Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024 йил 24 майдаги ПҚ-186-сон «Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси фаолиятини самарали ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси қарор қилади:

1. Портлаш хавфи юқори бўлган этилен оксидини Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, ташиш, сақлаш ва ишлаб чиқаришда хавфсиз фойдаланиш қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги, Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Ички ишлар вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил ҳамда Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси билан келишилган.

3. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ўтгач кучга киради.

Ушбу Қоидалар портлаш хавфи юқори бўлган этилен оксидини (бундан буён матнда этилен оксиди деб юритилади) Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, ташиш, сақлаш ва ишлаб чиқаришда хавфсиз фойдаланиш тартибини белгилайди.

Мазкур Қоидалар қуйидагиларга нисбатан қўлланилади:

хавфли ишлаб чиқариш объектларини лойиҳалаш, қуриш, реконструкция қилиш, фойдаланиш, техник қайта жиҳозлашга, шунингдек этилен оксидидан фойдаланиш билан боғлиқ бўлган барча турдаги цистерна ва баллонлардан фойдаланишга;

этилен оксидини Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, ташиш, сақлаш ва ишлаб чиқаришда қўлланиладиган техник қурилмаларни ишлаб чиқариш, ўрнатиш, созлаш, техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлашга.

1. Ушбу Қоидаларда қуйидаги тушунчалар қўлланилади:

этилен оксиди — рангсиз, ёнувчан, заҳарли газ;

цистерна — газсимон, суюқ ёки бошқа моддаларни ташиш ва сақлаш учун мўлжалланган, темир йўл платформаси рамасига, автомобил (тиркама ёки ярим тиркама) шассисига, шу жумладан автоцистернага ёки бошқа ҳаракатланувчи воситаларга доимий равишда ўрнатилган кўчма идиш;

баллон — вентиллар, фланецлар ёки штутсерлар ўрнатиш учун 1 ёки 2 бўғиз қисми бўлган, сиқилган, суюлтирилган ёки босим остида эритилган газларни ташиш, сақлаш ва фойдаланиш учун мўлжалланган идиш;

технологик объект — ҳудудий бирлашган ва технологик оқимлар (поток) билан боғланган аппаратлар гуруҳидан иборат бўлган кимё-технологик тизимлар қисми;

ускуналар — этилен оксидини сақлайдиган сиғимлар;

хавфли ишлаб чиқариш объектлари (бундан буён матнда ХИЧО деб юритилади) — Ўзбекистон Республикасининг «Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида»ги Қонунида белгиланган ташкилотлар ёки уларнинг цехлари, участкалари, майдончалари, шунингдек бошқа ишлаб чиқариш объектлари.

2. Этилен оксидини Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, ташиш, сақлаш ва ишлаб чиқаришда хавфсиз фойдаланиш Ўзбекистон Республикасининг «Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида»ги, «Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги ва «Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги қонунларига ҳамда мазкур Қоидаларга асосан амалга оширилади.

3. Этилен оксиди рангсиз бўлиб, ўзига хос ўткир ҳидга эга ҳисобланади.

4. Этилен оксидининг музлаш ҳарорати манфий 111,3 °C ни ташкил этади.

5. Этилен оксидининг қайнаш ҳарорати 10,4 °C ни ташкил этади.

6. Этилен оксиди билан ҳаво аралашмасининг юқори портлаш босими 0,45 МПа ни ташкил қилади.

7. Этилен оксидини ташиш, сақлаш ва ишлаб чиқаришда қуйидаги хавфсизлик талабларига риоя қилиниши керак:

технологик блоклар, қурилмаларнинг токсик ва портлаш хавфини баҳолаш, кимёвий зарарланиш, ходимларнинг шикастланиши ёки шикастланиши мумкин бўлган зоналарнинг радиусларини ҳисоблаш;

ҳимоя воситаларининг самарадорлиги ва ишончлилигини таъминлаш;

портлаш ва ёнғин хавфи бўйича бинолар, иншоот ва ташқи қурилмаларнинг хавфсизлик тоифаларини белгилаш;

этилен оксидини ишлаб чиқариш ва сақлаш бино ва иншоотлари ёнғин хавфсизлиги талабларига мувофиқ ёнғинга қарши ҳимоя воситалари билан жиҳозланиши;

этилен оксидини ташиш, сақлаш ва ишлаб чиқаришда хавфсизлик талаблари ушбу Қоидаларга асосан амалга оширилиши.

8. Этилен оксидини Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, ташиш, сақлаш ва ишлаб чиқаришда хавфсиз фойдаланиш билан шуғулланувчи ташкилотлар (бундан буён матнда ташкилотлар деб юритилади) ҳамда ихтисослаштирилган лойиҳа ташкилоти томонидан қуйидаги талаблар ишлаб чиқилиши ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси билан келишиш керак:

этилен оксидини ишлаб чиқариш ва сақлаш учун технологик блоклар, бино ва иншоотлар ҳамда ташқи қурилмаларни лойиҳалари, портлаш хавфи тоифаси, кимёвий таъсир ва шикастлаш ҳудудлари радиуси;

хавфли ҳудудлардаги электр иншоотларига қўйиладиган талаблар.

9. ХИЧОда қуйидаги ҳужжатлар ишлаб чиқилиши ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси билан келишилган ҳолда ташкилот раҳбари томонидан тасдиқланиши керак:

ишлаб чиқариш объектининг ихтисослигини ҳисобга олган ҳолда саноат хавфсизлиги назорати тўғрисидаги низом;

юзага келиши мумкин бўлган авария ҳолатлари, уларнинг белгилари ва сабабларини олдини олиш чора-тадбирлари, ходимларнинг авария ҳолатларини бартараф этиш ва оқибатларни камайтириш бўйича бартараф этиш режаси, технологик регламент.

10. Этилен оксидини ишлаб чиқаришга мўлжалланган цехларнинг ташқи қурилмаларидаги кўринарли жойларда хавфсизлик белгилари осиб қўйилиши керак.

11. Ташкилотларда наряд-рухсатнома бўйича бажариладиган хавфи юқори бўлган ишлар (таъмирлаш, электр, портлаш, ёнғин, газ хавфи бўлган ишлар, баландликдаги ишлар) рўйхати бўлиши керак.

Хавфи юқори бўлган ишларни бажариш ушбу ишнинг хусусиятига мувофиқ саноат хавфсизлиги соҳасида билим ва кўникмаларга эга бўлган ходимлар томонидан амалга оширилади.

12. Ишлаб чиқариш хоналарида, операторларнинг иш жойларида арматуралар, назорат, ўлчаш воситалари ва автоматиканинг функционал схемалари, ишлаб чиқаришнинг технологик схемаси осиб қўйилади.

Ускуналарнинг рақамланиши технологик схемада, лойиҳада ва регламентда ёзилган рақамларга мос келиши керак.

13. Этилен оксидини, ишлаб чиқаришда ҳаво, тупроқ, сув ҳавзаларининг зарарли моддалар билан ифлосланишига ва ходимларнинг заҳарланишига йўл қўйилмаслиги керак.

14. Бинолар ва иншоотларда портлаш ва ёнғинларнинг олдини олиш учун тегишли чора-тадбирлар ишлаб чиқилиши ва ташкилот раҳбари томонидан тасдиқланиши керак.

15. Портлаш хавфи I ва II тоифали технологик блоклар учун авария ҳолатида бўшатиш тизимлари автоматик бошқариладиган ҳаракатланувчи қулфлаш мосламалари билан таъминланиши керак.

Бунда, портлаш хавфи III тоифали блоклар учун қўлда ишлайдиган мосламадан фойдаланиш мумкин.

16. Этилен оксидини авария ҳолатида бўшатиш тизимининг сиғими технологик жараённи хавфсиз тўхтатишни таъминлайдиган маҳсулот миқдорини тўлиқ қабул қила оладиган даражада бўлиши керак.

17. Портловчи аралашмалар ёки беқарор бирикмалар ҳосил қилиши мумкин бўлган моддаларни ўз ичига олган газ чиқиндиларининг бир-бирига аралашишига йўл қўйилмаслиги керак.

18. Газ оқимида суюқлик фазаси мавжуд бўлса, газ чиқариш линияларида унинг кириб келишини олдини олиш учун қурилмалар ўрнатилиши керак.

19. Портловчи ёки ёнғин хавфи мавжуд бўлган маҳсулотлар инерт газ таъминоти линиясига қайтиб кириши мумкин бўлган технологик жараёнларда, бундай ҳолатларнинг олдини олиш мақсадида тескари клапан ўрнатилиши шарт.

20. Этилен оксидини ишлаб чиқариш технологиясига ўзгартиришлар киритиш лойиҳачи билан келишган ҳолда амалга оширилиши керак.

21. Технологик блоклардан айланма маҳсулотларни авария ҳолатида чиқариш учун технологик жиҳозлар ёки махсус авариявий чиқариш тизимларидан фойдаланиш мумкин.

Аварияга қарши автоматик ҳимоялашга мўлжалланган тизимлар қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:

доимо ишга тайёр (шай) ҳолатда бўлиши;

тизимнинг ўзида ҳам, у жойлашган ҳудуд атмосферасида ҳам портловчи аралашмалар ҳосил бўлишининг олдини олиши;

авария жараёнларининг ривожланишини тўхтата олиши;

имкон қадар қисқа ишга тушиш (бўшаш) вақтига эга бўлиши;

тегишли назорат ва бошқарув воситалари билан жиҳозланган бўлиши.

Аварияга қарши автоматик ҳимоялашга мўлжалланган тизимлардан бошқа мақсадларда фойдаланишга йўл қўйилмайди.

