Oʻzbekiston Respublikasining “Elektr energetikasi toʻgʻrisida”gi Qonuni talablari bajarilishini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori tamoyillariga oʻtish davrining birinchi bosqichi — “Ikki tomonlama shartnomalar asosidagi xaridlar” bosqichi uchun bozor qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

elektr energiyasi va (yoki) quvvatni xarid qilish hamda sotish munosabatlarini tartibga solish;

elektr energiyasini uzatish va taqsimlash xizmatlarini koʻrsatish tizimini tashkil etish;

isteʼmolchilarning huquqlarini taʼminlagan holda, elektr energiyasini yetkazib berish jarayonida faoliyat yurituvchi ulgurji va chakana bozor ishtirokchilari oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlarning aniq tamoyillari va qoidalarini belgilash.

2. Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi manfaatdor vazirliklar hamda idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ikki oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

3. Ushbu qaror bilan tasdiqlanayotgan Qoidalar 2027-yilning 1-yanvaridan eʼtiboran kuchga kiradi.

4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri J.A. Qoʻchqorov zimmasiga yuklansin.

1. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Elektr energetikasi toʻgʻrisida”gi Qonuni hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 28-sentabrdagi PF-166-son Farmoni bilan tasdiqlangan 2023 — 2030-yillarga moʻljallangan elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga bosqichma-bosqich oʻtish konsepsiyasiga muvofiq elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori tamoyillariga oʻtish davrining birinchi bosqichida (keyingi oʻrinlarda — ikki tomonlama shartnomalar asosidagi xaridlar bosqichi) bozor ishtirokchilarining oʻzaro munosabatlarini tartibga soladi.

2. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

bozor ishtirokchisi — elektr energiyasining ulgurji va chakana bozorida (keyingi oʻrinlarda — elektr energiyasi bozori) elektr energiyasi yoki xizmatlarni sotish va (yoki) sotib olish bilan shugʻullanish huquqiga ega boʻlgan jismoniy yoki yuridik shaxs, shuningdek, tegishli tizim operatori;

bozor operatori — bozorni shakllantirish hamda uning xavfsiz va samarali ishlashi uchun bozor ishtirokchilari nomidan elektr energiyasini sotish va (yoki) sotib olishni tashkil etish uchun masʼul boʻlgan yuridik shaxs;

grafik — elektr energiyasini yetkazib berish davri uchun tegishli koʻrsatkichlarning (elektr energiyasini ishlab chiqarish, saqlash, uzatish, taqsimlash, isteʼmol qilish hajmlari, mavjud quvvat, eksport, import va boshqa) 24 soatlik qiymatlari toʻplami (prognoz, rejalashtirilgan, haqiqiy va boshqa);

davlat elektr stansiyalari — davlat ulushi (kapitali) 50 foiz va undan ortiq boʻlgan ishlab chiqaruvchilarining elektr stansiyalari;

dispetcherlash moduli — yagona elektr energetikasi tizimiga ulangan va tizim operatori tomonidan dispetcherlik rejalashtiruvi va operativ-dispetcherlik boshqaruvida alohida hisobga olinadigan, quvvati 5 MW yoki undan ortiq boʻlgan elektr energiyasini ishlab chiqarish yoki saqlash moduli;

dispetcherlik jurnali — bozor ishtirokchilarining ish jadvallaridagi operatsion oʻzgarishlarni va dispetcherlash moduli yuklamasini (ishchi koʻrsatkichlarini) oʻzgartirish boʻyicha tizim operatori dispetcherining koʻrsatmalarini (farmoyish, topshiriq, ruxsat) roʻyxatga olish uchun moʻljallangan tizim operatorining axborot tizimi;

yirik isteʼmolchi — 6kV va undan yuqori kuchlanishli tarmoqlarga ulangan hamda yillik elektr energiyasi isteʼmoli 10 mln kVt soat va undan ortiq boʻlgan, elektr energiyasini Markaziy xarid qiluvchi yoki ulgurji bozorda ishlab chiqaruvchilardan sotib olish huquqiga ega boʻlgan isteʼmolchi (budjet tashkilotlari, kommunal xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar, davlat budjetidan moliyalashtiriluvchi suv taʼminoti va suv nasos stansiyalari, fermer xoʻjaliklari hamda mobil aloqa operatorlari bundan mustasno);

mikro va kichik elektr stansiya — yagona elektr energetikasi tizimiga ulangan nuqtada oʻrnatilgan quvvati 5 MWgacha boʻlgan elektr stansiyasi;

mavjud quvvat — dispetcherlash modulining muayyan vaqtda texnik va texnologik cheklovlarni hisobga olgan holda ulanish nuqtasida elektr energiyasini maksimal uzatishi va (yoki) isteʼmol qilishi mumkin boʻlgan quvvati;

markaziy xarid qiluvchi — (“Oʻzenergosotish” AJ) — elektr energiyasini markazlashgan tarzda sotish va sotib olish huquqiga ega boʻlgan, ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) davlat ulushi yuz foiz boʻlgan aksiyadorlik jamiyati shaklida tashkil etilgan elektr energetikasi korxonasi;

mustaqil ishlab chiqaruvchi — elektr energiyasini uzoq muddatli kafolatlangan sotib olish toʻgʻrisidagi bitimni imzolamagan, litsenziya asosida faoliyat yuritadigan elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi xususiy korxona;

tayinlangan taʼminotchi — taʼminotchini tanlash imkoniyatiga ega boʻlmagan isteʼmolchilarga kafolatlangan tarzda yoki vakolatli isteʼmolchining murojaatiga koʻra elektr energiyasini yetkazib berish (sotish) bilan shugʻullanadigan korxona;

taqsimlash tizimi operatori — Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi (keyingi oʻrinlarda — Regulator) tomonidan beriladigan litsenziya asosida muayyan hududda elektr energiyasini taqsimlash faoliyatini yuritish, bunda taqsimlash tizimini ekspluatatsiya qilish, unga xizmat koʻrsatish va rivojlantirish uchun masʼul boʻlgan elektr energetikasi korxonasi;

tartibga solinadigan tarif — qonunchilikka muvofiq vakolatli organ tomonidan belgilangan (tasdiqlangan) tarif va toʻlovlar;

tijorat hisobga olish — elektr energiyasining hajmini oʻzaro hisob-kitob qilish va bozor operatsiyalarini amalga oshirish maqsadida hamda elektr energiyasini yetkazib beruvchi va qabul qiluvchi tomonlar oʻrtasidagi toʻlovlarga asos boʻladigan mansublik chegarasida hisobga olish;

tijorat hisobga olish nuqtasi — koʻrsatkichlari bozor ishtirokchilari tomonidan elektr energiyasini yetkazib berish, saqlash, uzatish, taqsimlash va isteʼmol qilish hajmi aniqlanadigan mansublik chegarasi;

elektr energiyasini yetkazib berish davri (kun) — yagona elektr energetikasi tizimi rejimini rejalashtirgan holda bozor ishtirokchilari tomonidan elektr energiyasini xarid qilish yoki sotish davri (kun);

elektr energiyasini sotib olish toʻgʻrisidagi bitimni imzolagan elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi — markaziy xarid qiluvchi tomonidan elektr energiyasi kafolatlangan tarzda uzoq muddatli sotib olinishi koʻzda tutilgan elektr energiyasini sotib olish bitimlarini imzolagan elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi yuridik shaxs;

hisobot davri — elektr energiyasi bozorida hisobot maʼlumotlari (sotib olish va (yoki) sotish hajmlari, narxlar, toʻlovlar) shakllantiriladigan davr (kalendar oy);

“CAS” va “Billing” tizimlari — “Hududiy elektr tarmoqlari” AJning elektr energiyasini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimi (CAS-tizimi) hamda yakuniy isteʼmolchilar bilan yetkazib berilgan elektr energiyasi uchun hisob-kitoblarni amalga oshirish tizimi (Billing-tizimi).

3. Elektr energiyasining ulgurji bozorida quyidagi ishtirokchilar faoliyat yuritadi:

markaziy xarid qiluvchi;

davlat elektr stansiyalari;

elektr energiyasini sotib olish toʻgʻrisidagi bitimni imzolagan elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilar;

mustaqil ishlab chiqaruvchilar;

elektr energiyasini saqlash tizimlari operatorlari;

uzatish tizimi operatori;

taqsimlash tizimi operatorlari;

tayinlangan taʼminotchi;

yirik isteʼmolchilar.

4. Elektr energiyasining chakana bozorida quyidagi ishtirokchilar faoliyat yuritadi:

tayinlangan taʼminotchi;

mikro va kichik elektr stansiyalar;

taqsimlash tizimlari operatorlari;

isteʼmolchilar.

