Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги ва «Банкларни санация қилиш ва тугатиш тўғрисида»ги қонунларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви қарор қилади:

1. Банкларни санация қилишда баҳолаш ўтказиш тартиби тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги, Ўзбекистон баҳоловчилар жамияти, Ўзбекистон баҳоловчилар, экспертлар ва маслаҳатчилар жамияти ҳамда Ўзбекистон Республикаси Баҳоловчи ташкилотлар ассоциацияси билан келишилган.

3. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Мазкур Низом банкларни, банклар гуруҳларини ва банк акцияларининг назорат пакетига эгалик қилувчи холдинг компанияларини санация қилиш, шунингдек уларнинг акциядорлари ва кредиторлари зарарларини аниқлаш мақсадида баҳолаш ўтказиш тартибини, баҳоловчи ташкилотларга қўйиладиган талабларни ҳамда баҳоловчи ташкилотни тайинлаш тартибини белгилайди.

Ушбу Низомнинг банкларга тааллуқли қоидалари банклар гуруҳларига ва банк акцияларининг назорат пакетига эгалик қилувчи холдинг компанияларига нисбатан ҳам татбиқ этилади.

1. Банкни санация қилишда баҳолаш (бундан буён матнда баҳолаш деб юритилади) банкни санация қилиш учун баҳолаш ҳамда санация қилиш тартиб-таомиллари амалга оширилганидан кейин санация қилинаётган банк акциядорлари ва кредиторларининг зарарларини баҳолашни (бундан буён матнда акциядорлар ва кредиторларнинг зарарларини баҳолаш деб юритилади) ўз ичига олади.

2. Банкни санация қилиш учун ўтказиладиган баҳолашда банкнинг активлари ва мажбуриятлари, шунингдек балансдан ташқари моддалари баҳоланади. Бунда баҳолаш санация қилиш тўғрисида қарор қабул қилингунига қадар ўтказилади.

3. Банкни санация қилиш учун баҳолаш ўтказиш мақсадида баҳоловчи ташкилотнинг тайинланмаганлиги ёки баҳолашнинг ўтказилмаганлиги мазкур банкни санация қилиш тўғрисида қарор қабул қилинишига тўсқинлик қилмайди.

4. Акциядорлар ва кредиторларнинг зарарларини баҳолаш санация қилиш тартиб-таомиллари амалга оширилганидан кейин санация қилинаётган банк акциядорлари ва кредиторларининг санация қилиш натижасида кўрган зарарлари санация қилиш тўғрисида қарор қабул қилинган кунда мазкур банк мажбурий тугатилган тақдирда улар кўриши мумкин бўлган зарарлардан ошганлигини ёки ошмаганлигини аниқлаш учун ўтказилади.

5. Баҳолаш ўтказиш Ўзбекистон Республикасининг «Банкларни санация қилиш ва тугатиш тўғрисида»ги, «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги қонунлари, Ўзбекистон Республикасининг Ягона миллий баҳолаш стандарти (рўйхат рақами 3487, 2023 йил 28 декабрь) ва ушбу Низомга мувофиқ амалга оширилади.

6. Ушбу Низом билан тартибга солинмаган масалалар баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонунчилик билан тартибга солинади.

7. Марказий банк банкни санация қилишга тайёргарлик кўриш доирасида ва санация қилиш тўғрисида ўз вақтида қарорлар қабул қилиш мақсадида дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатини шакллантиради.

8. Марказий банк дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатини шакллантириш мақсадида ўзининг расмий веб-сайтида ва ижтимоий тармоқлардаги расмий саҳифаларида хабарнома эълон қилади. Хабарномада дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатига кириш истагида бўлган ҳамда банкларни санация қилиш ва тугатиш тўғрисидаги қонунчиликда белгиланган талабларга жавоб берувчи баҳоловчи ташкилотлар Марказий банкка ёзма мурожаат қилиши кераклиги назарда тутилади.

9. Марказий банк ушбу Низомнинг 8-бандида белгиланган хабарномани эълон қилиш билан бирга баҳоловчи ташкилотларга ва (ёки) баҳоловчи ташкилотларнинг профессионал жамоат бирлашмаларига ушбу хабарномани юбориши мумкин.

10. Дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатига кириш истагида бўлган баҳоловчи ташкилотнинг Марказий банкка ёзма мурожаатида камида қуйидагилар кўрсатилиши лозим:

банкни санация қилиш мақсадида баҳолаш ўтказиш бўйича тажрибаси ва имкониятлари тўғрисидаги маълумотлар;

баҳолаш ўтказувчи ходимларининг малака сертификатлари тўғрисидаги маълумотлар;

баҳоловчи ташкилотнинг фуқаролик жавобгарлигини суғурта қилиш шартномаси бўйича суғурталовчининг мажбуриятлари кучга кирганлигини тасдиқловчи суғурта полисининг мавжудлиги тўғрисидаги маълумот;

манфаатлар тўқнашувини аниқлаш бўйича ички сиёсати мавжудлиги тўғрисидаги маълумотлар;

баҳолаш ўтказишга нисбатан ушбу Низомда белгиланган талабларга риоя қилишга розилиги.

11. Марказий банк баҳоловчи ташкилотнинг ушбу Низомнинг 10-бандида назарда тутилган мурожаатини ва унга илова қилинган ҳужжатларни икки ой муддатда кўриб чиқади.

Баҳоловчи ташкилотни дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатига киритишда баҳоловчи ташкилотнинг баҳоловчи ташкилотларнинг профессионал жамоат бирлашмалари томонидан берилган рейтинги, унинг салоҳияти, тажрибаси ва имкониятлари инобатга олинади.

