим. Таҳлил қилиш ва баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтириш талаб этиладиган бозорга оид асосий кўрсаткичларга қуйидагилар киради:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объекти мансуб бўлган тармоқнинг ўсиш суръатлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтармоқдаги даромаддорликнинг ўртача кўрсаткичлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэҳтимол тутилган инвесторлар учун тармоқнинг жалб қилувчанлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтармоқнинг ривожланиш имкониятлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтармоқни сегментларга ажратиш ва баҳоланаётган корхона мансуб бўлган сегментни аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтармоқнинг норматив-ҳуқуқий тартибга солиниши ва тармоқда корхоналар фаолияти учун ўзига хос чеклашлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБозорга оид ахборот таҳлили натижаларига кўра баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда бозорнинг мазкур сегментини тавсифловчи қуйидаги параметрлар бўйича хулосалар акс эттирилиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementнархлар динамикаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementасосий рақиблар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонанинг тармоқдаги ўрни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкомпаниянинг имкониятлари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10. Қуйидагилар молиявий ҳисобот маълумотларини таҳлил қилишнинг асосий турлари ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementягона базага мувофиқ таҳлил (вертикал таҳлил). Ушбу мақсадда бухгалтерия баланси моддалари активлар суммасига нисбатан фоиз ҳисобида, молиявий натижалар ҳақидаги ҳисобот моддалари эса — даромадларнинг умумий суммасига нисбатан фоиз ҳисобида ифодаланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementгоризонтал таҳлил. У давр мобайнида молиявий ҳисобот кўрсаткичлари ўзгаришининг таҳлилини назарда тутади. Таҳлил қилиш талаб этиладиган асосий кўрсаткичларга реализациядан келган тушумнинг ўсиш суръатлари, даромаднинг ўсиш суръатлари ва активларнинг ўсиш суръатлари киради;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмолиявий коэффициентлар таҳлили. У ҳисобланган коэффициентларни норматив кўрсаткичлар, бошқа корхоналарнинг коэффициентлари билан ёки тармоққа оид ўртача кўрсаткичлар билан таққослашни амалга ошириш имкониятини беради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКорхонани баҳолашда молиявий коэффициентларнинг қуйидаги асосий гуруҳлари ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонанинг иш фаоллигини тавсифлайдиган айланувчанлик коэффициентлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона ишининг даромаддорлигини, харажатларнинг иқтисодий самара бериш даражасини ва маблағлардан фойдаланиш даражасини тавсифлайдиган, шунингдек корхона соф ёки операцион даромадининг корхона фаолиятининг у ёки бу параметрига нисбатини акс эттирадиган даромаддорлик ва рентабеллик коэффициентлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонани молиялаштириш манбаларида хусусий ва жалб қилинган маблағлар нисбатини акс эттирадиган ва корхонанинг кредиторлардан молиявий мустақиллиги даражасини ва унинг узлуксиз ишлаб чиқариш жараёнини таъминлаш учун тўловлар бўйича ҳисоб-китоб қилиш қобилиятини тавсифлайдиган молиявий барқарорлик коэффициентлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонанинг қисқа муддатли даврдаги тўлов қобилиятини ва унинг бозор конъюнктурасидаги тезоқар ўзгаришларга дош бериш қобилиятини тавсифлайдиган ликвидлик коэффициентлари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБаҳолаш объектининг хусусиятларига қараб баҳоловчи кўрсатилган гуруҳларда фойдаланиладиган коэффициентлар сони ва турини мустақил аниқлайди, шунингдек, бошқа мос келувчи коэффициентларни ҳисоблаши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11. Зарур ҳолда баҳоловчи молиявий ҳисоботни меъёрга солишни, яъни корхона молиявий ҳисоботини баҳолаш жараёнида фойдаланилиши мумкин бўлган баҳолаш балансларига ва молиявий натижалар ҳақидаги ҳисоботларга қайта баҳолашни амалга оширади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚуйидагилар асосий меъёрга соладиган тузатишлар ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбухгалтерия баланси маълумотларига корхона активлари ва мажбуриятларининг бозор қийматини олиш учун зарур бўлган тузатишлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмолиявий натижалар ҳақидаги ҳисобот маълумотларига баҳоланаётган корхонага хос бўлмаган даромадлар ва харажатларга тегишли бўлган тузатишлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМеъёрга солиш натижасида корхона молиявий ҳисоботи маълумотлари:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтармоқнинг ўхшаш корхоналари ёки тармоққа оид ўртача кўрсаткичлар билан қиёсий бўлиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона пул оқимларини прогноз қилишда фойдаланиш учун яроқли бўлиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМеъёрга солинган молиявий ҳисобот (баҳолаш баланслари ва молиявий натижалар ҳақидаги ҳисоботлар)дан фақат баҳолаш мақсадида фойдаланилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12. Корхона молиявий ҳисоботи маълумотлари таҳлилининг натижалари баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилади ва қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш санасига қадар сўнгги уч йил учун бухгалтерия баланслари таҳлилининг натижалари изоҳлар ва хулосалар билан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш санасига қадар сўнгги уч йил учун молиявий натижалар ҳақидаги ҳисоботлар таҳлилининг натижалари изоҳлар ва хулосалар билан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш санасига қадар сўнгги уч йил учун молиявий коэффициентларнинг асосий гуруҳлари бўйича якуний ҳисоб-китоблар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIV-боб. Баҳолаш ёндашувлари ва усулларини танлаш, асослаш ва қўллаш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1-§. Даромадга оид ёндашув