22. Этилен оксидидан фойдаланишда кимёвий реакция жараёнларига, технологик жараёнларни лойиҳалаш, аппаратлар билан жиҳозлашга ва назорат қилиш, бошқариш, сигнализация ва аварияга қарши автоматик ҳимоялаш тизимларига қўйиладиган хавфсизлик талаблари ушбу Қоидаларнинг 1-иловасига мувофиқ амалга оширилади.

23. Этил оксидини баллонларда ташиш, юк жўнатувчи ёки қабул қилувчининг аттестациядан ўтган ходимлари иштирокида амалга оширилиши керак.

24. Этилен оксидини Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, ташиш, сақлаш ва ишлаб чиқариш ҳамда фойдаланиш билан шуғулланувчи ташкилотларнинг раҳбар ва муҳандис-техник ходимлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 21 январдаги 26-сон «Хавфли ишлаб чиқариш объектларидан фойдаланувчи ташкилотларнинг раҳбар ва муҳандис-техник ходимларини аттестациядан ўтказиш тартибини такомиллаштириш тўғрисида»ги қарорига асосан аттестациядан ўтказилган бўлиши керак.

25. Этилен оксидини Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш ва ташиш темир йўл ва автомобил транспортида амалга оширилиши керак.

26. Этилен оксиди фақат махсус мўлжалланган, изотермик конструкцияга эга бўлган темир йўл вагон — цистерналарида ва ташиш вақтида ҳароратни назорат қилишни таъминлаган ҳолда автомобил транспортида амалга оширилиши керак.

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида этилен оксидини баллонларда (кичик, ўрта ва катта ҳажмда) ташишга йўл қўйилади.

Этил оксидини ташиш бўйича ташкилот томонидан юклаш ва маҳкамлаш схемаси ишлаб чиқилиши ва тасдиқланиши керак.

27. Ташкилот томонидан этилен оксидини ташиш учун арматурада қулфи бўлган ва ҳимоя қопқоқлари бўлган соз ҳолатдаги баллонларни тақдим этиши керак.

Ташкилот этилен оксидини ташиш учун арматураси қулфланган ва ҳимоя қопқоқлари билан жиҳозланган, соз ҳолатдаги баллонларни тақдим этиши лозим.

Этилен оксидини носоз, хизмат муддати тугаган, техник кўрикдан ўтиш ва режали таъмирлаш муддатлари кечиктирилган баллонларда ташишга йўл қўйилмайди.

Этилен оксидини ташиш баллонларини текшириш муддати 8 йилни ташкил этади.

Баллонларни этилен оксиди билан тўлдириш баллон ҳажмининг 85 фоизидан ошмаслиги керак.

Баллонлар ташиш жараёнида силжиб ёки тушиб кетишини олдини олиш мақсадида маҳкамлаб жойлаштирилиши керак.

28. Этилен оксиди сақланадиган кичик ва ўрта ҳажмдаги баллонлар автомобил транспортида вертикал ҳолатда, яъни ҳимоя қалпоқлари юқорига қаратилган ҳолда, махсус катакларга жойлаштирилган тарзда ташилиши керак.

Катта ҳажмдаги баллонлар эса горизонтал ҳолатда, бир қаторда ва машина кузовининг борт баландлигининг ярмидан ошмайдиган қилиб жойлаштирилган ҳолда ташилиши керак.

Барча баллонлар қопқоқлари (клапанлар) бир томонга қаратиб тахланиши ва баллонлар орасида қистирмалари бўлиши керак.

29. Баллонлар ташиш вақтида қопқоқ (клапан) қисмлари бир томонга қаратилган ҳолда жойлаштирилиши, ҳар бир баллон учун эса камида иккита ҳалқадан иборат, қалинлиги 25 мм дан кам бўлмаган арқон ёки каучук ҳалқалар ўрнатилиши керак.

30. Этилен оксиди баллонларини юклаш ва тушириш ишлари махсус ажратилган ва жиҳозланган ҳудудларда, махсус тайёргарликдан ўтган ходимлар томонидан амалга оширилиши керак.

Этилен оксиди юклаш ва тушириш ишлари кундузги вақтда ёки иш жойи етарлича ёритилган тақдирда тунги вақтда амалга оширилиши керак.

31. Ўрта ва катта ҳажмдаги баллонларни юклаш ва тушириш жараёнида юк кўтариш механизмлари (кран, кран-балка, автокран) ҳамда махсус конструкцияли контейнерлардан фойдаланиш керак.

32. Ҳар бир юк бирлиги ва хавфли юклари бўлган транспорт воситасида юкнинг ташиш хавфини тавсифловчи белгилар бўлиши керак.

33. Қадоқланган маҳсулотни тавсифловчи маркировка қуйидаги маълумотларни ўз ичига олиши керак:

маҳсулот номи ва унинг маркаси;

ишлаб чиқарилган мамлакатнинг номи;

ишлаб чиқарувчи ташкилот номи, унинг товар белгиси ва юридик манзили;

партия рақами ва ишлаб чиқарилган санаси (сифат ҳужжатида кўрсатилган бўлса, партия рақами ва ишлаб чиқарилган санасини киритмаслик жоиздир);

соф оғирлик;

этилен оксиди ишлаб чиқариладиган меъёрий ҳужжатнинг белгиланиши.

34. Юк жўнатувчи этилен оксиди бўлган вагон-цистерналар ҳаракати давомида этилен оксидининг сизиб чиқиши мумкин бўлган ҳолатларни бартараф этиш мақсадида ташкилотлар томонидан авария-диспетчерлик хизматларига эга бўлган махсус ташкилотлар билан ҳамкорлик йўлга қўйилиши лозим.

35. Поезд диспетчери этилен оксиди бўлган вагон цистернасига ҳамроҳлик қилувчи проводникларни барча яқинлашиб келаётган манёвр ҳаракатлари ҳақида хабардор қилиши керак.

36. Тебраниш манёврларини бажариш ёки этилен оксиди бўлган вагон цистерналарини тепаликдан пастга туширишга йўл қўйилмайди.

Поезднинг ҳаракатланувчи таркибни тепаликдан фақат манёвр локомотив билан тушириш мумкин.

37. Этилен оксиди бўлган вагон цистерналари поездлар ёки шаклланган поездлар ташқарисидаги станцияга қўйилганда улар станциянинг махсус йўлларига жойлаштирилиши керак.

Вагон цистерналар бирлаштирилган, ишончли тарзда маҳкамланган ва портатив тўхташ сигналлари билан таъминланган бўлиши керак.

Вагонлар тўхтаб турган йўлларга олиб борадиган ўқлар бошқа ҳаракатланувчи таркибнинг ушбу йўлларга киритилмаслик учун беркитилиши керак.

38. Ташкилотлар ходимлари таркибида иштирокида этилен оксиди бўлган юкни ташишда авария ҳолатларини бартараф этиш бўйича биринчи чора-тадбирлар уларнинг тавсияларини инобатга олган ҳолда амалга оширилиши керак.

39. Автотранспортда этилен оксидини ташиш Вазирлар Маҳкамасининг 2011 йил 16 февралдаги 35-сон «Ўзбекистон Республикасида хавфли юкларни автомобил транспортида ташиш қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида»ги қарори билан амалга оширилиши керак.

40. Этилен оксидини транспортда ташиш йўналишини таъминлаш ушбу ташишни бажарадиган ташувчи томонидан амалга оширилиши керак.

41. Этилен оксидини ташиш маршрути ва шартларини танлашда қуйидагилар ҳисобга олиниши керак:

транспорт йўналиши, оптимал, аҳоли пунктлари, қўриқхоналар, архитектура ёдгорликлари ва дам олиш масканларини четлаб ўтадиган бўлиши;

хавфли юкларни аҳоли пунктлари ичида ташишда транспорт йўналиши марказий кўчалар, кўнгилочар, маданий-маърифий, мактабгача таълим, тиббиёт муассасалари, одамлар тўпланадиган жойлар яқинидан ўтмаслиги;

автотранспорт воситасининг рухсат этилган тезлиги мажбурий йўл белгилари ва муайян йўл шароитларини ҳисобга олган ҳолда белгиланади, лекин 60 км/с дан ошмаслиги;

этилен оксидини ташиш кундузи амалга оширилиши;

кўриш имконияти 300 м гача чекланган ҳолларда (туман, ёмғир, қор ёғиши) ёки қийин йўл шароитида (музлаш, сирпаниш эҳтимоли) ҳаракатланаётганда, этилен оксидини автомобил транспорти орқали ташишга йўл қўйилмаслиги;

этилен оксидини ташиётган автомобил транспорт воситаси мажбурий тўхтатилганда ёки авария ҳолатида тўхтаб қолганда транспорт воситасини йўлдан олиб ташлаш чораларини кўриш, бу талабни бажаришнинг иложи бўлмаса, тўхташ жойи йўл ҳаракати қоидаларига мувофиқ белгиланиши;

транспорт воситасини тўхтатиши ва тўхтаб туриш вақтида қўл тормози, қияликда эса қўшимча сирпаниб кетишга қарши тиргакдан фойдаланиши;

автомобил салонининг томига ўрнатилган милтилловчи маёқ соз ҳолатда бўлиши ва транспорт воситаси ҳаракатланаётганда ҳам, тўхташ ёки мажбурий тўхтаб туришда ҳам ишлаб туриши;

этилен оксидини ташувчи транспорт воситаси юкнинг бутун йўналиши бўйича ёқилғи билан таъминланиши.

42. Баллонларда этилен оксидини ташувчи транспорт воситалари юк хавфи тўғрисида ахборот тизимининг маълумот тахталари (белгилари) билан жиҳозланган бўлиши керак.

