1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 1999-yil 15-aprelda qabul qilingan “Oʻrmon toʻgʻrisida”gi 770-I-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-yil, № 5, 122-modda; 2000-yil, № 5-6, 153-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2006-yil, № 10, 536-modda; 2009-yil, № 12, 470-modda; 2011-yil, № 1, 1-modda; 2013-yil, № 4, 98-modda; 2017-yil, № 9, 510-modda) oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilib, uning yangi tahriri tasdiqlansin (ilova qilinadi).

2-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin;

ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.

3-modda. Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Ushbu Qonunning maqsadi oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Oʻrmon toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Yer, suv, yer osti boyliklari, oʻsimlik va hayvonot dunyosidan foydalanish hamda ularni muhofaza qilish bilan bogʻliq boʻlgan, oʻrmonlardan foydalanish sohasidagi munosabatlar tegishli qonunchilik bilan tartibga solinadi.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining oʻrmon toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Oʻrmonlar asosan ekologik (tuproqni muhofaza qilish, suvni muhofaza qilish, oʻsimlik va hayvonot dunyosini hamda boshqa tabiiy resurslarni muhofaza qilish, himoya, sanitariya-gigiyena, sogʻlomlashtirish, rekreatsiya) va ijtimoiy-iqtisodiy vazifalarni bajaradi.

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

oʻrmon — oʻrmon fondi yerlaridagi oʻzaro taʼsir koʻrsatuvchi va atrof-muhitga taʼsir koʻrsatadigan, ekologik va ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatga ega daraxtlar, butalar va boshqa tabiiy obyektlar (yer, yer osti boyliklari, suv, oʻsimlik va hayvonot dunyosi, atmosfera havosi) majmui;

oʻrmonlarni koʻpaytirish — oʻrmon bilan qoplanmagan oʻrmon fondi yerlarida daraxtlar va butalarni ekish hamda yetishtirish;

oʻrmonlarni muhofaza qilish — oʻrmonlarga salbiy taʼsirlarning oldini olishga qaratilgan faoliyat;

oʻrmonlarni takroriy koʻpaytirish — daraxt va butalarning tabiiy muhitda oʻsishi uchun qulay shart-sharoitlar yaratish hamda oʻrmon fondi yerlarida oʻrmon daraxtlari urugʻlari va koʻchatlarini plantatsiya usulida ekish;

oʻrmondan foydalanuvchilar — oʻrmondan foydalanuvchi yuridik va jismoniy shaxslar;

oʻrmonlarni qayta tiklash — kesilgan, yongʻinlar, oʻrmon zararkunandalari, kasalliklari hamda boshqa salbiy taʼsirlar oqibatida shikast yetkazilgan daraxt va butalar oʻrnida iqlim sharoitlariga mos keladigan daraxt va butalar turlarini ekish.

Oʻrmonlar davlat mulki — umummilliy boylik boʻlib, ulardan oqilona foydalanish lozim hamda ular davlat tomonidan muhofaza qilinadi.

Barcha oʻrmonlar davlat oʻrmon fondini tashkil etadi.

Davlat oʻrmon fondi:

davlat ahamiyatiga molik oʻrmonlardan, yaʼni davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari tasarrufidagi oʻrmonlardan;

boshqa yuridik va jismoniy shaxslar foydalanishidagi oʻrmonlardan iboratdir.

Quyidagilar davlat oʻrmon fondiga kirmaydi:

qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlardagi ekinzorlarning ihota daraxtzorlari, shuningdek boshqa daraxtzor va butazorlar;

temir yoʻllarning, avtomobil yoʻllarining, tabiiy va sunʼiy suv oqimlarining, suv havzalarining hamda boshqa suv obyektlarining ajratilgan mintaqalaridagi ihota daraxtzorlar;

shaharlardagi hamda boshqa aholi punktlaridagi daraxtzor va butazorlar, shuningdek koʻkalamzorlashtirish uchun ekilgan oʻsimliklar;

tomorqalardagi va bogʻ uchastkalaridagi daraxtzor va butazorlar.

Davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtzor va butazorlarni barpo etish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish, ularni parvarish qilish, muhofaza qilish hamda ulardan oqilona foydalanish oʻsimlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Oʻrmon bilan qoplangan yerlar, shuningdek oʻrmon bilan qoplanmagan, ammo oʻrmon xoʻjaligi ehtiyojlari uchun berilgan yerlar oʻrmon fondi yerlari deb eʼtirof etiladi. Oʻrmon fondi yerlarining chegaralari qonunchilikda belgilangan tartibda aniqlanadi.

Oʻrmon fondi yerlari qonunchilikda belgilangan tartibda davlat oʻrmon xoʻjaligi organlariga, davlat organlari va muassasalariga doimiy foydalanishga, shuningdek jismoniy va yuridik shaxslarga ijaraga berilishi mumkin.

Davlat oʻrmon fondi uchastkalari davlat oʻrmon fondining bir qismi boʻlib, ular davlat oʻrmon kadastrida koʻrsatilgan muayyan chegaraga, maydonga, joylashgan yeriga, huquqiy rejimga va boshqa xususiyatlarga ega boʻladi.

Oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:

davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni ishlab chiqish, tasdiqlash hamda amalga oshirish;

qoidalar, normalar va normativlarni belgilash;

davlat nazoratini amalga oshirish;

ilmiy-tadqiqot faoliyatini rivojlantirish;

xalqaro hamkorlikni rivojlantirish.

Oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasidagi davlat boshqaruvi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi va uning hududiy organlari davlat oʻrmon xoʻjaligi organlaridir.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasida:

yagona davlat siyosati amalga oshirilishini taʼminlaydi;

normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qiladi;

davlat dasturlarini tasdiqlaydi va ularning amalga oshirilishini taʼminlaydi;

davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlarining faoliyatini muvofiqlashtiradi;

umumdavlat ahamiyatiga molik muhofaza etiladigan tabiiy hududlarni tashkil etish toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi;

davlat oʻrmon fondini tasarruf etadi;

oʻrmonlarning qoʻriqlanish toifalarini aniqlash tartibini belgilaydi;

oʻrmondan foydalanganlik uchun haq undirish tartibi va miqdorlarini belgilaydi;

davlat nazoratini tashkil etadi va amalga oshiradi;

oʻrmonlarning monitoringini, davlat hisobini va davlat oʻrmon kadastrini yuritish tartibini belgilaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasida:

yagona davlat siyosatini amalga oshiradi;

davlat dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi;

normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish va takomillashtirishda ishtirok etadi;

oʻz vakolatlari doirasida qoidalar, normalar va normativlarni qabul qiladi;

barcha oʻrmonlarda oʻrmon tuzishning yagona tizimini belgilaydi;

oʻrmon fondi yerlarida idoraviy nazoratni amalga oshiradi;

Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobini yuritishda ishtirok etadi;

qonunchilikda belgilangan tartibda yuridik va jismoniy shaxslarga oʻsimlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish, pichan oʻrish, chorva mollarini oʻtlatish, daraxtzor hamda butazorlarni kesish uchun ruxsatnoma beradi;

oʻrmon fondi yerlarida biotexnik tadbirlarni amalga oshiradi;

oʻrmon fondi yerlaridagi muhofaza etiladigan tabiiy hududlarni, oʻrmon-ovchilik, ovchilik va (yoki) baliqchilik xoʻjaliklarini yuritish, boshqarish hamda rivojlantirishni tashkil etadi;

oʻrmonlarni qayta tiklash va ihota oʻrmonlarni koʻpaytirishga doir chora-tadbirlar ishlab chiqilishini hamda amalga oshirilishini, togʻ yonbagʻirlari, jarliklar va tashlandiq yerlarda eroziyaga qarshi daraxtzorlar barpo etish ishlarining bajarilishini tashkil etadi;

oʻrmonlarning mahsuldorligini oshirish maqsadida ilgʻor ilmiy-texnika yutuqlarini joriy etadi, oʻsimliklar seleksiyasi va urugʻchilik boʻyicha ilmiy tadqiqotlar oʻtkazadi;

manzarali, mevali daraxtlar va butalarni yetishtirishga, dorivor oʻsimliklarning plantatsiyalarini barpo etishga doir usullarni ishlab chiqadi, manzarali oʻsimliklar koʻchatlarini sertifikatlashtirish hamda standartlashtirishning yagona tizimi ishlab chiqilishi va joriy etilishini taʼminlaydi;

oʻrmonlarning monitoringini, davlat hisobini, davlat oʻrmon kadastrini belgilangan tartibda yuritadi;

oʻrmonlarni yongʻinlar, zararkunandalardan va kasalliklardan himoya qilishga doir chora-tadbirlar amalga oshirilishini, oʻrmonlarning qonunga xilof ravishda kesishlardan hamda oʻrmon toʻgʻrisidagi qonunchilikning boshqacha tarzda buzilishlaridan muhofaza qilinishini taʼminlaydi;

oʻrmon xoʻjaliklarida bir-biriga bogʻliq boʻlgan xoʻjalik faoliyatini kengaytirish va rivojlantirishni, koʻchat yetishtirishni, dorivor oʻsimliklar yigʻishni, asalarichilik, baliqchilik, chorvachilik mahsulotlarini yetishtirishni hamda qayta ishlashni, xalq isteʼmoli tovarlari ishlab chiqarishni tashkil etadi;

oʻrmon xoʻjaligi sohasida mutaxassislarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasida:

davlat dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi;

normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqishda ishtirok etadi, oʻz vakolatlari doirasida qoidalar, normalar va normativlarni tasdiqlaydi;

davlat ekologik nazoratini amalga oshiradi;

oʻrmon fondidan barcha turdagi qurilishlar uchun yer uchastkalarini tanlash materiallarining, oʻrmon tuzish loyihalarining, davlat oʻrmon fondining tabiiy resurslaridan foydalanish bilan bogʻliq loyihaoldi, loyiha hujjatlarining davlat ekologik ekspertizasini oʻtkazadi;

davlat oʻrmon fondi uchastkalaridagi Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan oʻsimlik va hayvonot dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish uchun yuridik va jismoniy shaxslarga belgilangan tartibda ruxsatnoma beradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Mahalliy davlat hokimiyati vakillik organlari oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasida hududiy dasturlarni tasdiqlaydi, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi hamda davlat oʻrmon xoʻjaligi organlarining taqdimnomasiga binoan pichan oʻrish va chorva mollarini oʻtlatish normalarini tasdiqlaydi.

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasida:

davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etadi;

hududiy dasturlarni ishlab chiqadi, tasdiqlash uchun mahalliy davlat hokimiyati vakillik organlariga kiritadi va amalga oshiradi;

davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari bilan kelishilgan holda yuridik va jismoniy shaxslarga davlat oʻrmon fondi uchastkalarini beradi, bundan oʻrmonlarning daryolar, koʻllar, suv omborlari va boshqa suv obyektlari sohillari boʻylab oʻtgan taqiqlangan mintaqalari, yerlari, oʻrmonlarning ovlanadigan qimmatli baliqlar uvuldiriq sochadigan joylarni muhofaza qiluvchi taqiqlangan mintaqalari, suv taʼminoti manbalarini sanitariya jihatidan muhofaza qilish zonalaridagi oʻrmonlar, davlat qoʻriqxonalarining, majmua (landshaft) buyurtma qoʻriqxonalarining, tabiat bogʻlarining, umumdavlat ahamiyatiga molik buyurtma qoʻriqxonalarning, umumdavlat ahamiyatiga molik kurort tabiiy hududlarining, davlat biosfera rezervatlarining, davlatlararo muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning oʻrmonlari mustasno;

oʻrmonlarning davlat hisobi va davlat oʻrmon kadastri yuritilishini taʼminlaydi;

davlat nazoratini amalga oshiradi.

Mahalliy davlat hokimiyati organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolar oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasida:

davlat dasturlarini, hududiy va boshqa dasturlarni amalga oshirishda ishtirok etadi;

jamoatchilik nazoratini amalga oshiradi;

aholi oʻrtasida fuqarolarning huquqiy savodxonligini va ekologik madaniyatini yuksaltirishga qaratilgan tushuntirish ishlarini amalga oshirishda ishtirok etadi.

Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolar oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish boʻyicha boshqa tadbirlarda ham ishtirok etishi, davlat organlariga koʻmaklashishi mumkin.

Oʻrmonlarni muhofaza qilish chora-tadbirlari quyidagilar orqali amalga oshiriladi:

oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish va ulardan foydalanish sohasidagi qoidalar, normalar hamda normativlarni belgilash;

oʻrmon tuzish loyihalarini ishlab chiqish va amalga oshirish;

oʻrmondan foydalanishda cheklovlar va taqiqlar belgilash;

oʻrmondan maxsus foydalanish huquqini toʻxtatib turish, tugatish va bekor qilish;

oʻrmondan oʻzboshimchalik bilan foydalanishning va undan foydalanish borasida belgilangan tartibning boshqa buzilishlarining oldini olish;

xoʻjalik faoliyatini va boshqa faoliyatni amalga oshirishda oʻrmonga zararli taʼsir koʻrsatilishining yoki uning yoʻq qilib yuborilishining oldini olish;

oʻrmonlarning monitoringini, davlat hisobini va davlat oʻrmon kadastrini yuritish;

oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini qoʻllash;

oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan oqilona foydalanish sohasida ilmiy tadqiqotlarni tashkil etish hamda amalga oshirish;

oʻrmon fondi yerlarida biotexnik tadbirlarni oʻtkazish;

oʻrmonlarni yongʻinlardan muhofaza qilish, zararkunandalar va kasalliklardan himoya qilish chora-tadbirlarini amalga oshirish.