12. Баҳоловчи ташкилотни дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатига киритишни рад этиш тўғрисида қарор қабул қилинган тақдирда, Марказий банк бу ҳақда баҳоловчи ташкилотни тегишли қарор қабул қилинган кундан эътиборан уч иш куни ичида ёзма равишда хабардор қилади.

13. Баҳоловчи ташкилот Марказий банк бошқаруви қарори билан дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатига киритилади.

14. Марказий банк баҳоловчи ташкилотни дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатига киритиш масаласини кўриб чиқишда баҳоловчи ташкилотнинг хизмат кўрсатиш нархини ҳам инобатга олиши мумкин.

15. Марказий банк дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатига киритилган ҳар бир баҳоловчи ташкилот билан ахборот хавфсизлиги талабларига риоя этилишини назарда тутувчи шартнома тузади. Шартномада баҳоловчи ташкилотга тақдим этилган маълумотларни ошкор этмаслик билан боғлиқ талаблар белгиланади.

16. Дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхати Марказий банкнинг расмий веб-сайтида эълон қилинади ва доимий юритилади.

17. Марказий банк бир йилда камида бир марта дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатини кўриб чиқиши ва рўйхатга киритилган баҳоловчи ташкилотларнинг белгиланган талабларга мувофиқлигини ўрганиб бориши лозим.

18. Марказий банк ушбу Низомнинг 17-бандига мувофиқ баҳоловчи ташкилотларнинг белгиланган талабларга мувофиқлигини ўрганиш мақсадида улардан зарур ҳужжат ва маълумотларни тақдим этишни талаб қилиши мумкин.

19. Марказий банк баҳоловчи ташкилотни ушбу Низомнинг 15-бандида белгиланган шартнома шартларига мувофиқ, шунингдек баҳоловчи ташкилотнинг талабига кўра дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатидан чиқариши мумкин.

20. Баҳолаш Ўзбекистон Республикаси «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги Қонунининг 75-моддасида белгиланган талабларга мувофиқ бўлган аудиторлик ташкилоти ёки баҳоловчи ташкилот (бундан буён матнда баҳоловчи ташкилот деб юритилади) томонидан ўтказилади.

21. Банкни санация қилишда баҳолаш ўтказиш мақсадида Марказий банк баҳоловчи ташкилотни дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатига киритилган баҳоловчи ташкилотлар орасидан танлаб олади. Бунда Марказий банк дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатига киритилган баҳоловчи ташкилотларга баҳолаш ўтказиш бўйича ўз таклифларини тақдим этиш тўғрисида хабарнома юборади.

22. Баҳоловчи ташкилотларнинг баҳолаш ўтказиш бўйича таклифлари хабарномада белгиланган муддатда Марказий банкка тақдим этилади.

23. Марказий банк баҳоловчи ташкилотларнинг баҳолаш ўтказиш бўйича таклифларини ўн беш иш кунида кўриб чиқади ва қуйидаги мезонлар асосида баҳоловчи ташкилотни танлаб олади:

баҳоловчи ташкилотнинг тажрибаси ва имкониятлари;

баҳолаш ўтказиш учун таклиф этилаётган муддат;

баҳолаш ўтказиш ҳақи.

24. Икки ёки ундан ортиқ баҳоловчи ташкилот мавжуд бўлмаган тақдирда Марказий банк дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатига киритилган битта баҳоловчи ташкилотга хабарнома юборади.

Агар икки ёки ундан ортиқ баҳоловчи ташкилотга хабарнома юборилган бўлса, баҳолаш бўйича эса фақат битта баҳоловчи ташкилотдан таклиф келиб тушса, ушбу баҳоловчи ташкилот баҳолашни ўтказиш учун тайинланади.

25. Баҳолаш ўтказиш учун баҳоловчи ташкилот Марказий банк бошқарувининг қарори билан тайинланади.

26. Танлаб олинмаган баҳоловчи ташкилотлар тегишли қарор қабул қилинган кундан эътиборан уч иш куни ичида ёзма равишда хабардор қилинади.

27. Агар дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатига киритилган баҳоловчи ташкилотлар баҳолаш ўтказиш бўйича ўз таклифларини тақдим этмаса, баҳолаш ўтказишни рад этса ёки Марказий банк уларнинг ҳеч бири билан баҳолаш ўтказиш бўйича келишувга эриша олмаса, Марказий банк дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатига киритилмаган, бироқ ушбу Низомда белгиланган талабларга жавоб берувчи бошқа баҳоловчи ташкилотни баҳолаш ўтказиш учун тайинлаши мумкин.

28. Баҳоловчи ташкилотни танлаб олиш жараёнлари дастлабки танланган баҳоловчи ташкилотлар рўйхатига киритилган ҳар бир баҳоловчи ташкилот билан алоҳида амалга оширилади ҳамда баҳоловчи ташкилот тайинлангунга қадар эълон қилинмайди. Марказий банк санация қилиш жараёни давомида ёки у якунланганидан сўнг баҳоловчи ташкилотни танлаб олиш жараёни тўғрисидаги маълумотларни ошкор қилиши мумкин.

29. Марказий банк баҳолаш ўтказиш учун танлаб олинган баҳоловчи ташкилот билан Марказий банк бошқарувининг баҳоловчи ташкилотни тайинлаш тўғрисидаги қарори қабул қилинган кундан эътиборан уч иш куни ичида баҳолаш ўтказиш тўғрисида шартнома тузади.

