Oʻzbekiston Respublikasi “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 26-apreldagi PQ–335-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi faoliyatini takomillashtirishga doir chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga hamda Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 8-maydagi 210-sonli “Baholash faoliyatini litsenziyalash toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish davlat qoʻmitasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi mulkni baholash milliy standarti “Ssuda, garov va qarz majburiyatlarini taʼminlash uchun baholash” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan sanadan oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Mulkni baholash milliy standarti “Ssuda, garov va qarz majburiyatlarini taʼminlash uchun baholash” (5-son MBMS) Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni asosida ishlab chiqilgan boʻlib, Oʻzbekiston Respublikasidagi baholash faoliyatining normativ tartibga solinishi elementi hisoblanadi.

5-son MBMSning maqsadi — ssuda, garov va qarz majburiyatlarini taʼminlash uchun baholashlarning 4-son MBMSga muvofiq oʻtkaziladigan moliyaviy hisobot uchun baholashlardan farqini aniqlash. 5-son MBMS Baholovchi tomonidan, jismoniy shaxslar va kredit tashkilotlarini ishonchga asoslangan kreditlash, kredit tashkilotlari hamda aniq belgilangan aktivlar taʼminoti ostida moliyalashtirish bilan shugʻullanuvchi boshqa tashkilotlar topshirigʻi boʻyicha oʻtkaziladigan mulkni baholash uchun chegaralarni belgilaydi. Baholovchi maslahatlari boshqa sohalarga ham taalluqli boʻlishi mumkin, ammo 5-son MBMS faqatgina ssuda, garov va qarz majburiyatlarini taʼminlash uchun baholashga tegishli.

Moliyalashtirish haqidagi koʻpchilik kelishuvlar muayyan aktivlar bilan taʼminlanadi. Ssuda, garov yoki boshqa qarz majburiyati boʻyicha qabul qilinadigan taʼminot tushunchasi kengroq talqin etilishi mumkin. Baʼzi bir hollarda taʼminot sifatida aniq aktivlarni koʻrib chiqmasdan korxonaning oʻz kapitali garovga qoʻyilishi xizmat qilishi mumkin. Qoida tariqasida, moliyalashtirish taʼminoti sifatida aniq aktivlarni baholashda Baholovchi bozor qiymati bilan ish koʻradi. Baʼzan, vaziyatga, qonun hujjatlari talablari hamda mulkni taʼminot sifatida qabul qilayotgan taraf talablariga qarab, Baholovchi ishlayotgan korxona qiymatini, tugatish qiymatini yoki boshqa qiymat turlarini koʻrib chiqishi mumkin, ammo moliyalashtirishni amalga oshirayotganlarni, odatda, bozor qiymati qiziqtiradi.

Mulk obyektlari oʻz joylashuvi, foydaliligi, yoshi, yaroqlilik darajasi va boshqa omillarga koʻra farq qilsa-da, asosiy baholash prinsiplari oʻzgarmaydi. Muhimi, Baholovchilar 5-son MBMS taʼsir doirasida baholash prinsiplarini izchil qoʻllagan holda tushunarli va foydalanuvchilarning ehtiyojlariga javob beradigan xolis baholashni oʻtkazishi kerak.

5-son MBMS baholash maqsadlari ssudalar, garov yoki boshqa qarz majburiyatlari bilan bogʻliq boʻlgan, Baholovchilardan kredit tashkilotlariga yoki boshqa qarz kapitali beruvchilarga maslahat berish yoki hisobot taqdim etish talab etiladigan barcha hollarda qoʻllaniladi. 5-son MBMSni 2-son MBMSning kengaytirilishi sifatida eʼtirof etish lozim.

2-son MBMSda belgilangan bozor qiymati baholovchi uchun uning barcha ishlarida poydevor boʻlib xizmat qiladi. Bozor qiymati quyidagi tarzda taʼriflanadi: Bozor qiymati — bu munosib tarzda marketing oʻtkazilgandan keyin tuzilgan tijorat bitimi natijasida manfaatdor sotuvchi va manfaatdor xaridor oʻrtasida aktivning baholash sanasiga ayirboshlanishi mumkin boʻlgan hisoblab chiqiladigan pul summasi boʻlib, bunda har bir taraf yetarlicha axborotga ega boʻlgan holda, oqilona va ixtiyoriy ravishda harakat qilgan deb tushuniladi.