Oʻrmonlarni muhofaza qilish chora-tadbirlari qonunchilikka muvofiq boshqa yoʻllar bilan ham amalga oshirilishi mumkin.

Oʻrmon tuzish oʻrmonlarni muhofaza qilishni, himoya qilishni, koʻpaytirishni, takroriy koʻpaytirishni, qayta tiklashni, ularning mahsuldorligini oshirishni va ulardan oqilona foydalanishni taʼminlashga qaratilgan tadbirlar tizimidan iborat boʻlib, quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

davlat oʻrmon fondi uchastkalarining chegaralarini belgilash va davlat oʻrmon fondining oʻrmondan doimiy foydalanuvchilar foydalanishidagi hududining ichki xoʻjaligini tashkil etish;

topografiya-geodeziya ishlarini bajarish va oʻrmonlarni maxsus xaritaga kiritish hamda ularning elektron maʼlumotlar bazasini shakllantirish;

davlat oʻrmon fondini inventarizatsiyadan oʻtkazish;

oʻrmonlarning yetilish yoshini belgilash, oʻrmon xoʻjaligini yuritish bilan bogʻliq holda oʻrmon daraxtlarining kesilishi hisob-kitobini, kesishlarning miqdorlarini hamda oʻrmondan foydalanishning boshqa turlari miqdorlarini aniqlash;

davlat oʻrmon fondi uchastkalarida pichan oʻrish va chorva mollarini oʻtlatish, yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklarning dorivor hamda texnik xom ashyosini, oziq-ovqat maqsadlari uchun yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklarni yigʻish va tayyorlash, daraxtlar hamda butalarni kesmagan holda oʻtin va shox-shabbalarni yigʻish hajmlarini aniqlash;

davlat oʻrmon fondi uchastkalarida asalari uyalari va qutilarini joylashtirish, oʻrmondan oʻrmon-ovchilik, ovchilik va (yoki) baliqchilik xoʻjaliklari ehtiyojlari uchun, ilmiy-tadqiqot, madaniy-maʼrifiy, tarbiyaviy, sogʻlomlashtirish, rekreatsiya hamda estetik maqsadlarda, shuningdek ekologik turizmni rivojlantirish maqsadida foydalanish imkoniyatlarini belgilash;

oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, qayta tiklash va koʻpaytirish borasidagi ishlar hajmini, shuningdek boshqa oʻrmon xoʻjaligi ishlari hajmini aniqlash;

oʻrmon tuzish loyihalarini ishlab chiqish va ularning amalga oshirilishi ustidan nazorat qilish.

Oʻrmon tuzish loyihalari davlat ekspertizasidan oʻtkaziladi, davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan tasdiqlanadi.

Oʻrmon tuzish loyihalari oʻrmon xoʻjaligini, oʻrmon-ovchilik, ovchilik va (yoki) baliqchilik xoʻjaliklarini yuritish, shuningdek muhofaza etiladigan tabiiy hududlarni rivojlantirishga doir ishlarni tashkil etish hamda yuritish, oʻrmondan oqilona foydalanishni, joriy va istiqbolga moʻljallangan rejalashtirishni amalga oshirish uchun asosiy normativ-texnik hujjatdir.

Oʻrmon tuzish Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi tomonidan belgilangan tartibda barcha oʻrmonlarda yagona tizim boʻyicha amalga oshiriladi.

Oʻrmonlar monitoringi oʻrmonlarga salbiy taʼsirlarning oʻz vaqtida oldi olinishi uchun davlat oʻrmon fondi holatidagi oʻzgarishlarni aniqlashga, uni baholash va prognoz qilishga doir muntazam kuzatuvlardan iboratdir.

Oʻrmonlar monitoringi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Oʻrmonlarning davlat hisobi davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari tomonidan oʻrmon tuzish loyihalari asosida, oʻrmon tuzish amalga oshirilmagan joylarda esa davlat oʻrmon fondini inventarizatsiyadan oʻtkazish va tekshirish materiallari asosida yuritiladi.

Oʻrmonlarning davlat hisobi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan yagona tizim boʻyicha yuritiladi.

Davlat oʻrmon kadastri Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan barcha oʻrmonlar, ularning geografik oʻrni, huquqiy rejimi, miqdoriy va sifat tavsiflari hamda iqtisodiy bahosi toʻgʻrisidagi yangilab boriladigan ishonchli kadastr axboroti tizimidan iborat boʻladi.

Davlat oʻrmon kadastri oʻrmonga oid munosabatlarni tartibga solish, oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, ulardan oqilona foydalanish va ularni takroriy koʻpaytirish maqsadida manfaatdor yuridik va jismoniy shaxslarni oʻrmon toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bilan taʼminlash uchun moʻljallangandir.

Davlat oʻrmon kadastri davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan yagona tizim boʻyicha yuritiladi.

Oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasidagi davlat nazorati qonunchilikda belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi hamda mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan amalga oshiriladi.

Oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasidagi idoraviy nazorat Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi tomonidan amalga oshiriladi.

Oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasidagi ishlab chiqarish nazoratini xoʻjalik yurituvchi subyektlar oʻzlariga biriktirilgan hududlarda amalga oshiradi.

Oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasidagi jamoatchilik nazorati Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari hamda ommaviy axborot vositalari tomonidan amalga oshirilishi mumkin.

Davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari, ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish organlari hamda mahalliy davlat hokimiyati organlari oʻz vakolatlari doirasida oʻrmonni undan foydalanish tartibi buzilishidan, shu jumladan oʻrmonni qonunga xilof ravishda kesishlardan hamda oʻrmonga boshqacha tarzda zararli taʼsir koʻrsatilishidan muhofaza qilinishini taʼminlaydi.

Davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari, ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish organlari hamda mahalliy davlat hokimiyati organlari oʻrmonda yongʻinning oldini olish, yongʻinga qarshi kurashishga oid chora-tadbirlarning amalga oshirilishini taʼminlaydi, zarur hollarda yongʻinni oʻchirish uchun aholini, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning oʻt oʻchirish, yer qazish texnikasini hamda transport vositalarini jalb etadi, yongʻin xavfi yuqori boʻlgan davrda aholining oʻrmonda boʻlishini hamda oʻrmonlarga transport vositalari va boshqa vositalar kirishini cheklaydi yoki taqiqlaydi.