30. Баҳолаш ўтказиш тўғрисидаги шартномада камида қуйидагилар назарда тутилади:

баҳолашнинг банкни санация қилиш ёки акциядорлар ва кредиторларнинг зарарларини аниқлаш учун ўтказилиши;

банкни санация қилиш учун ўтказиладиган баҳолашнинг дастлабки ёки якуний баҳолаш эканлиги;

баҳолаш объектлари;

баҳолаш ўтказиш муддати, шу жумладан баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни Марказий банкка тақдим этишнинг аниқ муддати;

баҳолаш ўтказиш ҳақи;

баҳоловчи ташкилотнинг баҳолаш ўтказувчи ходимларининг малака сертификатлари тўғрисидаги маълумотлар;

баҳоловчи ташкилотнинг фуқаролик жавобгарлигини суғурта қилиш шартномаси бўйича суғурталовчининг мажбуриятлари кучга кирганлигини тасдиқловчи суғурта полисининг мавжудлиги тўғрисида маълумот;

зарур ҳолларда, қиймат диапазонларига оид кутилмалар;

Марказий банк баҳоловчи ташкилот инобатга олиши зарур деб ҳисоблайдиган фаразлар.

31. Баҳолаш ўтказиш тўғрисида шартнома тузишда баҳоловчи ташкилот баҳолашни ўз вақтида ва холис ўтказишига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган ҳолатлар ҳақида Марказий банкни олдиндан хабардор қилиши шарт.

32. Баҳолаш ўтказиш тўғрисида шартномада кўрсатилган баҳолашни ўтказиш учун зарур бўлган барча тўловлар, агар банкнинг молиявий ҳолати имкон берса, мазкур банк ҳисобидан амалга оширилади. Акс ҳолда Марказий банк мазкур тўловларни ўз ҳисобидан амалга оширади ҳамда Ўзбекистон Республикасининг «Банкларни санация қилиш ва тугатиш тўғрисида»ги Қонунида белгиланган тартибда санация қилинаётган банкдан ундиради.

33. Акциядорлар ва кредиторларнинг зарарларини баҳолашдан ўтказиш мақсадида Марказий банк томонидан банкни санация қилиш учун баҳолашни ўтказган баҳоловчи ёки Марказий банк томонидан белгиланган талабларга жавоб берадиган бошқа баҳоловчи тайинланиши мумкин.

34. Баҳолаш ўтказиш учун тайинланадиган баҳоловчи ташкилот манфаатлар тўқнашувини аниқлаш, олдини олиш ва бошқаришга қаратилган ички сиёсат ҳамда тартиб-таомилларга эга бўлиши лозим.

35. Баҳолаш ўтказиш учун тайинланадиган баҳоловчи ташкилот баҳолаш ўтказишни бошлашидан олдин санация қилинаётган банк билан манфаатлар тўқнашуви мавжудлиги ёки мавжуд эмаслиги тўғрисидаги маълумотни Марказий банкка тақдим этади. Баҳолашни ўтказиш жараёнида манфаатлар тўқнашуви юзага келган ёки аниқланган тақдирда Марказий банкни зудлик билан бу ҳақда хабардор қилади.

36. Марказий банк манфаатлар тўқнашуви юзага келиши мумкин бўлган ҳолатлар юзасидан баҳоловчи ташкилотдан тушунтириш беришни талаб қилиши мумкин.

37. Баҳоловчи ташкилотнинг холис ва мустақил баҳолаш ўтказишига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган ҳолатлар манфаатлар тўқнашуви деб ҳисобланади ҳамда камида қуйидаги ҳолатларни ўз ичига олади:

баҳолаш ўтказиш тўғрисидаги шартнома тузилган санада баҳоловчи ташкилотнинг санация қилинаётган банкка хизмат кўрсатаётганлиги;

баҳолаш ўтказиш тўғрисидаги шартнома тузиладиган санадан олдинги ўн икки ой ичида баҳоловчи ташкилотнинг санация қилинаётган банкка хизмат кўрсатганлиги;

баҳоловчи ташкилотнинг ёки унинг баҳолаш ўтказишда иштирок этувчи ходимининг санация қилинаётган банкда аҳамиятли манфаатга эгалиги. Манфаатнинг аҳамиятли эканлиги Марказий банк томонидан ҳар бир ҳолат учун белгиланади;

баҳоловчи ташкилот ёки унинг баҳолаш ўтказишда иштирок этувчи ходими билан санация қилинаётган банк раҳбарияти ёки ходимлари ўртасида молиявий муносабатлар мавжудлиги;

баҳоловчи ташкилот ёки унинг баҳолаш ўтказишда иштирок этувчи ходими санация қилинаётган банк ёки Марказий банкка алоқадор шахс эканлиги;

баҳоловчи ташкилотнинг мустақил ва холис баҳолаш ўтказишига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган бошқа ҳолатлар.

38. Ушбу Низом мақсадларида қуйидаги ҳолатлар манфаатлар тўқнашуви деб ҳисобланмайди:

санация қилинаётган банкда баҳоловчи ташкилотнинг талаб қилиб олингунча сақланадиган депозит ҳисобварағига эга бўлиши, шунингдек, баҳоловчи ташкилот ходимларининг мазкур банк томонидан эмиссия қилинган банк картасига эга бўлиши;

акциядорлар ва кредиторларнинг зарарларини баҳолашда баҳоловчи ташкилотнинг мазкур банкни санация қилиш учун баҳолаш ўтказганлиги.

39. Баҳоловчи ташкилотга баҳолаш ўтказганлик учун ҳақ Марказий банк ёки санация қилинаётган банк томонидан тўланиши баҳоловчи ташкилотнинг мустақиллигига таъсир этувчи ҳолат деб ҳисобланмайди.

40. Баҳоловчи ташкилотнинг санация қилинаётган банкда баҳолаш ўтказишда иштирок этувчи ходимлари ушбу баҳолашни сифатли ўтказиш учун зарур малака, билим ва тажрибага эга бўлиши лозим.