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element13. Баҳолаш объекти қиймати пул оқимларини дисконтлаш усули (кейинги ўринларда матнда ПОД усули деб юритилади) ёрдамида баҳолаш объектидан прогноз даврида кутилаётган пул оқимларининг жорий қийматлари ва баҳолаш объектининг прогноз давридан кейинги жорий қийматини қўшиш йўли билан аниқланади. Бунда, кўрсатилган қийматлар баҳолаш санасидаги дисконтлаш ставкаси бўйича келтирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБаҳолаш объектининг жорий қийматини ПОД усули билан ҳисоблаш формуласи, пул оқимлари прогноз даврининг ҳар бир йили охирида тушади деб фараз қилинганда, қуйидаги кўринишга эга бўлади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementPV — жорий қиймат;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementi — прогноз даври йилининг рақами;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementn — прогноз даврининг охирги йили;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementCFi — прогноз даври i-чи йилининг пул оқими;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementD — дисконтлаш ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementFV — баҳолаш объектининг прогноз даври тугаганидан кейинги қиймати.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementПул оқимлари йил ўртасида тушади деб фараз қилинганда (улар йил мобайнида мутаносиб равишда тушганда) i ўрнига даража кўрсаткичи i-0,5, n ўрнига тегишинча n-0,5 ишлатилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element14. Баҳолаш объекти қийматини ПОД усули билан баҳолашда, баҳолаш мақсади, баҳолаш объектининг хусусияти ва капитал тузилишига қараб, хусусий ёки инвестицияланган капиталга олинган, солиқ тўлангунга қадар ёки солиқ тўланганидан кейинги ҳолатга кўра номинал ёки реал суммаларда ҳисобланган пул оқимлари қўлланилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКорхона хусусий капитали ёки ундаги мулк улуши қийматини баҳолаш учун қўлланиладиган пул оқимининг асосий тури хусусий капиталга олинган соф пул оқими бўлиб, у қуйидаги тартибда ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсоф даромад;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementплюс амортизация ажратмалари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementплюс (минус) хусусий айланма капиталнинг камайиши (кўпайиши);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementплюс (минус) активларнинг сотилиши (капитал қўйилмалар);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementминус имтиёзли акциялар бўйича дивидендлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementплюс (минус) узоқ муддатли қарзларнинг кўпайиши (камайиши).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКорхона капиталининг тузилишида жалб қилинган капитал улуши анча кўп (30 фоиздан ортиқ) бўлса, инвестицияланган капиталга олинган соф пул оқими қўлланилади ва у қуйидаги тартибда ҳисобланади:
(14-банднинг тўққизинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг 2017 йил 16 майдаги 01/27-26/07-сонли (рўйхат рақами 2026-2, 19.05.2017 й.) қарори таҳририда — ЎР ҚҲТ, 2017 й., 20-сон, 376-модда)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсоф даромад;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementплюс амортизация ажратмалари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementплюс (минус) хусусий айланма капиталнинг камайиши (кўпайиши);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementплюс (минус) активларнинг сотилиши (капитал қўйилмалар);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementплюс узоқ муддатли қарзлар бўйича илгари соф даромадни ҳисоблаш вақтида чегириб ташланган фоизларни тўлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementминус даромад солиғининг тўланган фоизлар суммасига тўғри келадиган қисми.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element15. Даромадларни прогноз қилишда баҳоловчи қуйидаги омилларни ўрганади ва ҳисобга олади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementчиқарилаётган маҳсулот ассортименти;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementишлаб чиқариш ҳажмлари ва маҳсулот нархлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementчиқарилаётган маҳсулотга бўлган талаб;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementинфляция суръатлари (номинал пул оқими учун);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонанинг мавжуд ишлаб чиқариш қувватлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкапитал қўйилмаларни амалга ошириш режаси ва оқибатлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementталаб имкониятларини белгилайдиган иқтисодиётдаги умумий вазият;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтармоқдаги вазият ва рақобат;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоланаётган корхонанинг бозордаги улуши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementпрогноз даври тугаганидан сўнг даромадларнинг ўсиш суръатлари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementХаражатларни прогноз қилишда баҳоловчи:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхаражатлар тузилишини, ўзгармас ва ўзгарувчи харажатлар нисбатини таҳлил қилади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбир марталик ва фавқулодда харажатлар моддаларини аниқлайди;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementамортизацияланадиган активлар мавжудлигидан, уларнинг бўлғуси кўпайиши ва ҳисобдан чиқарилиши прогнозидан келиб чиқиб, амортизация ажратмалари миқдорини аниқлайди;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementжалб қилинган маблағлар бўйича фоиз тўловлари миқдорини бу маблағларнинг прогноз қилинаётган миқдорига мувофиқ аниқлайди;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонанинг асосий воситалар ва айланма активларга бўлган эҳтиёжини прогноз қилади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона хусусий айланма капиталининг ортиқчалиги ёки тақчиллигини ҳисоблайди;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementузоқ муддатли қарзлар ҳажмининг ўзгаришларини ҳисоблайди (хусусий капиталдан олинадиган пул оқими учун).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element16. Дисконтлаш ставкасини ҳисоблаш учун, пул оқими турига қараб, қуйидаги усулларнинг биридан фойдаланилиши мумкин:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхусусий капиталдан олинадиган пул оқими учун — капитал активларни баҳолаш усули, кумулятив тузиш усули ва дисконтланган пул оқимини таҳлил қилиш усулидан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementинвестицияланган капиталдан олинадиган пул оқими учун — капиталнинг ўртача ўлчанган қиймати моделидан.