Moliyaviy hisobot uchun aktivlarni baholashdan farqlanuvchi mulkni baholashda 5-son MBMS 3-bandida keltirilgan taʼrifdagi “aktiv” atamasini Baholovchilar tomonidan odatda “mulk” atamasiga almashtiriladi. Bu moliyaviy hisobot uchun oʻtkaziladigan hamda korxona buxgalteriya hisobi hujjatlarida aks ettiriladigan aktivlarga tegishli boʻlgan baholashlarni topshiriqlarning boshqa baholash turlaridan farqlashga yordam beradi.

Bozor qiymatini oʻlchashning barcha usullari, uslublari va tartibotlari, agar ularni qoʻllash mumkin boʻlsa, ulardan oʻrinli va toʻgʻri foydalanilsa, bozorga oid mezonlarga asoslangan bozor qiymatini umumiy tarzda ifodalashga olib keladi. Sotuvlarni qiyoslash usuli yoki bozor qiyoslashlariga bogʻliq boshqa usullar bozorni oʻrganishdan kelib chiqishi kerak. Qurilish xarajatlari va eskirish miqdori xarajatlar va jamgʻarilgan eskirishni bozor maʼlumotlari boʻyicha hisob-kitob qilish asosida aniqlanishi lozim. Daromadlarni kapitallashtirish usuli yoki diskontlangan pul oqimi usuli bozor tomonidan aniqlanadigan pul oqimlariga hamda bozor maʼlumotlariga asoslangan daromadlilik stavkalariga asoslanishi kerak. Baholash usullarining qaysi biri maqbul va oʻrinli ekanligi mavjud axborot hamda bozordagi va aktivning oʻzi atrofidagi vaziyat bilan belgilansa-da, hamma usullar bozor maʼlumotlariga asoslangan boʻlsa, yuqorida koʻrsatilgan tartibotlarning istalgan birortasidan foydalanish bozor qiymatini aniqlashga olib kelishi kerak.

Bozor qiymatini baholashning turli usul va tartibotlari qoʻllanilishi mumkinligi mulk ochiq bozorda odatiy sotilish uslubidan kelib chiqib aniqlanadi. Har bir usul bozor axborotiga asoslangan boʻlib, qiyosiy usul hisoblanadi. Baholashga bogʻliq har bir vaziyatda qandaydir bitta yoki bir nechta baholash usuli ochiq bozor faoliyati haqida eng toʻliq tasavvur berishi mumkin. Bozor qiymatini baholash boʻyicha har bir topshiriqni bajarishda Baholovchi hamma usullarni koʻrib chiqishi va ulardan eng qulayini aniqlashi kerak.

Moliyaviy taʼminot olmoqchi boʻlgan yoki ushbu taʼminotning holatini baholashga urinayotganlar baʼzan baholashni bozor qiymatidan farqlanuvchi baza asosida oʻtkazishni talab qilishi mumkin. Bunday hollarda Baholovchi tegishli normativ-huquqiy hujjatlar bilan tanish boʻlishi hamda, agar bunday baholash tegishli qonunlar va yoʻriqnomalarga zid boʻlmasa, shuningdek, yanglishtirmasa, faqat shu holda bozor qiymatidan farqlanuvchi baza asosida har qanday baholashni oʻtkazishi mumkin. Bunday hollarda Baholovchi odatda hisobotga hisoblab chiqilgan bozor qiymati miqdorini yoki bozordan tashqari qiymat bilan bozor qiymati oʻrtasida yuzaga kelgan farqlarga tegishli zarur axborotni kiritishi shart.

Bozor qiymatidan farq qiladigan qiymat, 3-son MBMSda keltirilgan qiymat taʼriflariga murojaat qilish joiz. Baholovchi, hisoblab chiqilgan “bozordan tashqari qiymat”ni bozor qiymati bilan chalkashtirib yuborish vaziyatlariga yoʻl qoʻymaslik uchun alohida ehtiyotkorlikka rioya qilishi kerak. Maʼlum bir vaziyatlarda bozordan tashqari qiymat boʻyicha hisoblab chiqilgan miqdorlar shunday vaziyatlarga mos kelishi mumkinki, ulardan foydalanadiganlar mulkni bozorda sotganda bu narxni ololmasligi mumkinligini bilishi kerak (odatda shunday boʻladi ham).