41. Санация қилинаётган банкда баҳолаш ўтказувчи баҳоловчи ташкилот қуйидаги талабларга жавоб бериши лозим:

баҳоловчи ташкилотнинг штатдаги малакали баҳоловчиларнинг энг кам сонига оид талабларга жавоб бериши;

баҳоловчи ташкилотларнинг профессионал жамоат бирлашмаларидан бирига аъзо бўлиши;

баҳоловчи ташкилотнинг фуқаролик жавобгарлигини суғурта қилиш шартномаси бўйича суғурталовчининг мажбуриятлари кучга кирганлигини тасдиқловчи суғурта полиси мавжуд бўлиши.

42. Баҳоловчи ташкилот баҳолаш ўтказиш учун унга тақдим этилган маълумотларнинг махфийлигини таъминлаш имконини берувчи ахборот хавфсизлиги тизимига эга бўлиши лозим.

43. Банкни санация қилиш мақсадида баҳолаш ўтказишда баҳолаш санаси Марказий банк томонидан белгиланади. Агар баҳолаш санаси Марказий банк томонидан белгиланмаган бўлса, баҳоловчи ташкилот баҳолаш санаси сифатида банкни санация қилиш тўғрисида қарор қабул қилинган санани ёки унга имкон қадар яқин бўлган санани белгилаши лозим.

44. Баҳолаш камида қуйидаги маълумотларга асосланиши лозим:

банкнинг молиявий ҳисоботларига, шу жумладан бухгалтерия баланси ҳамда фойда ва зарарлар тўғрисидаги ҳисоботига;

банк ҳужжатлари ва банкда мавжуд бошқа маълумотларга;

банкнинг балансдан ташқари активлари ва мажбуриятлари тўғрисидаги маълумотларга;

бозор таҳлили маълумотларига;

Марказий банкнинг банк молиявий ҳолатига оид маълумотларига;

муайян банкнинг хусусиятларига мослаштирилган тармоқ ва бозор кўрсаткичларига;

муайян банкнинг хусусиятларига мослаштирилган баҳолашга доир тарихий маълумотларга;

баҳоловчи ташкилот томонидан аҳамиятли деб топилган бошқа маълумотларга.

45. Баҳоловчи ташкилот баҳолаш ўтказишда қўлланиладиган асосий фаразлар ва (ёки) баҳолаш объекти қийматига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган камида қуйидаги омилларни ҳисобга олиши лозим:

банкка ва (ёки) унинг активлари ва мажбуриятларига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган макроиқтисодий ва (ёки) молия секторига оид шароитларни;

банкнинг капитал монандлиги ва ликвидлилик коэффициентларини ҳисоблашда фойдаланиладиган асосий кўрсаткичларни, шу жумладан, таваккалчиликка тортилган активларга таъсир этувчи омилларни;

банкнинг бизнес модели ва ундаги ўзгаришларни;

банкнинг таваккалчиликларни бошқариш сиёсатини, хусусан, банкнинг кредит таваккалчиликларини бошқариш ва инвестиция сиёсатини;

банкнинг баҳолаш натижасига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган бошқа хусусиятларини.

46. Баҳолаш ўтказишда баҳоловчи ташкилот банк томонидан ишлаб чиқилган ёндашувлар, усуллар ва моделлардан ёки ўзи мақбул деб топган ёндашувлар, усуллар ва моделлардан фойдаланиши мумкин.

47. Баҳоловчи ташкилот баҳолаш ўтказишда банкнинг активлари, ҳуқуқлари ва мажбуриятларининг аниқ қийматини белгилаши лозим. Агар аниқ қийматни белгилашнинг имкони бўлмаса ёки уни белгилаш мақсадга мувофиқ бўлмаса, баҳоловчи ташкилот қиймат диапазонини белгилаши мумкин. Бунда қиймат диапазонини белгилаш учун асос бўлган тегишли маълумотлар баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттирилиши лозим.

48. Баҳоловчи ташкилот баҳолаш объектининг аниқ қийматини аниқлаш мақсадида ўзи асосли деб ҳисоблаган фаразлардан фойдаланиши мумкин. Бунда баҳоловчи ташкилот баҳолаш ўтказишда қўлланилган фаразлар ҳамда уларнинг асослари тўғрисидаги маълумотларни баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттириши лозим.

49. Агар баҳолаш ўтказишда баҳоловчи ташкилот томонидан қўлланилган фаразлар банкнинг молиявий ҳисоботларида ёки банк томонидан тегишли ваколатли органларга тақдим этилган ҳисоботларда келтирилган фаразлардан сезиларли даражада фарқ қилса, баҳоловчи ташкилот мазкур фарқнинг сабабларини асослаши лозим.

50. Баҳоловчи ташкилот баҳолаш ўтказишда мавжуд ноаниқликлар, жумладан, бухгалтерия ҳисоби стандартлари ва (ёки) қонунчилик доирасида ҳисобга олиб бўлмайдиган кутилаётган зарарлар бўйича инобатга олинган чегирмалар тўғрисидаги маълумотларни баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттириши лозим.