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementДисконтлаш ставкасини ҳисоблаш қўлланилаётган (солиқ тўлангунга қадар ёки солиқ тўланганидан кейинги) пул оқимига мос келадиган асосда, қийматда (номинал ёки реал қийматда) ва ҳисоблаш валютасида амалга оширилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17. Дисконтлаш ставкасини капитал активларни баҳолаш усули билан ҳисоблаш фонд бозорининг эркин муомаладаги акциялар даромаддорлик даражасининг ўзгаришига доир ахборотини таҳлил қилиш асосида, қуйидаги формула бўйича амалга оширилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementD = Rf + β ( Rm – Rf ) + S1 + S2 + C, бу ерда:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementD — дисконтлаш ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementRf — таваккалсиз ставка;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementβ — бета коэффициенти, мунтазам таваккалчилик кўрсаткичи бўлиб, фонд бозорининг умумий даромаддорлик даражасига нисбатан конкрет корхона акциялари умумий даромаддорлик даражасининг ўзгаришини акс эттиради;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementRm — бозорнинг умумий даромаддорлик даражаси (даромаддорликнинг бозордаги ўртача меъёри);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementS1 — кичик корхоналарга таваккалчилик учун мукофот бўлиб, у устав фонди миқдори йирик корхоналар билан таққослаганда унча катта бўлмаган корхоналарнинг паст даражадаги кредит қобилияти ва молиявий барқарорлиги билан белгиланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementS2 — конкрет корхонага инвестициялар қилиш таваккалчилиги учун мукофот (номунтазам таваккалчиликлар);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementС — мамлакатга оид таваккалчилик бўлиб, у фақат капитал активни баҳолаш усули бўйича ҳисоблаш формуласининг барча элементлари сифатида бошқа мамлакатлар бозорига оид маълумотлардан фойдаланилганида ҳисобга олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element18. Дисконтлаш ставкасини кумулятив тузиш усули ёрдамида ҳисоблаш даромад таваккалсиз ставкаси ва баҳоланаётган корхонага инвестициялар қилиш таваккалчилиги учун мукофотларни қўшиш йўли билан, қуйидаги формула бўйича амалга оширилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementD = Rf + RPm + RPs + RPu, бу ерда:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementD — дисконтлаш ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementRf — таваккалсиз ставка;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementRPm — таваккалсиз инвестициялар билан таққослаганда, акцияларга қўйилмалар таваккалчилиги учун мукофот;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementRPs — кичик корхоналарга таваккалчилик учун мукофот;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementRPu — конкрет корхона ёки тармоққа хос бўлган таваккалчилик учун мукофот бўлиб, унинг доирасида таваккалчиликнинг қуйидаги омиллари баҳоланиши мумкин:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementетакчи шахсга боғлиқлик;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонани молиялаштириш манбалари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтоварга оид ва ҳудудий диверсификация;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмижозларнинг диверсификацияланганлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоланаётган корхонага хос бўлган бошқа таваккалчиликлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element19. Дисконтлаш ставкасини пул оқими дисконтланган усули ёрдамида ҳисоблаш баҳолаш объектининг жорий қийматини ПОД усули билан ҳисоблаш формуласида дисконтлаш ставкаси қийматини, қолган параметрлар маълум бўлганда, мазкур формула элементларининг тенглигига эришгунга қадар олдинма-кетин ўзгартириш йўли билан амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element20. Дисконтлаш ставкасини капиталнинг ўлчанган ўртача қиймати усули ёрдамида ҳисоблаш хусусий капитал ва жалб қилинган маблағларга иқтисодий самара олишнинг ўлчанган ставкаларини қўшиш йўли билан (бу ерда ўлчовлар сифатида хусусий ва жалб қилинган маблағларнинг капитал таркибидаги улушлари амал қилади), қуйидаги формула бўйича амалга оширилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementWACC = kd (1 – tc) wd + kpwp + ksws, бу ерда:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementkd — жалб қилинган маблағлар бўйича банк фоиз ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementtc — корхонанинг даромад солиғи ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementkp — имтиёзли акциялар бўйича даромад ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementks — оддий акциялар бўйича даромад ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementwd — корхона капитали таркибида жалб қилинган капитал улуши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementwp — корхона капитали таркибида имтиёзли акциялар улуши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementws — корхона капитали таркибида оддий акциялар улуши.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element21. Дисконтлаш ставкасини ҳисоблаш усулининг танланиши ва ҳисоблашда олинган қийматлар ва фаразлар баҳоловчи томонидан баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда асослантирилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element22. Баҳолаш объектининг прогноз даври тугаганидан кейинги қиймати қуйидаги усуллардан бири ёрдамида ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэскириш ва капитал қўйилмаларнинг қийматлари тенг деб фараз қилинганда, прогноздан кейинги даврда барқарор даромадлар олиш прогнозига асосланган Гордон модели ёрдамида:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementFV — баҳолаш объектининг прогноз даври тугагандан кейинги қиймати;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementCF(t+1) — прогноздан кейинги даврнинг биринчи йили учун пул оқими;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementD — дисконтлаш ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementg — сотув пул оқимининг ўсиш суръати;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмўлжалланаётган сотув, у баҳолаш объектини сотиш мажбурияти мавжуд бўлган ёки бундай сотиш муайян турдаги бизнесга хос бўлган ҳолда қўлланилади. Сотув нархини ҳисоблаш пул оқимини қиёсий баҳолаш объектлари сотувларига доир;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсоф активлар қийматига доир;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтугатиш қийматига доир маълумотлар таҳлили асосида олинган коэффициентлар ёрдамида қиймат кўрсаткичларига қайта ҳисоблашдан иборат.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element23. Баҳолаш объектининг жорий қиймати ПОД усули билан прогноз даври пул оқимларининг жорий қийматлари ва баҳолаш объектининг прогноз даври тугаганидан кейинги жорий қиймати йиғиндиси сифатида ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБаҳолаш объектининг бозор қийматини олиш учун қуйидаги тузатишларни киритиш талаб этилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementпул оқимини шакллантиришда ишга солинмаган активларнинг (агар улар мавжуд бўлса) қиймати қўшилади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхусусий айланма капиталнинг ортиқча қисми қўшилади (тақчиллиги айирилади);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementагар корхона хусусий капиталининг қийматини ҳисоблаш учун инвестицияланган капиталга олинган пул оқимидан фойдаланилаётган бўлса, узоқ муддатли қарзлар миқдори айириб ташланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБаҳолаш объекти бизнесдаги мулк улуши бўлган ҳолда ҳам баҳоловчи назорат ва ликвидлик даражасига қараб тузатишлар киритади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБозор ахбороти мавжуд бўлмаганда, назорат элементлари йўқлигига чегирмалар қуйидагича ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Баҳоланаётган акциялар пакети миқдори, % |