Ssuda, garov yoki qarz majburiyatlarini taʼminlash munosabati bilan oʻtkaziladigan baholash doim ham moliyaviy hisobotni ommaviy oshkor qilish maqsadida olib boriladigan baholash shartlariga javob beravermaydi. Masalan, hozirgi foydalanish uchun bozor qiymati konsepsiyasi, odatda, taʼminot maqsadida aktivlarni baholashga toʻgʻri kelmaydi. Shunga qaramay, Baholovchi MBMS talablarini qoʻllash mumkinligini aniqlashi kerak, agar shunday boʻlsa, undan toʻgʻri foydalanilishini kafolatlashi va tegishli tushuntirish berishi lozim.

Aktivlarni ssuda, garov va qarz majburiyatlarini olish uchun baholashda Baholovchi, qoida tariqasida, ushbu aktivlarning bozor qiymatini 5-son MBMSga muvofiq aniqlashi lozim.

Vaziyat, normativ talablar va qonunchilik baholash bazasi sifatida bozor qiymatidan foydalanishdan chekinishni nazarda tutsa yoki talab qilsa, faqat shu holdagina Baholovchi boshqa mos keladigan tegishli qiymat taʼriflaridan va baholash tartibotlaridan foydalanishi lozim. Bunday chekinish baholash sertifikatida yoki baholash haqidagi hisobotda aniq aks ettirilishi va izohlab berilishi, ayni paytda aniqlanishi kerak boʻlgan qiymat koʻrsatilishi va taʼriflanishi, shuningdek chekinish sabablari tushuntirib berilishi kerak. Aktivlarning bozor qiymati bilan muqobil turdagi qiymat oʻrtasida jiddiy farq yuzaga kelsa, bu holat baholash sertifikatida yoki baholash haqidagi hisobotda qayd etilishi va mijoz bilan muhokama qilinishi lozim.

Qoida tariqasida, taʼminotga berilayotgan aktivlarni baholashda bu masalani tartibga soluvchi qonunlar, qoidalar va tartibotlarga amal qilinishini kafolatlash Baholovchining masʼuliyatiga kiradi. Shunday favqulodda yoki uzrli holatlar ham boʻlishi mumkinki, buxgaltyerlar yoki boshqa mutaxassislar oʻrtasida mavjud tushunmovchiliklar yoki huquqiy kolliziyalar tufayli ularga rioya etilishini kafolatlab boʻlmaydi. Bunday holatlarda baholovchilar talablarning bajarilishini kafolatlay olmas ekanlar, ular talab etilayotgan baholash amaldagi qonunlar, qoidalar va tartibotlarga zid boʻladi deb hisoblasalar, yoki baholash natijalari notoʻgʻri talqin etilishi yoki qoʻllanilishi mumkin deb hisoblasalar, topshiriqni bajarishga kirishmasliklari lozim. Baholovchini yollash shartlari uchinchi taraf tomonidan foydalanish uchun moʻljallangan hamma baholash sertifikatlarida yoki baholash haqidagi hisobotlarda aniq koʻrsatilgan boʻlishi, ularning barcha hisobotlari esa ongli foydalanuvchilar ularni yanglishtiradigan deb hisoblamaydigan qilib tuzilgan boʻlishi kerak.

Banklar va boshqa moliya muassasalari tomonidan beriladigan ssudalarning salmoqli ulushi kreditlanadigan kompaniyalar va jismoniy shaxslarning aniq aktivlarida ulushli ishtirok etish kafolati bilan taʼminlanadi. Bunday sharoitlarda baholashni oʻtkazish uchun Baholovchilar ushbu muassasalarning talablarini, shuningdek kredit shartnomasi doirasida belgilangan shartlar va kelishuvlarni yaxshi tushunishlari lozim.

Taʼminotga beriladigan aktivlarni baholashga doir barcha hollarda aniq, obyektiv, ishning mohiyatini ochib beradigan hamda foydalanuvchi uchun tushunarli boʻlgan hisobot, shuningdek qiymatning hisoblab chiqilgan miqdorlari muhim ahamiyatga ega. Ochiq bozorda kotirovkalanadigan qarz majburiyatlarini baholashda moliyaviy hisobotga oid maxsus qoidalar va 4-son MBMS talablarini ham qoʻllash mumkin. Baholovchilar bunday baholashga nisbatan maxsus talablarni aniqlashtirib olishi, tushunishi va bajarishi lozim.