Oʻrmondan foydalanuvchilar oʻrmonlarda yongʻin xavfsizligiga rioya etishi, ish joylarida yongʻinga qarshi tadbirlar oʻtkazishi, oʻrmonlarda yongʻinlar chiqqan taqdirda esa ularning oʻchirilishini taʼminlashi shart.

Oʻrmonlarni yongʻinlar, zararkunandalar, kasalliklardan va boshqa salbiy taʼsirlardan himoya qilish oʻrmondan foydalanuvchilar tomonidan quyidagilar orqali amalga oshiriladi:

yongʻin xavfsizligi qoidalariga rioya etish va yongʻinga qarshi tadbirlarni amalga oshirish, yongʻin chiqqanda uni oʻchirish choralarini koʻrish;

oʻrmon zararkunandalari, kasalliklari oʻchoqlarini, sanoat va maishiy chiqindilarning hamda boshqa salbiy omillarning taʼsir doiralari rivojlanishini hisobga olish va prognoz qilish;

oʻrmon zararkunandalarining ommaviy koʻpayish va oʻrmon kasalliklarining tarqalish oʻchoqlari yuzaga kelishi hamda kengayishining oldini olish, oʻrmonlarning biologik jihatdan chidamliligini oshirish tadbirlarini oʻtkazish.

Oʻrmonlarni yongʻinlar, zararkunandalar, kasalliklardan va boshqa salbiy taʼsirlardan himoya qilish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi tomonidan belgilanadi.

Oʻrmon qoʻriqchiligi oʻrmonlarni muhofaza qilish va himoya qilishni taʼminlash maqsadida davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari tomonidan tashkil etiladi.

Oʻrmon qoʻriqchiligining mansabdor shaxslari ayni vaqtda davlat oʻrmon xoʻjaligi organlarining inspektorlaridir.

Oʻrmon qoʻriqchiligining mansabdor shaxslari oʻz vakolatlari doirasida:

yuridik va jismoniy shaxslarning oʻrmondan foydalanishga boʻlgan huquqini tasdiqlovchi hujjatlarini tekshiradi;

oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, ulardan foydalanish va ularni takroriy koʻpaytirish sohasidagi maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisida bayonnomalar tuzadi;

maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqadi;

huquqbuzarlik sodir etgan shaxslarni tegishli organlarga olib boradi;

qonunga xilof ravishda qoʻlga kiritilgan oʻrmon mahsulotini va uni qoʻlga kiritish vositalarini olib qoʻyadi;

huquqbuzarliklar sodir etgan shaxslarni intizomiy, maʼmuriy va jinoiy javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi materiallarni tegishli organlarga yuboradi;

oʻrmon toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash toʻgʻrisida sudga daʼvolar taqdim etadi;

yuridik va jismoniy shaxslarga oʻrmon toʻgʻrisidagi qonunchilik buzilishlarini bartaraf etish haqida koʻrsatmalar beradi.

Oʻrmon qoʻriqchiligining faoliyat koʻrsatish tartibi va davlat oʻrmon xoʻjaligi organlarining oʻrmon qoʻriqchiligini amalga oshiruvchi inspektorlari tarkibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Oʻrmon xoʻjaligini tashkil etish:

oʻrmonlarning himoya qilish, sogʻlomlashtirish, rekreatsiya va boshqa foydali tabiiy xususiyatlarini saqlash hamda kuchaytirishni;

oʻrmonlardan oqilona foydalanishni;

oʻrmonlarni koʻpaytirishni, takroriy koʻpaytirishni, qayta tiklashni, ularning mahsuldorligini oshirishni, tur tarkibi va sifatini yaxshilashni;

oʻrmonlarni yongʻinlardan muhofaza qilishni, zararkunandalar va kasalliklardan himoya qilishni;

oʻrmonlarning qoʻriqlanish toifalarini aniqlashni;

oʻrmonlarning yetilish yoshini, kesish usullarini va oʻrmondan foydalanish normalarini belgilashni;

oʻrmon fondi yerlaridan oqilona foydalanishni taʼminlashi kerak.

Oʻrmon xoʻjaligini tashkil etish qonunchilikka muvofiq boshqa tashkiliy-texnik tadbirlar bilan ham taʼminlanadi.

Oʻrmonlar belgilangan maqsadi va bajaradigan vazifalariga muvofiq quyidagi qoʻriqlanish toifalari jumlasiga kiritiladi:

oʻrmonlarning daryolar, koʻllar, suv omborlari va boshqa suv obyektlari sohillari boʻylab oʻtgan taqiqlangan mintaqalari;

oʻrmonlarning ovlanadigan qimmatli baliqlar uvuldiriq sochadigan joylarni muhofaza qiluvchi taqiqlangan mintaqalari;

eroziyadan saqlaydigan oʻrmonlar;

oʻrmonlarning temir yoʻllar va avtomobil yoʻllari yoqalab oʻtgan ihota mintaqalari;

choʻl va chala choʻl zonalarining oʻrmonlari;

shahar oʻrmonlari va oʻrmon-bogʻlari;

shaharlar, boshqa aholi punktlari va sanoat markazlarining koʻkalamzorlashtirilgan zonalari atrofidagi oʻrmonlar;

suv taʼminoti manbalarini sanitariya jihatidan muhofaza qilish zonalaridagi oʻrmonlar;

alohida qimmatga ega boʻlgan oʻrmonlar;

yongʻoqchilik zonalaridagi oʻrmonlar;

oʻrmonlarning mevali daraxtzorlari;

davlat qoʻriqxonalarining oʻrmonlari;

majmua (landshaft) buyurtma qoʻriqxonalarining oʻrmonlari;

tabiat bogʻlarining oʻrmonlari;

buyurtma qoʻriqxonalarning oʻrmonlari;

kurort tabiiy hududlarning oʻrmonlari;

davlat biosfera rezervatlarining oʻrmonlari;

davlatlararo muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning oʻrmonlari;

ilmiy yoki tarixiy ahamiyatga ega boʻlgan oʻrmonlar.

Oʻrmonlarni qoʻriqlanish toifalariga kiritish Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasining taqdimnomasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan amalga oshiriladi.

Oʻrmonlarni koʻpaytirish oʻrmondan foydalanuvchilar tomonidan hududlarning serdaraxtligini oshirish, oʻrmonlarning tur tarkibini yaxshilash, qimmatli daraxt navlarini koʻpaytirish va eroziya jarayonlarining oldini olish maqsadida quyidagilar orqali maxsus dasturlar boʻyicha amalga oshiriladi:

daraxtlar va butalarning koʻchatlarini, urugʻlarini ekish;

togʻ yonbagʻirlari, jarliklar va tashlandiq yerlarda eroziyaga qarshi daraxtzorlar barpo etish ishlarini bajarish;

qimmatli daraxt navlarini koʻpaytirish maqsadida ilmiy tadqiqotlar oʻtkazish, manzarali, mevali daraxtlar va butalar yetishtirishning samarali usullarini ishlab chiqish hamda amaliyotga joriy etish.