Назорат элементлари йўқлигига чегирма, % |
|
100 дан 75 гача +1 оддий акция |
0 |
|
75 дан 50 гача +1 оддий акция |
5 |
|
50 дан 25 гача +1 оддий акция |
10 |
|
25 дан 10 гача +1 оддий акция |
15 |
|
10 ва ундан кам |
20 |
(23-банд Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг 2017 йил 16 майдаги 01/27-26/07-сонли (рўйхат рақами 2026-2, 19.05.2017 й.) қарорига асосан хатбоши билан тўлдирилган — ЎР ҚҲТ, 2017 й., 20-сон, 376-модда)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element24. Баҳолаш объекти қийматини даромадни капиталлаштириш усули ёрдамида аниқлаш айрим давр (одатда — бир йил) мобайнида олинган даромад миқдорини шу даромадга мувофиқ бўлган капиталлаштириш ставкасига бўлиш йўли билан, қуйидаги формула бўйича амалга оширилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementPV — жорий қиймат;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementCF — йил (ёки бошқа танланган давр) мобайнида олиш кутилаётган даромад;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementR — капиталлаштириш ставкаси.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element25. Капиталлаштирилиши лозим бўлган даромад миқдори қуйидаги усуллардан бири билан ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementжорий даромадлар усули билан — капиталлаштирилиши лозим бўлган даромад миқдори сифатида сўнгги ҳисобот даври кўрсаткичлари олинади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдаромаднинг оддий ўртача миқдорини ҳисоблаш усули билан — кутилаётган даромад миқдори ретроспектив даврдаги даромаднинг ўртача миқдорига тенг деб олинади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдаромаднинг ўлчанган ўртача миқдорини ҳисоблаш усули билан — кутилаётган даромад миқдори ретроспектив даврдаги даромаднинг ўлчанган ўртача миқдорига тенг деб олинади, бунда даромадни олиш даври баҳолаш санасига қанча яқин бўлса, унинг кўрсаткичи вазни шунча салмоқли бўлади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмавжуд тенденциялар давом этади деган фаразга асосланган тренд (статистик усул) билан охирги уч йил учун ретроспектив маълумотларга асосланиб тренд тузиш ва қуйидаги формуладан фойдаланишни назарда тутади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementy = a + bxn + 1, бу ерда:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementy — прогноздан кейинги даврнинг биринчи йилидаги даромад миқдори;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementxn + 1 — прогноздан кейинги даврнинг биринчи йилига мос келадиган давр рақами;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementa ва b — аниқланиши лозим бўлган номаълум ўзгарувчилар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementn — ўтган даврлар сони;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementх — давр рақами.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element26. Капиталлаштириш ставкаси қуйидаги усуллардан бири билан аниқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объектига ўхшаш объектларнинг даромадлари миқдорлари ва сотув нархлари ҳақидаги бозор ахбороти таҳлилига асосланган бозор экстракцияси усули билан;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдисконтлаш ставкасидан баҳолаш объектидан олинган даромадлар ўсишининг йиллик ўртача суръатини айириш йўли билан.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКапиталлаштириш ставкаси бозор экстракцияси усули билан қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementR0 — баҳолаш объекти учун капиталлаштириш ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementn — ўхшаш объектлар сони;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementKi — i-чи ўхшаш объектнинг ўлчов коэффициенти;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementRi — i-чи ўхшаш объект учун Ri = Ii / Vi формуласи билан аниқланадиган капиталлаштириш ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementIi — i-чи объектнинг баҳолаш объектининг капиталлаштирилаётган турдаги даромадига мос келадиган даромади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementVi — i-чи объектнинг сотув нархи.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКапиталлаштириш ставкасининг дисконтлаш ставкаси билан ўзаро алоқаси қуйидаги формула билан ифодаланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementR0 = D – g, бу ерда:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementD — дисконтлаш ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementg — ўсиш суръатлари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБаҳоловчи даромаднинг ўсиш суръатлари йўқлигини прогноз қилган бўлса, капиталлаштириш ставкаси миқдор жиҳатидан дисконтлаш ставкасига тенглаштирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element27. Баҳолаш объектининг жорий қиймати капиталлаштириш усули ёрдамида йил (ёки бошқа давр) мобайнида олиниши кутилаётган даромад миқдорини капиталлаштириш ставкасига бўлиш йўли билан ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБаҳолаш объектининг бозор қийматини олиш учун пул оқимларини шакллантиришда ишга солинмаган активларнинг (агар улар мавжуд бўлса) бозор қийматини қўшиш лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАгар баҳолаш объекти бизнесдаги мулк улуши бўлса баҳоловчи назорат ва ликвидлик даражасига тузатишлар киритади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАгар бутун инвестиция қилинган капиталга пул оқими (даромад) баҳолаш базаси бўлса, 100 фоиздан кам бўлган акциялар пакетини баҳолашда акциялар пакетининг тегишли миқдори учун назорат элементлари йўқлигига чегирма қўлланилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАгар 1 дона оддий акцияга пул оқими (даромад) баҳолаш базаси бўлса, акциялар пакетининг тегишли миқдорига назорат элементлари мавжудлигига мукофот қўлланилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБозор ахбороти мавжуд бўлмаганда, назорат элементлари йўқлигига (мавжудлигига) чегирмалар (мукофотлар) қуйидаги тарзда ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Баҳоланаётган акциялар пакети миқдори, % |
Чегирма, % |
Мукофот, % |
|
100 дан 75 гача +1 оддий акция |
0 |
25 |
|
75 дан 50 гача +1 оддий акция |
5 |
20 |
|
50 дан 25 гача +1 оддий акция |
10 |
11 |
|
25 дан 10 гача +1 оддий акция |
15 |
5 |
|
10 ва ундан кам |
20 |
0 |
(27-банд Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг 2017 йил 16 майдаги 01/27-26/07-сонли (рўйхат рақами 2026-2, 19.05.2017 й.) қарори таҳририда — ЎР ҚҲТ, 2017 й., 20-сон, 376-модда)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2-§. Қиёсий ёндашув