51. Баҳоловчи ташкилот аҳамиятли ноаниқликлар мавжуд бўлган ҳолларда қиймат диапазонини белгилаши мумкин. Аҳамиятли ноаниқликлар мавжуд бўлган ҳолатларга камида қуйидагилар киради:

қарздорнинг молиявий ҳолати ёмонлашганлиги сабабли қайтмаслик хавфи мавжуд бўлган активларни баҳолаш;

фаолият юритмаётган юридик шахсларга тегишли активларни баҳолаш. Бунда ушбу активлар қийматини белгилашда уларнинг даромад келтириш хусусиятини йўқотганлиги ҳамда бозор қийматини аниқ белгилаш имкони мавжуд эмаслиги эҳтимоли инобатга олинади;

адолатли қиймат бўйича баҳоланадиган, бироқ бозор қийматини дарҳол аниқлаш имкони мавжуд бўлмаган молиявий инструментларни баҳолаш;

гудвилл ва бошқа номоддий активларни баҳолаш;

банкнинг суд низоси предмети бўлган мажбуриятларини баҳолаш;

шартли мажбуриятларни баҳолаш;

ҳисобга олинмаган фойда ёки зарарларни баҳолаш;

бир марталик (қайта такрорланмайдиган) фойда ёки зарарларни баҳолаш;

баҳолаш натижаларига сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин бўлган бошқа ҳолатлар.

52. Баҳоловчи ташкилот банк ва (ёки) унинг активлари қийматига жиддий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган маълумотларни аниқлаганида, шунингдек банкнинг аудиторлик текширувидан ўтган молиявий ҳисоботларидаги маълумотлардан ёки банк томонидан тегишли ваколатли органларга тақдим этилган маълумотлардан сезиларли даражада фарқ қилувчи маълумотлар аниқланганда, бу ҳақда Марказий банкни зудлик билан хабардор қилиши лозим.

53. Баҳоловчи ташкилот банкнинг аниқланган ва шартли (аниқланиши мумкин бўлган) активлари ҳамда мажбуриятлари рўйхатини, шунингдек таъминланган мажбуриятлари ва уларнинг таъминоти бўлган активлари рўйхатини шакллантириши лозим.

54. Баҳоловчи ташкилот ахборот хавфсизлиги ёки ахборотни ошкор этмаслик талаблари бузилган, шунингдек уларнинг бузилиши хавфи юзага келган ҳолат ҳақида Марказий банкни зудлик билан хабардор қилиши лозим.

55. Банкни санация қилиш учун ўтказиладиган баҳолашда қуйидагилар аниқланиши лозим:

муайян санация қилиш воситаси қўлланилганда банкнинг ҳар бир турдаги акциядорлари ва кредиторлари олиши мумкин бўлган қиймат;

банкни санация қилиш тўғрисида қарор қабул қилинган кунда мазкур банкни мажбурий тугатиш жараёни бошланган тақдирда банкнинг ҳар бир турдаги акциядорлари ва кредиторлари олиши мумкин бўлган қиймат;

ҳисобдан чиқарилиши ва (ёки) конвертация қилиниши талаб этиладиган мажбуриятлар қиймати;

актив, ҳуқуқ ва мажбуриятларнинг ўтказилиш (сотилиш) қиймати ҳамда актив, ҳуқуқ ва мажбуриятлар ўтказилганда (сотилганда) банк ёки унинг акциядорларига тўланадиган қийматлар.

56. Баҳоловчи ташкилот баҳолаш ўтказиш мақсадида муайян ёндашувлар, усуллар ва моделларни танлашда Марказий банк томонидан қўлланилиши мумкин бўлган санация қилиш воситаларини инобатга олиши лозим.

57. Марказий банк банкка нисбатан қўллаши мумкин бўлган санация қилиш воситалари ҳақида баҳоловчи ташкилотни олдиндан хабардор қилади.

58. Агар Марказий банк санация қилинаётган банкнинг активлари, ҳуқуқлари ва (ёки) мажбуриятларини мазкур банк балансида сақлаб қолишни режалаштирган бўлса, баҳоловчи ташкилот уларнинг қийматини аниқлашда мазкур активлар, ҳуқуқлар ва мажбуриятларни муддати тугагунига қадар ёки ҳисоб-китоб тўлиқ якунлангунга қадар сақлаб туриш натижасида олиниши кутилаётган пул оқимларининг жорий қийматини инобатга олиши лозим. Бунда баҳоловчи ташкилот келгусидаги пул оқимларига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган омилларни инобатга олиши мумкин.

59. Агар Марказий банк томонидан санация қилинаётган банкнинг активлари, ҳуқуқлари ва мажбуриятларини оралиқ банкка ёки бошқа олувчига ўтказиш режалаштирилган бўлса, баҳоловчи ташкилот уларнинг қийматини аниқлашда асосий баҳолаш ёндашуви сифатида йўқ қилиш қийматидан фойдаланиши лозим. Бунда баҳоловчи ташкилот қийматни аниқлашда баҳолаш объектининг келажакдаги тижорат жозибадорлиги ва даромад келтириш салоҳиятини ҳисобга олиши мумкин. Йўқ қилиш қиймати деганда баҳолаш объектининг уни ташкил этган активлар, ҳуқуқлар ёки мажбуриятларнинг бозор қийматига тенг қиймати, яъни амалдаги бозор шароитларида активлар, ҳуқуқлар ёки мажбуриятлар сотилганда (ўтказилганда) олиниши кутилаётган қиймат тушунилади.

60. Баҳоловчи ташкилот ҳар бир санация қилиш воситасини қўллашнинг баҳолаш натижаларига таъсирини инобатга олиши лозим. Бунда баҳоловчи ташкилот ҳар бир санация қилиш воситаси қўлланиши натижасида юзага келиши мумкин бўлган зарарларни ҳисобга олиши ҳамда уларни баҳолаш натижаларида акс эттирилиши лозим.

61. Агар ушбу Низомнинг 55-бандида белгиланган санация қилиш воситалари доирасида мажбуриятларни акцияларга конвертация қилиш назарда тутилган бўлса, баҳолашда мазкур акцияларнинг қиймати ҳам аниқлаштирилиши лозим.

