Ҳужжатга таклиф юбориш
Аудиони тинглаш
Ҳужжат элементидан ҳавола олишOʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MARKAZIY BANKI BOShqARUVINING
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQarori
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTIJORAT BANKLARIDA KREDITLARNING BUXGALTERIYA HISOBIni yuritish TARTIBI TOʻGʻRISIDAgi NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2004-yil 17-dekabrda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 1435]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
LexUZ sharhiMazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2021-yil 18-noyabrdagi 20/4-sonli “Tijorat banklarida buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qaroriga (roʻyxat raqami 3336, 26.11.2021-y.) asosan 2022-yil 27-fevraldan oʻz kuchini yoʻqotadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki toʻgʻrisida”, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida” va “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. “Tijorat banklarida kreditlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi toʻgʻrisidagi nizom” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan vaqtdan boshlab 10 kundan soʻng kuchga kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMarkaziy bank Boshqaruvi raisi F. MULLAJONOV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToshkent sh.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2004-yil 27-noyabr,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш25/9-son
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi tomonidan 2004-yil 27-noyabr, 25/9-son
“TASDIQLANGAN”
“TASDIQLANGAN”
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTijorat banklarida kreditlarning buxgalteriya hisobini yuritish tartibi toʻgʻrisidagi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnizom
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишUshbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi va “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq ishlab chiqilgan hamda Moliyaviy hisobotlarning xalqaro standartlariga (MHXS) asoslangan boʻlib, tijorat banklari (bundan buyon matnda — banklar) tomonidan kredit operatsiyalarining buxgalteriya hisobini Moliyaviy hisobotlarning xalqaro standartlariga muvofiq (bundan buyon matnda — MHXS) yuritish tartibini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Banklar aktivlaridagi kreditlar Tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash uchun zaxiralar shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2696, 2015-yil 14-iyul) talablariga muvofiq tasniflanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFoizlarni oʻstirmaslik maqomi berilgan kreditlarning buxgalteriya hisobi Foizlarni oʻstirmaslik toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 1304, 2004-yil 24-yanvar) muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFoizlarni hisoblash, shuningdek kreditlar boʻyicha undirilmagan foizlarni bekor qilish Tijorat banklarida foizlarni hisoblash toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 1306, 2004-yil 30-yanvar) muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишII. Tushunchalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Ushbu Nizom maqsadida quyidagi tushunchalardan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkreditlar va olinishi lozim boʻlgan mablagʻlar hisobvaraqlari — faol bozorda kotirovka qilinmaydigan, qatʼiy belgilangan yoki oʻrnatilgan toʻlovlar bilan nohosilaviy moliyaviy aktivlar boʻlib, quyidagilar bundan mustasno:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1) bank zudlik bilan yoki yaqin kelajakda sotmoqchi boʻlgan va shu sababli sotishga moʻljallangan deb tasniflanishi lozim boʻlgan yoki dastlabki tan olishda sotib olish va sotish uchun deb tasniflangan moliyaviy aktivlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2) bank tomonidan dastlabki tan olinishida sotish uchun mavjud deb tasniflangan aktivlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3) egasi oʻzining boshlangʻich investitsiya summasini amalda undirib ololmaydigan aktivlar, aktivlar sotish uchun mavjud deb tasniflanishi lozim boʻlgan kreditning qadrsizlanish holatlari bundan istisno.