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element28. Қиёсий ёндашув ўхшаш корхоналар ёки улардаги мулк улушларининг сотув нархлари таҳлилига асосланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚиёсий ёндашув доирасида капитал бозори усулидан ва битимлар усулидан фойдаланганда баҳоловчи камида учта ўхшаш корхонани танлаб олиши лозим. Таққослаш учун ўхшаш корхоналарни танлашда қиёсийлик мезонлари таркиби баҳолаш шартлари ва зарурий ахборот мавжудлиги билан белгиланади. Қуйидагилар баҳоловчи ҳисобга олиши лозим бўлган асосий мезонлар ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объекти ва ўхшаш корхоналар бир тармоққа мансублиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмиқдор жиҳатидан қиёсийлик, сотувлар ҳажми, активлар жами қиймати, бозорга оид капиталлаштириш ва бошқа кўрсаткичларда ифодаланиши мумкин;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдаромадларнинг ўсиш суръатлари жиҳатидан қиёсийлик.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element29. Баҳолаш объектининг бозор қийматини қиёсий ёндашув усуллари билан аниқлаш учун қуйидаги формула бўйича ҳисобланадиган мультипликаторлар қўлланилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМ — мультипликатор;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementН — ўхшаш корхонанинг сотув нархи (ёки қийматни белгиловчи ўзга асос);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementК — корхона фаолиятини тавсифлайдиган молиявий, ишлаб чиқаришга оид ёки моддий кўрсаткич.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТегишинча, баҳолаш объектининг нархи молиявий кўрсаткични тегишли мультипликаторга кўпайтириш йўли билан аниқланиши мумкин:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementН = М * К
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМультипликаторлар умуман корхона бўйича ёки бир акцияга нисбатан ҳисобланиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element30. Бизнесни баҳолашда мультипликаторларнинг қуйидаги асосий турларидан фойдаланилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementнарх/даромад (фойда, пул оқими);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementнарх/дивидендлар. Бу мультипликатор амалда тўланган дивидендлар асосида ёки бундай тўловларга хос бўлган ўхшаш корхоналар бўйича соф фойдага нисбатан фоиз ҳисобида ўлчанадиган эҳтимол тутилган дивиденд тўловлари асосида ҳисобланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementнарх/реализациядан келган тушум;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementнарх/ишлаб чиқариш физик ҳажми;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementнарх/хусусий капитал (соф активлар)нинг баланс қиймати.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБаҳолаш объекти ва ўхшаш корхоналарнинг хусусиятларига қараб баҳоловчи бошқа турдаги мультипликаторларни қўллаши ҳам мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБаҳолаш объектини баҳолаш учун ўринли бўлган мультипликаторларнинг танланишини асослаш ва ҳисоблаш таомилининг тавсифи баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда келтирилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element31. Баҳолаш объектининг бозор қиймати қиёсий ёндашув ёрдамида мультипликаторларнинг танланган қийматларини баҳолаш объектининг тегишли молиявий ёки бошқа кўрсаткичларига кўпайтириш орқали олинган натижаларни мувофиқлаштириш ва якуний тузатишлар киритиш йўли билан аниқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementагар қийматни белгиловчи асос сифатида инвестицияланган капитал қиймати олинган бўлса, узоқ муддатли қарзлар айириб ташланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхусусий айланма капиталнинг тақчиллиги айириб ташланади (ортиқча айланма капитал қўшилади);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдаромадни шакллантиришда ишга солинмаган активларнинг (агар улар мавжуд бўлса) бозор қиймати қўшилади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementодатдаги харидор учун жалб қилувчан бўлмаган ишлаб чиқариш диверсификацияси мавжуд бўлса, портфелли чегирма айириб ташланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementёпиқ корхона акциялари фонд бозорида котировка қилинадиган ўхшаш корхоналар бўйича баҳоланган ҳолда, ликвидлик учун чегирма айириб ташланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмулкнинг баҳоланаётган улуши унинг ўхшашлари билан таққослаганда берадиган назорат қилиш имконияти даражасига қараб, назоратнинг йўқлиги учун чегирма айириб ташланади ёки назорат учун мукофот қўшилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБозор ахбороти мавжуд бўлмаганда, назорат элементлари йўқлигига (мавжудлигига) чегирмалар (мукофотлар) қуйидаги тарзда ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Баҳоланаётган акциялар пакети миқдори, % |
Чегирма, % |
Мукофот, % |
|
100 дан 75 гача +1 оддий акция |
0 |
25 |
|
75 дан 50 гача +1 оддий акция |
5 |
20 |
|
50 дан 25 гача +1 оддий акция |
10 |
11 |
|
25 дан 10 гача +1 оддий акция |
15 |
5 |
|
10 ва ундан кам |
20 |
0 |
(31-банд Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг 2017 йил 16 майдаги 01/27-26/07-сонли (рўйхат рақами 2026-2, 19.05.2017 й.) қарорига асосан хатбоши билан тўлдирилган — ЎР ҚҲТ, 2017 й., 20-сон, 376-модда)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3-§. Харажат ёндашув
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element32. Баҳолаш объектини баҳолаш учун харажатга оид усулнинг танланиши баҳоловчи қабул қилган баҳолаш шартига боғлиқ бўлади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсоф активлар усули ишлаб турган корхона баҳоланган ҳолда қўлланилади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтугатиш қиймати усули корхонани тугатиш шарти қабул қилинган ҳолда қўлланилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementХаражатга оид ёндашув усуллари учун умумий формула қуйидаги кўринишга эга:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКорхона қиймати = Активлар қиймати – Мажбуриятлар қиймати
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element33. Ишлаб турган корхонани соф активлар усули билан баҳолаш учун баҳоловчи баҳолаш санасига қадар сўнгги корхона бухгалтерияси (ёки мавжуд бўлганда консолидация қилинган / бирлаштирилган) баланси асосида баҳолаш баланси (иқтисодий баланс)ни тузади. Иқтисодий балансда корхонанинг барча, шу жумладан бухгалтерия балансида ҳисобга олинмаган активлари (масалан, гудвилл) ва мажбуриятлари бозор қиймати бўйича ҳисобга олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИқтисодий балансни тузишда баҳоловчи:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкўчмас мулкнинг бозор қийматини аниқлайди;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмашиналар, ускуналар ва транспорт воситаларининг бозор қийматини аниқлайди;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementномоддий активларнинг бозор қийматини аниқлайди. Активларнинг тармоқ бўйича ўртача даромаддорлиги ҳақида ахборот мавжуд бўлса, гудвилл қиймати қуйидаги формула бўйича ҳисобланади (бунда корхонанинг балансида акс эттирилган, хусусийлаштириш (сотиб олиш) пайтида гудвилл сифатида корхона хусусий капиталининг баланс қиймати ва баҳолаш қиймати ўртасидаги фарқ тарзида юзага келган номоддий активлар, баҳолашга киритилмайди):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЧП — РСА * СДА