Baholovchi hisobotda mazkur topshiriqqa oid barcha muhim holatlarni ochib berishi hamda hisobotni tuzishda MBMSlar talablariga amal qilishi zarur.

Taʼminot tariqasida beriladigan aktivlarni baholash uchun 5-son MBMS talablari umumiy hisobda bozor qiymatini baholash boʻyicha boshqa topshiriqlar uchun belgilangan talablar bilan bir xil. Xususan, standartlardan har qanday chekinishlarni aniqlash va hisobotda ularni izohlab berish zarur. Quyida bayon qilingandek, har xil mulk turlari maxsus yondashuvlarni talab qiladi.

Investitsion mulk obyektlari.

Daromadli mulk obyektlari odatda alohida-alohida baholanadi, ammo kredit tashkilotlari mulk obyekti qiymatini obyektlar portfelining bir qismi sifatida aniqlash istagini bildirishi mumkin. Bunday hollarda bunday oʻzaro farqlanuvchi yondashuvlar oʻrtasidagi farqni aniq koʻrsatish kerak.

Investitsion mulk obyektlarini baholashda Baholovchiga jalb qilingan mablagʻlarni hisobga olganda mulk keltiradigan umumiy daromad bilan bunday mablagʻlarsiz olinadigan daromad oʻrtasidagi farqni aniqlash tavsiya etiladi. Xuddi shunday tarzda, “ichki daromadlilik stavkalari” (IDS)ga havola berilganda ularda qarz mablagʻlari hisobga olinadimi yoʻqmi, koʻrsatish kerak. Bundan tashqari, soliqqa tortishga alohida yondashuv hollarida tushuntirish berish kerak.

Mulkdorlar egallagan mulk obyektlari.

Mulkdorlar tomonidan egallangan mulk obyektlarini mulkdor tashlab ketgan obyektlar sifatida, ulardan eng samarali foydalanish nuqtai nazaridan kelib chiqib baholash kerak. Bu mulkdorni bozor ishtirokchisi sifatida qarashni istisno etmaydi, ammo shu bilan birga, mulkdorning obyektni egallashi bilan bogʻliq boʻlgan va biznesni baholashda aks ettirilishi mumkin boʻlgan har qanday alohida afzallik mulkning qiymatidan alohida boʻlishi kerakligini talab qiladi. Qarzni qoplash boʻyicha majburiyatlar bajarilmagan taqdirda kreditlash taʼminoti sifatida qaraladigan mulk faqat shu mulkka egalik oʻzgartirilib sotilishi mumkin boʻladi. Agar baholovchidan boshqa baholash bazasini qoʻllash talab etilsa, baholash sertifikati yoki baholash haqidagi hisobotda mulkdor tomonidan tashlab ketilgan oʻxshash obyektlarni sotish haqida bozor maʼlumotlari asosida olingan qiymatga havola berilishi kerak.

Ixtisoslashtirilgan mulk obyektlari.

Sotish imkoniyatlari cheklangan, biznesning tarkibiy qismi sifatida qiymatga ega boʻlgan, alohida olingan ixtisoslashgan mulk obyektlari ssudani taʼminlash uchun yaramasligi mumkin. Agar ular garov sifatida olinsa (alohida yoki birgalikda), ular mulkdor tashlab ketgan mulk obyektlari sifatida eng samarali foydalanilishi bazasida baholanishi, keltirilgan boshqa farazlarga esa uzil-kesil izoh berilishi lozim. Ixtisoslashtirilgan mulk obyektlarni baholash uchun bozor maʼlumotlari boʻlmasa, odatda eskirishni hisobga olib almashtirish usulidan foydalaniladi, biroq uni ssudalarni taʼminlash uchun baholashning bozor usullari (shu jumladan bozor maʼlumotlariga asoslangan xarajat usuli) bilan chalkashtirmasligi kerak.

Odatda savdo tashkilotlari sifatida baholanadigan mulk obyektlari.