43. Этилен оксидини Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш ҳамда ташиш ушбу Қоидалар, шунингдек хавфли юкларни ташишга оид бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларига мувофиқ амалга оширилади.

44. Этилен оксиди омборлари ёнғинга чидамли ва паст иссиқлик ўтказувчанлиги бўлган материаллардан қурилиши керак.

45. Баллонларда этилен оксидини сақлаш учун мўлжалланган омбор уни +10 °C дан юқори бўлмаган ҳароратда ушлаб туриш учун совитиш тизими билан жиҳозланган бўлиши керак.

46. Омборхона деворлари, шифтлари ва ички конструкциялари қоплами этилен оксидининг кимёвий таъсиридан ҳимоя қилиши керак.

47. Омборхона биноларининг поллари силлиқ юзага эга бўлиши ва кислотага чидамли материаллардан ясалган бўлиши керак.

48. Баллонларнинг герметиклиги авария ҳолатида бузилганида, тўкилган этилен оксидини йиғиш учун баллон ҳажмидан 10 фоиз каттароқ ҳажмдаги чуқур жиҳозланиши керак.

Авариявий ҳолатларда этилен оксидини идишларга тезкор ва узлуксиз бўшатилишини таъминлаш ҳамда идишдаги этилен оксиди эритмасини кейинчалик нейтраллаш (зарарсизлантириш) тизимига йўналтириш керак.

49. Этилен оксиди омборининг эшиклари авария ҳолатида сув пардаси билан жиҳозланган бўлиши керак.

50. Авариявий ҳолатлар юзага келганда этилен оксиди сақланадиган омборхоналарнинг эшик ва дарвозалари тез ва тўсқинликсиз очилиши таъминланиши керак.

Этилен оксиди сақланадиган баллонлар учун мўлжалланган омборхоналарда авария ҳолатида шамоллатиш тизимини қўлда ишга туширишга йўл қўйилади.

51. Этилен оксиди ажралиши мумкин бўлган хоналар этилен оксиди газларни аниқлаш ускуналари (газоанализаторлар) билан жиҳозланган бўлиши керак.

52. Авария ҳолатида шамоллатиш тизими газ анализаторининг сигнали асосида автоматик тарзда ишга тушиши, шунингдек қўлда ҳам ишга туширилиши имконияти бўлиши керак.

Этилен оксиди сақланадиган баллонли омборлар учун авария ҳолатида шамоллатиш тизимини қўлда ишга туширишга йўл қўйилади.

53. Этилен оксиди билан ифлосланган ҳаво тозаланиши учун этилен оксидини зарарсизлантириш тизимига йўналтирилиши керак.

54. Нейтраллаш мосламаси битта идишдаги этилен оксидини зарарсизлантириш учун етарли бўлган нейтраллаш воситалари билан таъминланиши керак.

55. Омборларда баллонлардаги этилен оксиди қуйидаги талабларга мувофиқ жойлаштирилиши керак:

горизонтал тахланганда, этилен оксиди баллонлари деворлар яқинида бир қаторда ва ўтиш жойлари яқинида икки қаторда жойлаштириши;

штабел баландлиги баллонлар учун 2 м дан ошмаслиги;

идишларга ҳар томонлама ўтиб бориш жойи таъминланган бўлса, ўтиш жойлари яқинида жойлаштириши;

баллонларни стеллажларга жойлаштиришга рухсат берилади, аммо баллонларнинг юқори қатори пол сатҳидан 2,5 м дан юқори бўлмаслиги;

девор ёнида вертикал равишда тахланганда, ўтиш жойлари яқинида кичик ва ўрта ҳажмли баллонларни икки қаторидан кўп бўлмаган ҳолда мос равишда 4 ва 2 қатор қилиб жойлаштирилиши;

этилен оксиди омборига идишларни жойлаштириш уларнинг тушиши ёки ҳаракатланиши эҳтимолини истисно қилиши ва ўчириш клапанларига эркин киришни таъминлаши;

этилен оксиди сақланадиган баллонлар орасидаги ўтиш йўлаклари ҳар қандай баллонни омбордан хавфсиз тарзда эвакуация қилиш имконини берадиган кенгликда бўлиши;

ўтиш йўлаги кенглиги баллон узунлиги 1 метрдан кам бўлмаслиги.

Бўйлама ўтиш йўлларидан ташқари, қаторлар бўйлаб ҳар 10 метрдан ошмаган масофада кўндаланг (кесишувчи) ўтиш йўллари бўлиши керак.

56. Омбор биноларида бўш идишларни тўғридан-тўғри қуёш нури ва ёғингарчилик таъсиридан ҳимоя қилувчи соябон остида сақлаш керак.

57. Баллонларни қабул қилишда биринчи навбатда идишни навбатдаги кўрикдан ўтказиш санаси, баллоннинг ҳақиқий оғирлигининг тўлдириш нормасига мувофиқлиги, идишнинг герметиклиги ва ҳимоя қопқоқларининг мавжудлигини текшириш керак.

58. Этилен оксиди баллонларининг янги қабул қилинган партиялари омбордаги турган бошқа партиялардаги баллонлар билан алмашиб кетмаслиги керак ва улар ўлчаниши, идишда пачоқ йўқлиги текширилиши, шакли ўзгариши, чуқурчалар мавжудлиги, тиқинлар ва қопқоқларнинг мавжудлигини аниқлаш учун визуал текширилиши керак.

59. Этилен оксидини сақлашда қўлланиладиган баллонларни ишлаб чиқаришда материал сифатида мис ва унинг қотишмалари, кумуш ва унинг қотишмалари, магний ва унинг қотишмалари, шунингдек, чўяндан фойдаланишга йўл қўйилмайди.

Этилен оксидини ташиш ва сақлашда фойдаланиладиган идишларни симоб ва унинг қотишмалари билан алоқа қилишга йўл қўйилмайди.

60. Этилен оксидини ташиш ва сақлашда фойдаланиладиган идишларни техник кўрикдан ўтказиш муддати ўтганда биринчи навбатда бўшатиш учун юборилиши керак.

61. Этилен оксиди учун сақлаш резервуарлари, юклаш ва тушириш эстакадалари хавфли жараён параметрларини кузатиш ва назорат қилиш воситалари билан жиҳозланган бўлиши керак.

62. Ўрнатиш, таъмирлаш, тозалаш ва шунга ўхшаш ишлар якунлангач, этилен оксиди билан тўлдиришдан олдин стационар ва (ёки) мобил резервуарларни тайёрлаш жараёнида портлаш хавфини бартараф этиш бўйича зарур чоралар кўрилиши шарт.

63. Этилен оксидини тўкиш ва қуйиш станциялари авариявий ҳолатларда хавфсиз ва самарали хизмат кўрсатишни таъминлаш мақсадида масофадан бошқариладиган тезкор узувчи арматура билан жиҳозланган бўлиши зарур.

64. Этилен оксидини қуйиш ва темир йўл орқали ташиш учун мўлжалланган цистерналар арматура, назорат воситалари, тўкиш-қуйиш, ҳимоя ва бошқа ускуналар билан жиҳозланиши керак.

65. Ускуналар бетон девор билан ажратиб қўйилган жойларда ўрнатилади.

Бунда, ускуналарни аҳоли тўпланадиган жойларда, кўп қаватли ва аҳоли яшайдиган жойларда, жамоат ва маиший биноларда ҳамда уларнинг ёнларида ўрнатишга йўл қўйилмайди.

66. Темир йўл цистерналарни тўкишда уларни ўз-ўзидан ҳаракатланиши, дренаж қурилмаларининг герметиклиги бузилиши ва ёнувчан маҳсулотларнинг атмосферага чиқишининг олдини олиш чоралари кўрилиши керак.

67. Темир йўл цистерналарни стационар, омборхона сиғимлари (тарқатиш-харажат) сифатида фойдаланишга йўл қўйилмайди.

68. Этилен оксидини изотермик вагон-цистерналар ва резервуарлардан тўкиш махсус тўкиш-қуйиш пунктларида амалга оширилиши керак.

69. Изотермик цистернани стационар сарфлаш идиши сифатида кичик, ўрта ва катта ҳажмдаги баллонларга маҳсулот қуйиш учун фойдаланишга йўл қўйилади.

Бунда, ушбу цистерна тўкиш-қуйиш пунктига келтирилган пайтдан бошлаб 72 соат ичида бутунлай бўшатилиши керак.

70. Тўкиш-қуйиш пунктларида этилен оксидининг қолдиқ миқдорини бўшатиш, цистерна ва баллонларни носозликка текшириш ишлари учун махсус жиҳозланган жойлар назарда тутилиши керак.

71. Этилен оксидини юклаш ва тушириш тизимлари учун резервуарлар, қувурлар ва бошқа жиҳозларнинг тузилиши юклаш ва тушириш жараёнлари пайтида этилен оксиди тўкилиши ва газларининг атмосферага чиқишига йўл қўймаслиги керак.

72. Тўлдириш ва тушириш тизимларида этилен оксидини насос ёрдамида ўтказишда чидамли бўлмаган материаллардан тайёрланган қурилмалардан фойдаланишга йўл қўйилмайди.

73. Этилен оксидини тўлдириш ва тушириш пунктлари баллонларни ортиқча тўлдиришни олдини олувчи автоматик қурилмалар билан жиҳозланиши керак.

74. Этилен оксидини насослар билан тўлдириш бўйича операцияларни бажаришда уларни масофадан туриб ўчириш мосламаларидан фойдаланилади.

Ўчириш мосламалари фойдаланиш ва техник хизмат кўрсатиш учун қулай жойларда жойлашган бўлиши керак.

75. Эстакадага этилен оксиди тушадиган қувурларда авария юз берганда ушбу қувурларни ўчириш учун тез ишлайдиган ўчириш мосламалари ёки масофадан бошқариладиган клапанлар ўрнатилиши керак.