Гудвилл = --------------------------
СК
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбу ерда:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЧП — корхона соф даромади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementРСА — корхона активларининг бозор қиймати;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСДА — активларнинг тармоқ бўйича ўртача даромадлилиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСК — капиталлаштириш ставкаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона молиявий қўйилмаларининг бозор қийматини, шу жумладан корхонанинг қимматли қоғозларга ва бошқа ташкилотларнинг устав капиталларига инвестицияларини, шунингдек бошқа ташкилотларга берилган қарзларни аниқлайди. Фонд бозорида котировка қилинадиган қимматли қоғозларга инвестицияларнинг бозор қийматини баҳолашда баҳоловчи ушбу қимматли қоғозларнинг бозордаги котировкаларига асосланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФонд бозорида котировка қилинмайдиган қимматли қоғозларга ва бошқа ташкилотларнинг устав фондларига қилинган инвестициялар қийматини баҳолаш инвестицияларнинг назорат сифатларига қараб амалга оширилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element50 фоиздан ортиқ бўлган инвестициялар (акциялар пакетлари, улушлар ва бошқалар) қийматини баҳолаш мазкур Мулкни баҳолаш Миллий стандарти (9-сон МБМС) асосида амалга оширилади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element50 фоизгача (қўшиб ҳисоблаганда) бўлган инвестициялар (акциялар пакетлари, улушлар ва бошқалар) қийматини баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфонд бозорида котировка қилинадиган акциялар қийматини баҳолаш мазкур акцияларнинг баҳолаш санасидан олдинги бозор котировкаларига мувофиқ амалга оширилади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementдивидендлар кўринишида (нақд, нақдсиз шаклда ёки акциялар кўринишида) даромадлар келтирадиган инвестициялар қийматини баҳолаш сўнгги уч йил учун дивиденд кўринишидаги ўртача йиллик даромадни баҳолаш санасидаги Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг қайта молиялаштириш ставкаси бўйича капиталлаштириш йўли билан амалга оширилади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementадекват даромадлар келтирмайдиган инвестициялар қийматини баҳолаш хусусий капитал миқдоридан келиб чиқиб қуйидаги ҳисоблаш формуласига биноан амалга оширилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСак = Бин * Сск / Суф * (1-Кконтр)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбу ерда:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСак — акциялар пакетининг ҳисобланган қиймати;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБин — акциялар пакетининг баланс қиймати;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСск — хусусий капиталнинг баланс бўйича миқдори (хусусий маблағлар манбалари);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСуф — баланс бўйича устав капиталининг миқдори;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКконтр — назорат коэффициенти.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАкциялар қийматини ҳисоблашда баҳоланаётган акциялар пакетининг назорат даражасини инобатга олиш зарур. Назорат элементлари йўқлигига чегирма мазкур услубий кўрсатмаларнинг 34-бандига биноан ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИнвестицияларнинг якуний қиймати сифатида қийматнинг энг кўп миқдорини берувчи ҳисоб-китоблар натижаси қабул қилинади. Бунда, акциялар пакети қийматининг баҳоси баланс қийматидан паст бўлиши мумкин эмас.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementниҳоясига етказилмаган капитал қўйилмалар — тугалланмаган қурилиш объектлари ва ўрнатилиши лозим бўлган ускуналарнинг бозор қийматини аниқлайди;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтовар-моддий захираларининг қийматини уларнинг баланс қиймати бўйича қабул қилади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкелгуси даврлар харажатлари баланс қиймати бўйича қабул қилинади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКечиктирилган харажатлар ва даромадларнинг қиймати қуйидаги тарзда аниқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementагар улар миллий бухгалтерия ҳисоби стандартларида белгиланган активлар ва мажбуриятларни тан олиш мезонларига жавоб берса, уларнинг қиймати баланс қийматига тенг ҳолда қабул қилинади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementагар улар миллий бухгалтерия ҳисоби стандартларида белгиланган активлар ва мажбуриятларни тан олиш мезонларига жавоб бермаса, уларнинг қиймати тўланадиган фойда солиғи (муддати кечиктирилган даромадлар учун) ёки ушбу солиқдан тежалган сумма (муддати кечиктирилган харажатлар учун) бўйича ҳисобланади. Бунда, тўланиши керак бўлган солиқ ёки унинг тежаш суммаси ушбу солиқнинг амалдаги ставкасини кечиктирилган харажатлар ва даромадларнинг баланс қийматига кўпайтириш йўли билан ҳисобланади;
(33-банднинг ўттиз учинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг 2018 йил 5 февралдаги 01/19-10/10-сонли (рўйхат рақами 2026-3, 01.03.2018 й.) қарори таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.02.2018 й., 10/18/2026-3/0824-сон)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementпул маблағлари қийматига тузатиш киритилмайди;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳар бир дебитор бўйича узоқ муддатли дебиторлик қарзининг бозор қийматини кутилаётган қарз тўловлари ва қарз бўйича фоизларни дисконтлашни дисконтлаш ставкаси бўйича қарзни узиш муддатлари ва эҳтимолини ҳисобга олган ҳолда амалга ошириш йўли билан аниқлайди. Дисконтлаш ставкаси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан белгиланган қайта молиялаштириш ставкаси миқдорида олинади. Жорий дебитор қарзи баланс қийматига тенг деб олинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementузоқ муддатли мажбуриятларнинг бозор қийматини кутилаётган қарз тўловлари ва қарз бўйича фоизларни дисконтлашни дисконтлаш ставкаси бўйича тўлов муддатларини ҳисобга олган ҳолда амалга ошириш йўли билан аниқлайди. Дисконтлаш ставкаси корхонанинг фоизли қарзларига қўлланиладиган ставкага тенг деб олинади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмажбуриятларнинг баланс қийматига тенг деб олинадиган жорий мажбуриятларнинг бозор қийматини аниқлайди;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоланаётган корхонага тегишли бўлган, балансдан ташқари счётида турган, фойдаланишда бўлган хўжалик инвентари балансдан ташқари счётда кўрсатилган қиймати бўйича 50 фоиз миқдоридаги эскиришни айириб ташлаган ҳолда баҳоланади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳисобга олинмаган мажбуриятларнинг (агар улар мавжуд бўлса) бозор қийматини аниқлайди.