Oʻrmonlarni koʻpaytirish qonunchilikka muvofiq boshqa yoʻllar bilan ham amalga oshiriladi.

Oʻrmonlarni koʻpaytirish uchun beriladigan, qishloq xoʻjaligiga va boshqa maqsadlarga moʻljallangan yerlar qonunchilikka muvofiq oʻrmon fondi yerlari toifasiga oʻtkaziladi.

Oʻrmonlarni qayta tiklash quyidagi talablarga rioya qilingan holda amalga oshiriladi:

daraxtlar kesilgan, yongʻinlar, oʻrmon zararkunandalari, kasalliklari va boshqa salbiy taʼsirlar oqibatida zararlangan joylarda xoʻjalik jihatidan qimmatli daraxtlar turlarini majburiy ravishda ekishni taʼminlash;

mintaqalarning tuproq-iqlim sharoitlarini hisobga olgan holda, qurgʻoqchilikka, zararkunandalar va kasalliklarga chidamli oʻsimliklar turlarini tanlashga doir tavsiyalarga rioya etish;

oʻrmonlarning tur tarkibini yaxshilash, ularning mahsuldorligini va himoya xususiyatlarini oshirish;

oʻrmonning tabiiy ravishda tiklanishi uchun qulay sharoitlar yaratish;

oʻrmonlarning genetik fondi va biologik xilma-xilligini saqlab qolish.

Oʻrmonlarni qayta tiklash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi tomonidan belgilanadi.

Oʻrmonlarning mahsuldorligini oshirish oʻrmonlarni takroriy koʻpaytirish, ularning tur tarkibini yaxshilash, oʻrmon melioratsiyasi va oʻrmonlarni plantatsiya usulida yetishtirish natijasida amalga oshiriladi.

Davlat oʻrmon fondi uchastkalari yuridik va jismoniy shaxslarga foydalanishga berilishi mumkin.

Oʻrmondan foydalanish umumiy yoki maxsus boʻlishi mumkin.

Oʻrmondan umumiy foydalanish jismoniy shaxslar tomonidan bepul va oʻz ehtiyojlari uchun belgilangan hajmlarda, ushbu Qonun 36-moddasi birinchi qismining oltinchi va yettinchi xatboshilarida nazarda tutilgan foydalanish turlari boʻyicha amalga oshiriladi.

Oʻrmondan maxsus foydalanish uchun haq toʻlanadi. Toʻlovlar miqdori va ularni undirish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Oʻrmondan foydalanish doimiy va vaqtincha boʻlishi mumkin.

Oʻrmon fondi yerlari oʻzlariga doimiy foydalanishga berib qoʻyilgan oʻrmon xoʻjaligi tashkilotlari oʻrmondan doimiy foydalanuvchilardir.

Oʻrmondan qisqa muddatli yoki uzoq muddatli foydalanish huquqini beruvchi tegishli hujjatlar asosida davlat oʻrmon fondi uchastkalaridan foydalanishni amalga oshiruvchi yuridik va jismoniy shaxslar oʻrmondan vaqtincha foydalanuvchilardir.

Oʻrmondan vaqtincha foydalanish qisqa muddatli — uch yilgacha va uzoq muddatli — oʻn yilgacha boʻlishi mumkin.

Davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari oʻrmon fondining foydalanilmayotgan yerlarini jismoniy va yuridik shaxslarga elektron onlayn-auksion orqali ijara huquqi asosida berishi mumkin. Oʻrmon fondining foydalanilmayotgan yerlari jismoniy va yuridik shaxslarga investitsiya shartnomasi yoki davlat-xususiy sheriklik asosida uch yildan kam boʻlmagan va qirq toʻqqiz yildan oshmaydigan muddatga ijaraga berilishi mumkin.

Oʻrmondan maxsus foydalanish huquqi yuridik va jismoniy shaxslarga davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari tomonidan beriladi.

Oʻrmondan maxsus foydalanishni amalga oshirishga ruxsatnoma, oʻrmon kesish (oʻrmon) chiptasi boʻyicha yoʻl qoʻyiladi, bundan ushbu Qonunning 47-moddasida nazarda tutilgan hollar mustasno.

Oʻrmondan doimiy foydalanuvchilar quyidagi huquqlarga ega:

davlat oʻrmon fondining oʻzlariga berilgan uchastkalarida oʻrmon xoʻjaligini mustaqil yuritish, oʻrmondan foydalanish;

oʻrmon fondi yerlaridan, suv resurslaridan, keng tarqalgan foydali qazilmalardan belgilangan tartibda oʻrmon xoʻjaligi ehtiyojlari uchun foydalanish;

belgilangan tartibda yoʻl ochish, oʻrmon mahsulotini joylashtirish uchun maydonchalarni jihozlash, ishlab chiqarish va turarjoy binolari hamda inshootlarini qurish;

tayyorlangan mahsulotga va uni realizatsiya qilishdan olingan daromadga mulkdor boʻlish.

Oʻrmondan doimiy foydalanuvchilar:

oʻrmonlarning muhofaza qilinishini, himoya qilinishini, koʻpaytirilishini, takroriy koʻpaytirilishini, qayta tiklanishini, mahsuldorligi oshirilishini va ulardan oqilona foydalanilishini taʼminlashi;

oʻrmonlarning monitoringini, davlat hisobini va davlat oʻrmon kadastrini yuritishi;

ishlarni oʻrmonlarning holatiga hamda ularni takroriy koʻpaytirishga, shuningdek tuproqning, oʻsimlik va hayvonot dunyosining, suv obyektlarining va boshqa tabiiy obyektlarning holatiga salbiy taʼsir koʻrsatishga yoʻl qoʻyilmaydigan usullar bilan yuritishi;

oʻrmondan vaqtincha foydalanuvchilarning faoliyati ustidan nazoratni amalga oshirishi;

oʻrmonlarda yongʻinga qarshi tadbirlar oʻtkazishi va yongʻinlarni bartaraf etish choralarini koʻrishi, shuningdek oʻrmonlarni zararkunandalar hamda kasalliklardan himoya qilish boʻyicha tadbirlar oʻtkazishi;

oʻrmon fondi yerlarida biotexnik tadbirlarni amalga oshirishi;

muhofaza etiladigan tabiiy hududlar rejimini taʼminlashi;

oʻrmondan foydalanuvchi boshqa shaxslarning huquqlarini buzmasligi shart.

Oʻrmondan doimiy foydalanuvchilar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ega boʻlishi va ularning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.