Бунда, ушбу қурилмалар ҳам жойдан, ҳам масофадан туриб (хавфсиз жойдан) бошқарилиши керак.

76. Баллонларга этилен оксидини тўлдириш ва қуйиш бўйича хавфсиз операцияларни таъминлаш учун қувурларда буғланишни минималлаштириш, кавитация, гидравлик зарбалар ва тўлдириш ҳамда тушириш тизимининг элементларини механик равишда бузилишига олиб келиши мумкин бўлган ҳодисаларни бартараф этиш чоралари кўрилиши керак.

77. Этилен оксиди юклаш ва тушириш эстакадалари тўғридан-тўғри чақмоқ уришидан ва электр индукциясидан ҳимояланган бўлиши керак.

78. Қуйиш ва тушириш эстакадаларида этилен оксидининг газ ва суюқ фазаларидан бўшатиш мақсадида ушбу маҳсулотларни ташкилий йиғиш ва утилизация қилиш учун юклаш-тушириш тизимини тегишли қурилмаларга улаш имконияти таъминланиши керак.

79. Этилен оксиди фойдаланиладиган хоналар этилен оксиди таркибини аниқлаш ва назорат қилиш учун автоматик газни таҳлил қилиш ускуналари билан жиҳозланган бўлиши керак.

80. Ҳаводаги этилен оксидининг концентрацияси нормадан ошганда автоматик газ таҳлили воситалари сигнал бериши керак.

81. Ҳаводаги этилен оксидининг 1 мг/м³ га тенг бўлган максимал рухсат этилган миқдори қийматидан ошиб кетган бўлса, ёруғлик ва овозли сигнализация, авария ҳолатида пуркаш ва авария ҳолатида ютиш тизими билан ўзаро боғланган авария ҳолатида шамоллатиш тизими ишга тушиши керак.

Газсимон этилен оксидининг технологик чиқиндилари, шунингдек авария ҳолатида шамоллатиш тизимидан чиқадиган чиқиндилар тозалаш тизими (камида икки босқичли) бўлган этилен оксидини зарарсизлантириш тизимига йўналтирилиши керак.

Этилен оксидининг ютилиши этилен гликол ҳосил қилинган ҳолда сув билан сўрилади.

Этилен оксидини авария ҳолатларида зарарсизлантириш тизимлари авария ҳолатини бартараф қилиш учун зарарсизлантириш эритмалар захираси билан таъминланган бўлиши керак.

82. Ишлаб чиқариш объектидаги идишнинг герметиклиги авария ҳолатида бузилганда тўкилган этилен оксидини ушлаб қолиш учун идиш остида унинг ҳажмидан камида 10 фоиз кўпроқ сиғимга эга махсус чуқур (поддон) жиҳозланиши керак.

83. Поллар конструкцияси тўкилган суюқликларнинг полнинг исталган нуқтасидан махсус йиғиш идишига оқиб тушишини таъминлайдиган даражадаги нишабликка эга бўлиши керак.

84. Ишлаб чиқариш майдони автоматик авария ҳолатида пуркаш ҳамда авария ҳолатида шамоллатиш тизимлари билан жиҳозланган бўлиши керак.

85. Авария ҳолатида шамоллатиш тизимини ишга тушириш мосламаси қуйидаги усулларда фаоллаштирилиши керак:

автоматик тарзда газ анализатори сигнали орқали;

қўлда, кириш эшиклари яқинида жойлашган бошқарув қурилмаси орқали.

86. Авария ҳолатларида чуқурнинг конструкцияси авариявий контейнерларга тез бўшатишни таъминлаши керак.

Авариявий контейнерлардан этилен оксиди эритмаси кейин зарарсизлантириш тизимига юборилиши керак.

87. Ишлаб чиқариш биноларининг кириш эшиклари ва ойналари газ анализаторининг сигнали билан автоматик равишда ишга тушириладиган авария ҳолатида сув тўсиғи билан жиҳозланган бўлиши керак.

88. Ускуналарнинг барча қулфлаш узеллари ва механизмлари ҳамда ишлаб чиқаришда ишлатиладиган этилен оксиди бўлган идишлар автоматик газни таҳлил қилиш ускуналарининг сигнали билан автоматик равишда ёқиладиган ҳамда авария ҳолатида пуркаш мосламаси билан жиҳозланган бўлиши керак.

89. Этилен оксидидан фойдаланиладиган бинолар кирувчи ва сўрувчи (таъминот-чиқариш) шамоллатиш тизимлари билан жиҳозланган бўлиши керак.

90. Ускуналар ва коммуникациялар герметикланган бўлиши ва атмосферага чиқариладиган барча қувурлар оловни тўсувчи мосламалар билан жиҳозланиши керак.

91. Бинонинг кўринадиган жойларига «Диққат! Ёнувчан модда» ва «Очиқ оловдан фойдаланиш тақиқланади» маъносидаги белгилар жойлаштирилиши керак.

92. Этилен оксидини чиқаришнинг технологик схемаси этилен оксиди босимини назорат қилишни таъминлаши ва бошқа маҳсулотларнинг коммуникациялар ва идишларга кириши эҳтимолини истисно қилиши керак.

93. Этилен оксиди баллонлардан суюқ шаклда чиқарилади ва буғлаткичда буғлатилади.

94. Этилен оксиди баллондан чиқариш у горизонтал ҳолатда бўлганда амалга оширилади. Жўмраклар устма-уст жойлашган бўлиши керак, юқори жўмрак сифон орқали газ фазасига, пастки жўмрак эса суюқлик фазасига уланган бўлиши керак.

95. Баллонлардан суюқ этилен оксидини чиқариш этилен оксидининг идишдаги ўзининг босими ҳисобига амалга оширилади.

96. Бўшатилган идишдаги қолдиқ босим камида 0,05 МПа (0,5 kgf/см²) бўлиши керак.

97. Этилен оксиди баллондан чиқарилгандан сўнг, клапанлар ёпилиши ва оқиш йўқлиги текширилиши керак, сўнгра тиқинлар ва ҳимоя қопқоқлар ўрнатилиши керак.

98. Ташиш учун тайёрланган бўш идишлар муҳрланган бўлиши ва тўлдирилганидан алоҳида жойлаштирилиши керак.

99. Технологик жараёнларда этилен оксидидан фойдаланиш учун мўлжалланган ишлаб чиқариш объектлари ушбу Қоидаларнинг 2 — 5-боблари талабларига мос келиши керак.

100. Этилен оксиди зангламайдиган пўлатдан ясалган баллонларга қадоқланиши керак.

101. Амалдаги хизмат муддати йигирма йилдан ошган ускуналар (бундан техник ҳужжатларда ускунанинг яроқлилик муддати кўрсатилган ҳоллар мустасно) эксперт ташкилотининг саноат хавфсизлиги экспертизаси натижаларига кўра ижобий хулосаси олингандан сўнг ташкилот раҳбари томонидан фойдаланилиши мумкин.

102. Этилен оксиди билан алоқада бўлган қистирмаларни ишлаб чиқариш учун юқори тозаликдаги прессланган графит (98 фоиз), графит тўлдиргичли зангламайдиган пўлатдан ясалган спирал ўрамли қистирмалардан фойдаланиш керак.

Қистирма ва маҳкамловчи материаллар сифатида эластомерлар, шу жумладан табиий каучук, неопрен, нитрил, этилен пропилен каучуклар ҳамда асбест қистирмалардан ва асбест билан тўлдирилган материаллардан фойдаланишга йўл қўйилмайди.

103. Тиббиёт маҳсулотларини стерилизация қилиш ёки уруғ ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини фумигациялаш учун этилен оксидидан фойдаланадиган ташкилотлар этилен оксидини зарарсизлантириш тизими билан жиҳозланган бўлиши керак.

104. Газсимон этилен оксидининг атмосферага чиқиши, шунингдек унинг оқова сувларга, тупроққа ва ер остига тушишига йўл қўйилмайди.

105. Этилен оксидини Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, ташиш, сақлаш ва ишлаб чиқаришда фаолият юритувчи ходимлар тери, кўз ва нафас олиш органларини ҳимоя қилиш учун махсус кийим-бош, санитар кийим-бош, махсус пойабзал ва бошқа шахсий ҳимоя воситалари билан таъминланган бўлиши керак.

106. Ҳаводаги этилен оксиди концентрацияси автоматик газни таҳлил қилиш ускуналари ўлчай оладиган қиймат оралиғида бўлганида, лекин ҳажми бўйича 0,05 фоиздан ошмаган ҳолларда ходимлар фильтрловчи газниқоблардан фойдаланиш керак.

107. Этилен оксидининг ҳаводаги миқдори баланд бўлганда изоляцияланган нафас олиш аппаратларидан фойдаланиш керак.

108. Этилен оксиди ишлаб чиқариладиган ташкилотларнинг ходимлари қуйидагилар бўйича билим ва кўникмаларга эга бўлиши керак:

ушбу Қоидаларнинг 2-иловасига мувофиқ этилен оксидининг физик ва кимёвий хусусиятлари;

фавқулодда вазиятларда эвакуация йўллари;

этилен оксидидан зарарланишга қарши шахсий ҳимоя усуллари ва воситалари;

жароҳатланган ходимларга тез тиббий ёрдам кўрсатиш.

109. Ходимга тез тиббий ёрдам кўрсатиш учун ишлаб чиқариш майдончасида тиббий ёрдам қутиси бўлиши керак.

110. Ушбу Қоидалар талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавоб беради.