Baʼzi bir mulk toifalari, shu jumladan mehmonxonalar va rekreatsion sohadagi boshqa korxonalar (lekin faqat ulargina emas) odatda kuzatuvlar maʼlumotlariga koʻra oʻrtachadan yuqori boshqaruv darajasi hisobiga olinadigan gudvillning maxsus kattaligini istisno etgan holda buxgalteriya hisobi maʼlumotlaridan yoki prognozlardan olingan barqaror daromad darajasini chuqur tahlil qilish asosida baholanadi. Bunday hollarda kreditor eʼtiborini amaldagi korxona bilan:

biznesi yopilgan;

zaxiralari olib chiqib ketilgan;

litsenziyalar/sertifikatlar, franchayzing haqidagi kelishuvlar yoki ruxsatnomalar bekor qilingan yoki xavf ostida turgan;

mol-mulki qoloq munosabat tufayli zarar koʻrgan;

yoki keyingi faoliyati uchun salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan boshqa sabablar boʻlgan korxona oʻrtasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan sezilarli qiymat farqiga qaratish kerak.

Baholovchi maslahati bilan qamrab olinadigan muammolar doirasi ularga ssuda taʼminoti sifatida qabul qilinadigan mulkning holatidagi boʻlajak oʻzgarishlar haqidagi masalalar bilan kengaytirilishi mumkin. Masalan, mulk bilan taʼminlanadigan boʻsh pul oqimlari jiddiy darajada aniq ijarachi yoki ijarachilar — bitta tarmoq vakillariga, shuningdek kelajakda beqarorlikni keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan boshqa sharoitlarga bogʻliq boʻlsa, Baholovchi ushbu holatlarni baholash haqidagi hisobotda yoki baholash sertifikatida qayd etishi lozim. Baʼzi hollarda muqobil foydalanish uchun mulkdor tashlab ketgan mulk obyekti sifatida baholash maqsadga muvofiq boʻlishi mumkin.

Koʻchmas mulk obyektlari rivojlanish bosqichida.

Daromad keltirmaydigan, rivojlantirish uchun yoki ixtisoslashmagan binolar qurish uchun maydon sifatida saqlanadigan koʻchmas mulk obyektlari ularni rivojlantirish va nazorat qilishga oid mavjud va potensial huquqlardan kelib chiqib baholanishi kerak. Rejalashtirish va boshqa muhim omillar xususidagi har qanday farazlar oqilona boʻlishi, baholash sertifikati yoki baholash haqidagi hisobotda yaqqol koʻrsatilishi lozim.

Kredit kelishuvining bir qismi boʻlgan bosqichma-bosqich moliyalashtirish jadvalini kreditor bilan muhokama qilib olish darkor. Rivojlanish sikli davomida davriylik bilan bozor qiymatini baholash oʻtkazilishi zarur.

Rivojlantirish obyektlarini baholash uchun munosib usulni tanlash hisobotda koʻrsatilgan baholash sanasidagi ishlar holatiga, hamda mazkur obyekt bu ishlar tugatilmasdan qanchalik sotib yuborilishi yoki ijaraga berilishi mumkinligiga bogʻliq. Baholovchi quyidagilarni alohida puxtalik bilan bajarishi lozim:

rivojlanish bosqichining yakunlanishi sanasi bilan baholash sanasi oʻrtasidagi vaqt farqini hisobga olish. Bu tahlilda, zarur hollarda diskontlangan qiymat hisob-kitoblaridan foydalangan holda, qoʻshimcha rivojlantirish ehtiyojlarining xarajatlar va daromadlarga taʼsiri aks ettirilishi kerak;

rivojlanish yakunlanguncha qolgan davr davomida kutilayotgan bozor vaziyatidagi oʻzgarishlarni munosib tarzda koʻrsatish;

lozim tarzda rivojlanishga bogʻliq tavakkalchilik chegaralarini koʻrib chiqish va koʻrsatish;

rivojlanishga jalb qilingan taraflarning har qanday maʼlum boʻlgan oʻzaro munosabatlarini koʻrib chiqish va ochib berish.

Tiklanmaydigan aktivlar.

Tiklanmaydigan aktivlarni baholashga alohida muammolar xos. Xususan, ssudani qoplash muddati va jadvaliga, shuningdek foizlarni hamda asosiy qarz summasini toʻlash sanalariga ularning tiklanmaydigan aktivning miqdorlariga va rejalashtirilayotgan uni ajratib olish va foydalanish dasturlariga bogʻliqligi nuqtai nazaridan eʼtibor berish zarur.

Bozor stavkasidan yuqori boʻlgan va shu tariqa ijaraga beruvchiga qoʻshimcha afzallik beradigan ijara tegishli koʻchmas mulk obyektiga bogʻliq asosiy aktiv boʻlib namoyon boʻlishi mumkin. Bunday hollarda ijara tiklanmaydigan aktiv sifatida qaralishi mumkin, bu shu bilan izohlanadiki, unga nisbatan qoʻllaniladigan har qanday qiymat ijara toʻlovlari kiritilishi va bozorda ijara haqi stavkalarining oʻsishi tufayli ijarachi afzalliklarining kamayishi sayin kamayib boradi.