5. Yagona elektr energetikasi tizimi rejimi tizim operatori tomonidan uzluksiz ravishda, real vaqt davomida boshqariladi va quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

yagona elektr energetikasi tizimi rejimining belgilangan rejadan ogʻishi, xususan, isteʼmol, elektr stansiyalarning yuklanishi va tarmoqdagi tartibni nazorat qilib borish;

yagona elektr energetikasi tizimida elektr energiyasining yalpi isteʼmoli va ishlab chiqarish koʻrsatkichlari boʻyicha prognoz grafigini shakllantirish;

elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilar va elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlaridan ularning mavjud quvvatlarining yangilangan grafiklarini yuritish;

elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilar va elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlariga tezkor koʻrsatmalar berish orqali elektr stansiyalarining rejalashtirgan yuklamasini oʻzgartirib borish;

dispetcherlik jurnalini yuritish;

elektr energiyasi va mavjud quvvatning ishlab chiqarish hamda isteʼmol qilish boʻyicha yakuniy iqtisodiy va texnik jihatdan eng maqbul grafiklarni shakllantirish hamda ularni bozor ishtirokchilariga (isteʼmolchilar bundan mustasno) oʻz vaqtida yetkazib borish.

6. Ikki tomonlama shartnomalar asosidagi xaridlar bosqichida elektr energiyasi savdosi operatsiyalarini amalga oshiruvchi bozor operatorining vazifalari markaziy xarid qiluvchiga yuklanadi hamda savdo operatsiyalari “CAS” va “Billing” tizimlaridan foydalangan holda amalga oshiriladi.

7. Elektr energiyasining ulgurji bozorida:

a) davlat elektr stansiyalari:

elektr energiyasini markaziy xarid qiluvchiga tartibga solinadigan tariflar va namunaviy shartnoma asosida sotadi;

oʻz ehtiyojlari uchun (taqsimlash tizimiga ulangan obyektlar bundan mustasno) elektr energiyasini markaziy xarid qiluvchidan tartibga solinadigan tarif asosida sotib oladi;

b) elektr energiyasini sotib olish toʻgʻrisidagi bitimni imzolagan ishlab chiqaruvchilar:

elektr energiyasi (mavjud quvvat) va xizmatlarni markaziy xarid qiluvchiga bitimda belgilangan shartlar asosida sotadi;

oʻz ehtiyojlarini (taqsimlash tizimiga ulangan obyektlari bundan mustasno) elektr energiyasini markaziy xarid qiluvchidan tartibga solinadigan tarif asosida sotib oladi;

v) mustaqil ishlab chiqaruvchilar:

yirik isteʼmolchiga elektr energiyasini oʻzaro kelishilgan narxda ikki tomonlama shartnoma asosida sotadi. Bunda elektr energiyasini uzatish va (yoki) taqsimlash xizmatidan foydalanganlik uchun toʻlov shartnoma shartlariga muvofiq ishlab chiqaruvchi yoki yirik isteʼmolchi tomonidan toʻlanadi;

ikki tomonlama shartnomalar asosida sotilmagan elektr energiyasi hajmini markaziy xarid qiluvchiga tartibga solinadigan tariflar asosida sotadi;

g) elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlari:

markaziy xarid qiluvchiga elektr energiyasini saqlash xizmatini koʻrsatish bitimida belgilangan shartlar asosida elektr energiyasini saqlash xizmatini koʻrsatadi;

elektr energiyasini qabul qilish, saqlash, qaytarish, quvvatlanish darajasi va mavjud quvvat boʻyicha operativ-dispetcherlik boshqaruvini tizim operatorining koʻrsatmalariga muvofiq amalga oshiradi;

oʻz ehtiyojlari uchun (taqsimlash tizimiga ulangan obyektlari bundan mustasno) hamda elektr energiyasini saqlash xizmatini koʻrsatish bitimida elektr energiyasini saqlash xizmatini koʻrsatishda sarflanishi lozim boʻlgan elektr energiyasi isteʼmolidan ortgan qismini markaziy xarid qiluvchidan tartibga solinadigan tarif asosida sotib oladi;

d) uzatish tizimi operatori:

markaziy xarid qiluvchiga, ikki tomonlama shartnomalar asosida savdo qiluvchi tomonlardan biriga elektr energiyasini uzatish xizmatini tartibga solinadigan tarif asosida koʻrsatadi;

xorijiy mamlakatlarning vakolatli kompaniyalariga tranzit xizmatini koʻrsatadi hamda xizmat xarajatlari uzatish tizimi operatorining mazkur kompaniyalarga uzatish xizmatini koʻrsatish uchun tarifi shakllanishida inobatga olinadi;

uzatish tizimida yuzaga keladigan texnologik sarfni qoplash uchun elektr energiyasini markaziy xarid qiluvchidan tartibga solinadigan tarif asosida sotib oladi;

uzatish tizimidagi qoʻshimcha xizmatlar, shu jumladan, chastota (aktiv quvvat) yoki kuchlanishni (reaktiv quvvatni) rostlash xizmatini qoʻshimcha xizmat koʻrsatuvchilardan (sinxron kompensator rejimida ishlovchi generatsiyalovchi modullar va qoʻshimcha xizmatlarni koʻrsatuvchi elektr stansiyalari hamda qoʻshni davlatlarning tegishli operatorlaridan) tartibga solinadigan tariflar va (yoki) oʻzaro kelishuvlar (bitimlar) asosida xarid qiladi hamda ushbu xizmatlarni sotib olish xarajatlari uzatish tizimi operatorining uzatish xizmatini koʻrsatish uchun tarifi shakllanishida inobatga olinadi.

Qoʻshimcha xizmatlar koʻrsatish boʻyicha bitimlar hajmlari va hisobot davri yakunida koʻrsatilgan qoʻshimcha xizmatlar boʻyicha tegishli dalolatnomalar tizim operatori tomonidan tasdiqlanadi.

Uzatish tizimi orqali uzatilgan elektr energiyasi hajmi uzatish tizimining kirish va chiqish nuqtalaridagi tijorat hisobga olish maʼlumotlari asosida elektr energiyasini hisobga olish tartibiga muvofiq aniqlanadi va uzatilgan elektr energiyasining hisobi uzatish tizimi operatori tomonidan yuritiladi.

Uzatish xizmatini koʻrsatish davomida yuzaga keladigan texnologik sarf hajmi uzatish tizimiga kirish va chiqish hajmlari oʻrtasidagi umumiy farq asosida, elektr energiyasini hisobga olish tartibi hamda texnologik sarfni hisoblash metodikasiga muvofiq aniqlanadi;

e) taqsimlash tizimi operatorlari taqsimlash tarmoqlaridagi yoʻqotishlarni qoplash uchun markaziy xarid qiluvchidan tartibga solinadigan tariflar asosida elektr energiyasini xarid qiladi;

j) tayinlangan taʼminotchi yakuniy isteʼmolchilarni elektr energiyasi bilan taʼminlash maqsadida markaziy xarid qiluvchidan tartibga solinadigan tariflar asosida elektr energiyasini xarid qiladi;

z) yirik isteʼmolchilar:

elektr energiyasini markaziy xarid qiluvchidan tartibga solinadigan tarif asosida sotib oladi;

mustaqil ishlab chiqaruvchilardan ikki tomonlama shartnomalar asosida elektr energiyasini oʻzaro kelishilgan shartlar asosida sotib oladi;

oʻz ehtiyojlarini qoplash uchun oʻrnatilgan qayta tiklanuvchi energiya manbalari orqali ishlab chiqarilgan elektr energiyasining yagona elektr energetikasi tizimiga uzatilgan hajmi tartibga solinadigan tarif asosida markaziy xarid qiluvchi tomonidan sotib olinadi.

Bunda yagona elektr energetikasi tizimidan olingan va oʻz ehtiyojidan orttirib tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi uchun elektron hisob-faktura va solishtirma dalolatnoma taqdim etish orqali yagona energetika tizimiga uzatilgan va uzatish tizimidan qabul qilingan elektr energiyasi hajmlari uchun tartibga solinadigan tarif asosida alohida hisob-kitoblar amalga oshiriladi.