62. Зарур ҳолларда баҳолаш натижалари қиймат диапазонларини ўз ичига олиши лозим. Қиймат диапазонлари оқилона белгиланган бўлиши ҳамда Марказий банкнинг санация қилиш тартиб-таомилларини амалга ошириш бўйича қарор қабул қилишида баҳолаш натижаларидан фойдаланиш имкониятига тўсқинлик қилмаслиги лозим.

63. Баҳоловчи ташкилот Марказий банк ва банкдан баҳолаш ўтказиш учун зарур бўлган маълумотларни талаб қилиб олиши мумкин.

64. Банкни санация қилиш учун тўлиқ баҳолашдан ўтказишга тўсқинлик қилувчи ҳолатлар ҳамда санация қилиш мақсадларига эришишни хавф остига қўювчи бошқа ҳолатлар мавжуд бўлган тақдирда, Марказий банк ёки Марказий банк томонидан тайинланган баҳоловчи ташкилот банкнинг активларини, мажбуриятларини ва балансдан ташқари моддаларини дастлабки баҳолашдан ўтказади.

65. Банкни санация қилиш мақсадида дастлабки баҳолашни ўтказишда ноаниқликлар мавжуд бўлган ёки зарарлар юзага келиши кутилаётган ҳолларда баҳолаш объекти қийматини аниқлашда қўшимча чегирмалар белгиланиши лозим.

66. Қўшимча чегирмалар миқдорини белгилашда Марказий банк ёки баҳоловчи ташкилот қўлланиладиган санация қилиш воситаларининг муайян активлар бўйича пул тушумларига ва уларнинг қийматига кўрсатадиган таъсирини инобатга олиши мумкин.

67. Дастлабки баҳолашни ўтказишда Марказий банк ёки баҳоловчи ташкилот зарарларни баҳолашда зарур ҳолларда экстраполяция усулидан фойдаланиши, яъни бир актив бўйича аниқланган зарарни ўхшаш активларга ёки муайян активлар гуруҳи бўйича аниқланган зарарни банк балансининг муайян қисмига нисбатан татбиқ этиши мумкин.

68. Агар банкни санация қилиш мақсадида ушбу параграфга мувофиқ дастлабки баҳолаш ўтказилган бўлса, Ўзбекистон Республикаси «Банкларни санация қилиш ва тугатиш тўғрисида»ги Қонунининг 18-моддасида белгиланган талабларга жавоб берувчи якуний баҳолаш баҳоловчи ташкилот томонидан имкон қадар тезроқ ўтказилиши лозим.

69. Якуний баҳолаш натижаларидан Марказий банк қуйидаги мақсадларда фойдаланади:

акциядорларнинг ва (ёки) кредиторларнинг талабларини ҳисобдан чиқариш ёки қаноатлантириш тўғрисидаги қарорни асослантириш ёхуд мажбуриятлар бўйича амалга оширилган тўловлар суммасини ошириш ёки камайтириш;

банкнинг аввал ўтказилган активлари ва мажбуриятларига қўшимча тарздаги активлари ва мажбуриятларини оралиқ банкка ўтказиш ёки аввал ўтказилган активлари ва мажбуриятларини қайтариш.

70. Ўзбекистон Республикасининг «Банкларни санация қилиш ва тугатиш тўғрисида»ги Қонунида белгиланган талабларга мувофиқ ўтказилган якуний баҳолаш:

активлар ва мажбуриятларни ўтказиш (сотиш) воситасини қўллаш чоғида олувчилар томонидан амалга оширилган тўловларга;

активлар ва мажбуриятларни ўтказиш (сотиш) воситасини қўллаш мақсадида ҳисобдан чиқаришни ва (ёки) конвертация қилишни амалга оширишда санация қилинаётган банк акциядорлари ва кредиторлари томонидан олинган маблағларга таъсир кўрсатмайди.

71. Санация қилиш тартиб-таомиллари амалга оширилганидан кейин санация қилинаётган банк акциядорлари ва кредиторларининг санация қилиш натижасида кўрган зарарлари санация қилиш тўғрисида қарор қабул қилинган кунда мазкур банк мажбурий тугатилган тақдирда улар кўриши мумкин бўлган зарарлардан ошганлигини ёки ошмаганлигини аниқлаш учун Марказий банк қисқа муддат ичида баҳолаш ўтказилишини таъминлайди.

72. Акциядорлар ва кредиторларнинг зарарларини баҳолаш банкни санация қилишни бошлаш тўғрисида қарор қабул қилинган кунда мазкур банкни мажбурий тугатиш жараёни бошланган тақдирда банкнинг акциядорлари ва кредиторлари олиши мумкин бўлган қийматни аниқлаш мақсадида ўтказилади.

73. Акциядорлар ва кредиторларнинг зарарларини баҳолашдан ўтказишда банкни санация қилиш учун баҳолаш ўтказган баҳоловчи ташкилот ёки банкларни санация қилиш ва тугатиш тўғрисидаги қонунчиликда белгиланган талабларга жавоб берувчи бошқа баҳоловчи ташкилот тайинланиши мумкин.

74. Акциядорлар ва кредиторларнинг зарарларини баҳолаш банкни санация қилиш учун ўтказилган баҳолаш билан бир хил сана ҳолатига ўтказилади.

75. Банк акциядорлари ва кредиторларининг зарарларини баҳолашда санация қилиш тартиб-таомилларини амалга ошириш натижасида банкнинг акциядор ва кредиторлари амалда олган қиймат билан ушбу Низомнинг 72-бандида назарда тутилган қиймат ўртасидаги фарқ аниқланади. Банкнинг акциядорлари ва кредиторлари амалда олган қиймат Акциядорлар ва кредиторларнинг зарарларини баҳолаш ўтказиш санасига дисконтланган ҳолда ҳисобланади.