(33-банд Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг 2017 йил 16 майдаги 01/27-26/07-сонли (рўйхат рақами 2026-2, 19.05.2017 й.) қарори таҳририда — ЎР ҚҲТ, 2017 й., 20-сон, 376-модда)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element34. Корхона хусусий капиталининг бозор қиймати соф активлар усули ёрдамида активлар суммасининг бозор қийматидан мажбуриятлар суммасининг бозор қийматини айириб ташлаш йўли билан аниқланади. Баҳоланаётган мулк улушининг бозор қиймати корхона хусусий капитали қийматига нисбатан мутаносиб қисм сифатида ҳисобланади. Мулкнинг назорат ҳуқуқини бермайдиган улуши (акцияларнинг назорат ҳуқуқини бермайдиган пакети) баҳоланган ҳолда айрим (ёки ҳамма) назорат функцияларининг йўқлигига чегирма киритилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБозор ахбороти мавжуд бўлмаганда, назорат элементлари йўқлигига чегирмалар қуйидаги тарзда ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element|
Баҳоланаётган акциялар пакети миқдори, % |
Назорат элементлари йўқлигига чегирма, % |
|
100 дан 75 гача +1 оддий акция |
0 |
|
75 дан 50 гача +1 оддий акция |
5 |
|
50 дан 25 гача +1 оддий акция |
10 |
|
25 дан 10 гача +1 оддий акция |
15 |
|
10 ва ундан кам |
20 |
(34-банд Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг 2017 йил 16 майдаги 01/27-26/07-сонли (рўйхат рақами 2026-2, 19.05.2017 й.) қарорига асосан хатбоши билан тўлдирилган — ЎР ҚҲТ, 2017 й., 20-сон, 376-модда)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element35. Тугатиш қиймати усули корхона тугатилганда ва унинг активлари алоҳида-алоҳида сотилганда мулкдор олиши мумкин бўлган қийматни аниқлашга асосланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБаҳоловчи корхона активларининг жорий қийматини бу активларнинг мўлжалланаётган сотиш санасида аниқланган, баҳолаш санасида активни сотиш билан боғлиқ таваккалчиликни ҳисобга олувчи дисконтлаш ставкаси бўйича келтирилган жорий қиймати сифатида аниқланади. Тугатиш шартлари билан бундай активни сотишга хос бўлган муддатдан камроқ сотиш муддати белгиланган бўлса, активнинг бозор қийматидан қисқартирилган сотиш муддатига чегирмани айириб ташлаш талаб этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТугатиш харажатлари қуйидагиларни ўз ичига олади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтугатиш учун тўғридан-тўғри харажатлар — воситачиларга ҳақ, жалб қилинадиган ташкилотлар хизматига ҳақ тўлаш, активларни сотишда тўланадиган солиқларни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementактивларга улар сотилгунга қадар эгалик қилиш билан боғлиқ харажатлар — тайёр маҳсулот захиралари, тугалланмаган ишлаб чиқариш, ускуналар, машиналар, механизмлар, кўчмас мулк объектларини сақлаб туриш харажатларини ва корхонани тугатиш якунлангунга қадар унинг ишини қувватлаш бўйича бошқарув харажатларини.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element36. Корхонанинг тугатиш қиймати тугатиш харажатлари айириб ташланган активларнинг жорий қиймати билан корхона мажбуриятларининг жорий қиймати ўртасидаги тафовут сифатида аниқланади. Мулк улушининг қиймати корхонанинг тугатиш қийматига нисбатан мутаносиб қисм сифатида ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementV-боб. Қўлланилган ёндашувлар доирасида олинган натижаларни мувофиқлаштириш ва баҳолаш объектининг якуний қийматини ҳисоблаш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element37. Баҳолаш натижаларини мувофиқлаштириш — баҳолашга нисбатан турли ёндашувлар ёрдамида олинган натижаларни ўлчаш ва таққослаш йўли билан баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш. Мувофиқлаштириш қуйидаги усуллардан бири билан амалга оширилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмантиқий мувофиқлаштириш усули билан. У баҳоловчи амалга оширадиган таҳлил асосида, барча муҳим параметрларни ҳисобга олган ҳолда солиштирма ўлчовларни танлашдан иборат. Баҳоловчи устун ёндашувни аниқлайди, қолган ёндашувларнинг натижаларидан эса устун ёндашув ёрдамида олинган натижани текшириш ва унга тузатиш киритиш учун фойдаланилади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementматематик ўлчаш усули билан. Бунда, турли баҳолаш ёндашувлари билан олинган натижаларнинг солиштирма ўлчовларини аниқлаш учун бир нечта мезонлардан фойдаланилади ва уларнинг ёрдамида қўлланилган ҳисоблаш усулининг афзалликлари ёки камчиликлари конкрет объектни баҳолаш хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда тавсифланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element38. Солиштирма ўлчовларни аниқлашда баҳоловчи қуйидаги асосий омилларни таҳлил қилиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтаҳлил ва ҳисоблашларга асос бўлган ахборотнинг ишончлилиги ва етарлилигини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш ёндашуви баҳолаш объектига хос бўлган нарх белгиловчи омиллар тузилишини ҳисобга олишга қодирлигини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementёндашув баҳолаш объектига ўхшаш объектларнинг одатдаги харидорлари ва сотувчилари мотивациясини акс эттиришга қодирлигини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш ёндашуви ҳисобланаётган қиймат турига мувофиқлигини.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element39. Баҳолаш объекти қийматининг якуний миқдори қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКяк = Кхар * С1 + Кдар * С2 + Кқиёс * С3, бу ерда:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКяк — баҳолаш объектининг якуний қиймати;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКхар, Кдар, Кқиёс — тегишинча харажатга оид, даромадга оид ва қиёсий ёндашувлар билан аниқланган қийматлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementС1, С2, С3 — ҳар бир баҳолаш ёндашуви учун танланган тегишли солиштирма ўлчовлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБунда, қуйидаги шарт бажарилиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementС1 + С2 + С3 = 1, бу ерда:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementVI-боб. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тузиш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element40. Бизнес қийматини баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот тузилиши қуйидаги асосий бўлимларни ўз ичига олиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтитул варағи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмундарижа;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботга илова хат;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолашга оид вазифа ҳамда асосий фактлар ва хулосалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмамлакат ва минтақадаги умумий иқтисодий вазият тавсифи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объекти мансуб бўлган тармоқ ва бозор тавсифи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбизнес (корхона) тавсифи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона молиявий ҳисоботи маълумотлари таҳлили;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш ёндашувлари ва усулларининг танланиши ва қўлланилиши тавсифи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementиловалар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element41. Ҳисоботнинг титул варағида қуйидагилар кўрсатилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг рўйхатга олиш рақами;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объектининг номи ва манзили;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоланаётган қиймат тури;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш санаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш тўғрисидаги ҳисобот тузилган сана;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбуюртмачи ва баҳоловчининг номи.