8. Elektr energiyasining chakana bozorida:

a) tayinlangan taʼminotchi:

markaziy xarid qiluvchidan elektr energiyasini tartibga solinadigan tarif asosida sotib oladi;

mikro va kichik elektr stansiyalardan elektr energiyasini tartibga solinadigan tarif va (yoki) mikro va kichik gidroelektr stansiyalardan auksion orqali aniqlangan narxlar asosida sotib oladi;

barcha isteʼmolchilarga (yirik isteʼmolchilar bundan mustasno), elektr stansiyasi, saqlash tizimlarning taqsimlash tizimiga ulangan obyektlarga (oʻz ehtiyojini qoplash uchun) elektr energiyasini tartibga solinadigan tarif asosida sotadi;

taqsimlash tizimi operatorlari bilan taqsimlash xizmatini koʻrsatish boʻyicha shartnoma tuzadi va ushbu xizmat uchun tartibga solinadigan tariflarda haq toʻlaydi;

b) mikro va kichik elektr stansiyalar:

ishlab chiqarilgan elektr energiyasini tayinlangan taʼminotchiga tartibga solinadigan tarif va (yoki) mikro va kichik gidroelektr stansiyalardan auksion orqali aniqlangan narxlar asosida sotadi;

oʻz hududidagi (Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri kesimida) taqsimlash tizimi operatorining tarmoqlariga ulangan isteʼmolchilarga (maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno) ikki tomonlama shartnomalar asosida oʻzaro kelishilgan narxlarda elektr energiyasini sotishi mumkin;

v) taqsimlash tizimi operatorlari:

markaziy xarid qiluvchidan faoliyat yuritadigan hududdagi taqsimlash tizimining texnologik sarfi hajmida elektr energiyasini tartibga solinadigan tarif asosida sotib oladi;

tayinlangan taʼminotchiga, chakana bozordagi ikki tomonlama shartnomalar tomonlarining biriga hamda markaziy xarid qiluvchiga elektr energiyasini taqsimlash xizmatini tartibga solinadigan tarif asosida koʻrsatadi;

g) isteʼmolchilar (yirik isteʼmolchilar bundan mustasno):

tayinlangan taʼminotchidan elektr energiyasini sotib oladi;

oʻz ehtiyojlarini qoplash uchun oʻrnatilgan qayta tiklanuvchi energiya manbalari orqali ishlab chiqarilgan elektr energiyasining yagona elektr energetikasi tizimiga uzatilgan hajmini tartibga solinadigan tarif asosida tayinlangan taʼminotchiga sotadi.

9. Taqsimlash tizimi operatorining obyektlari va (yoki) uning ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushi xususiy sektorga ishonchli boshqaruvga berilishi mumkin.

Bunda taqsimlash xizmati uchun moliyaviy hisob-kitoblar taqsimlash xizmatini koʻrsatish shartnomalari shartlariga muvofiq amalga oshiriladi.

10. Ikki tomonlama shartnomalar ulgurji bozorda mustaqil ishlab chiqaruvchilar va yirik isteʼmolchilar oʻrtasida, chakana bozorida mikro va kichik elektr stansiyalar va isteʼmolchilar (maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno) oʻrtasida erkin (oʻzaro kelishilgan) shartlar asosida elektr energiyasining har soatlik tijorat hisob-kitobini amalga oshirish boʻyicha qonunchilik hujjatlariga muvofiq tomonlarning oʻzaro kelishgan muddatiga tuziladi.

Ikki tomonlama shartnomalar boʻyicha hajmlar har bir soat kesimida har yil uchun rejalashtiriladi va hisob-kitob qilinadi.

Ikki tomonlama shartnomalarning amal qilish muddati bir yildan oshmaydi.

Shartnoma shartlari tizim operatorining dispetcherlash, tarmoq operatorlarining tarmoqqa ulanish va tarmoqdan foydalanish talablariga zid boʻlishi mumkin emas.

11. Ikki tomonlama shartnomalar asosidagi xaridlar bosqichida ikki tomonlama shartnomalar orqali sotilmagan yoki xarid qilinmagan elektr energiyasi hajmlarini sotib olish va (yoki) sotish boʻyicha:

mustaqil ishlab chiqaruvchilar va yirik isteʼmolchilar markaziy xarid qiluvchi bilan;

mikro va kichik elektr stansiyalar hamda isteʼmolchilar (maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno) tayinlangan taʼminotchi bilan belgilangan tartibda tasdiqlangan tarif asosida shartnomalar tuzadi.

Bunda ikki tomonlama shartnomalar orqali sotilmagan yoki xarid qilinmagan elektr energiyasi hajmlari belgilangan tartibda tasdiqlangan tarif asosida tegishliligicha markaziy xarid qiluvchi yoki tayinlangan taʼminotchi tomonidan sotib olinadi.

12. Ikki tomonlama shartnomalar asosida elektr energiyasini sotib olish va (yoki) sotish erkin (oʻzaro kelishilgan shartlar) narxlar asosida amalga oshiriladi.

13. Mustaqil hamda mikro va kichik elektr stansiyalarga ega elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilar elektr energiyasini sotish boʻyicha turli ikki tomonlama shartnomalar, shu jumladan, oʻzining har bir elektr stansiyasi boʻyicha turli xarid qiluvchilar bilan elektr energiyasini sotish boʻyicha shartnomalar tuzish huquqiga ega.

Bunda ushbu shartnomalar asosida sotiladigan elektr energiyasining umumiy hajmi tegishli elektr stansiyasi tomonidan ishlab chiqariladigan elektr energiyasining haqiqiy hajmidan oshmaydi.

14. Yirik isteʼmolchi bir nechta mustaqil ishlab chiqaruvchilar, isteʼmolchilar (maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno) bir nechta kichik va mikro elektr stansiyalar bilan elektr energiyasini sotib olish boʻyicha ikki tomonlama shartnomalarni tuzish huquqiga ega.

Bunda yirik isteʼmolchining barcha ikki tomonlama shartnomalari boʻyicha umumiy elektr energiyasini sotib olish hajmi u tomondan isteʼmol qilinadigan elektr energiyasining umumiy hajmidan oshmaydi.

15. Ikki tomonlama shartnomalarda quyidagilar aks ettirilishi lozim:

taraflarning nomi, litsenziyasi, bozor ishtirokchisining roʻyxatdan oʻtgan identifikatsiya kodi, shartnoma raqami va tuzilgan sanasi;

shartnomaning amal qilish muddati;

elektr energiyasining hajmi, sotish narxi va (yoki) uni aniqlash formulasi, shartnoma qiymati;

elektr energiyasi uchun hisob-kitob shartlari, qoldiq hajm, rejadan ogʻish va dispetcherlik koʻrsatmasi natijasidagi oʻzgarishlarni hisobga olish tartibi;

shartnomani toʻxtatish va (yoki) bekor qilish shartlari, jumladan, tomonlarning shartnoma shartlarini bajarmaslikka olib kelgan sabablar;

tomonlarning shartnomani roʻyxatdan oʻtkazish va bozor operatoriga elektr energiyasini sotib olish va (yoki) sotish reja-grafiklarini taqdim etish majburiyatlari;

uzatish va taqsimlash, dispetcherlash xizmatlari hamda boshqa xizmatlar uchun toʻlovlarning taraflar oʻrtasida taqsimlanishi;

Ikki tomonlama shartnoma doirasida tomonlardan biriga taalluqli aybli harakat yoki harakatsizlik natijasida vujudga kelgan kamchiliklar oqibatida yetkazilgan zararni qoplash tartibi belgilanadi.

16. Bozor operatori ikki tomonlama shartnomani roʻyxatdan oʻtkazadi va bu haqida uzatish yoki taqsimlash tizimi operatorini hamda tizim operatorini xabardor qiladi.

Ikki tomonlama shartnoma roʻyxatga olingan vaqtdan boshlab kuchga kiradi.

17. Bozor operatori ikki tomonlama shartnomalar asosida elektr energiyasini har bir soat uchun sotib olish va (yoki) sotish reja-grafiklarini quyidagi shartlarga muvofiqligini tekshiradi:

ikki tomonlama shartnoma boʻyicha elektr energiyasining sotiladigan hajmi ushbu shartnoma boʻyicha isteʼmolchi tomonidan rejalashtirilgan elektr energiyasini sotib olish hajmiga muvofiqligini;

xarid qiluvchining ikki tomonlama shartnomasi boʻyicha sotib oladigan elektr energiyasining rejalashtirilgan hajmi uning rejalashtirilgan isteʼmolidan oshmasligini.

18. Mazkur Qoidalarning 17-bandidagi shartlar buzilgan taqdirda, elektr energiyasini yetkazib berish kunidan oldingi kunning soat 10:00 ga qadar bozor operatori ikki tomonlama shartnoma tomonlarini tuzatilgan maʼlumotlarni taqdim etish zarurligi toʻgʻrisida xabardor qiladi.

19. Mazkur Qoidalarning 17-bandidagi shartlar buzilganligi toʻgʻrisida bozor operatoridan bildirishnoma olgan ikki tomonlama shartnoma tomonlari zarur boʻlsa, shartnomaning ikkinchi tomoni bilan muzokaralar olib borishi va bozor operatoriga toʻgʻrilangan maʼlumotlarni elektr energiyasini yetkazib berish kunidan oldingi kunning soat 11:00 ga qadar taqdim etishi shart.

