O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Kengashi qaror qiladi:

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining deputatlariga, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 83-moddasida ko‘rsatilgan qonunchilik tashabbusi huquqining boshqa subyektlariga qonun loyihalarini tayyorlashga doir faoliyatni amalga oshirishda qonun loyihalarini yuridik-texnik jihatdan rasmiylashtirish bo‘yicha uslubiy tavsiyalardan foydalanish tavsiya etilsin.

1. Mazkur uslubiy tavsiyalarning maqsadi qonun loyihalarini rasmiylashtirishda va qonunchilik texnikasining vositalari, qoidalari hamda usullaridan foydalanishda bir xillikka rioya etilishi orqali qonunlarning yuqori sifatini ta’minlashdan iboratdir.

2. Uslubiy tavsiyalar O‘zbekiston Respublikasining mustaqillik yillarida qonun loyihalarini tayyorlash faoliyati borasida to‘plangan tajribaga asoslanib, xorijiy mamlakatlarning ushbu sohadagi ish amaliyoti hisobga olingan holda tuzilgan.

3. Uslubiy tavsiyalar O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 83-moddasida ko‘rsatilgan qonunchilik tashabbusi huquqi subyektlari tomonidan qonun loyihasiga doir ishlarni, qonunlarga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish, o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish lozim bo‘lgan qonunlarning ro‘yxatini tayyorlash bo‘yicha ishlarni bajarish vaqtida amalda qo‘llanilishi uchun mo‘ljallangan.

4. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga muvofiq qonunchilik tashabbusi huquqiga O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, o‘z davlat hokimiyatining oliy vakillik organi orqali Qoraqalpog‘iston Respublikasi, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi deputatlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi, Oliy sudi, Oliy xo‘jalik sudi, Bosh prokurori egadirlar.

Qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi huquqi subyektlari tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritiladi.

5. Qonunchilik tashabbusi huquqi O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, O‘zbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy qonunlari va qonunlari loyihalarini, shuningdek O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga, O‘zbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy qonunlari hamda qonunlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risidagi qonun loyihalarini yoki O‘zbekiston Respublikasi qonunlarini o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish to‘g‘risidagi qonun loyihalarini kiritish shaklida amalga oshiriladi.

6. Qonun loyihasini O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritishda quyidagilar taqdim etilishi kerak:

1) qonun loyihasining konsepsiyasi bayon qilingan tushuntirish xati;

2) o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risidagi, shuningdek qonun loyihasi kiritilishi bilan bog‘liq qonunlarni o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish to‘g‘risidagi qonun loyihasi;

3) o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilishi, shuningdek o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi yoki qabul qilinishi lozim bo‘lgan qonun osti hujjatlarining ro‘yxati;

4) moddiy xarajatlarni talab qiladigan qonun loyihalari uchun — moliyaviy-iqtisodiy asos;

5) davlat daromadlarini kamaytirish yoki davlat xarajatlarini ko‘paytirish, shuningdek O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti moddalari bo‘yicha o‘zgartishlarni nazarda tutuvchi qonunlar loyihalari yuzasidan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining xulosasi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining xulosasi bo‘lmagan taqdirda, qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi huquqi subyektiga qaytariladi.

Qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti — kollegial organ tomonidan kiritilganida tegishli kollegial organning O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasidagi ushbu qonun loyihasi bo‘yicha qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti vakili ko‘rsatilgan holdagi qarori taqdim etilishi kerak.

7. Qonun loyihasining nomi uning mazmunini va huquqiy tartibga solishning asosiy sohasini aks ettiradi. Ijrochilar qonun nomiga qarab, uning asosiy mazmunini aniqlab olishlari, oson eslab qolishlari, zarurat taqozo etganida tezda qidirib topishlari uchun loyiha nomi aniq, ravon va imkon qadar axborotga boy bo‘lishi, huquqiy jihatdan tartibga solish sohasini to‘g‘ri aks ettirishi zarur.

