Халқаро меҳнат ташкилотининг Бош конференцияси,

Халқаро меҳнат бюросининг Маъмурий кенгаши томонидан Женевада чақирилиб ва 1994 йил 7 июнда ўзининг 81-сессиясида йиғилиб,

1951 йилдаги «Тенг ҳақ тўлаш тўғрисида»ги Конвенция, 1958 йилдаги «Меҳнат ва машғулотлар соҳасидаги камситишлар тўғрисида»ги Конвенция ва 1981 йилдаги «Оилавий мажбуриятлари бўлган ходимлар тўғрисида»ги Конвенция ва Тавсиялар қоидаларининг тўлиқсиз иш вақтида ишловчи ходимларга тааллуқлилигини ҳисобга олиб,

1988 йилдаги «Бандликка кўмаклашиш ва ишсизликдан ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Конвенция ва 1984 йилдаги «Бандлик соҳасидаги сиёсат тўғрисида»ги (қўшимча қоидалар) Тавсияларининг ушбу ходимларга тегишлилигини ҳисобга олиб,

барча ходимлар учун самарали ва эркин танланган бандликнинг муҳимлигини, тўлиқсиз иш вақти шароитида ишлашнинг иқтисодий аҳамиятини, бандлик сиёсати соҳасида қўшимча иш жойларини яратишда тўлиқсиз иш вақти шароитида ишлашнинг ролини ҳисобга олиш лозимлигини, шунингдек, бандлик, меҳнат шароитлари ва ижтимоий таъминот каби соҳаларда тўлиқсиз иш вақти шароитида ишловчилар ҳимоясини таъминлаш зарурлигини эътироф этиб;

сессия кун тартибидаги тўртинчи масала сифатидаги тўлиқсиз иш вақти шароитида ишлашга оид бир қатор таклифларни қабул қилиш тўғрисида қарор қабул қилиб,

мазкур таклифларга халқаро конвенция шаклини беришга қарор қилиб,

бир минг тўққиз юз тўқсон тўртинчи йилнинг июн ойининг йигирма тўртинчи кунида 1994 йилдаги «Тўлиқсиз иш вақти шароитларида ишлаш тўғрисида»ги Конвенция деб номланиши мумкин бўлган қуйидаги конвенцияни қабул қилади.

Ушбу Конвенцияга мувофиқ қуйидагилар:

а) «тўлиқсиз иш вақти шароитида ишловчилар» атамаси таққосланган вазиятда, нормал иш вақти тўлиқ иш вақтида ишловчиларнинг нормал иш вақти давомийлигидан камроқ бўлган ҳолда ёлланиб ишловчи шахсни англатади;

б) «а» кичик бандда кўрсатилган нормал иш вақти ҳафталик ёки маълум бир давр учун ўртача ҳисобланиши мумкин;

с) «таққослаш мумкин бўлган вазиятда тўлиқ иш вақтида ишловчилар» атамаси тўлиқ иш вақтида ишловчи ходимни англатади, у:

i) бир хил турдаги меҳнат муносабатларига эга;

ii) иш ёки касбнинг бир хил ёки ўхшаш турига эга ҳамда

iii) худди шу бўлинмада ишлайди ёки айнан шу корхонада таққослаш мумкин бўлган вазиятда тўлиқ иш вақтида ишловчи ходимлар бўлмаса ёки агар мазкур корхонада таққослаш мумкин бўлган вазиятда тўлиқсиз иш вақтида ишлайдиган ходим билан бир хил иқтисодий фаолият соҳасида тўлиқ иш вақтида ишлайдиган ходимлар бўлмаса;

д) иқтисодий, техник ёки таркибий сабабларга кўра нормал иш соатлари давомийлигининг жамоавий қисқариши туфайли қисман ишсизлик шароитида бўлган тўлиқ иш вақтида ишловчи ходимлар, тўлиқсиз иш вақтида ишловчи ходимлар деб ҳисобланилмайди.

Ушбу Конвенция бошқа халқаро меҳнат конвенциялари асосида тўлиқсиз иш вақтида меҳнат қилувчи ходимларга нисбатан қўлланиладиган қулайроқ қоидаларга дахл қилмайди.