20. Agar ikki tomonlama shartnomaning tegishli tomoni mazkur Qoidalarning 19-bandida koʻrsatilgan muddatda toʻgʻrilangan maʼlumotlarni bozor operatoriga taqdim etmasa yoki taqdim etilgan maʼlumotlar mazkur Qoidalarning 17-bandidagi shartlarga javob bermasa, bozor operatori quyidagi tartibga asosan ketma-ketlikda ikki tomonlama shartnomalarning soatlik hajmlarini qayta muvofiqlashtiradi:

mazkur Qoidalar 17-bandining ikkinchi xatboshisidagi shartlar buzilgan taqdirda, ikki tomonlama shartnoma boʻyicha elektr energiyasini sotib olish va (yoki) sotishning rejalashtirilgan hajmi sifatida elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi tomonidan elektr energiyasini sotish va yirik isteʼmolchi tomonidan elektr energiyasini sotib olishning rejalashtirilgan hajmlaridan eng kichigi olinadi;

mazkur Qoidalar 17-bandining uchinchi xatboshisidagi shartlar buzilgan taqdirda, elektr stansiyasining har bir ikki tomonlama shartnoma boʻyicha elektr energiyasini sotish hajmi stansiyaning rejalashtirilgan yetkazib berish hajmining barcha shartnomalar boʻyicha sotish hajmlari yigʻindisiga nisbatan mutanosib ravishda kamaytiriladi;

mazkur Qoidalar 17-bandining toʻrtinchi xatboshisidagi shartlar buzilgan taqdirda, yirik isteʼmolchining har bir ikki tomonlama shartnoma boʻyicha elektr energiyasini xarid qilish hajmi yirik isteʼmolchining rejalashtirilgan isteʼmol hajmining barcha ikki tomonlama shartnomalar boʻyicha elektr energiyasi xarid hajmlari yigʻindisiga nisbati asosida mutanosib ravishda kamaytiriladi.

21. Mazkur Qoidalarning 17-bandiga muvofiq tuzilgan ikki tomonlama shartnomalar asosida elektr energiyasini sotib olish va (yoki) sotish hajmlarining reja-jadvallari va mazkur Qoidalarning 20-bandiga muvofiq bozor operatori tomonidan tuzatilgan jadvallar (ikki tomonlama shartnomalar asosida elektr energiyasini sotish va (yoki) sotib olishning maʼqullangan jadvallari bilan birgalikda) bozor operatori tomonidan ushbu shartnomalar taraflariga elektr energiyasini yetkazib berish kunidan oldingi kunning soat 12:00 ga qadar yetkaziladi.

22. Ikki tomonlama shartnoma tomonlari oʻrtasidagi moliyaviy hisob-kitoblar ikki tomonlama shartnoma shartlariga muvofiq amalga oshiriladi.

23. Bozor operatori elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi va yirik isteʼmolchi oʻrtasidagi maʼqullangan elektr energiyasi savdosining haqiqiy hajmini quyidagilarga asosan elektr energiyasini yetkazib berish davrining har bir soati uchun tekshiradi:

ishlab chiqaruvchining barcha ikki tomonlama shartnomalari asosida sotgan elektr energiyasining hajmi uning ishlab chiqargan elektr energiyasi hajmidan;

yirik isteʼmolchining barcha ikki tomonlama shartnomalari asosida sotib olgan elektr energiyasi hajmi uning haqiqiy isteʼmolidan oshmasligini.

24. Mazkur Qoidalarning 23-bandi shartlari buzilgan taqdirda, bozor operatori elektr energiyasi savdosining soatlik hajmlari boʻyicha yangilangan maʼlumotlarni taqdim etish toʻgʻrisida taraflarni elektr energiyasini yetkazib berish kunidan keyingi kunning soat 10:30ga qadar xabardor qiladi.

25. Bozor operatoridan mazkur Qoidalarning 23-bandi shartlari buzilganligi toʻgʻrisida xabardor qilingan ikki tomonlama shartnomaning masʼul tarafi oʻz kontragenti bilan muzokaralar olib borishi va bozor operatoriga elektr energiyasi savdosining soatlik hajmlari toʻgʻrisida yangilangan maʼlumotlarni elektr energiyasini yetkazib berishdan keyingi kunning soat 12:00ga qadar taqdim etadi.

26. Ikki tomonlama shartnomalar tomonlari mazkur Qoidalarning 25-bandida koʻrsatilgan muddatda yangilangan maʼlumotlarni bozor operatoriga taqdim qilmasa yoki taqdim etilgan maʼlumotlar mazkur Qoidalarning 23-bandi shartlariga javob bermasa, bozor operatori quyidagi qoidalarni ketma-ket qoʻllash orqali ikki tomonlama shartnomalarning soatlik hajmlarini belgilaydi:

mazkur Qoidalar 23-bandining ikkinchi xatboshisida keltirilgan shartlar buzilgan taqdirda, ishlab chiqaruvchi tomonidan har bir ikki tomonlama shartnoma asosida sotgan elektr energiyasining haqiqiy hajmi ushbu shartnomalar boʻyicha maʼqullangan hajmlar mutanosib ravishda ishlab chiqaruvchining haqiqiy ishlab chiqargan elektr energiyasi hajmini har bir ikki tomonlama shartnomalarida maʼqullangan hajmlar yigʻindisi nisbatini aniqlash orqali kamaytiriladi.

27. Mazkur Qoidalar 23-bandining uchinchi xatboshisida keltirilgan shartlar buzilgan taqdirda, yirik isteʼmolchi tomonidan har bir ikki tomonlama shartnoma asosida elektr energiyasini sotib olishning haqiqiy hajmi, har bir ikki tomonlama shartnoma boʻyicha maʼqullangan hajmni yirik isteʼmolchining amaldagi isteʼmol hajmini barcha shartnomalar boʻyicha umumiy xarid hajmlari yigʻindisiga nisbatiga koʻpaytirish orqali aniqlanadi.

28. Markaziy xarid qiluvchi tomonidan sotib olinadigan hajm — ikki tomonlama shartnomalar asosida sotilmagan va (yoki) xarid qilinmagan elektr energiyasining hajmi, yaʼni elektr stansiyasining umumiy ishlab chiqargan elektr energiyasi hajmi bilan uning barcha ikki tomonlama shartnomalari boʻyicha sotilgan haqiqiy hajm orasidagi farqdir.

29. Bozor operatori elektr energiyasini yetkazib berish kunidan keyingi kun soat 13:00ga qadar ikki tomonlama shartnomalar asosida ikki tomonlama shartnomalari boʻyicha elektr energiyasini sotib olish va (yoki) sotishning haqiqiy jadvallarini shakllantiradi va nusxasini mustaqil ishlab chiqaruvchi (oʻzi ishtirok etgan ikki tomonlama shartnomalar uchun) va yirik isteʼmolchiga taqdim etadi.

30. Tayinlangan taʼminotchi mikro va kichik elektr stansiyalardan sotib olgan elektr energiyasining haqiqiy hajmi mikro va kichik elektr stansiya tomonidan tizimga uzatilgan elektr energiyasining haqiqiy hajmi va har bir ikki tomonlama shartnomalar asosida sotgan elektr energiyasi hajmlari yigʻindisi orasidagi farqni aniqlash orqali hisoblanadi.

31. Ikki tomonlama shartnomaning amal qilishi:

a) quyidagi hollarda toʻxtatiladi:

tomonlardan birining faoliyati toʻxtatilganda;

litsenziat litsenziyasi toʻxtatilganda;

sud qaroriga muvofiq;

har ikki tomon yozma murojaat qilganda.

b) quyidagi hollarda bekor qilinadi:

tomonlardan birining faoliyati yakunlanganda;

sud qaroriga muvofiq;

litsenziya uchun belgilangan muddatda davlat boji yoki litsenziya toʻlovlari amalga oshirilmaganida;

litsenziat litsenziyasi bekor qilinganda;

har ikki tomon yozma murojaat qilganda.

32. Ikki tomonlama shartnomaning amal qilishini toʻxtatib turish yoki bekor qilish shartnoma tomonlarining sotib olingan elektr energiyasi uchun haqni toʻliq toʻlash majburiyatidan ozod qilmaydi.