1. Бир нечта жараёнларни (гидродинамик, иссиқлик ва масса алмашинувчи, реакцион) бирлаштирган технологик тизимлар тартибга солинадиган параметрларни кузатиш учун қурилмалар билан жиҳозланган ҳамда бошқарув, тартибга солиш ва фавқулодда вазиятлардан ҳимоя қилиш воситалари жараённинг барқарорлигини ва портлаш хавфсизлигини таъминлаши керак.

2. Портлаш хавфи тоифасидаги блоклар учун реакция жараёнларининг технологик ускуналари жараённинг портлаш хавфини аниқлайдиган бир ёки бир гуруҳ параметрларни автоматик бошқариш, тартибга солиш ва ҳимоя блокировкалаш воситалари билан жиҳозланган бўлиш керак.

Портлаш хавфи I тоифали технологик блоклари бўлган қурилма таркибига кирувчи технологик жиҳоз ҳар бир хавфли параметр учун камида иккита датчик, назорат қилиш ва автоматик фавқулодда вазиятлардан ҳимоя қилиш воситалари билан жиҳозланиши керак.

3. Автоматик фавқулодда вазиятлардан ҳимоя қилиш тизимларини ишга тушиши белгиланган дастурлар (алгоритмлар) бўйича амалга оширилиши керак.

4. Оралиқ пероксид бирикмалари, қатронлаш ва сиқилиш натижасида ҳосил бўладиган портловчи қўшимча маҳсулотлар (полимеризация, поликонденсация) ҳамда бошқа моддаларнинг реакция жараёнларида асбоб-ускуналар ва қувурларда чўкиш хавфи юзага келишини олдини олиш учун қуйидагиларни инобатга олиниши керак:

кирувчи хомашё таркибида портловчи моддаларнинг ҳосил бўлишига сабаб бўлиши мумкин бўлган аралашмаларни, шунингдек оралиқ маҳсулотлар таркибидаги беқарор бирикмаларни назорат қилиш;

ускуналарда беқарор моддаларнинг хавфли концентрацияси шаклланишининг олдини олиш мақсадида тегишли ингибиторларни (реакцияни секинлаштирувчи моддаларни) киритиш;

технологик жараёнда қўлланиладиган маҳсулотлар билан бевосита алоқада бўладиган конструктив материалларнинг сифати, шунингдек асбоб-ускуналар, қувурлар, арматуралар, датчиклар ва уларнинг ишчи юзаларининг тозалигини таъминлаш;

қаттиқ портловчи ва беқарор маҳсулотларнинг чўкиш эҳтимолини олдини олиш ёки камайтириш мақсадида сиғимли ускуналарда маҳсулот ва хомашёнинг узлуксиз циркуляциясини таъминлаш;

ускунада тўпланиб қолган ва хавфли компонентлар билан бойитилган реакция массасини хавфсиз олиб ташлашни таъминлаш;

полимерланиши ёки қатронланиши мумкин бўлган маҳсулотлар учун сақлаш режимлари ва муддатларига, шунингдек уларни ташиш қоидалари ва шартларига риоя этилишини таъминлаш.

5. Агар асбоб-ускуналар ва қувурларнинг ички юзаларида қаттиқ маҳсулот йиғилиши ёки уларнинг тиқилиб қолиши эҳтимоли мавжуд бўлса, технологик тизимлардан авария ҳолатида ишлатиладиган дренаж қурилмалари ва уларни хавфсиз олиб ташлаш бўйича чора-тадбирлар, зарур бўлганда эса, захира ускуналари тақдим этилиши керак.

6. Технологик жараёнга жалб қилинган моддаларнинг ҳаддан ташқари қизиб кетиши, ўз-ўзидан ёниши ёки ускунанинг қизиган элементлари билан алоқа қилиш натижасида портловчи ва ёнғинга хавфли туғдирувчи маҳсулотлар ҳосил бўлиши мумкин.

Бундай ҳолатларнинг олдини олиш, яъни термал парчаланиш эҳтимолини бартараф этиш мақсадида ҳарорат режими, маҳсулотларнинг ҳаракатланиш тезлиги ва уларнинг юқори ҳарорат зонасида бўлишнинг максимал рухсат этилган муддати аниқланади ҳамда зарур ҳолларда қайта кўриб чиқилиб, тартибга солиниши керак.

7. Технологик жараённинг назоратсиз ривожланиши хавфини бартараф этиш учун уни барқарорлаштириш, авария ҳолатида зарарсизлантиришни таъминлаш ва қурилмаларни бўшатиш чораларини кўриш керак.

8. Суюқ фазали жараёнлар учун асбоб-ускуналар ундаги суюқлик даражасини кузатиш ва тартибга солиш тизимлари, белгиланган даражадан ошиб кетганда ушбу суюқликни ускунага етказиб беришни автоматик равишда ўчириш воситалари ёки тошиб кетиш эҳтимолини бартараф этадиган бошқа воситалар билан жиҳозланиши керак.

9. Технологик жараёнга киритилган технологик бирликларнинг портлаш хавфи тоифасига асосланиб, лойиҳа асосида ишончлилик кўрсаткичларини инобатга олиб ускуналар танланиши керак.

10. Ишлаб чиқаришнинг лойиҳа ҳужжатлари ва технологик регламентларида параметрларнинг белгиланган чегаралардан чиқиб кетишига йўл қўймайдиган усуллар ва техник воситалар назарда тутилиши керак.

11. Технологик жараённи амалга оширишда технологик режим меъёрларидан четга чиқиш ҳолатларида портловчи ёки ёнғин хавфи мавжуд бўлган аралашмалар ҳосил бўлиши мумкин бўлган технологик қурилмалар инерт газлар, флегматловчи қўшимчалар бериш тизимлари ёки портлаш хавфини олдини олувчи техник воситалар билан жиҳозланиши керак.

Инерт газлар ва флегматизацияловчи қўшимчаларни узатиш тизимларини бошқариш технологик жараённинг ўтказилиш шароитлари ва хусусиятларига мувофиқ, масофадан туриб (қўлда ёки автоматик тарзда) амалга оширилиши лозим.

Таркибида I ва II тоифали портлаш хавфи бўлган технологик блокларга эга бўлган ишлаб чиқаришларда инерт муҳитларни етказиб беришни автоматик бошқариш таъминланиши лозим. III тоифали технологик блокларга эга ишлаб чиқаришларда эса масофадан бошқариш ёки жойида қўлда, автоматик бўлмаган бошқарувга рухсат берилади.

12. Ускуналарни (аппаратлар, қувурлар участкалари ва шу кабиларни) ишга тушириш ёки тўхтатишда технологик тизимнинг портлаш хавфсизлигини таъминлаш учун тизимда портлаш хавфи бўлган аралашмалар ҳосил бўлишининг олдини олувчи чора-тадбирлар ишлаб чиқилиши керак.

13. Лойиҳа ҳужжатларида технологик жараённинг ўзига хос хусусиятлари ҳисобга олинган ҳолда ишлаб чиқилади ҳамда ускунани ишга тушириш ва тўхтатиш режимлари ва тартиби, уни турғун зоналар ҳосил бўлишини истисно этадиган инерт газлар билан пуфлаш усуллари ишлаб чиқилади.

Лойиҳа ҳужжатларида технологик жараённинг ўзига хос хусусиятлари инобатга олинган ҳолда ускунани ишга тушириш ва тўхтатиш режимлари ҳамда тартиби ишлаб чиқилади.

14. Ҳар бир технологик объект учун инерт газларнинг зарур миқдори ва уларни ташиш тизими технологик жараённинг ўзига хос ишлаш хусусиятлари ҳамда бир вақтнинг ўзида юклаш ҳажмлари инобатга олинган ҳолда аниқланиши ва лойиҳа ҳужжатларида белгилаб қўйилиши керак.

Инерт муҳит параметрлари технологик жараённинг портлаш хавфсизлигини таъминлаш шартидан келиб чиққан ҳолда аниқланади.

15. Лойиҳа ташкилоти ҳар бир технологик блок учун унинг энергия салоҳиятини ҳисобга олган ҳолда ёнувчан маҳсулотларнинг атроф-муҳитга чиқишини олдини олишга ёки уларнинг миқдорини имкон қадар чеклашга, шунингдек, портлашларнинг олдини олишга ва ишлаб чиқариш ходимларининг жароҳатланишига йўл қўймасликка қаратилган чора-тадбирларни ишлаб чиқиши керак.

16. Технологик жараённинг портлаш хавфини белгиловчи параметрларнинг қийматлари, уларнинг ўзгаришига йўл қўйиладиган диапазони ҳамда жараёнда иштирок этувчи моддалар учун параметрларнинг критик қийматлари ёки уларнинг мажмуаси ҳақидаги маълумотлар асосида технологик жараённи ишлаб чиқувчи ташкилот томонидан белгиланиши керак.

17. Узлуксиз ишлайдиган технологик тизимлар ва уларнинг таркибига кирувчи даврий ишлайдиган аппаратларни технологик линиядан узиб (ёки улаб) қўйиш, шунингдек узиб қўйилгандан сўнг бажариладиган операциялар портлаш хавфининг олдини олишни таъминловчи чора-тадбирлар асосида амалга оширилиши керак.

18. Ҳар бир технологик жараён учун критик параметр қийматлари тўплами аниқланади. Параметрларни ўзгартиришнинг рухсат этилган диапазони технологик жараённинг хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши керак.

Назорат қилиш тизими ва аварияга қарши автоматик ҳимоя тизимининг техник тавсифлари жараён параметрлари қийматларининг талаб қилинадиган диапазондаги ўзгариш тезлигига мос келиши керак (қурилмаларнинг аниқлик синфи, ўлчов тизимларининг инерцияси, ўлчов диапазони).