76. Агар санация қилинган банк кредиторларининг талаблари банк акцияларига конвертация қилинган бўлса, баҳоловчи ташкилот ушбу акцияларнинг қийматини аниқлаш орқали мазкур кредиторларнинг банкни санация қилиш натижасида амалда олган қийматини белгилайди.

77. Банкни санация қилиш тўғрисида қарор қабул қилинган кунда мазкур банкни мажбурий тугатиш жараёни бошланган тақдирда банк акциядорлари ва кредиторлари олиши мумкин бўлган қийматни аниқлашда баҳоловчи ташкилот қуйидагиларни инобатга олиши лозим:

Ўзбекистон Республикасининг «Банкларни санация қилиш ва тугатиш тўғрисида»ги Қонунида белгиланган банкни мажбурий тугатишга оид қоидаларни, жумладан, кредиторлар талабларини қаноатлантириш навбатини;

Ўзбекистон Республикасининг «Акциядорлик жамиятлари ва акциядорларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Қонунида белгиланган тугатилаётган жамиятнинг мол-мулкини акциядорлар ўртасида тақсимлашга оид қоидаларни;

банкни мажбурий тугатиш билан боғлиқ барча харажатларни, жумладан, активларни сақлаш, реализация қилиш ва ундириш билан боғлиқ харажатларни;

банкларда аввал юз берган тўловга қобилиятсизлик ҳолатларига оид маълумотларни, жумладан, тўловга қобилиятсизлик ёки бошқа молиявий қийинчилик ҳолатларида тузилган битимларда белгиланган қийматларни;

банкни мажбурий тугатишда активнинг реализация қилиниш эҳтимолини.

78. Банкни санация қилиш тўғрисида қарор қабул қилинган кунда мазкур банкни мажбурий тугатиш жараёни бошланган тақдирда банк акциядорлари ва кредиторлари олиши мумкин бўлган қийматни аниқлашда баҳоловчи ташкилот санация қилинган банкка кўрсатилган ташқи молиявий ёрдамни, шу жумладан Марказий банк томонидан ликвидлиликни фавқулодда қўллаб-қувватлаш доирасида тақдим этилган маблағларни инобатга олмайди.

79. Акциядорлар ва кредиторларнинг зарарларини баҳолаш қуйидаги шартларга асосланиши лозим:

банкни мажбурий тугатиш жараёни мазкур банкни санация қилишни бошлаш тўғрисида қарор қабул қилинган санадан эътиборан бошланган деб ҳисобланиши;

ҳеч қандай санация қилиш воситалари ёки ваколатлари қўлланилмаганлиги;

давлат томонидан банкка молиявий ёрдам кўрсатилмаганлиги.

80. Банк акциядорлари ва кредиторлари зарарларини баҳолашдан ўтказишда баҳоловчи ташкилот банкни санация қилиш тўғрисида қарор қабул қилинган санада мавжуд бўлган маълумотларга асосланиши лозим.

81. Баҳоловчи ташкилот санация қилиш тартиб-таомилларини амалга ошириш натижасида банкнинг акциядорлари ва кредиторлари олган маблағлар ҳамда номолиявий компенсация қийматини аниқлашда ушбу Низомнинг 80-бандида назарда тутилган маълумотлар билан бир қаторда банкни санация қилиш натижаларига оид маълумотлардан ҳам фойдаланиши мумкин.

82. Акциядорлар ва кредиторларнинг зарарларини баҳолашда баҳоловчи ташкилот томонидан қўлланиладиган қиймат диапазонлари асосли бўлиши ҳамда банкнинг акциядорлари ва кредиторлари банкни санация қилиш натижасида кўрган зарар мазкур банк мажбурий тугатилган тақдирда улар кўриши мумкин бўлган зарардан ошган ёки ошмаганлигини аниқлаш имконини бериши лозим.

83. Баҳоловчи ташкилот баҳолаш ўтказиш жараёни якунланганидан сўнг Марказий банкка ёзма шаклдаги баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тақдим этади.

84. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот қуйидаги бухгалтерия ҳужжатларига ва бошқа ҳужжатларга асосланади:

банкнинг баҳолаш ҳисоботи тузилаётган санадаги бухгалтерия балансига, шунингдек фойда ва зарарлари тўғрисидаги ҳисоботига;

банк активлари ва мажбуриятларини ҳисобга олиш қийматининг таҳлилига ва баҳоланишига;

банк бухгалтерия ҳисоботининг балансдаги ва балансдан ташқари ҳисобварақларида акс эттирилган мажбуриятларнинг рўйхатига, уларни бажариш муддати кўрсатилган ҳолда;

баҳолаш учун аҳамиятга эга бўлган, Марказий банк томонидан талаб қилинадиган бошқа маълумотларга.

85. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот Марказий банкнинг санация қилишга оид қарорлар қабул қилиши учун зарур бўлган барча маълумотларни ўз ичига олиши лозим.

86. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда Ўзбекистон Республикасининг Ягона миллий баҳолаш стандартининг (рўйхат рақами 3487, 2023 йил 28 декабрь) 56-бандида белгиланган маълумотлар билан бир қаторда камида қуйидагилар акс эттирилади:

баҳоловчи ташкилот томонидан қўлланилган ҳамда қиймат ва қиймат диапазонини белгилашга асос бўлган ва (ёки) таъсир кўрсатган барча фаразларнинг батафсил тавсифи;

баҳолаш ўтказишда қўлланилган ёндашувлар, усуллар ва моделлар бўйича батафсил тушунтириш ва асослантиришлар, шу жумладан қўлланилиши мумкин бўлган турли ёндашув, усул ва моделлар орасидан муайян ёндашув, усул ва моделларни танлаш сабаблари;

белгиланган қиймат диапазонлари бўйича батафсил асослантиришлар;

баҳолаш ўтказишда мавжуд бўлган ноаниқликлар ва (ёки) мураккабликлар тавсифи, хусусан, маълумотларнинг мавжудлиги ва (ёки) ишончлилиги билан боғлиқ ноаниқликлар ва (ёки) мураккабликлар тавсифи;

банкнинг санация қилиш тўғрисида қабул қилинган санадаги барча зарарлари.