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишreal foiz stavka usuli — aktivning (majburiyatning) xizmat muddati davomida muddati uzaytirilgan foizli toʻlovlarni taqsimlash orqali (masalan, har oyda emas, har yilda olinadigan yoki toʻlanadigan) diskont yoki mukofotni foizli daromadga (yoki xarajatga) amortizatsiyalash yoʻli bilan doimiy foiz stavkasini tan olinishiga olib keladigan usul;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишreal foiz stavkasi — bu moliyaviy aktivning moʻljallangan xizmat muddati davomida yoki maqbul boʻlgan holda, qisqaroq davrda kutilayotgan kelajakdagi pul toʻlovlari yoki tushumlari oqimlarini uning sof balans qiymatigacha aniq diskontlaydigan stavka;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqadrsizlanishdan koʻriladigan zarar (yoki koʻrilishi mumkin boʻlgan zarar) — kreditning balans qiymati uning qoplanadigan miqdoridan oshib ketgan summasi. Bu qarzdor kreditning toʻliq summasini (asosiy qarz va foizlarni) qaytara olmasligini va bankda zararning yuzaga kelishi mumkinligini bildiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqoplanadigan qiymat — kreditning balans qiymati va kreditning dastlabki real foiz stavkasi boʻyicha diskontlangan kutilayotgan pul oqimlarining joriy qiymatidan eng kattasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIII. Dastlabki tan olish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Bank tomonidan berilgan kreditlar haqiqiy qiymati boʻyicha aks ettiriladi va u qarzdorga berilgan pul mablagʻlari summasini ifodalaydi. Bank tomonidan kredit berilganda quyidagi buxgalteriya oʻtkazmasi amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Dt 11900 — 15500 (tegishli ssuda hisobvaragʻi) |
||
|
Kt 10301 — “Markaziy bankdagi vakillik hisobvaragʻi — Nostro” (agar mablagʻ oluvchiga boshqa tijorat banki tomonidan xizmat koʻrsatilsa), yoki | ||
|
Kt — mablagʻ oluvchining talab qilib olunguncha depozit hisobvaragʻi (agar mablagʻ oluvchiga mazkur bankda xizmat koʻrsatilsa), yoki | ||
|
Kt 10100 — “Kassadagi naqd pul va boshqa toʻlov hujjatlari” (kredit naqd pulda berilganda). | ||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Kredit berish munosabati bilan bank tomonidan olinadigan vositachilik haqi qarzdorning moliyaviy holatini va investitsiya loyihalarini qoplanishini baholash, kafolatlarni baholash va aks ettirish, garov va boshqa taʼminotlarni tashkillashtirish boʻyicha tadbirlar, hujjatlarni tayyorlash va ularni qayta ishlash hamda bitimni yakunlash bilan bogʻliq bank xarajatlari kompensatsiyasini oʻz ichiga oladi. Shu kabi vositachilik haqlari kredit berish va kelgusida kredit munosabatlarida qatnashishning ajralmas qismi boʻlib, va ularga tegishli toʻgʻridan toʻgʻri xarajatlar bilan birga, muddati uzaytiriladi va real daromadni tuzatish (korrektirovka qilish) sifatida tan olinadi. Bundan tashqari, banklar kredit berish boʻyicha yozma majburiyat uchun vositachilik haqi olishlari mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. Banklar tomonidan mazkur Nizomning 4-bandida koʻrsatilgan xizmatlar uchun potensial qarz oluvchilardan vositachilik haqi olinayotganda quyidagi buxgalteriya oʻtkazmasi amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Dt — Qarz oluvchining talab qilib olunguncha depozit hisobvaragʻi |
|||
|
Kt 22896 — “Boshqa muddati uzaytirilgan daromadlar” |
|||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. Kredit berish boʻyicha yozma majburiyat bergani uchun olingan vositachilik daromadlari, kredit shartnomasini tuzish ehtimoli mavjud boʻlganda, bankning kredit berish jarayonida uzluksiz ishtirok etganligi uchun toʻlov (kompensatsiya) sifatida qaraladi. Bank tomonidan olingan vositachilik daromadlari ular bilan bogʻliq bevosita xarajatlar bilan birgalikda uzaytiriladi va ular real daromadni tuzatish (korrektirovka) sifatida tan olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar kredit berish boʻyicha majburiyat muddati tugab, kredit talab qilib olinmagan boʻlsa, u holda kredit berish majburiyati uchun vositachilik haqi ushbu muddat tugagandan keyin daromad sifatida tan olinadi (1-sonli Ilova).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. Agar qarzdor tomonidan bankka bozorda kredit shartnomasida belgilangan foiz stavkasiga nisbatan shakllangan yuqoriroq foiz stavkasiga muqobil tarzda maʼlum bir komissiyani toʻlanishi toʻgʻrisida bank va qarzdor oʻrtasida kelishuvga erishilgan taqdirda, ushbu komissiya toʻlovi kredit muddati davomida toʻlanishi lozim, yaʼni uzaytiriladi va real daromadni tuzatish (korrektirovka) sifatida tan olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. Qarzdor tomonidan kredit muddatidan oldin qaytarilsa yoki boshqa shaxs foydasiga voz kechilsa, bank mazkur kredit bilan bogʻliq har qanday muddati uzaytirilgan vositachilik haqini kredit qaytarilgan yoki boshqa shaxs foydasiga voz kechilgan sanasiga daromad sifatida tan oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIV. Kreditning qadrsizlanishi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9. Balans hisobotini har bir tuzish sanasiga (har oyda) bank tomonidan Tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash uchun zaxiralar shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2696, 2015-yil 14-iyul) va Foizlarni oʻstirmaslik toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 1304, 24-yanvar 2004-yil), shuningdek MHXSga muvofiq kreditlar tasniflanadi, mavjud va koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlarni qoplash zaxiralari shakllantiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10. Kredit qadrsizlanishini tasdiqlovchi obyektiv dalillar va sharoitlar aniqlangan taqdirda, zarar summasi quyidagi ikki miqdordan eng yuqorisi boʻyicha baholanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1) tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash uchun zaxiralar shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 2696, 2015-yil 14-iyul) muvofiq aniqlangan summa boʻyicha; yoki