Baholovchi.

Topshiriqning xarakteri va chegaralari Baholovchi uchun ham, uning xizmatidan foydalanuvchilar uchun ham ayniqsa muhim ahamiyatga ega.

Koʻrsatilayotgan baholash xizmatlari faqat mulk qiymatiga emas, balki qimmatli qogʻozlar emissiyasiga ham taalluqli boʻlgan hollarda moliyaviy xizmatlar sohasidagi faoliyatni tartibga soluvchi baʼzi bir normativ-huquqiy hujjatlar maxsus litseziyaga ega boʻlishni yoki roʻyxatga olinishini talab qilishi mumkin.

Ssuda, garov va qarz majburiyatlari taʼminoti haqidagi aksariyat kelishuvlar alohida ishonchli munosabatlarga asoslanganligi bois, baholovchining moliyaviy munosabatlarga kirishgan yoki kirishni rejalashtirayotgan taraflarning birortasiga ham bogʻliq boʻlmagan va mustaqil boʻlishi ayniqsa muhimdir. Shuningdek, Baholovchi baholanadigan mulk turgan joyda aniq mulk turi bilan ishlash tajribasiga ega boʻlishi yoki shunday tajribani orttira olishi muhimdir.

Baholash toʻgʻrisidagi hisobotlar yanglishtirmasligi lozim. Umuman olganda, 5-son MBMSga muvofiq tuzilgan baholash toʻgʻrisidagi hisobotlar 2-son MBMSda bayon etilgan hisobotlarga qoʻyiladigan talablarga javob berishi kerak. Xususan, ularda 5-son MBMSda keltirilgan bozor qiymati taʼrifiga aniq havola boʻlishi, shuningdek mulk uning foydaliligi yoki eng samarali foydalanish nuqtai nazaridan baholanganligiga havola berilishi lozim.

Bunday baholashlar aniq baholash sanasi (belgilangan qiymat miqdorini qoʻllash sanasi) bilan bogʻlanishi kerak. Shuningdek baholash maqsadlari va funksiyalari, shuningdek ishga daxldor boʻlgan hamda baholovchi olgan natijalar, uning farazlari va xulosalarini munosib va oqilona talqin etish uchun yaroqli boshqa mezonlarni koʻrsatilishi lozim.

Ayrim hollarda qiymatning muqobil ifodalari konsepsiyasi, ishlatilishi va qoʻllanilishi mos kelishi mumkin, agar bunday muqobil qiymat miqdorlari aniqlansa va hisobotda aks ettirilsa, Baholovchi ularning qonuniyligini hamda bozor qiymatini aks ettiradigan miqdor sifatida talqin etilmasligini kafolatlashi lozim.

Ssuda, garov va qarz majburiyatlarini taʼminlash uchun bozor qiymatini baholashda Baholovchi:

baholash haqidagi hisobotni yanglishtirmaydigan tarzda toʻliq va tushunarli shaklda taqdim etishi;

hisobotdan foydalanuvchilarga Baholovchi fikrlari va xulosalari asosiga olingan dastlabki maʼlumotlar, mulohazalar va tahlilni toʻliq tushunish uchun yetarli hajmda axborot berishi;

baholash uchun asos boʻlgan barcha farazlar va cheklovchi shartlarni shakllantirib berishi;

baholanayotgan mulkni aniq identifikatsiyalashi va taʼriflab berishi;

baholanayotgan mulkdagi ulush yoki ulushlarni identifikatsiya qilishi;

baholanayotgan mulkka taʼrif berishi, baholash maqsadini, baholash sanasini va hisobot berilgan sanani koʻrsatishi;

qoʻllanilayotgan qiymatni baholash bazalariga toʻliq va uzil-kesil tushuntirish berishi, shuningdek ularning qoʻllanishi va xulosalarni asoslab berishi;

baholashning obyektivligi va xolisligini, Baholovchining professional hissasini, 5-son MBMS qoʻllanilishi oʻrinliligini tasdiqlovchi professional sertifikatini koʻrsatishi, shuningdek ishga daxldor boshqa axborotni oshkor qilishi shart.