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element42. Мундарижада баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг саҳифалар рақамлари кўрсатилган барча бўлимлари ва кичик бўлимлари сарлавҳалари санаб ўтилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element43. Илова хат мухтасар шаклда тузилади ва қуйидаги маълумотларни ўз ичига олиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхат рақами ва санасини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоланаётган мулкий ҳуқуқлар кўрсатилган баҳолаш объектининг номини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объектининг манзили (жойлашган ери)ни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолашни амалга ошириш учун асосни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш мақсадини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш санасини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоланаётган қиймат турини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэнг муҳим фаразлар ва чекловчи шартларни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш натижасини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоловчи ташкилот раҳбарининг имзосини.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element44. «Баҳолашга оид вазифа ҳамда асосий фактлар ва хулосалар» бўлими баҳолаш объектини баҳолаш тўғрисидаги шартнома ва баҳолашга оид вазифанинг хусусияти ҳақида тасаввур ҳосил қилиш учун етарли бўлган ҳажмдаги ахборотни ўз ичига олиши лозим. Ушбу бўлимда қуйидаги маълумотлар кўрсатилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбуюртмачи ҳақида ахборот;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбажарувчилар ҳақида ахборот;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объекти;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоланаётган мулкий ҳуқуқлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш мақсади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш натижаларидан фойдаланиш чегараси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоланаётган қиймат тури;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш санаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш тўғрисидаги ҳисобот тузилган сана;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объектининг якуний қиймати ҳақида хулоса;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфаразлар ва чекловчи шартлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш миллий стандартлари талабларига мувофиқлик ҳақида баёнот;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойдаланилган ахборотлар рўйхати.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element45. «Мамлакат ва минтақадаги умумий иқтисодий вазият тавсифи» бўлимида баҳолаш натижаларига таъсир этадиган асосий макроиқтисодий омиллар, уларнинг ўзгариш тенденциялари ва баҳоланаётган бизнес истиқболларига таъсири тавсифи келтирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element46. «Баҳолаш объекти мансуб бўлган тармоқ ва бозор тавсифи» бўлими қуйидаги ахборотни ўз ичига олади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтармоқнинг ҳолати ва ривожланиш имкониятлари ҳақида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсотув бозорлари ва маҳсулотни сотиш хусусиятлари ҳақида;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтармоқдаги рақобат шартлари, ўриндош товарлар ишлаб чиқарадиган асосий рақибларнинг мавжудлиги (нархлар, хизмат кўрсатиш сифати, сотув йўллари ва ҳажмлари) ҳақида.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element47. «Баҳоланаётган бизнес (корхона) тавсифи» бўлимида қуйидагилар келтирилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонанинг ташкилий-ҳуқуқий шакли тўғрисида маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхонанинг тарихи тўғрисида маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфаолият йўналишлари (асосий ишлаб чиқариш фаолияти, маҳсулотлар, хизматлар) тўғрисида ахборот;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementетказиб берувчилар ва истеъмолчилар тавсифи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмавсумий ва циклга оид омиллар мавжудлиги ҳақида маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона мулки тўғрисида маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementходимлар тўғрисида маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбизнеснинг ривожланиш имкониятлари тўғрисида маълумотлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбизнесдаги улушлар билан олдинги битимлар тўғрисида ахборот.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element48. «Корхона молиявий ҳисоботи маълумотлари таҳлили» бўлими қуйидагиларни ўз ичига олади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтақдим этилган молиявий ҳисобот таҳлилини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмолиявий ҳисобот маълумотларига киритилган тузатишларни баҳолаш мақсадида берилган изоҳларни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмолиявий коэффициентлар таҳлилини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўхшаш корхоналарнинг молиявий кўрсаткичлари билан таққослаш натижаларини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона молиявий ҳолати прогнозларини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбизнес қийматига молиявий кўрсаткичлар таъсири ҳақидаги ахборотни.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element49. «Баҳолаш ёндашувлари ва усулларининг танланиши ва қўлланилиши тавсифи» бўлимида қуйидагилар келтирилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш ёндашувлари ва усулларига қисқача шарҳ;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementқўлланилган баҳолаш ёндашувлари ва усулларининг танланиши ва асосланиши ёки бирон-бир баҳолаш ёндашувидан фойдаланишдан воз кечишни асослаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкорхона қийматини танланган баҳолаш ёндашувлари ва усуллари ёрдамида аниқлаш тартиби ва ҳисоблашлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element50. «Баҳолаш объектининг якуний қийматини аниқлаш» бўлими қуйидагиларни ўз ичига олади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбизнесдаги улушлар баҳоланган ҳолда, чегирмалар ва мукофотлар қўлланилишини асослашни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтурли баҳолаш ёндашувлари билан олинган натижаларни мувофиқлаштиришни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объектининг якуний қиймати ҳақидаги хулосани.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element51. «Иловалар» бўлими қуйидагиларни ўз ичига олади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш жараёнида фойдаланиладиган ҳужжатлар (ёки уларнинг нусхалари)ни;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш объектининг фотосуратларини (зарур ҳолда);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш фаолияти билан шуғулланиш ҳуқуқини берадиган лицензия нусхасини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тайёрлашда иштирок этган баҳоловчилар малака сертификатларининг нусхаларини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбаҳоловчи ташкилотнинг фуқаролик жавобгарлигини суғурталаш ҳақидаги суғурта полиси нусхасини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбошқа маълумотларни.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБаҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг пировард тузилиши (бўлимлар ва кичик бўлимлар сони ва уларнинг кетма-кетлиги тартиби, уларнинг номи) ва ҳажми баҳоловчи томонидан баҳолаш объектининг хусусияти, баҳолаш мақсадлари, баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг эҳтимол тутилган фойдаланувчиси ҳамда қонун ҳужжатларининг талабларига қараб белгиланади.
(Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2009 й., 44-сон, 475-модда; 2016 й., 22-сон, 256-модда; 2017 й., 20-сон, 376-модда; Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.02.2018 й., 10/18/2026-3/0824-сон)