33. Ishlab chiqarish va elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlari elektr energiyasi savdosi boshlanishidan kamida uch ish kuni oldin bozor operatoriga dispetcherlash modullari kesimida quyidagi maʼlumotlarni taqdim etadi:

stansiya nomi, blok raqami (blokli elektr stansiyalar uchun);

oʻrnatilgan quvvati;

elektr energiyasini uzatish koeffitsiyenti;

elektr energiyasini tizimga uzatishda minimal va maksimal quvvatlar;

yuklamani oshirish va kamaytirishning reglament boʻyicha tezligi;

minimal texnik yuklama (issiqlik elektr stansiyalari va issiqlik elektr markazlari uchun);

asosiy va zaxira yoqilgʻi turi (issiqlik elektr stansiyalari va issiqlik elektr markazlari uchun);

turli issiqlik holatlarida dispetcherlash modulini ishga tushirishning reglament boʻyicha davomiyligi (issiqlik elektr stansiyalari va issiqlik elektr markazlari uchun);

uskuna va jihozlarning (mavjud boʻlsa) tasdiqlangan energetik jihatlari (issiqlik elektr stansiyalari va issiqlik elektr markazlari uchun);

energiya sigʻimi (elektr energiyasini saqlash tizimlari uchun);

elektr energiyasini isteʼmol qilishda minimal va maksimal quvvatlar (elektr energiyasini saqlash tizimlari uchun);

elektr energiyasini tarmoqqa qaytarish koeffitsiyenti (elektr energiyasini saqlash tizimlari uchun).

Bozor operatori ushbu maʼlumotlarni tegishliligi boʻyicha tizim operatori va uzatish tizimi operatori bilan kelishadi.

Elektr energiyasini ishlab chiqarish faoliyatini yurituvchi bozor ishtirokchilari mazkur maʼlumotlar oʻzgargan holda yangilangan maʼlumotlarni zudlik bilan bozor operatoriga taqdim qiladi.

34. Bozor ishtirokchilari har oy boshlanishidan kamida uch ish kunidan oldin bozor operatoriga quyidagi oylik rejaviy maʼlumotlarni taqdim etishlari shart:

a) barcha elektr stansiyalari va issiqlik elektr markazlari:

elektr energiyasini ishlab chiqarish boʻyicha oylik rejaviy hajm;

elektr energiyasini shinalardan tizimga uzatish boʻyicha oylik rejaviy hajm;

xarid qiluvchilar kesimida ikki tomonlama shartnomalar asosida elektr energiyasini sotishning oylik rejaviy hajmi (shartnomalar asosida elektr energiyasini sotish huquqiga ega subyektlarga taalluqli);

oy boshi uchun rejalashtirilgan va oy yakuni uchun asosiy va zaxira yoqilgʻilar toʻgʻrisida maʼlumot (issiqlik elektr stansiyalari va issiqlik elektr markazlari uchun);

oy boshi va yakuni uchun suv omborlarining rejaviy suv hajmi (suv omborlari mavjud boʻlgan gidroelektr stansiyalar uchun);

b) elektr energiyasini saqlash tizimlari:

elektr energiyasini tizimga uzatish boʻyicha oylik rejaviy hajm;

elektr energiyasini isteʼmol qilish boʻyicha oylik rejaviy hajm.

v) tayinlangan taʼminotchi — isteʼmolchilar tomonidan (yirik isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasi isteʼmolining oylik rejaviy hajmi;

g) taqsimlash tizimlari operatorlari:

taqsimlash tizimidagi yoʻqotishlarning oylik rejaviy hajmi;

taqsimlash tizimidagi yoʻqotishlarning normativi;

d) yirik isteʼmolchilar:

elektr energiyasi isteʼmolining oylik rejaviy hajmi;

ikki tomonlama shartnomalar asosida taʼminotchilar kesimida elektr energiyasi xaridining oylik rejaviy hajmi.

Bozor operatori ushbu maʼlumotlarni tegishliligi boʻyicha tizim operatori va uzatish tizimi operatori bilan kelishadi.

35. Bozor ishtirokchilari bozor operatoriga elektr energiyasini yetkazib berish kunidan bir kun oldingi kun soat 10:00 ga qadar elektr energiyasini yetkazib berish kuni uchun quyidagi kunlik soatbay maʼlumotlarni taqdim etadi:

a) barcha elektr stansiyalar va issiqlik elektr markazlari, dispetcherlash modullari kesimida:

shinadan tizimga uzatiladigan elektr energiyasi boʻyicha reja-grafik;

mavjud quvvat boʻyicha reja-grafik;

xarid qiluvchilar kesimida ikki tomonlama shartnomalar asosida elektr energiyasini sotish reja-grafigi (ikki tomonlama shartnomalar asosida elektr energiyasini sotish huquqiga ega subyektlarga taalluqli);

b) elektr energiyasi saqlash tizimlari:

tizimga uzatiladigan elektr energiyasi boʻyicha reja-grafik;

mavjud quvvatni tizimga uzatish reja-grafigi;

isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi boʻyicha reja-grafik;

isteʼmol qilinadigan mavjud quvvatning reja-grafigi;

elektr energiyasini saqlash tizimlarining quvvatlanganlik holati boʻyicha reja-grafik.

v) tayinlangan taʼminotchi isteʼmolchilar tomonidan (yirik isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasi isteʼmolining reja-grafigini;

g) yirik isteʼmolchilar:

elektr energiyasini isteʼmol qilish rejasi;

ikki tomonlama shartnomalar asosida taʼminotchilar kesimida elektr energiyasini sotib olishning reja-grafigi.

Bozor operatori ushbu maʼlumotlarni tegishliligi boʻyicha tizim operatori va uzatish tizimi operatori bilan kelishadi.

36. Mazkur Qoidalarning 33 — 35-bandlariga muvofiq bozor ishtirokchilarining bozor operatoriga taqdim etgan barcha maʼlumotlari yagona elektr energetikasi tizimi rejimini rejalashtirish va boshqarish uchun bozor operatori tomonidan tizim operatoriga kechiktirmasdan yuboriladi.

37. Bozor ishtirokchilari bozor operatoriga elektr energiyasini yetkazib berish kunidan keyingi kun soat 10:00ga qadar elektr energiyasini yetkazib berish kuni uchun quyidagi haqiqiy soatbay maʼlumotlarni taqdim etadi:

a) barcha elektr stansiyalar va issiqlik elektr markazlari, dispetcherlash modullari kesimida:

uzatilgan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy grafik;

uzatish tizimiga uzatilgan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy grafik;

b) elektr energiyasini saqlash tizimlari:

uzatilgan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy grafik;

uzatish tizimiga uzatilgan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy grafik;

isteʼmol qilingan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy grafik;

uzatish tizimidan isteʼmol qilingan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy grafik;

v) uzatish tizimi operatori:

uzatish tizimiga yetkazib berilgan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy grafik;

elektr energiyasini eksport qilish boʻyicha haqiqiy grafik;

elektr energiyasini import qilish boʻyicha haqiqiy grafik;

qoʻshni davlatlar bilan oʻzaro elektr energiyasining texnik oqimi boʻyicha haqiqiy grafik;

g) taqsimlash tizimlari operatorlari:

taqsimlash tizimiga yetkazib berilgan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy grafik;

uzatish tizimidan taqsimlash tizimiga kelib tushgan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy grafik;

d) yirik isteʼmolchilar isteʼmol qilingan elektr energiyasi hajmi boʻyicha, jumladan, har ikki tomonlama shartnomalar kesimida haqiqiy grafik;

38. Bozor ishtirokchilari bozor operatoriga hisobot davridan keyingi oyning yettinchi sanasigacha quyidagi haqiqiy oylik hisobotlarni taqdim etadi:

a) barcha elektr stansiyalari va issiqlik elektr markazlari dispetcherlash moduli kesimida:

ishlab chiqarilgan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy maʼlumotlar;

tegishli tizim operatorlari bilan kelishilgan tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy maʼlumotlar;

tegishli tizim operatorlari bilan kelishilgan oʻz isteʼmolini qoplash uchun bir oy davomida sotib olingan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy maʼlumotlar;

b) elektr energiyasini saqlash tizimlari tegishli tizim operatorlari bilan kelishilgan:

tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy maʼlumotlar;

isteʼmol qilingan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy maʼlumotlar;

qabul qilingan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy maʼlumotlar;

v) tayinlangan taʼminotchi oʻz isteʼmolchilari (yirik isteʼmolchilardan tashqari) tomonidan isteʼmol qilingan elektr energiyasi boʻyicha tegishli tizim operatorlari bilan kelishilgan haqiqiy maʼlumotlar;

g) uzatish tizimi operatori:

uzatish tizimiga yetkazib berilgan va undan uzatilgan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy maʼlumotlar;

eksport qilingan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy maʼlumotlar;

import qilingan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy maʼlumotlar;

qoʻshni davlatlar bilan oʻzaro elektr energiyasining texnik oqimi boʻyicha haqiqiy grafik hamda koʻrsatilgan qoʻshimcha xizmatlar hajmlari;

qoʻshni davlatlar bilan tuzilgan shartnomalar orqali tranzit xizmati koʻrsatilgan elektr energiyasi hajmi;

uzatish tizimida yoʻqotilgan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy maʼlumotlar.