1. Ушбу Конвенция тўлиқсиз иш вақтида ишлайдиган барча ходимларга нисбатан қўлланилади. Бунда ҳар бир аъзо давлат тегишли иш берувчилар ва ходимларнинг вакиллик ташкилотлари билан маслаҳатлашганидан сўнг, агар уларга нисбатан қўлланилиши жиддий характердаги муайян муаммоларни келтириб чиқарса, айрим тоифадаги ходимлар ёки бўлинмаларни қўллашдан тўлиқ ёки қисман чиқариб ташлаши мумкин.

2. Ушбу Конвенцияни ратификация қилган ва олдинги бандда назарда тутилган имкониятдан фойдаланадиган ҳар бир аъзо давлат Халқаро меҳнат ташкилоти Уставининг 22-моддасига мувофиқ тақдим этилган мазкур Конвенцияни қўллаш бўйича ўз маърузаларида истисно қилинган барча алоҳида тоифадаги ходимлар ёки бўлинмаларни ва бундай истисно нима учун зарур деб ҳисобланганлиги ёки ҳали ҳам зарур деб ҳисобланилиши сабабларни кўрсатиши керак.

Қуйидагиларга нисбатан тўлиқсиз иш кунида ишлайдиган ходимлар тўлиқ иш кунида ишлайдиган ходимлар билан бир хил ҳимояга эга бўлишини таъминлаш чоралари кўрилади:

а) жамоавий музокаралар ташкил этиш ҳуқуқи, жамоавий музокаралар ўтказиш ҳуқуқи ва ходимлар вакиллари сифатида фаолият юритиш ҳуқуқи;

б) меҳнат хавфсизлиги ва гигиенаси;

с) меҳнат ва машғулотлар соҳасида камситиш.

Миллий қонунчилик ва амалиётга мувофиқ тўлиқсиз иш вақтида ишлайдиган ходимлар фақат тўлиқсиз иш вақтида банд бўлганликлари сабаблигина асосий иш ҳақини олмаслиги, яъни бунда тўлиқсиз иш вақтида ишловчи ходимларнинг асосий иш ҳақи соатбай ҳақ тўлаш, ишлаб чиқарганига қараб ёки ишбай ҳисобланганда, таққослаш мумкин бўлган вазиятда ва тўлиқ иш вақтида ишловчиларнинг асосий иш ҳақи билан бир хил усулда ҳисобланганда камроқ бўлмаслиги чоралари кўрилади.

Касбий фаолият билан банд бўлган ходимлар учун қонунда назарда тутилган ижтимоий таъминот тизимлари тўлиқсиз иш вақтида ишлайдиган ходимлар таққослаш мумкин бўлган вазиятда тўлиқ иш кунида ишловчилар фойдаланадиган шароитларга тенг шароитларга эга бўлиши учун ўзгартирилиши керак. Мазкур шартлар иш вақтининг давомийлиги, бадаллар ёки иш ҳақига мутаносиб равишда ёки миллий қонунчилик ва амалиётга мос келадиган бошқа усуллар билан белгиланиши мумкин.

Тўлиқсиз иш вақтида ишлайдиган ходимларга қуйидаги соҳаларда таққосланадиган вазиятда тўлиқ иш вақтида ишлайдиган ходимларга тенг шароитларни таъминлаш чоралари қуйидаги соҳаларда кўрилади:

а) оналикни ҳимоя қилиш;

б) меҳнат муносабатларини тугатиш;

с) ҳар йиллик ҳақ тўланадиган таътил ёки ҳақ тўланадиган байрам кунлари ва

д) касаллик бўйича таътиллар, бунда пул тўловлари иш вақти ёки иш ҳақига мутаносиб равишда ҳисобланиши мумкинлиги тушунилади.