19. Ускуналар ва қувур линияси арматуралари учун муайян иш шароитларини ҳисобга олган ҳолда мақбул хизмат муддати белгиланиши керак.

Хизмат муддати тўғрисидаги маълумотлар ишлаб чиқарувчи томонидан ускуна ва арматураларнинг паспортида кўрсатилиши керак.

20. Ускунани авария ҳолатларига жавоб бериш қурилмалари билан таъминланган бўлса ҳам ундаги ёниш манбаларининг шаклланишига йўл қўймасликка қаратилган чора-тадбирларни ишлаб чиқиш керак.

21. Иш муҳити билан ўзаро таъсирлашганда беқарор бирикмалар ҳосил қилиши — қайта ишланган маҳсулотларнинг портлашига олиб келиши мумкин бўлган материаллардан ускуналар ва қувурларни ишлаб чиқаришда фойдаланишга йўл қўйилмайди.

22. Портлаш хавфи бўлган I тоифали технологик блокларга эга қурилмаларда портловчи, ёнғин ва заҳарли маҳсулотларни ташувчи I тоифали қувур линияларининг пайвандланган қисмлари путур етказмайдиган усуллардан фойдаланган ҳолда текширишдан ўтказилади.

23. Технологик тизимлар герметик бўлиши керак.

24. Ёнувчан суюқликлар ва ёнувчан газлар билан алоқада ишлайдиган технологик асбоб-ускуналарнинг ҳаракатланувчи бирикмаларини герметизация қилиш учун торес турдаги маҳкамлаш мосламалари қўлланилади.

25. Технологик ускуналар ва қувурларни ташқи иссиқлик изоляциясини ўрнатиш зарур бўлса, унга ёнувчан маҳсулотларнинг тушишидан ҳимояловчи чоралар кўрилади.

Ускунанинг ташқи юзаларининг ҳарорати ва (ёки) иссиқлик изолятор қопламалари корпусларининг ҳарорати энг портловчи ва ёнғинга хавфли маҳсулотнинг ўз-ўзидан ёниш ҳароратидан ошмаслиги керак.

Хизмат кўрсатувчи ходимлар кириши мумкин бўлган жойларда бино ичида ҳарорат 35 °C дан ва ташқи қурилмаларда 60 °C дан ошмаслиги керак.

26. Технологик асбоб-ускуналарнинг иссиқлик алмашинуви элементларининг конструкцияси совитиш суви ва технологик муҳитнинг ўзаро кириб боришини истисно қилиши керак.

27. Газ фазали жараёнлар ва технологик жараён шартларига кўра, буғларнинг конденсацияси мумкин бўлган газ қувурлари бўлган ускуналар учун, агар керак бўлса, суюқлик фазасини йиғиш ва олиб ташлаш учун асбоблар таъминланиши керак.

28. Технологик асбоб-ускуналарни тозалаш бўйича даврий ишларни амалга ошириш учун гидравлика, механик ёки кимёвий тозалаш ускуналари тақдим этилади, бу эса ишчининг ускуна ичига киришини истисно қилиши керак.

29. Портловчи ва ёнғинга хавфли маҳсулотларга эга қурилмалар сув, буғ, инерт газ қувурларини улаш учун қурилмалар ва шамоллатиш мосламалари билан жиҳозланиши керак.

30. Технологик тизимлар кўрсаткичларни қайд этган ва уларнинг қийматларини авариядан олдинги (зарурат бўлганда эса — огоҳлантирувчи) сигнализация билан, шунингдек автоматик ростлаш ва авариядан ҳимоя қилиш воситалари билан жиҳозланган жараённинг портлаш хавфини белгиловчи параметрларни назорат қилиш воситалари билан жиҳозланиши керак.

Агар параметрни автоматик назорат қилиш ва берилган диапазонда ростлаш мумкин бўлмаса, у ҳолда жараённинг портлаш хавфсизлигини таъминловчи усуллар ва воситалар ҳар бир аниқ ҳолат учун жараённи ўтказиш шароитларини ҳисобга олган ҳолда аниқлаш керак.

31. Портлаш хавфи бўлган технологик жараёнлар учун барча иш режимларида ушбу Қоидаларда назарда тутилган жараён параметрларининг йўл қўйиладиган чегаравий қийматларидан четга чиқишда авария ҳолати юзага келишининг олдини олувчи ва берилган дастур бўйича жараённи хавфсиз тўхтатиш ёки хавфсиз ҳолатга ўтказишни таъминловчи аварияга қарши автоматик ҳимоя тизимларини назарда тутиш керак.

32. Аварияга қарши автоматик ҳимоя тизимлари технологик жараённи бошқаришнинг умумий тизимига киритилади.

Аварияга қарши автоматик ҳимоя тизимини ишга тушиши учун сигналларни шакллантириш айланувчи моддаларнинг хусусиятлари ва жараённинг табиати билан белгиланадиган параметрларнинг рухсат этилган чегаравий қийматларига асосланиши керак.

33. Портлаш хавфи I, II ва III тоифали технологик блоклар бўлган объектларда аварияга қарши автоматик ҳимоялаш учун автоматлаштириш воситалари қўлланилиши керак.

34. Таркибида портлаш хавфи I тоифали технологик блоклар бўлган объектлар ишга туширишни ва иш режимига чиқиш ҳамда тўхтатишни назорат қилиш, бошқариш ҳамда аварияга қарши ҳимоя тизимлари билан жиҳозланиши шарт.

Таркибида портлаш хавфи I тоифасига кирувчи технологик блоклар бўлган объектлар ишга тушириш, иш режимига ўтиш ва тўхтатиш жараёнларини назорат қилиш, бошқариш ҳамда авариявий ҳолатларга қарши ҳимоя тизимлари билан жиҳозланган бўлиши керак.

35. Технологик тизимнинг энергия барқарорлиги унга уланган агрегатларнинг портлаш хавфи тоифаси, технологик жараённинг ўзига хос хусусиятлари ҳамда энергияга бўлган талабни инобатга олинган ҳолда, электр таъминотининг оқилона схемаси орқали таъминланади.

Бундай тизим мажбурий равишда асосий ва захира (муқобил) қувват манбаларига эга бўлиши шарт бўлиб, уларнинг ишончлилиги қуйидаги ҳолатларнинг олдини олиши керак:

тизимнинг герметиклиги бузилиши (ҳаракатланувчи уланишларнинг герметизацияси бузилиши, ортиқча босим натижасида ускуна бузилиши);

тизимда портловчи муҳитнинг шаклланиши (реакцион зонада маҳсулотларнинг бўлиш вақтининг ошиши, унга кирадиган маҳсулотлар нисбатининг бузилиши, назоратсиз жараёнларнинг ривожланиши).

Энергия барқарорлигини тавсифловчи параметрлар, ушбу барқарорликни таъминлаш воситалари ва усуллари жараённи ишлаб чиқишда аниқланиб тартибга солиниши керак.

36. Ҳаво билан бирга портловчи аралашмалар ҳосил қилиш қобилиятига эга бўлган ёнувчан маҳсулотлар (газсимон ва суюқ) билан ишлов бериладиган технологик тизимлар герметик тарзда муҳрланган бўлиши керак ва барча иш режимларида атроф-муҳитда ушбу моддаларнинг хавфли концентрациясининг пайдо бўлишига йўл қўйилмайди.

37. Технологик жараёнларни назорат қилиш тизимлари аварияга қарши автоматик ҳимоялаш тизимлари жараён параметрларини сақлашнинг белгиланган аниқлигини, технологик жараёнларнинг ишончлилиги ва хавфсизлигини таъминлаши керак.

38. Технологик жараёнларнинг ишончлилиги, тезлиги, ўлчаш тизимларининг рухсат этилган хатолиги ва бошқа техник тавсифлардан келиб чиққан ҳолда назорат, бошқарув ва авария ҳолатларида ҳаракат қилиш портлаш хавфи тоифасига қараб амалга оширилиши керак.

49. Оптимал усуллар ва автоматик авария ҳолатларидан ҳимоя қилиш воситалари технологик объектларнинг хавф-хатарларини таҳлил қилиш, юзага келиши мумкин бўлган авария ҳолатларининг пайдо бўлиши ва ривожланиши шартлари, технологик жараёнларнинг хусусиятлари ва ускуналар билан жиҳозланганлиги асосида танланади.

Авариядан ҳимоялаш тизимлари учун воситаларни оқилона танлаш уларнинг ишончлилиги, ишлаш тезлиги ва аниқлигини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши керак.

40. Ишлаб чиқариш бинолари ва ташқи қурилмаларнинг портлаш хавфли зоналарида электр жиҳозлари ва назорат, бошқарув ва авария хавфсизлиги тизимлари элементларини, шунингдек, алоқа ва огоҳлантириш тизимларини жойлаштириш керак.

41. Портлаш хавфли ҳудудларда ҳавонинг газ билан ифлосланишини кўрсатиш учун ёруғлик ва овозли сигнализация қурилмалари ўрнатилиши керак.

42. Авария ҳолатларини бартараф этиш режаси асосида фойдаланиладиган автоматик жиҳозлар, технологик регламентга мувофиқ белгиланиши керак.

43. Кузатув, назорат қилиш ва аварияни бартараф этиш тизимлари, шунингдек, алоқа ва хабар бериш тизимлари уларнинг функционал мақсади, ҳимоя созламалари қийматлари ва кузатилаётган параметрларнинг критик қийматларини аниқ акс эттирувчи тегишли ёзувлар билан белгиланади.

44. Назорат, бошқарув ва авария ҳолатлардан ҳимоя қилиш тизимларини, шунингдек алоқа ва хабар бериш тизимларини жойлаштириш техник хизмат кўрсатиш учун қулай ва хавфсиз жойларда амалга оширилади.