Elektr energiyasini eksport, import qilish, davlatlararo texnik oqimlar va tranzit oqimlar tizim operatori hamda “Energiya” KDM bilan kelishilgan holda taqdim etilishi lozim;

d) taqsimlash tizimlari operatorlari:

taqsimlash tizimiga yetkazib berilgan hamda taqsimlangan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy maʼlumotlar;

uzatish tizimidan hamda taqsimlash tizimiga ulangan ishlab chiqaruvchilardan, jumladan, isteʼmolchilar tomonidan taqsimlash tizimiga yetkazib berilgan elektr energiyasi boʻyicha haqiqiy maʼlumotlar;

taqsimlash tizimidagi elektr energiyasi yoʻqotishlari boʻyicha haqiqiy maʼlumotlar;

qoʻshni davlatlar bilan oʻzaro amalga oshirilgan texnik oqimlarning haqiqiy hajmi;

agar mavjud boʻlsa, taqsimlash tizimidan boshqa tizimlarga uzatilgan elektr energiyasi boʻyicha maʼlumotlar;

e) yirik isteʼmolchilar ikki tomonlama shartnomalar asosida elektr energiyasi isteʼmoli boʻyicha haqiqiy maʼlumotlar.

39. Mazkur Qoidalarning 38-bandida sanab oʻtilgan va taqdim etiladigan haqiqiy maʼlumotlar bozor ishtirokchilarining roʻyxatdan oʻtkazilgan tijorat hisobga olish nuqtalari va tizimlarining hisobiga olingan soatbay tijorat maʼlumotlariga hamda elektr energiyasini hisobga olish uskunasi koʻrsatkichining tegishli metodikalari asosida tuzilgan taqqoslash dalolatnomalariga asosan shakllanadi. Bunda ushbu ishtirokchi mazkur maʼlumotlarni oʻziga bogʻliqligi boʻlgan boshqa ishtirokchilar bilan meʼyoriy-texnik hujjatlarga asosan kelishadi.

40. Elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilar va elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlari tomonidan elektr energiyasi va mavjud quvvatlarni ishlab chiqarish va isteʼmol qilish boʻyicha yakuniy jadvallarda belgilangan ish rejimlarini bajarishi shart.

Elektr energiyasi bozorining barcha ishtirokchilari tizim operatorining tezkor-dispetcherlik koʻrsatmalarini soʻzsiz bajarishi shart.

Tizim operatori mavjud vaziyatdan kelib chiqib, bir kun oldin tasdiqlangan rejimlarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish huquqiga ega. Tizim operatori tegishli tomonlarni oʻzgartirishlar kiritilganligi yuzasidan operativ xabar berishi orqali xabardor etadi.

Hisobot davri yakuni bilan tizim operatori oʻzi qabul qilgan qarorlari sababli ikki tomonlama shartnomalar asosida hajmlar oʻzgarganligi hamda asosli sabablarni koʻrsatgan holda bozor operatoriga hisobot taqdim etadi.

41. Tizim operatori har kuni soat 14:00ga qadar elektr energiyasini yetkazib berish kuni uchun quyidagilarni oʻz ichiga oluvchi yagona elektr energetikasi tizimining yalpi elektr energiyasi isteʼmoli boʻyicha reja jadvalni shakllantiradi:

oldingi davrlar uchun yagona elektr energetikasi tizimining yalpi elektr energiyasi isteʼmoli toʻgʻrisidagi maʼlumot;

elektr energiyasini ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansi boʻyicha prognoz koʻrsatkichlar;

elektr stansiyalar, elektr energiyasini saqlash tizimlari, uzatish tizimida rejalashtirilgan va avariyaviy taʼmirlash ishlari toʻgʻrisida maʼlumotlar;

elektr energiyasini saqlash tizimlarining elektr energiyasini saqlash imkoniyati koʻrsatkichlari;

uzatish va taqsimlash tizimlari operatorlarining quvvat oʻtkazuvchanligi boʻyicha koʻrsatkichlari;

elektr energiyasini yetkazib berish kuni uchun ob-havo toʻgʻrisida prognoz maʼlumotlar;

barcha davrlar uchun ob-havo toʻgʻrisida maʼlumotlar;

tayinlangan taʼminotchi tomonidan elektr energiyasi isteʼmolining reja-jadvali;

bozor operatori tomonidan taqdim etilgan elektr energiyasi isteʼmoliga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan boshqa maʼlumotlar.

42. Qayta tiklanuvchi energiya manbalari — quyosh va shamol elektr stansiyalari, elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlari, yirik isteʼmolchilar elektr energiyasini yetkazib berish kuni boʻyicha quvvat prognozi maʼlumotlarini quyidagi tartibda tizim operatoriga taqdim etadi:

bir kun oldin soat 10:00gacha keyingi kunning prognozini;

yetkazib berish kunida — keyingi 4 soatli, 1 soatli, 15 daqiqali prognozni.

Ushbu maʼlumotlar “EHNAT” axborot tizimi yoki avtomatlashtirilgan maʼlumot almashish kanallari (SCADA/API) orqali belgilangan format va kesimda taqdim etiladi.

43. Taqdim etilgan prognoz bilan amaldagi ishlab chiqarish yoki isteʼmol koʻrsatkichlari oʻrtasidagi farq belgilangan meʼyordan oshib ketgan taqdirda, tizim operatori tezkor dispetcherlik tartibida generatsiya yoki isteʼmol quvvatini cheklaydi.

44. Elektr stansiyalari, saqlash tizimlari va yirik isteʼmolchilar, shu jumladan, QTEM obyektlari, avariya yoki uskunalar holatining oʻzgarishi aniqlangan paytdan eʼtiboran 5 daqiqa ichida tizim operatoriga yangilangan mavjud quvvat maʼlumotlarini taqdim etishi shart.

45. Tizim operatori quyidagi formulaga asosan yagona elektr energetikasi tizimining elektr energiyasiga boʻlgan talabini qoplash boʻyicha elektr energiyasi yetkazib beriladigan kun uchun elektr energiyasini soatbay ishlab chiqarish prognoz grafigini shakllantiradi:

bunda:

_Pisteʼmol — elektr energiyasi isteʼmolining rejalashtirilgan hajmi;

_Peks — elektr energiyasi eksportining rejalashtirilgan hajmi;

_Pimp — elektr energiyasi importining rejalashtirilgan hajmi.

46. Mavjud quvvat grafiklari va elektr energiyasini yetkazib berish va isteʼmol qilish grafiklari tizim operatori tomonidan bozor operatori bilan oʻzaro kelishilgan holda, har kuni quyidagi maʼlumotlarga hamda minimal xarajatlar prinsipi asosida tuziladi:

yagona elektr energetikasi tizimi talabini qoplash boʻyicha elektr energiyasini ishlab chiqarish prognoz grafigi;

dispetcherlash modullarining mavjud quvvatlari grafiklari;

dispetcherlash modullarining talab etiladigan texnik maʼlumotlari va kunlik reja koʻrsatkichlari;

yagona elektr energetikasi tizimining turgʻunligini taʼminlash shartlari;

elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilar va elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlarining narx va (yoki) tariflari hamda boshqa iqtisodiy maʼlumotlari.

47. Tizim operatori elektr stansiyasi va elektr energiyasini saqlash tizimlarining elektr energiyasini yetkazib berish davrida ular tomonidan foydalaniladigan mavjud quvvat grafiklari va elektr energiyasini yetkazib berish va (yoki) isteʼmol qilish grafiklarini tuzishda muhimlik darajasining ketma-ketligini inobatga olgan holda quyidagi omillarga rioya qiladi:

magistral hamda taqsimlash elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari talablari, shuningdek, talab etiladigan zaxira darajasini taʼminlash talabi;

gidroelektr stansiyalarning suv omborlari va derivatsion kanallardagi suv darajasi uchun belgilangan cheklovlar;

elektr energiyasini sotib olish toʻgʻrisidagi bitimni imzolagan elektr stansiyalarining ushbu bitimdagi shartlarga muvofiq elektr energiyasini ishlab chiqarish jadvali;

ikki tomonlama shartnomalar doirasida maʼqullangan elektr energiyasini sotib olish va (yoki) sotish jadvallari;

bozor operatori bilan oʻzaro kelishilgan holda, elektr energiyasining iqtisodiy jihatdan maqbul narxlar asosida.

48. Tizim operatori yagona elektr energetikasi tizimini uzluksiz va markazlashgan shaklda Magistral elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalariga, Taqsimlash elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalariga, dispetcherlik boshqaruviga oid yoʻriqnomalarga, ushbu Qoidalarga rioya qilgan holda amalga oshirishga javobgar hisoblanadi.