1. Иш вақти ёки иш ҳақи белгиланган минимал нормадан паст бўлган тўлиқсиз иш вақтида банд бўлган ходимлар аъзо давлат томонидан:

а) 6-моддада кўрсатилган ҳар қандай қонуний ижтимоий таъминот тизимлари доирасидан чиқарилиши мумкин. Бунда ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодиса ва касб касаллиги билан боғлиқ хавфсизликка нисбатан қўлланилмайди;

б) 7-моддада кўрсатилган соҳаларда кўриладиган ҳар қандай чора-тадбирлар доирасидан чиқарилиши мумкин, қонун билан белгиланган ижтимоий таъминот тизимларида белгиланганидан ташқари, оналикни ҳимоя қилиш чоралари бундан мустасно.

2. 1-бандда кўрсатилган минимал нормалар асоссиз равишда кўп сонли тўлиқсиз иш вақтида меҳнат қилувчи ходимларни истисно қилмаслик учун етарли даражада паст бўлиши керак.

3. 1-бандда кўзда тутилган имкониятга эга бўлган аъзо давлат:

а) амалдаги минимал нормаларни даврий равишда кўриб чиқади;

б) Халқаро Меҳнат Ташкилоти Уставининг 22-моддасига мувофиқ тақдим этилган Конвенцияни қўллаш бўйича ўз маърузаларида амалдаги минимал нормаларни кўрсатади ва уларнинг сабабларини тушунтиради. Шунингдек, чиқариб ташланган ходимларни ҳимоя қилишни босқичма-босқич кенгайтириш имконияти кўриб чиқилаётганлиги ёки чиқилмаётганлиги ҳақида хабар беради.

4. Ушбу моддада кўрсатилган минимал нормаларни белгилаш, қайта кўриб чиқиш ва ўзгартириш бўйича иш берувчилар ва ходимларнинг энг мақбул вакиллик ташкилотлари билан маслаҳатлашувлар ўтказилади.

1. Юқоридаги 4 — 7-моддаларда назарда тутилган ҳимояни ҳисобга олган ҳолда, ҳам иш берувчилар, ҳам ходимлар манфаатларига мос келадиган самарали ва эркин танланган тўлиқсиз иш вақти шароитларига киришни осонлаштириш чоралари кўрилади.

2. Бу чораларга қуйидагилар киради:

а) тўлиқсиз иш вақтига тўсқинлик қиладиган ёки унга розилик бериши мумкин бўлган ёки унга нисбатан салбий муносабатни келтириб чиқарадиган қонун ҳужжатларини қайта кўриб чиқиш;

б) бандлик хизматларидан, улар мавжуд бўлганда, тўлиқсиз иш вақтида ишлаш имкониятларини аниқлаш ва маълумотларни тарқатиш ва ишга жойлаштириш фаолияти давомида улар билан танишиш;

с) бандлик сиёсатида ишсизлар, оилавий мажбуриятлари бўлган ходимлар, кекса ходимлар, ногирон ходимлар ва таълим олаётган ёки тайёргарликдан ўтаётган ходимлар каби муайян гуруҳларнинг эҳтиёжлари ва истакларига алоҳида эътибор бериш.

3. Ушбу чора-тадбирлар, шунингдек, тўлиқсиз иш вақти шароитларида иш берувчилар ва ходимларнинг иқтисодий ва ижтимоий мақсадларига қанчалик мос келиши тўғрисидаги маълумотларни ўрганиш ва тарқатишни ўз ичига олиши мумкин.

Зарур ҳолларда, миллий қонунчилик ва амалиётга мувофиқ, тўлиқ иш вақтидан тўлиқсиз иш вақтига ёки аксинча, ихтиёрий равишда ўтишни таъминловчи чоралар кўрилади.

Ушбу Конвенция қоидалари, агар улар жамоавий шартномалар ёки миллий амалиётга мос келадиган бошқа усулда қўлланилмаса, қонун ҳужжатлари билан амалга оширилади. Бундай қонун ҳужжатлари қабул қилинишидан олдин иш берувчилар ва ходимларнинг энг мақбул вакиллик ташкилотлари билан маслаҳатлашувлар ўтказилади.

Ушбу Конвенцияни ратификация қилиш тўғрисидаги расмий ёрлиқлар рўйхатдан ўтказиш учун Халқаро меҳнат бюроси Бош директорига юборилади.