45. Этилен оксиди сақланадиган жойларда тебраниш, технологик маҳсулотлар билан ифлосланиш, тизимларнинг аниқлиги, ишончлилиги ва тезлигига таъсир қилувчи механик ва бошқа зарарли таъсирларни содир бўлишига йўл қўйилмайди.

46. Технологик тизимларга ўзгартириш киритишда ва уларнинг элементларини, ускуналар ва қувурларни герметиклигини бузмасдан демонтаж қилиш имкониятини яратувчи чора-тадбирлар ва воситалар назарда тутилиши керак.

47. Портлаш хавфи I тоифали технологик блоклари бўлган объектларни ўз ичига олган жараёнлар (электрон бошқарув ва автоматлаштириш ускуналари), жумладан ҳисоблаш ускуналари автоматик технологик жараёнларни бошқариш тизимлари билан жиҳозланиши керак.

48. Технологик жараёнларни бошқариш тизимини автоматлаштириш қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:

жараён параметрларини доимий назорат қилиш ва уларнинг тартибга солинадиган қийматларини сақлаб туриш режимини бошқариш;

технологик жараёнларни бошқариш тизими ускунасини соз ҳолатини доимо назорат қилиш, тизим ишлаб кетишини рўйхатдан ўтказиш ва кузатиш;

объект ичидаги ҳаво сифатини доимий мониторинг қилиш;

параметрларнинг танқидий қийматларга ўзгаришини доимий таҳлил қилиш ва содир бўлиши мумкин бўлган аварияни башорат қилиш;

авария ҳолатини бартараф этиш тизимларининг ишлаши, оптимал назорат тадбирларини танлаш ва амалга ошириш;

технологик жараёнларни бошқариш тизими ускуналарининг узлуксиз ва ишончли ишлаши, шунингдек оптимал бошқарув тизимини танлаш ва самарали амалга оширилиши таъминланиши;

юқори даражадаги бошқарув тизимига объектнинг хавфсизлик ҳолати тўғрисида маълумот бериш.

49. Бошқарув хоналарида портлаш хавфини белгиловчи (параметрларининг огоҳлантирувчи қийматларига эришилганда) ёруғлик ва товуш сигнализацияси ўрнатилиши керак.

Ёруғлик ва товуш сигнализациясининг ишга яроқлилиги йилига камида 1 маротаба текширилиши керак.

50. Ҳар бир технологик тизим учун унга киритилган технологик бирликларнинг портлаш хавфини камайтиришда қуйидаги чораларни кўзда тутиш керак:

технологик асбоб-ускуналар ичидаги портлашлар ва ёнғинларни олдини олиш;

технологик асбоб-ускуналарни вайрон бўлишдан ҳимоя қилиш ва авария ҳолатларда босимни пасайтиришда ундан ёнувчи моддаларнинг атмосферага чиқишини максимал даражада чеклаш;

саноат бино ва иншоотлари, ташқи қурилмаларида портлаш ва ёнғинлар эҳтимолини бартараф этиш;

саноат бино ва иншоотлари ва ташқи қурилмалардаги портлашлар ва ёнғинларни оғир оқибатларини камайтириш.

51. Авариявий ҳолатларда аварияга қарши автоматик ҳимоя тизимларини ишончлилиги ва таъсир қилиш муддати, лойиҳанинг технологик қисми талабларини ҳисобга олган ҳолда, авария ҳолатларда автоматик ҳимоя тизимларини ишлаб чиқувчилари томонидан белгиланади.

Объектга киритилган технологик блокларнинг портлаш хавфи ва мумкин бўлган авариянинг ривожланиш вақти ҳисобга олинади.

Автоматик ҳимоя тизимларининг ишга тушиш вақти жараённинг хавфли ривожланишини олдини оладиган даражада бўлиши керак.

Автоматик ҳимоя тизимларида жараённинг портлаш хавфини аниқлайдиган параметрларни кузатиш учун кўп нуқтали қурилмалардан фойдаланиш тақиқланади.

52. Портловчи технологик объектлар учун назорат қилиш, бошқариш ва авария хавфсизлиги тизимлари комплекс синовдан ўтказилиши керак.

Серияли ишлаб чиқарилган қурилмалар, қурилмаларни ишлаб чиқарувчи ташкилотлар томонидан стенд синовлари натижаларига кўра яроқлилиги юзасидан текширувдан ўтказилади.

Текширув натижалари ускуна паспортида қайд этилиши керак.

Назорат қилиш, бошқариш ва авария хавфсизлиги тизимларидаги қурилмалар қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:

носозликларнинг ўртача квадрат оғиши (Х) математик кутиш қийматининг М(Х) 0,2 дан кўп эмас бўлиши;

қурилмаларнинг узлуксиз ишлаш муддати 360 соатдан кам бўлмаслиги;

элементлар ва асбобларнинг ишлаши, ишга тушириш вақти тугаган вақтдан бошлаб М (Х) математик кутилиш қийматининг 0,3 қисмигача бўлган даврда амалга оширилиши.

53. Технологик объектлар ва уларнинг таркибий элементлари учун автоматик ҳимоя тизимларини танлаш, ҳимоя остидаги объектнинг бутун эксплуатация (фойдаланиш) даврида яъни таъмирлаш оралиғи мобайнида узлуксиз ишлашини таъминлаш, шунингдек, техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлашга оид белгиланган талабларга мувофиқлигини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.

Бошқарув тизимининг носозлиги ёки ишламай қолиши авария ҳолатлардан ҳимоя тизимининг функционал ишлашига таъсир кўрсатмаслиги лозим.

54. Автоматик ҳимоя тизимлари технологик жараённинг нормал бориши, бузилишининг тасодифий ва қисқа муддатли сигналларидан фаоллашиши, шу жумладан захира ёки авария ҳолатларида қувват манбаига ўтган тақдирда ишга тушиши истисно қилиниши керак.

55. Назорат ва авариялардан ҳимоя тизимларини таъминловчи электроэнергия ўчганида ёки сиқилган ҳаво етказиб бериш тўхтатилганда, улар технологик объектни хавфсиз ҳолатга ўтказишни таъминлаши керак.

Электр қуввати тикланганда ушбу тизимларда ўзбошимчалик билан алмаштириш имкониятини истисно қилиш керак.

Автоматик ҳимоя тизимлари ишга туширилгандан сўнг технологик объектни иш ҳолатига қайтариш техник ходимлар томонидан амалга оширилади.

56. Лойиҳа ҳужжатларида, технологик регламентларда ва барча портлаш хавфи тоифаларининг технологик блоклари бўлган объектлар учун авариядан ҳимоя тизимларининг рўйхатларида хавфли параметрларни ҳимоя қилиш мосламалари билан бир қаторда муҳим параметр қийматлари чегаралари кўрсатилган бўлиши керак.

57. Автоматик ҳимоя тизимларининг созламалари қийматлари ўлчов воситаларининг сигнализация қурилмалари ишлашидаги хатолар, тизимнинг тезлиги, параметрларнинг мумкин бўлган ўзгариш тезлиги ва технологик блокнинг портлаш хавфи тоифасини ҳисобга олган ҳолда аниқланади.

Автоматик ҳимоя тизимларининг жавоб вақти параметрнинг огоҳлантириш қийматидан максимал рухсат этилган қийматга ўтиши учун зарур бўлган вақтдан камроқ бўлиши керак.

Ускуналарнинг қийматлари лойиҳада ва технологик регламентда келтирилади.

58. Портлаш хавфи ҳар қандай тоифадаги технологик блокларга эга бўлган объектлар учун объектларнинг портлаш хавфини белгиловчи параметрларнинг огоҳлантирувчи қийматлари бўйича авариядан олдинги сигнализация назарда тутилиши керак.

59. Автоматик ҳимоя тизимларининг бажариш механизмлари, ушбу механизмлардаги чегаравий ҳолат кўрсаткичларидан ташқари, бошқарув хонасида чегаравий ҳолатларини кўрсатишга имкон берувчи қурилмаларга эга бўлиши керак.

60. Авария ҳолатида автоматик ҳимоя тизимларининг ишончлилиги ҳар хил турдаги аппаратуралар билан заҳиралаш, вақтинчалик, функционал ва ўз-ўзини диагностика тизимлари билан таъминланиши керак.

Заҳиралашнинг етарлилиги ва унинг турлари лойиҳа ишлаб чиқарувчи томонидан асосланиши керак.

61. Портлаш хавфи I тоифасига кирувчи технологик блокларга эга объектларда, портлаш хавфини аниқловчи параметрларни назорат қилишнинг ишончлилигини таъминлаш учун кузатув тизимлари такрорланувчан бўлиши, технологик жиҳатдан боғлиқ параметрлар қийматларини таққослай олиши ҳамда тизимнинг иш ҳолатини назорат қилувчи ўз-ўзини диагностика функциясига эга бўлиши керак.

Портлаш хавфи II ва III тоифасига кирувчи технологик блокларга эга объектларда, критик қийматларга эга бўлган мониторинг параметрларининг ишончлилигини таъминлаш учун техник ечимлар лойиҳачи томонидан ишлаб чиқилиши керак.

62. Портлаш хавфи мавжуд бўлган ҳар қандай тоифадаги технологик блокларга эга объектларда авариявий ҳимоя тизимларида блокдан чиқариш (яъни четлаб ўтиш) калитларини ўрнатишга фақатгина ускуналарни ишга тушириш, тўхтатиш ёки алмаштириш жараёнларини хавфсиз амалга ошириш зарур бўлган ҳоллардагина рухсат этилиши керак.

Ҳимоя параметрларини ва уларнинг ўчиришнинг барча ҳолатларини давомийлигини қайд этадиган қурилмалар тақдим этилади.