Bunda tizimning barqaror va ishonchli ishlashini taʼminlash ustuvor vazifa hisoblanadi.

49. Bozor ishtirokchilari ular tomonidan qabul qilingan grafiklarni va tizim operatori dispetcherlarining tezkor koʻrsatmalarini bajarishi shart.

50. Elektr stansiyasi yoki elektr energiyasini saqlash tizimi uskunalari tarkibida, shu jumladan, yordamchi uskunalarda, ularning mavjud quvvatiga taʼsir qiluvchi oʻzgarishlar boʻlganda, elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi yoki elektr energiyasini saqlash tizimi operatori tizim operatori zudlik bilan yuqoridagi oʻzgarishlar asosida yangilangan mavjud quvvat grafigini taqdim etishi shart. Ushbu maʼlumotlar dispetcherlik jurnaliga kiritiladi.

51. Tizim operatori quyidagilarni inobatga olgan holda elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilar va elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlariga dispetcherlash modullari kesimida elektr energiyasini uzatish va (yoki) isteʼmol qilish boʻyicha maʼqullangan grafiklarni oʻzgartirish yuzasidan tezkor dispetcherlik koʻrsatmalarini berish huquqiga ega:

yagona elektr energetika tizimining elektr energiyasi yalpi isteʼmoli va ishlab chiqarishning reja-grafiklaridan chetlashishi;

uzatish va taqsimlash tizimlari sxemalari topologiyasining amaldagi yoki kutilayotgan oʻzgarishi;

elektr stansiya va elektr energiyasini saqlash tizimining mavjud quvvati grafiklari yangilanishi.

52. Tizim operatori dispetcherining koʻrsatmalaridan kelib chiqib, davlat ishtirokidagi elektr stansiyasi va elektr energiyasini saqlash tizimining mavjud quvvatlari hamda elektr energiyasini uzatish va (yoki) isteʼmol qilish boʻyicha yakuniy grafiklari shakllantiriladi hamda ushbu grafiklar tezkorlik bilan davlat ishtirokidagi elektr stansiyalari va elektr energiyasini saqlash tizimi operatoriga ijro uchun taqdim etiladi. Tizim operatori dispetcherining koʻrsatmasi va elektr energiyasini tizimga uzatish va (yoki) isteʼmol qilish hamda mavjud quvvat boʻyicha yakuniy grafik dispetcherlik jurnaliga kiritiladi.

53. Chastota va aktiv quvvatni rostlashning avtomatlashtirilgan tizimiga ulangan dispetcherlash modullarining elektr energiyasini uzatish va (yoki) isteʼmol qilish boʻyicha yakuniy grafiklari ushbu avtomatlashtirilgan tizimining koʻrsatkichlarini inobatga olgan holda shakllantiriladi.

54. Markaziy xarid qiluvchi:

a) elektr energiyasi kafolatlangan tarzda uzoq muddatli sotib olinishi koʻzda tutilgan elektr energiyasini sotib olish toʻgʻrisidagi bitimlar doirasida tizim operatoridan dispetcherlik boshqaruvi xizmatini tartibga solinadigan tarif asosida sotib oladi;

b) davlat elektr stansiyalaridan tartibga solinadigan tarif asosida elektr energiyasini sotib oladi;

v) mustaqil ishlab chiqaruvchilardan (ikki tomonlama shartnoma hajmlaridan ortgan qismini) kafolatlanmagan holda tartibga solinadigan tarif asosida elektr energiyasini sotib oladi;

g) elektr energiyasini sotib olish toʻgʻrisidagi bitimni imzolagan elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilardan bitimda belgilangan shartlar asosida elektr energiyasi (mavjud quvvat) va xizmatlarni sotib oladi.

Bunda markaziy xarid qiluvchi elektr stansiyalardan sotib olgan elektr energiyasi (quvvat) va xizmatlar uchun toʻlovlar har bir elektr stansiyasi kesimida (mikro va kichik elektr stansiyalardan tashqari) elektr energiyasini yetkazib berish davrining har bir soati uchun quyidagilarga asosan hisoblanadi:

elektr stansiyasining tizimga uzatgan elektr energiyasi va mavjud quvvati hamda koʻrsatilgan xizmatlarning yakuniy jadvallariga;

elektr stansiyasi tomonidan tizimga uzatilgan elektr energiyasining haqiqiy jadvaliga;

elektr stansiyasining har bir ikki tomonlama shartnomalaridagi elektr energiyasini sotib olish va (yoki) sotish boʻyicha haqiqiy grafiklarga;

bitimda belgilangan boshqa shartlarga;

d) elektr stansiyalariga oʻz ehtiyojlarini qoplash uchun (taqsimlash tizimiga ulangan obyektlari bundan mustasno) elektr energiyasini saqlash tizimlari operatorlariga (elektr energiyasini saqlash xizmatini koʻrsatishda sarflanishi lozim boʻlgan elektr energiyasidan ortgan qismini qoplash uchun) tartibga solinadigan tarif asosida sotadi;

e) uzatish va taqsimlash tizimlaridagi texnologik sarfni qoplash uchun zarur elektr energiyasini tegishli tarmoq operatorlariga tartibga solinadigan tarif asosida sotadi;

j) yirik isteʼmolchilarga tartibga solinadigan tarif asosida elektr energiyasini sotadi.

Bunda yirik isteʼmolchining markaziy xarid qiluvchidan sotib olgan elektr energiyasi uchun toʻlovlari yirik isteʼmolchi markaziy xarid qiluvchidan sotib olgan elektr energiyasining haqiqiy hajmi boʻyicha jadvalga asosan markaziy xarid qiluvchi tomonidan elektr energiyasini yetkazib berishning har bir davri uchun hisob-kitob qilinadi.

Yirik isteʼmolchilar oʻz ehtiyojlarini qoplash uchun oʻrnatilgan qayta tiklanuvchi energiya manbalari orqali ishlab chiqarilgan elektr energiyasining yagona energetika tizimiga uzatilgan hajmi tartibga solinadigan tarif asosida markaziy xarid qiluvchi tomonidan sotib olinadi;

z) tayinlangan taʼminotchiga elektr energiyasini tartibga solinadigan tarif asosida sotadi.

Bunda markaziy xarid qiluvchi tayinlangan taʼminotchi tomonidan sotib olingan elektr energiyasi uchun hisob-kitoblar elektr energiyasini yetkazib berishning har bir davri uchun amalga oshiriladi;

i) elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlaridan elektr energiyasini saqlash xizmatini sotib oladi;

k) xorijiy mamlakatlarning vakolatli kompaniyalari bilan tuzilgan shartnomalar asosida eksport va import operatsiyalarini amalga oshiradi. Bunda markaziy xarid qiluvchi:

eksport va import shartnomalarining shartlarini Energetika vazirligi, Regulator, tizim operatori va uzatish tizimi operatori bilan kelishadi;

tizim operatori va uzatish tizimi operatori bilan birga elektr energiyasining eksport va import grafiklarini tezkor tarzda muvofiqlashtirib boradi.

55. Markaziy xarid qiluvchi kontragentlari (bozor ishtirokchilari) tomonidan sotib olingan va (yoki) sotilgan elektr energiyasi hamda koʻrsatilgan elektr energiyasini uzatish xizmati boʻyicha sotib olingan va sotilgan elektr energiyasi va koʻrsatilgan xizmatlar hajmini tasdiqlash dalolatnomalari va hisobvaraq-fakturalari markaziy xarid qiluvchi tomonidan shakllantiriladi va hisobot davridan keyingi oyning oʻninchi sanasiga qadar bozor ishtirokchilariga yuboriladi.

56. Tasdiqlash dalolatnomalari olingan kundan boshlab uch ish kuni ichida bozor ishtirokchilari tomonidan imzolanadi va markaziy xarid qiluvchiga yuboriladi.

57. Hisobot davridan keyingi oyning oʻn beshinchi sanasiga qadar bozor ishtirokchilari markaziy xarid qiluvchidan qabul qilib olgan hisobvaraq-fakturalarni imzolaydi va hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun hisobvaraq-fakturalarni yuboradi.

58. Markaziy xarid qiluvchi oʻzi imzolagan hisobvaraq-fakturalarni uzatish tizimi operatori va taqsimlash tizimi operatorlariga (uzatish va taqsimlash tizimlaridagi yoʻqotishlarni qoplash uchun) va oʻz ehtiyojlari uchun elektr energiyasini sotib olgan elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilarga va elektr energiyasini saqlash tizimlari operatorlariga hisobot davridan keyingi oyning oʻninchi sanasiga qadar yuboradi.