Oʻrmondan vaqtincha foydalanuvchilar quyidagi huquqlarga ega:

oʻrmondan foydalanishni oʻrmondan foydalanish huquqini beruvchi hujjatlarda koʻrsatilgan davlat oʻrmon fondi uchastkalari doirasida, belgilangan muddatlarda va oʻrmondan foydalanish turlari boʻyicha amalga oshirish;

belgilangan tartibda yoʻl ochish, oʻrmon mahsulotini joylashtirish uchun maydonchalar jihozlash, ishlab chiqarish binolari va inshootlari qurish.

Oʻrmondan vaqtincha foydalanuvchilar:

oʻzlariga berib qoʻyilgan yaylovlar, pichanzorlar va boshqa oʻrmonzorlardan oqilona foydalanishi;

ishlarni oʻrmonlarning holatiga hamda ularni takroriy koʻpaytirishga, shuningdek tuproqning, oʻsimlik va hayvonot dunyosining, suv obyektlarining va boshqa tabiiy obyektlarning holatiga salbiy taʼsir koʻrsatishga yoʻl qoʻyilmaydigan usullar bilan yuritishi;

oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan oqilona foydalanish sohasida belgilangan qoidalar, normalar va normativlarga rioya etishi;

oʻrmonlarda yongʻinga qarshi tadbirlarni oʻtkazishi va yongʻinlarni bartaraf etish choralarini koʻrishi, shuningdek oʻrmonlarni zararkunandalar hamda kasalliklardan himoya qilish boʻyicha tadbirlar oʻtkazishi;

oʻrmondan doimiy foydalanuvchilar bilan kelishilgan holda davlat oʻrmon fondi uchastkalarida biotexnik tadbirlarni amalga oshirishi;

oʻrmondan foydalanganlik uchun oʻz vaqtida va belgilangan tartibda haq toʻlashi;

oʻrmondan foydalanuvchi boshqa shaxslarning huquqlarini buzmasligi shart.

Oʻrmondan vaqtincha foydalanuvchilar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ega boʻlishi va ularning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.

Oʻrmondan foydalanuvchilarning faoliyatiga davlat organlari, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari hamda boshqa organlar va tashkilotlar tomonidan aralashishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Oʻrmondan foydalanuvchilarning buzilgan huquqlari qonunchilikda belgilangan tartibda tiklanishi lozim.

Oʻrmondan foydalanuvchilarning huquqlarini buzish oqibatida yetkazilgan zararlarning (shu jumladan boy berilgan foydaning) oʻrni toʻliq hajmda qoplanishi lozim.

Oʻrmondan foydalanish turlari quyidagilardan iborat:

daraxtzorlar va butazorlarni kesish;

pichan oʻrish;

chorva mollarini oʻtlatish;

asalari uyalari va qutilarini joylashtirish;

yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklarning dorivor va texnik xom ashyosini yigʻish hamda tayyorlash;

yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklarni oziq-ovqat maqsadlari uchun yigʻish va tayyorlash;

daraxt va butalarni kesmagan holda oʻtin va shox-shabbalarni yigʻish;

oʻrmon-ovchilik, ovchilik va (yoki) baliqchilik xoʻjaliklari ehtiyojlari uchun foydalanish;

ilmiy-tadqiqot, madaniy-maʼrifiy, tarbiyaviy, sogʻlomlashtirish, rekreatsiya va estetik maqsadlarda foydalanish;

ekologik turizmni rivojlantirish maqsadida foydalanish.

Qonunchilikda oʻrmondan foydalanishning boshqa turlari ham nazarda tutilishi mumkin.

Binolarni, inshootlarni va kommunikatsiyalarni qurish chogʻida davlat oʻrmon fondi uchastkalaridagi daraxtzorlar va butazorlarni ishlab chiqarish-texnik zaruratdan kelib chiqmagan holda kesish taqiqlanadi.

Daraxtzorlar va butazorlarni kesishga qonunchilikda belgilangan tartibda, oʻrmon kesish (oʻrmon) chiptalari asosida va faqat oʻrmonlarni albatta qayta tiklash sharti bilan yoʻl qoʻyiladi.

Daraxtzorlar va butazorlarni kesish oʻrmonlarning qoʻriqlanish toifalariga qarab, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan Oʻrmonni parvarish qilish uchun kesish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

Oʻrmonlarning temir yoʻllar va avtomobil yoʻllari yoqalab oʻtgan ihota mintaqalarida, choʻl va chala choʻl zonalarining oʻrmonlarida oʻrmonning holatini yaxshilash maqsadida parvarish qilish uchun kesishga yoʻl qoʻyiladi.

Oʻrmonlarning daryolar, koʻllar, suv omborlari va boshqa suv obyektlari sohillari boʻylab oʻtgan taqiqlangan mintaqalarida, oʻrmonlarning ovlanadigan qimmatli baliqlar uvuldiriq sochadigan joylarni muhofaza qiluvchi taqiqlangan mintaqalarida, eroziyadan saqlaydigan oʻrmonlarda, shahar oʻrmonlari va oʻrmon-bogʻlarida, shaharlar, boshqa aholi punktlari va sanoat markazlarining koʻkalamzorlashtirilgan zonalari atrofidagi oʻrmonlarda, suv taʼminoti manbalarini sanitariya jihatidan muhofaza qilish zonalaridagi oʻrmonlarda, alohida qimmatga ega boʻlgan oʻrmonlarda, yongʻoqchilik zonalaridagi oʻrmonlarda, oʻrmonlarning mevali daraxtzorlarida, tabiat bogʻlarining oʻrmonlarida (ularning qoʻriqxonaga aylantirilgan zonalari bundan mustasno), kurort tabiiy hududlarning oʻrmonlarida, davlat biosfera rezervatlarining oʻrmonlarida (ularning qoʻriqxonaga aylantirilgan zonalari bundan mustasno), ilmiy yoki tarixiy ahamiyatga ega boʻlgan oʻrmonlarda oʻrmon kesish (oʻrmon) chiptasi boʻyicha faqat oraliq foydalanishdagi kesishga (oʻrmon parvarishi va sanitariya maqsadida kesishga) yoʻl qoʻyiladi.

Barcha qoʻriqlanish toifalaridagi oʻrmonlarda yongʻinga qarshi oraliq joy hosil qilish bilan bogʻliq kesishlarga yoʻl qoʻyilishi mumkin, bundan davlat qoʻriqxonalarining, majmua (landshaft) buyurtma qoʻriqxonalarining oʻrmonlari, tabiat bogʻlarining, davlat biosfera rezervatlarining qoʻriqxonaga aylantirilgan zonalaridagi oʻrmonlari mustasno.