1. Ушбу Конвенция фақат Халқаро Меҳнат Ташкилотининг ратификация ёрлиқлари Бош директор томонидан рўйхатга олинган аъзолари учун мажбурийдир.

2. Конвенция Ташкилотнинг икки аъзоси ратификация ёрлиқлари Бош директор томонидан рўйхатга олинган кундан бошлаб ўн икки ой ўтгач кучга киради.

3. Кейинчалик, ушбу Конвенция Ташкилотга аъзо ҳар бир давлат учун ратификация ёрлиғи рўйхатга олинган санадан бошлаб ўн икки ой ўтгач кучга киради.

1. Ушбу Конвенцияни ратификация қилган Ташкилотнинг ҳар бир аъзоси Конвенция дастлабки кучга кирган кундан бошлаб ўн йил ўтгандан кейин Халқаро меҳнат бюроси Бош директорига рўйхатдан ўтказиш учун юборилган денонсация қилиш тўғрисидаги ариза орқали денонсация қилиши мумкин. Денонсация рўйхатга олинган кундан бошлаб бир йил ўтгач кучга киради.

2. Ушбу Конвенцияни ратификация қилган ва олдинги бандда кўрсатилган ўн йил ўтгандан кейин бир йил ичида ушбу моддада назарда тутилган денонсация қилиш ҳуқуқидан фойдаланмаган ҳар бир аъзо учун Конвенция яна ўн йил давомида амал қилади. Кейинчалик аъзолар ушбу моддада назарда тутилган тартибда ҳар ўн йиллик тугаши билан уни денонсация қилиши мумкин.

1. Халқаро меҳнат бюросининг Бош директори Халқаро Меҳнат Ташкилотининг барча аъзоларини Ташкилот аъзолари томонидан унга юборилган барча ратификация ёрлиқлари ва денонсация тўғрисидаги аризалар рўйхатга олинганлиги тўғрисида хабардор қилади.

2. Ташкилот аъзоларини ўзи олган иккинчи ратификация ёрлиғи рўйхатга олинганлиги тўғрисида хабардор қилганда, Бош директор уларнинг эътиборини ушбу Конвенция кучга кирадиган санага қаратади.

Халқаро меҳнат бюросининг Бош директори Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Уставининг 102-моддасига мувофиқ рўйхатдан ўтказиш учун Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош котибига олдинги моддалар қоидаларига мувофиқ у томонидан рўйхатга олинган барча ратификация ёрлиқлари ва денонсация тўғрисидаги аризаларининг тўлиқ тафсилотларини юборади.

Халқаро меҳнат бюросининг Маъмурий кенгаши зарур деб топса, у Бош конференцияга ушбу Конвенцияни қўллаш тўғрисида маърузани тақдим этади ва Конференция кун тартибига уни тўлиқ ёки қисман қайта кўриб чиқиш масаласини киритиш мақсадга мувофиқлигини кўриб чиқади.

1. Агар Конференция ушбу Конвенцияни тўлиқ ёки қисман қайта кўриб чиқадиган янги конвенцияни қабул қилса ва агар янги конвенцияда бошқача қоида назарда тутилган бўлмаса, у ҳолда:

а) қайсидир аъзо томонидан қайта кўриб чиқиладиган янги Конвенцияни ратификация қилиш, 14-модданинг қоидаларидан қатъи назар, янги қайта кўриб чиқиладиган конвенция кучга кирган тақдирда, ушбу Конвенцияни дарҳол денонсация қилишга олиб келади;

б) янги қайта кўриб чиқилган конвенция кучга кирган кундан бошлаб ушбу Конвенция Ташкилот аъзолари томонидан ратификация қилиш учун ёпилади.

2. Ушбу Конвенция ҳар қандай ҳолатда ҳам уни ратификация қилган, лекин қайта кўриб чиқилаётган Конвенцияни ратификация қилмаган Ташкилотнинг аъзолари учун шаклан ва мазмунан кучда қолади.

Мазкур Конвенциянинг инглизча ва французча матнлари бир хил кучга эга.