59. Markaziy xarid qiluvchi va bozor ishtirokchilari oʻrtasidagi moliyaviy hisob-kitoblar (ikki tomonlama shartnomalar asosida hisob-kitoblar bundan mustasno) markaziy xarid qiluvchi bilan elektr energiyasini sotib olish va (yoki) sotish shartnomalari shartlari va quyidagilarga asosan amalga oshiriladi:

markaziy xarid qiluvchidan sotib olingan elektr energiyasi uchun operativ (oraliq) moliyaviy hisob-kitoblar markaziy xarid qiluvchining barcha kontragentlari tomonidan amalga oshiriladi — elektr energiyasini sotib oluvchilar toʻlovni oy boshidan boshlab shakllangan operativ hisob-kitob maʼlumotlari asosida oʻsib boruvchi tarzda toʻlaydi;

markaziy xarid qiluvchi elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilardan, elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlaridan sotib olgan elektr energiyasi va (yoki) quvvatni, shuningdek, uzatish tizimi operatoridan sotib olgan elektr energiyasini uzatish xizmati uchun operativ (oraliq) hisob-kitoblarni markaziy xarid qiluvchi tomonidan oy boshidan boshlab shakllangan operativ hisob-kitob maʼlumotlari asosida oʻsib boruvchi tarzda amalga oshiradi;

markaziy xarid qiluvchidan sotib olingan elektr energiyasi uchun yakuniy moliyaviy hisob-kitoblar elektr energiyasini sotib oluvchilar tomonidan hisobot davridan keyingi oyning oxirgi sanasiga qadar amalga oshiriladi;

markaziy xarid qiluvchi elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilardan, elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlaridan sotib olgan elektr energiyasi va (yoki) quvvat hamda uzatish tizimi operatoridan sotib olgan elektr energiyasini uzatish xizmati uchun yakuniy hisob-kitoblar hisobot davridan keyingi oyning oxirgi sanasiga qadar amalga oshiriladi;

operativ va yakuniy moliyaviy hisob-kitoblarni amalga oshirish doirasida toʻlangan toʻlovlar miqdori ushbu hisobot davrida avvalgi amalga oshirilgan toʻlovlarni inobatga olgan holda aniqlanadi.

60. Markaziy xarid qiluvchi tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlarni tasdiqlash va (yoki) ularga aniqlik kiritish bozor ishtirokchilari tomonidan maʼlumotlar olingan kundan boshlab uch ish kuni ichida amalga oshiriladi.

61. Markaziy xarid qiluvchi elektr energiyasini sotib olish va sotishda biror yuridik yoki jismoniy shaxsga asossiz imtiyoz, preferensiya yoki kamsituvchi shartlarni berishi mumkin emas.

62. Bozor operatori:

bozor ishtirokchilaridan olingan va Elektr energiyasi bozori faoliyatining kamida besh yili davomida shakllantirilgan maʼlumotlar bazasini saqlaydi;

maʼlumotlar bazasi va axborot tizimlari, ularga ruxsatsiz kirish, ulardagi maʼlumotlarni oʻzgarishi yoki oʻchishidan himoya qiladi;

bozor ishtirokchilarining mazkur Qoidalarga, tegishli koʻrsatmalarga va talablarga rioya qilishini tahlil qiladi;

bozori ishtirokchilari mazkur Qoidalarda nazarda tutilgan tartibda maʼlumot bilan taʼminlanishini nazorat qiladi.

63. Bozor operatori oʻzining rasmiy veb-saytida quyidagilarni eʼlon qilib boradi:

bozor ishtirokchilarining roʻyxatini;

oʻtgan hisobot davrlari uchun Elektr energiyasi bozorida elektr energiyasini sotib olish va (yoki) sotishning haqiqiy hajmlarini;

Elektr energiyasi bozori faoliyati yuzasidan hisobotlarni.

64. Uzatish tizimi operatori va tizim operatori:

bozor operatori va bozor ishtirokchilaridan olingan hamda Elektr energiyasi bozori faoliyatining kamida besh yili davomida shakllantirilgan barcha maʼlumotlarni saqlaydi;

maʼlumotlar bazasi va boshqa axborot tizimlariga ruxsatsiz kirish, undagi maʼlumotlarni oʻzgarishi yoki oʻchishidan himoya qiladi;

markaziy xarid qiluvchi va bozor ishtirokchilariga mazkur Qoidalarda nazarda tutilgan hajmlar va muddatlarda maʼlumot beradi.

65. Bozor operatori, uzatish tizimi operatori va tizim operatori Regulatorga bozor ishtirokchilarining mazkur Qoidalarga hamda boshqa qonunchilik hujjatlari talablariga rioya qilishi toʻgʻrisida hisobotlar va boshqa maʼlumotlarni Regulator tomonidan belgilangan muddatlarda taqdim etadi.

66. Elektr energiyasining ulgurji bozori faoliyatini monitoringi Regulator tomonidan bozor operatori, uzatish tizimi operatori va bozorning boshqa ishtirokchilari tomonidan taqdim etiladigan hisobotlar, hujjatlar va maʼlumotlarga asosan yuritiladi.

67. Elektr energiyasining ulgurji bozori monitoringini yuritishning vazifalari:

elektr energiyasining ulgurji bozori faoliyati boʻyicha maʼlumotlarni yigʻish, tahlil qilish va baholash tartibini yoʻlga qoʻyish;

bozor ishtirokchilari tomonidan Qonunda, mazkur Qoidalarda va bozorni tartibga soluvchi boshqa hujjatlarda belgilangan talablar buzilgan holatlarni aniqlash;

bozor ishtirokchilarining faoliyatidagi hamda bozor faoliyatidagi muammolarni aniqlash;

monitoring maqsadlariga erishishda Regulator tomonidan tegishli choralar koʻrish uchun taqdim etish.

68. Bozor ishtirokchilarining roʻyxati bozor operatorining rasmiy veb-saytida Regulator tomonidan belgilangan tartibda eʼlon qilinadi.

69. Bozorning barcha ishtirokchilari, tizim operatori va boshqa tomonlar Elektr energiyasi bozori faoliyatini takomillashtirish hamda mazkur Qoidalarga oʻzgartirishlar kiritish boʻyicha asoslangan takliflarni Regulatorga kiritishi mumkin.

70. Regulator:

bozor ishtirokchilaridan mazkur Qoidalarga oʻzgartirish kiritish boʻyicha asosli takliflarni qabul qiladi va qayta ishlaydi;

zaruratga qarab, mazkur Qoidalarga oʻzgartirishlar kiritish boʻyicha takliflar tayyorlaydi va belgilangan tartibda Vazirlar Mahkamasiga kiritadi.

Bunda takliflarning asoslantirilmaganligi ularni rad etish uchun asos boʻladi.

Mazkur Qoidalarni takomillashtirish hamda Elektr energiyasi bozorining boshqa ishtirokchilari bilan muhokama qilish uchun rasmiy veb-saytida eʼlon qiladi.

71. Bozor ishtirokchilari mazkur Qoidalarga amal qilish jarayonida yuzaga kelgan bahsli masalalar boʻyicha oʻzaro hal etishga harakat qiladi.

Oʻzaro hal etilmagan taqdirda, yozma ariza bilan Regulatorga murojaat qiladi.

Bunda arizada mazkur Qoidalar shartlariga, bahsli masalaga oid tegishli meʼyoriy hujjatlarga yoki mazkur Qoidalar shartlarini bajarish uchun tuzilgan shartnomalarga havolalar bilan masala mohiyatining batafsil tavsifini taqdim etadi.

72. Energetika bozori Regulatori ariza kelib tushgan kundan boshlab ikki ish kuni ichida bozor ishtirokchisiga bahsli masalani muhokama qilish sanasi, vaqti, joyi va usuli toʻgʻrisida xabar beradi.

73. Bahsli masalani muhokama qilish ariza berilgan kundan boshlab besh ish kuni ichida oʻtkaziladi. Muhokamadan keyin ikki ish kuni ichida bayonnoma tayyorlanadi va muhokama ishtirokchilariga yuboriladi, unda tomonlarning pozitsiyalari va qabul qilingan qaror qayd etiladi. Bayonnoma toʻrt ish kuni ichida muhokamaning tegishli ishtirokchilari tomonidan imzolanadi.

Taraflarning roziligi bilan bahsli masala boʻyicha ikkinchi muhokamasi oʻtkazilishi mumkin.

74. Agar tomonlar bahsli masala boʻyicha kelishuvga erishsalar, taraflar tomonidan dalolatnoma tasdiqlanadi va keyinchalik bajariladi.

75. Agar taraflar bahsli masala boʻyicha oʻttiz kun ichida kelishuvga erisha olmasa, ariza bergan bozor ishtirokchisi nizoni hal qilish uchun sudga murojaat qilish huquqiga ega.

76. Mazkur Qoidalar talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.