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2) kreditning balans qiymati va kreditning dastlabki real foiz stavkasi boʻyicha diskontlangan kutilayotgan kelajakdagi pul oqimlarining joriy qiymati oʻrtasidagi farq boʻyicha.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11. Bank koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlarni baholashni quyidagicha aks ettiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Dt 56802 — “Kreditlar boʻyicha koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlarni baholash” |
|||
|
Kt — Kreditlar boʻyicha koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlar zaxirasi — Kreditning tegishli kategoriyasi (kontr-aktiv) |
|||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12. Agar kredit portfelining keyingi tahlili natijasida uning zaxiralari mazkur Nizomning 10-bandida koʻrsatilgan talablardan oshsa, bank zaxira summasini oxirgi sana holati boʻyicha aniqlangan, koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlar summasiga muvofiqlashtirishi lozim. Bunda quyidagi buxgalteriya oʻtkazmasi amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Dt — Koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlar zaxirasi — Kreditning tegishli kategoriyasi (kontr-aktiv) |
||
|
Kt 56802 — “Kreditlar boʻyicha koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlarni baholash”. | ||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13. Chet el valyutasida berilgan kreditlar boʻyicha koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlarni baholash avval kredit qaysi valyutada berilgan boʻlsa, oʻsha valyutada amalga oshiriladi. Shu tarzda, birinchi navbatda, har qanday ehtimoliy zararlarni baholash chet el valyutasida amalga oshiriladi, keyin ushbu summa Oʻzbekiston Respublikasi milliy valyutasida aks ettiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш14. Kreditlarni qaytarilishi qarz oluvchining asosiy, shuningdek ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvaraqlaridan quyidagi buxgalteriya oʻtkazmasi orqali amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Dt — Qarz oluvchining talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻi |
||
|
Kt — Ssuda hisobvaragʻi | ||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar kredit kafolat beruvchi (kafil) tomonidan qaytarilsa, quyidagi buxgalteriya oʻtkazmasi amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Dt — Kafolat beruvchi (kafil)ning talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻi, yoki |
||
|
Dt 10301 — “Markaziy bankdagi vakillik hisobvaragʻi — Nostro” (agar mablagʻ oluvchiga boshqa tijorat banki tomonidan xizmat koʻrsatilsa) |
||
|
Kt — Ssuda hisobvaragʻi | ||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKreditlar naqd pulda qaytarilganda quyidagi buxgalteriya oʻtkazmasi amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Dt 10100 — “Kassadagi naqd pul va boshqa toʻlov hujjatlari” | ||
|
Kt — Ssuda hisobvaragʻi | ||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш15. Agar kreditga foiz oʻstirmaslik maqomi berilmagan boʻlsa, unda kreditlar boʻyicha foizlar tushumi quyidagi buxgalteriya oʻtkazmasi orqali aks ettiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Dt — Qarz oluvchining talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻi |
||
|
Kt 16309 — “Kreditlar boʻyicha hisoblangan foizlar”. | ||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFoizlarni oʻstirmaslik maqomi berilgan kreditlar boʻyicha foizlar hisobi Foizlarni oʻstirmaslik toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 1304, 2004-yil 24-yanvar) muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16. Qarzdor tomonidan garov bilan taʼminlanmagan kredit qaytarilmasa yoki toʻliq qaytarilmaganda, ularni shakllantirilgan zaxira hisobidan hisobdan chiqarish quyidagi buxgalteriya oʻtkazmasi orqali amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDt — Kreditlar boʻyicha koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlar zaxirasi — Kreditning tegishli kategoriyasi (kontr-aktiv)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKt — Ssuda hisobvaragʻi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш17. Garov bilan taʼminlangan kredit qarzdor tomonidan qaytarilmasa yoki toʻliq qaytarilmagan holda, bank kreditni qaytarish uchun undiruvni garovga qoʻyilgan mol-mulkka qaratishga haqli. Undiruvga qaratilgan garovga qoʻyilgan mol-mulkni sotish kim oshdi savdosi orqali qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Garovga qoʻyilgan mol-mulkni sotishdan mablagʻlar kelib tushganda 10301 — “Markaziy bankdagi vakillik hisobvaragʻi — Nostro” hisobvaragʻi debetlanadi va 29801 — “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” hisobvaragʻi kreditlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKreditlar boʻyicha asosiy qarzni va mazkur kredit boʻyicha hisoblangan, lekin hali olinmagan foizlarni soʻndirish quyidagi buxgalteriya oʻtkazmasi orqali amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa) Asosiy qarz qaytarilganda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDt 29801 — “Mijozlar bilan hisob-kitoblar”
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKt — Ssuda hisobvaragʻi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb) Asosiy qarz toʻliq qaytarilgandan keyin, foizlar soʻndirilganda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDt 29801 — “Mijozlar bilan hisob-kitoblar”
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKt 41400 — 44600 — Kreditlar boʻyicha foizli daromadlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш18. Kredit garovga olingan mol-mulkni oʻz egaligiga olish yoʻli bilan qaytarilgan taqdirda, kreditning balans qiymati va garovga qoʻyilgan mol-mulkning haqqoniy qiymatidan qaysi biri kam boʻlsa, oʻsha qiymat boʻyicha, uni sotish boʻyicha qilingan xarajatlarni chegirgan holda, lekin qayta savdodagi dastlabki sotuv bahosidan 10 foiz kam boʻlmagan summada quyidagi buxgalteriya oʻtkazmasi amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDt 16701 — “Kredit va lizing boʻyicha garov hisobidan undirilgan mulk”
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKt — Ssuda hisobvaragʻi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш19. Qarzdor yetarli miqdorda pul mablagʻlariga ega boʻlmagan taqdirda, bank kredit boʻyicha qarzni qarzdorning roziligi bilan uning likvid mol-mulki hisobidan, agar qarzdor norozi boʻlsa, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sud qarori asosida undiruvni qarzdorning likvid mol-mulkiga qaratish yoʻli bilan qaytarish huquqiga ega.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKreditlar boʻyicha asosiy qarz va hisoblangan, lekin hali olinmagan foizlar qarzdorning likvid mol-mulkini sotishdan tushgan mablagʻlar hisobiga qaytarilganda, mazkur Nizomning 18-bandida belgilangan buxgalteriya oʻtkazmalari amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20. Kreditlar boʻyicha koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlar zaxirasidan foydalanish Tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash uchun zaxiralar shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 2696, 2015-yil 14-iyul) muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV. Moliyaviy hisobotni ochish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш21. Moliyaviy hisobotga izohlarda banklar quyidagilarni ochishlari zarur:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1) kreditlarni umidsiz deb tan olinishi va ularni hisobdan chiqarish uchun sabab boʻlgan asoslarni izohlovchi hisob siyosatini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2) quyidagilarni alohida-alohida koʻrsatgan holda: “Koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlarni baholash” hisobvaragʻi boʻyicha oʻzgarishlarni va undirib olinmaydigan kreditlar boʻyicha koʻrilgan zararlarga nisbatan davr xarajatlari sifatida tan olingan summani; hisobdan chiqarilgan kreditlar boʻyicha davr ichida undirilgan summani; va ilgari hisobdan chiqarilgan kreditlarni qaytarilishi natijasida davr ichida kirim qilingan daromadlar summasini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3) hisobot sanasiga kreditlar boʻyicha baholangan jami zararlar summasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4) foizlarni oʻstirmaslik maqomi berilgan kreditlarga tegishli balans hisobotiga kiritilgan jami summani, shuningdek bunday kreditlarning balans qiymatini aniqlash asoslari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22. Bundan tashqari, banklar oʻz kreditlarining geografik tumanlar, mijozlar guruhlari yoki sanoat tarmoqlari, chet el valyutasi turlari boʻyicha har qanday muhim xatarlar konsentratsiyasini ifodalovchi boshqa hollarni ochib berishlari lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишNizomga
1-ILOVA