Oʻrmonni parvarish qilish uchun kesish, plantatsiyalarda hamda davlat oʻrmon fondi uchastkalarida maqsadli foydalanish, sanoat va aholining yogʻochga boʻlgan ehtiyojlarini taʼminlash uchun yetishtirilayotgan tez oʻsuvchi daraxt va butalarni kesish Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi belgilagan tartibda oʻrmon xoʻjaligi tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.

Yongʻinlar, oʻrmon zararkunandalari, kasalliklari hamda boshqa salbiy taʼsirlar oqibatida shikastlangan oʻrmonlarni kesishga ularni tanlab va sanitariya maqsadida kesish tartibida yoʻl qoʻyiladi.

Yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan davlat oʻrmon fondi uchastkalarida pichan oʻrishga shu maqsadlar uchun maxsus moʻljallangan maydonlarda davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari tomonidan beriladigan ruxsatnoma asosida yoʻl qoʻyiladi.

Davlat oʻrmon fondi uchastkalarida pichan oʻrish uchun maydonlar oʻrmon tuzish loyihalari, yaylovlardan almashlab foydalanish sxemalari va pichan oʻrishning kalendar jadvali hisobga olingan holda foydalanishga beriladi.

Davlat oʻrmon fondi uchastkalarida pichan oʻrish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan Pichan oʻrish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

Yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan davlat oʻrmon fondi uchastkalarida chorva mollarini oʻtlatish shu maqsadlar uchun maxsus moʻljallangan maydonlarda davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari beradigan ruxsatnoma asosida amalga oshiriladi.

Oʻrmonlarning daryolar, koʻllar, suv omborlari va boshqa suv obyektlari sohillari boʻylab oʻtgan taqiqlangan mintaqalarida, eroziyadan saqlaydigan oʻrmonlarda, suv taʼminoti manbalarini sanitariya jihatidan muhofaza qilish zonalaridagi oʻrmonlarda, alohida qimmatga ega boʻlgan oʻrmonlarda, yongʻoqchilik zonalaridagi oʻrmonlarda, davlat qoʻriqxonalarining oʻrmonlarida, shuningdek belgilangan rejimga muvofiq tabiat bogʻlarining, buyurtma qoʻriqxonalarning, kurort tabiiy hududlarning, davlat biosfera rezervatlarining, davlatlararo muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning oʻrmonlarida chorva mollarini oʻtlatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Davlat oʻrmon fondi uchastkalarida chorva mollarini oʻtlatishga yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklarning kamyob va qimmatli turlari tabiiy ravishda takroriy koʻpayishini, yovvoyi hayvonlarni saqlab qolishni, shuningdek eroziya jarayonlarining yuzaga kelish ehtimolining oldini olishni taʼminlash sharti bilan yoʻl qoʻyiladi.

Hayvonot dunyosini hayvonlarning yuqumli va boshqa kasalliklaridan himoya qilish hamda ular tarqalishining oldini olish maqsadida davlat oʻrmon fondi uchastkalarida chorva mollarini oʻtlatishga chorva mollarini, ulovlarni (otlar, eshaklar, tuyalar) va ularni qoʻriqlovchi itlarni veterinariya-laboratoriya koʻrigidan oʻtkazish sharti bilan yoʻl qoʻyiladi.

Davlat oʻrmon fondi uchastkalarida chorva mollarini oʻtlatish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan Chorva mollarini oʻtlatish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

Davlat oʻrmon fondi uchastkalari yuridik va jismoniy shaxslarga asalari uyalari va qutilarini joylashtirish uchun davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari tomonidan shartnoma asosida beriladi.

Yuridik va jismoniy shaxslarga yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklarning dorivor va texnik xom ashyosini, oziq-ovqat maqsadlari uchun yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklarni yigʻish va tayyorlash uchun ruxsatnoma qonunchilikda belgilangan tartibda davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari tomonidan beriladi.

Yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklarning dorivor va texnik xom ashyosini, oziq-ovqat maqsadlari uchun yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklarni yigʻish va tayyorlash mavjud oʻsimliklar resurslarining tugab qolishiga hamda oʻrmon xoʻjaligiga zarar yetkazilishiga yoʻl qoʻyilmaydigan vositalar va usullar bilan amalga oshiriladi.

Oʻrmondan doimiy foydalanuvchilar tomonidan davlat oʻrmon fondi uchastkalari daraxt va butalarni kesmagan holda oʻtin va shox-shabbalar yigʻish uchun yuridik hamda jismoniy shaxslarga qonunchilikda belgilangan tartibda berilishi mumkin.

Oʻrmon fondi yerlarida qishloq xoʻjaligi mahsuloti yetishtirish davlat oʻrmon fondiga zarar yetkazmagan holda Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Davlat oʻrmon fondi uchastkalaridan oʻrmon-ovchilik, ovchilik va (yoki) baliqchilik xoʻjaligi ehtiyojlari uchun foydalanish huquqi yuridik va jismoniy shaxslarga beriladi.

Davlat oʻrmon fondi uchastkalaridan oʻrmon-ovchilik, ovchilik va (yoki) baliqchilik xoʻjaligi ehtiyojlari uchun foydalanish tartibi qonunchilik bilan belgilanadi.

Davlat oʻrmon fondi uchastkalaridan ilmiy-tadqiqot maqsadlarida foydalanish qonunchilik bilan belgilanadi.

Yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan davlat oʻrmon fondi uchastkalaridan madaniy-maʼrifiy, tarbiyaviy, sogʻlomlashtirish, rekreatsiya va estetik maqsadlarda foydalanishga mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan oʻrmondan doimiy foydalanuvchilar bilan kelishilgan holda yoʻl qoʻyiladi.

Davlat oʻrmon fondining madaniy-maʼrifiy, tarbiyaviy, sogʻlomlashtirish, rekreatsiya va estetik maqsadlarda foydalanish uchun berilgan uchastkalarida oʻrmondan foydalanuvchilar bu uchastkalarni obodonlashtirishga doir tadbirlarni oʻrmonlarni hamda tabiiy landshaftlarni, oʻsimlik va hayvonot dunyosini saqlash, oʻrmonlarda yongʻin xavfsizligi va sanitariya qoidalariga rioya qilish sharti bilan oʻtkazadi.

Davlat oʻrmon fondi uchastkalaridan madaniy-maʼrifiy, tarbiyaviy, sogʻlomlashtirish, rekreatsiya va estetik maqsadlarda foydalanish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.

Davlat oʻrmon fondi uchastkalaridan ekologik turizmni rivojlantirish maqsadida yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan foydalanishga qonunchilikda belgilangan tartibda yoʻl qoʻyiladi.

Fuqarolar oʻsimlik dunyosi obyektlaridan umumiy foydalanish tartibida oʻrmonlarda boʻlish, yovvoyi holda oʻsuvchi dorivor va oziq-ovqatbop oʻsimliklar, mevalar va qoʻziqorinlarni qonunchilikda belgilangan shartlar asosida oʻz ehtiyojlari uchun yigʻish huquqiga ega.