63 Портлаш хавфи I тоифасига кирувчи технологик блокларда портлаш хавфини аниқловчи параметрларнинг мониторинги алоҳида намуналар олиш нуқталарида жойлаштирилган, камида иккита ўзаро мустақил датчиклар орқали таъминланиши керак.

64. Ҳар бир аниқ ҳолларда жараённинг портлаш хавфлилигини белгилайдиган назорат қилувчи параметрлар рўйхати жараённи ишлаб чиқувчиси томонидан тузилиши керак.

65. Технологик тизимларда аварияларнинг олдини олиш ва уларнинг ривожланишига йўл қўймаслик учун авария ҳолатларини бартараф этиш қурилмалардан фойдаланиш керак.

66. Аварияларнинг олдини олиш ва уларнинг ривожланишини тўхтатиш учун технологик тизимларда ёпувчи арматуралар, тўсувчи клапанлар ва бошқа ўчириш мосламалари, босим ортишига қарши ҳимоя воситалари, ёнғинни ўчиришнинг бирламчи воситалари қўлланилиши керак.

67 Усуллар ва воситаларни танлаш, ҳимоя қилиш тизими элементларининг ишлаш кетма-кетлигини ишлаб чиқиш, аварияларнинг ривожланишини бартараф этиш ва олдини олиш технологик жараённинг хусусиятларини ва объектга кирувчи технологик блокларнинг портлаш хавфи тоифасини ҳисобга олган ҳолда лойиҳа ҳужжатларида белгиланиши ва технологик регламентда акс эттирилиши керак.

68. Ҳимоя тизими элементларининг ишга тушиш тартиби, усул ва воситаларни танлаш, аварияларни ривожланишини бартараф этиш ва уларни олдини олиш лойиҳа ҳужжатларида акс эттирилиши керак.

69. Барча портлаш хавфи тоифасига кирувчи технологик блокларда, шунингдек ёнувчан муҳитларнинг оксидловчи моддаларга нисбати тартибга солинадиган барча тизимларда авария ҳолатларида ўчириш мақсадида тезкорлик ва ишончлилик талаблари асосида ёпувчи-назорат арматураси тўсувчи мослама сифатида қўлланилишига рухсат берилади.

70. Ускунага ўрнатилган ҳимоя воситалари ишлаб кетганда, хизмат кўрсатаётган ходимларни жароҳатланиши ва портлаш хавфи бор маҳсулотларни иш жойларига ва атроф-муҳитга чиқариб юборилишининг олди олиниши керак.

71. Технологик тизимларни портлашдан ҳимоялаш учун қўлланадиган арматура, сақлаш мосламалари, алангани кенгайиб кетишига йўл қўймайдиган воситаларни тайёрлаш, синаш ва монтаж қилишда мувофиқлик паспортига эга мосламалардан фойдаланиш керак.

72. Портлаш хавфи мавжуд бўлган маҳсулотли технологик аппаратлар (қувурлар)да сақлаш мосламаларини ўрнатишда, уларнинг минимал ишлаш частотасини таъминлайдиган техник воситалар ва автоматик тартибга солиш тизимлари кўзда тутилиши керак.

73. Аппаратлар ва босим ортишига қарши ҳимоя қилиш воситаларини танлаш, ҳисоблаш ва ишлатиш амалдаги норматив ҳужжатларга мувофиқ амалга оширилади.

74. Этилен оксиди чиқиши мумкин бўлган бинолар этилен оксиди таркибини аниқлаш ва назорат қилиш учун автоматик газни таҳлил қилиш ускуналари билан жиҳозланган бўлиши керак.

75. Автоматик газни таҳлил қилиш ускуналари қуйидаги талабларга жавоб бериши лозим:

доимий ишлаш режимида ва реал вақт режимида этилен оксиди концентрациясини аниқлаш имкониятига эга бўлиши;

аниқлик ва ишончлилик даражаси юқори бўлиши, саноат шароитларида муҳитнинг агрессивлиги ва ҳарорат ўзгаришларига чидамли бўлиши;

сигнализация тизимлари билан интеграциялашган бўлиши (ёруғлик, овозли ва масофавий сигнал узатиш функциялари);

меъёрий чегаралар (максимал рухсат этилган концентрация) ошган ҳолатда автоматик тарзда авария ҳолатида шамоллатиш, ювиш ёки тўсувчи тизимларни ишга туширишни таъминлаши;

қайта калибрлаш (текшириш) ва сервис хизматлари учун қулай кириш имкониятлари мавжуд бўлиши.

76. Автоматик газни таҳлил қилиш ускуналари этилен оксидининг концентрациясини доимий мониторинг қилиш, аниқланган хавф даражаларига жавобан тезкор сигнал бериш ва тегишли авария ҳолатида шамоллатиш тизимларни ишга тушириш учун мўлжалланган бўлиши керак.

77. Авария ҳолатида шамоллатиш тизимидан чиқариладиган чиқиндилар этилен оксидини зарарсизлантиришга мўлжалланган санитария колоннасига йўналтирилиши керак.

78. Этилен оксидини авария ҳолатида зарарсизлантириш тизимлари авария ҳолатини бартараф қилиш учун етарли миқдордаги зарарсизлантириш эритмалар захираси билан таъминланган бўлиши керак.

79. Датчик ёки намуна олиш анализаторларни ўрнатиш жойлари ва сони лойиҳада белгиланиши керак.

80. Портлаш хавфи бўлган технологик янги жараёнлар ва асбоб-ускуналарни монтаж қилиш, таъмирлаш ва ишга тушириш, шунингдек суюлтирилган углеводород газ сақланадиган идишлар ҳамда ҳажми 150 литрдан юқори бўлган баллонлар гуруҳини монтаж қилиш ишлари Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, ташиш, сақлаш ва ишлаб чиқаришда хавфсиз фойдаланиш билан шуғулланувчи ташкилотлар томонидан амалга оширилади.

1. Этилен оксиди (этиленоксиид, оксиран, 1, 2-эпоксиэтан) C2Н4O формулали органик моддадир. Ширин ҳидли бу рангсиз газ этиленнинг ҳосиласи бўлиб, оддий эпоксид — битта кислород атоми ва иккита метилен гуруҳи бўлган уч аъзоли гетероциклдир.

Молекуляр тузилишининг ўзига хос хусусиятлари сабабли, этилен оксиди цикл очилиши билан қўшилиш реакцияларига учрайди ва шуга осон полимерланишади.

Этилен оксиди асосий органик синтезнинг муҳим объектларидан бири бўлиб, кўплаб кимёвий моддалар ва ярим тайёр маҳсулотлар, хусусан этилен гликоллар, этаноламинлар, оддий ва мураккаб гликол ва полигликол эфирлари ва бошқа бирикмаларни олиш учун кенг қўлланилади.

2. Суюлтирилган ҳолатда этилен оксиди ёнувчан, портловчи ва ёниш хавфи бўлган суюқлик бўлиб, қуйидаги хусусиятларга эга ҳисобланади:

қайнаш нуқтаси — 10,4 °C;

чақнаш нуқтаси — минус 18 °C;

ўз-ўзидан ёниш ҳарорати — 430 °C;

олов тарқалиши концентрацияси чегаралари пастки — 3,2, юқори — 100 фоиз (ҳажм);

максимал портлаш босими портлаш шароитларига қараб босимдан 16 баравар юқори бўлиши мумкин;

нормал олов тарқалиш тезлиги 0,895 м/с.

3. Этилен оксиди катализаторлар (алюминий, темир ва қалайнинг сувсиз хлоридлари, алюминий ва темир оксидлари, металл калий, ишқорли металлар гидроксидлари, кислоталар, органик асослар ва аммиак) билан алоқа қилганда парчаланиши ёки полимерланиши мумкин.

Этилен оксидининг тез парчаланиши ёки полимеризацияси портлашга олиб келиши мумкин бўлган иссиқлик чиқиши билан бирга келади. Реакция ҳатто хона ҳароратида ҳам тезлашади, бу 30 C дан юқори ҳароратларда портлашга олиб келиши мумкин.

4. Этилен оксидидан фойдаланганда ёнғин хавфсизлиги ва портлаш хавфсизлиги талабларига риоя қилиниши керак.

5. Этилен оксиди инсон танасига юқори нафас йўллари орқали кириши мумкин. Иш жойи ҳавосида этилен оксидининг рухсат этилган максимал концентрацияси (ПДК) 3 мг/м³ (максимал бир марталик), 1,3 мг/м³ (ўртача бир иш кунида)ни ташкил этади.

6. Этилен оксиди заҳарлаш ва наркотик таъсирга эга максимал рухсат этилган концентрациядан ошиб кетадиган концентрацияларда этилен оксидининг нафас орқали кириши ўткир заҳарланиш ва сурункали интоксикацияга олиб келиши мумкин.

Этилен оксиди терига, юқори нафас йўлларининг шиллиқ пардаларига ва кўзларга тушганда тирнаш хусусияти берувчи таъсирга эга ҳисобланади.

7. Этилен оксиди кансероген ҳисобланади.

8. Этилен оксиди иссиқлик таъсирида кучли полимерланади (ўз-ўзидан реакцияга киришади).

Этилен оксиди оксидловчи моддалар (перхлоратлар, пероксидлар, перманганатлар, хлоратлар, нитратлар, хлор, бром ва фтор) ва ҳаво иштирокида жуда портловчи ҳисобланади.

9. Этилен оксиди аммиак, металлар (калий, кумуш, симоб), спиртлар, меркаптанлар, цианидлар, аминлар ва галогенланган углеводородлар (метиленхлорид ва триклоретилен) билан мос келмайди.