1-ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVositachilik haqini kredit boʻyicha real daromadning qismi sifatida aks ettirish yuzasidan misol
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKredit berishni tayyorlash uchun vositachilik haqi, shuningdek, kredit berish boʻyicha majburiyat uchun (kredit berish boʻyicha majburiyatning amal qilish davrida berilgan kreditlar boʻyicha) vositachilik haqi, kredit boʻyicha daromadni tuzatish (korrektirovka) sifatida tan olinadi. Quyidagi keltirilgan misolda, kredit berish majburiyati uchun vositachilik haqi koʻrib chiqilgan, ushbu metodologiya kredit berishni tayyorlash uchun vositachilik hakiga nisbatan ham qoʻllanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMisol: bank 10 mln. soʻm miqdorda kredit berish majburiyatini olgan. Ushbu bank kredit berish boʻyicha majburiyat uchun kreditning umumiy summasidan 4 foiz miqdorida (qaytarib berilmaydigan) vositachilik haqini oladi, va ushbu majburiyatning amal qilish muddati 3 oyni tashkil etadi. Kredit boʻyicha foiz stavkasi (yillik) 15%ni tashkil etadi, bunda foiz toʻlovlari har oy amalga oshirilishi lozim. 10 mln. soʻm miqdoridagi asosiy qarz summasi ikki yil tugagandan keyin qaytarilishi lozim. Bank kredit berish majburiyati amal qiladigan uch oy muddat davomida mijoz kredit olish uchun murojaat qilishini kutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVositachilik haqi summasi = 10.000.000 x 4% = 400 000
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOylik foizlar = 10 mln. x 15%/12 = 125 000
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMajburiyat uchun vositachilik haqini olish boʻyicha buxgateriya oʻtkazmasi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Dt — Qarz oluvchining talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻi |
400.000 |
||
|
Kt 22896 — “Boshqa muddati uzaytirilgan daromadlar” |
400.000 | ||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar kredit majburiyati muddati kredit taqdim etilmasdan tugasa:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Dt 22896 — “Boshqa muddati uzaytirilgan daromadlar” |
400.000 |
||
|
Kt 45237 — “Kredit majburiyatlari boʻyicha koʻrsatilgan xizmatlar uchun olingan daromadlar” |
400.000 | ||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar bank tomonidan kredit berish boʻyicha majburiyat bajarilayotgan boʻlsa, u holda muddati uzaytirilgan daromad kreditning amal qilish muddati davomida daromadni tuzatish (korrektirovka) sifatida real foiz stavkasi usulini qoʻllagan holda amortizatsiyalanadi. Vositachilik haqi mohiyatiga koʻra kredit boʻyicha daromadni tuzatish (korrektirovka) deb hisoblanganligidan kelib chiqqan holda, kredit boʻyicha haqiqiy ichki daromadlilik stavkasi koʻrsatilgan 15%ga teng boʻlgan foiz stavkasining miqdorini emas, balki 17,3473%ni tashkil etadi. Operatsiyaning mohiyatini yanada aniqroq aks ettirish uchun muddati uzaytirilgan vositachilik haqini amortizatsiya qilish uchun kredit “vositachilik daromadlari”ga emas, balki “foizli daromadlar”ga taalluqli boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMuddati uzaytirilgan vositachalik haqining amortizatsiya qilish grafigi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Davr |
Pul koʻrinishidagi olingan foizlar |
Foizli daromad |
Muddati uzaytirilgan vositachalik daromadlarining amortizatsiyasi |
|
1. |
125.000 |
144.561 |
19.561 |
|
2. |
125.000 |
139.061 |
14.061 |
|
3. |
125.000 |
139.265 |
14.265 |
|
4. |
125.000 |
139.471 |
14.471 |
|
5. |
125.000 |
139.680 |
14.680 |
|
6. |
125.000 |
139.892 |
14.892 |
|
7. |
125.000 |
140.107 |
15.107 |
|
8. |
125.000 |
140.326 |
15.326 |
|
9. |
125.000 |
140.547 |
15.547 |
|
10. |
125.000 |
140.772 |
15.772 |
|
11. |
125.000 |
141.000 |
16.000 |
|
12. |
125.000 |
141.231 |
16.231 |
|
13. |
125.000 |
141.466 |
16.466 |
|
14. |
125.000 |
141.704 |
16.704 |
|
15. |
125.000 |
141.946 |
16.946 |
|
16. |
125.000 |
142.191 |
17.191 |
|
17. |
125.000 |
142.439 |
17.439 |
|
18. |
125.000 |
142.691 |
17.691 |
|
19. |
125.000 |
142.947 |
17.947 |
|
20. |
125.000 |
143.206 |
18.206 |
|
21. |
125.000 |
143.470 |
18.470 |
|
22. |
125.000 |
143.737 |
18.737 |
|
23. |
125.000 |
144.007 |
19.007 |
|
24. |
125.000 |
144.282 |
19.282 |
|
3.400.000 |
400.000 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBirinchi oy uchun vositachalik daromadi quyidagi tartibda tan olinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Dt 22896 — “Boshqa muddati uzaytirilgan daromadlar” |
19.561 |
||
|
Dt — Qarz oluvchining talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻi |
125.000 |
||
|
Kt 41400 — 44600 — Kreditlar boʻyicha foizli daromadlar |
144.561 | ||
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 50-son, 511-modda)