Oʻrmonlarda Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan, yovvoyi holda oʻsuvchi oʻsimliklarni, shuningdek zaharli, tarkibida giyohvandlik moddalari mavjud boʻlgan oʻsimliklarni fuqarolar tomonidan yigʻish taqiqlanadi.

Fuqarolar oʻrmonlarda yongʻin xavfsizligiga rioya etishi, daraxtlar va butalarni sindirishga, kesishga, oʻrmon ekinlariga shikast yetkazilishiga, oʻrmonlarning maishiy hamda boshqa chiqindilar bilan ifloslanishiga, yovvoyi hayvonlarning yashash muhiti yoʻq qilinishiga va urchish joylari buzilishiga yoʻl qoʻymasligi, shuningdek oʻrmon toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari bilan belgilangan boshqa talablarni bajarishi shart.

Chegara zonasida oʻrmondan foydalanish tartibi Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligi va xalqaro shartnomalari bilan belgilanadi.

Qonunga xilof ravishda qoʻlga kiritilgan oʻrmon mahsuloti olib qoʻyilishi lozim.

Qonunga xilof ravishda qoʻlga kiritilgan oʻrmon mahsulotini olib qoʻyishning imkoni boʻlmagan taqdirda, uning qiymati qonunchilikda belgilangan tartibda va miqdorlarda undirib olinadi.

Oʻrmonlarning holatiga va ularni takroriy koʻpaytirishga taʼsir etadigan yangi hamda rekonstruksiya qilinayotgan korxonalarni, inshootlarni va boshqa obyektlarni joylashtirish, loyihalash, qurish hamda ishga tushirish, shuningdek yangi texnologiyalarni joriy etish oʻrmonlarni muhofaza qilishga, takroriy koʻpaytirishga doir tadbirlar taʼminlangan holda amalga oshiriladi.

Oʻrmonlarning holatiga va ularni takroriy koʻpaytirishga taʼsir etadigan korxonalarni, inshootlarni hamda boshqa obyektlarni joylashtirish, loyihalash, qurish, shu jumladan yangi texnologiyalarni joriy etish, shuningdek daraxt turlarini kesish zaruriyati qonunchilikda belgilangan hollarda va tartibda majburiy ravishda davlat ekologik ekspertizasidan oʻtkazilib, davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari va mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan kelishiladi.

Oʻrmon fondi yerlarida oʻrmon xoʻjaligini yuritish va oʻrmondan foydalanish bilan bogʻliq boʻlmagan qurilish hamda portlatish ishlari, foydali qazilmalarni qazib olish, kabellar, quvurlar va boshqa kommunikatsiyalarni oʻtkazish, parmalash ishlari va boshqa ishlar davlat oʻrmon xoʻjaligi organlari bilan kelishilgan holda, qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Oʻrmon fondi yerlarida oʻrmon xoʻjaligini yuritish bilan bogʻliq boʻlmagan ishlarni amalga oshiruvchi yuridik va jismoniy shaxslar oʻrmonlarni qayta tiklash, oʻrmon fondining holati buzilgan yerlarini rekultivatsiya qilish boʻyicha choralar koʻrishi shart.

Oʻrmonlarni muhofaza qilish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi oʻrmonlardan foydalanishga yoki foydalanishning ayrim turlariga nisbatan cheklovlar yoki taqiqlar belgilashi mumkin.

Oʻrmondan foydalanuvchilarning, yer egalarining, yerdan foydalanuvchilarning, shu jumladan davlat oʻrmon fondi uchastkalari ijarachilarining, shuningdek oʻsimlik va hayvonot dunyosidan foydalanuvchilarning, suvdan foydalanuvchilarning, suv isteʼmolchilarining hamda yer qaʼridan foydalanuvchilarning huquqlari oʻrmonlarni muhofaza qilish manfaatlarini koʻzlab, qonunchilikda belgilangan tartibda cheklanishi va ularning zimmasiga tegishli majburiyatlar yuklatilishi mumkin.

Oʻrmondan maxsus foydalanish huquqi oʻrmonlarni muhofaza qilishni taʼminlash uchun toʻxtatib turilishi, tugatilishi yoki bekor qilinishi mumkin.

Oʻrmondan maxsus foydalanish huquqi quyidagi hollarda toʻxtatib turilishi mumkin:

oʻrmondan maxsus foydalanishning ruxsat berishga doir talablari va shartlari buzilganligi aniqlanganda;

davlat oʻrmon xoʻjaligi vakolatli organining oʻrmondan foydalanishning ruxsat berishga doir talablari va shartlariga oid aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf etish toʻgʻrisidagi qarori bajarilmaganda.

Oʻrmondan maxsus foydalanish huquqi quyidagi hollarda tugatiladi:

foydalanish zarurati qolmaganda yoki undan voz kechilganda;

foydalanishning belgilangan muddati oʻtganda;

oʻrmon toʻgʻrisidagi qonunchilik buzilganda;

oʻrmondan maxsus foydalanish huquqi berilgan jismoniy shaxs vafot etganda yoki uning faoliyati tugatilganda yoxud yuridik shaxs tugatilganda.

Qonunchilikda oʻrmondan maxsus foydalanish huquqini toʻxtatib turish yoki tugatish uchun boshqa hollar ham nazarda tutilishi mumkin.

Oʻrmondan maxsus foydalanish huquqi quyidagilar asosida bekor qilinishi mumkin:

oʻrmondan foydalanuvchining ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatni bekor qilish toʻgʻrisidagi arizasiga koʻra;

ruxsat etish xususiyatiga ega hujjat qalbaki hujjatlardan foydalangan holda olinganligi fakti aniqlanganda.

Oʻrmondan maxsus foydalanish huquqi qonunchilikda belgilangan tartibda toʻxtatib turiladi, tugatiladi yoki bekor qilinadi.

Oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish sohasidagi faoliyatni moliyalashtirish hamda iqtisodiy ragʻbatlantirish Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti, Oʻzbekiston Respublikasi Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasining Oʻrmon xoʻjaligini rivojlantirish jamgʻarmasi mablagʻlari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

Oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish sohasidagi faoliyatni moliyalashtirishni va iqtisodiy ragʻbatlantirishni amalga oshirish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Yuridik va jismoniy shaxslar oʻrmon toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini qonunchilikda belgilangan tartibda qoplashi shart.

Zararning oʻrnini qoplash aybdor shaxslarni qonunga muvofiq javobgarlikdan ozod etmaydi.

Oʻrmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish, koʻpaytirish, takroriy koʻpaytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish va ulardan foydalanish sohasidagi nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.

Oʻrmon toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.