87. Банкни санация қилиш учун ўтказилган баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда мазкур Низомнинг 86-бандида белгиланган маълумотлар билан бир қаторда қуйидагилар акс эттирилиши лозим:

санация қилишнинг ҳар бир воситаси қўлланилганда банкнинг ҳар бир турдаги акциядорлари ва кредиторлари олиши мумкин бўлган қиймат;

банкни санация қилиш тўғрисида қарор қабул қилинган кунда мазкур банкни мажбурий тугатиш жараёни бошланган тақдирда банкнинг ҳар бир турдаги акциядорлари ва кредиторлари олиши мумкин бўлган қиймат.

88. Акциядорлар ва кредиторларнинг зарарларини баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда, мазкур Низомнинг 86-бандида белгиланган маълумотлар билан бир қаторда қуйидагилар акс эттирилиши лозим:

банкни санация қилиш тўғрисида қарор қабул қилинган кунда мазкур банкни мажбурий тугатиш тўғрисида қарор қабул қилинган тақдирда банкнинг ҳар бир турдаги акциядорлари ва кредиторлари олиши мумкин бўлган қиймат;

банкни санация қилиш натижасида банкнинг ҳар бир турдаги акциядорлари ва кредиторлари амалда олган қиймат;

банкнинг акциядорлари ва кредиторлари банкни санация қилиш натижасида олган қиймат билан банк мажбурий тугатилган тақдирда улар олиши мумкин бўлган қиймат ўртасидаги фарқ.

89. Агар баҳоловчи ташкилот баҳолаш ўтказишда аудиторлик текширувидан ўтказилмаган ва (ёки) тасдиқланмаган маълумотлардан фойдаланган бўлса, баҳоловчи ташкилот ушбу маълумотлар билан боғлиқ ноаниқликларни баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда акс эттириши лозим.

90. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот баҳолаш ўтказиш жараёнида баҳоловчи ташкилотнинг белгиланган тартиб-таомилларга риоя этганлигини текшириш имконини берувчи барча маълумотларни ўз ичига олиши лозим.

91. Ўтказилган баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг қисқача мазмуни Марказий банкнинг расмий веб-сайтида белгиланган тартибда эълон қилинади. Бунда баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботдаги қуйидаги маълумотлар эълон қилинмайди:

санация қилинаётган банкка ёки банкнинг мижозлари, контрагентлари, ходимлари ёки акциядорларига тегишли сир сақланадиган маълумотлар;

баҳоловчи ташкилот томонидан баҳолаш ўтказишда қўлланилган сир сақланадиган маълумотлар, шу жумладан баҳолаш ёндашуви, усули ва моделлари.

92. Агар Марказий банк баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг қисқача мазмуни эълон қилиниши санация қилиш мақсадларига эришишга салбий таъсир кўрсатиши мумкин деб ҳисобласа, баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг қисқача мазмунини эълон қилишни санация қилиш жараёни якунлангунига қадар кечиктириши мумкин.

93. Банклар баҳоловчи ташкилотнинг баҳолаш ўтказиш учун зарур бўлган маълумотларни тақдим этиш тўғрисидаги сўровини бажариши шарт. Агар банк баҳоловчи ташкилотнинг маълумот тақдим этиш тўғрисидаги сўровини бажара олмаса, бу ҳақда Марказий банкни ва баҳоловчи ташкилотни зудлик билан хабардор қилиши лозим.

94. Банклар баҳолаш ўтказиш учун баҳоловчи ташкилот талаб қилиши мумкин бўлган маълумотларни, жумладан, тегишлилиги бўйича ушбу Низомнинг 44-бандида белгиланган маълумотларни ўз вақтида тақдим этишни таъминлаш мақсадида ахборот тизимига эга бўлиши, шунингдек, тегишли маълумотларнинг доимий сақланишини таъминлаши ва уларни мунтазам янгилаб бориши лозим.

95. Баҳоловчи ташкилот баҳолаш ўтказишда фойдаланилган барча маълумотларнинг камида уч йил давомида хавфсиз сақланишини таъминлаши лозим. Агар баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот юзасидан низо келиб чиққан бўлса ёки баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот кўриб чиқилаётган суд ишида далил сифатида қўлланилиши мумкин бўлса ҳамда бундай низо ёки суд иши уч йилдан ортиқ давом этса, баҳоловчи ташкилот тегишли ҳужжатлар ва маълумотларни низо ёки суд иши тўлиқ якунлангунига қадар сақлаши шарт.

96. Марказий банк қуйидаги ҳолларда баҳоловчи ташкилот билан баҳолаш ўтказиш тўғрисида тузилган шартномани бекор қилиши мумкин:

баҳоловчи ташкилот баҳолаш ўтказишни бошлаш ёки давом эттириш имконига эга бўлмаса;

баҳоловчи ташкилот шартномада белгиланган муддатда баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тақдим этмаса;

баҳоловчи ташкилотнинг мустақиллигига салбий таъсир кўрсатувчи ёки манфаатлар тўқнашувига олиб келувчи ҳолатлар аниқланса.

97. Баҳолаш устидан шикоятлар санация қилиш тўғрисидаги қарордан алоҳида тарзда кўриб чиқилиши мумкин эмас.

98. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчиликка мувофиқ жавобгар бўладилар.