Nomi murakkab va asossiz ravishda uzun bo‘lgan qonunlar qonun hujjatini qo‘pollashtirib, qonunlarni tizimlashtirishni va tushunishni qiyinlashtiradi. Bu hol, ayniqsa ularga boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda, huquqni tatbiq etish hujjatlarida, hujjatlarda, moddalar va boshqa shu kabilarda havolalar qilinganida noqulaydir.

8. Muqaddima (kirish) — qonun loyihasining mustaqil qismi bo‘lib, u qonunni qabul qilish sabablari, maqsadlari va vazifalariga doir tushuntirishlarni ifoda etadi, biroq muqaddimaning bo‘lishi shart hisoblanmaydi.

Muqaddima:

mustaqil normativ ko‘rsatmalarga ega bo‘lmaydi;

moddalarga bo‘linmaydi;

qonun chiqarilishi munosabati bilan o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi yoki o‘zgartirilishi va qo‘shimchalar kiritilishi lozim bo‘lgan boshqa qonunlarga taalluqli havolaga ega bo‘lmaydi;

qonunda qo‘llaniladigan tushunchalarning ahamiyatini aks ettirmaydi;

raqamlanmaydi.

Muqaddima qonun loyihasining boshlanishida, uning nomidan keyin joylashtiriladi.

Qonun loyihasining tuzilmaviy birliklari muqaddimaga ega bo‘lishi mumkin emas.

9. Qonun loyihasini tuzilmaviy birliklarga bo‘lish undan foydalanishni osonlashtiradi, uning ichki tuzilishi va tizimlashtirilishini, unda havolalar qilinishini yaxshilaydi, normativ materialning tez tushunilishiga yordamlashadi.

Qonunlarning quyidagicha pastlashib boruvchi tuzilmaviy birliklaridan foydalaniladi:

bo‘lim;

bob;

modda.

Agar qonun loyihasida boblar mavjud bo‘lmasa, “bo‘lim” tuzilmaviy birligi kiritilishi kerak emas.

Yirik tizimlashtirilgan qonun loyihalari (masalan, kodekslarning loyihalari) qismlarga, bo‘limlar kichik bo‘limlarga, boblar paragraflarga bo‘linishi mumkin.

10. Qonun loyihasining qismi:

so‘zlar bilan belgilanadi:

yoki

nomga ega bo‘lishi mumkin:

yoxud (kodekslarda) quyidagi tarzda belgilanishi mumkin:

Qonun loyihasi qismining belgisi va nomi qog‘oz betining markazi bo‘ylab bosh harflar bilan tagma-tag yoziladi.

Qonun loyihasi qismining belgisi va nomi qog‘oz betining markazi bo‘ylab bosh harflar bilan tagma-tag yoziladi.

11. Bo‘lim:

rim raqami bilan belgilanadigan tartib raqamiga ega bo‘ladi;

nomiga ega bo‘ladi.

Bo‘limning belgisi va nomi qog‘oz betining markazi bo‘ylab bosh harflar bilan tagma-tag yoziladi.

Bo‘limning nomi yarim qora shriftda yoziladi.

Misol:

12. Kichik bo‘lim:

arab raqami bilan belgilanadigan tartib raqamiga ega bo‘ladi;

nomiga ega bo‘ladi.

Kichik bo‘lim belgisi arab raqamidan boshlanib, xatboshidan yoziladi. “Kichik bo‘lim” so‘zlaridan keyin nuqta qo‘yiladi.

Kichik bo‘lim nomi uning belgisi bilan bir qatorga bosh harf bilan yarim qora shriftda yoziladi.

Misol:

13. Bob:

arab raqami bilan belgilanadigan tartib raqamiga ega bo‘ladi;

nomga ega bo‘ladi.

Bob belgisi arab raqamidan boshlanib, xatboshidan yoziladi. “Bob” so‘zidan keyin nuqta qo‘yiladi.

Bob nomi uning belgisi bilan bir qatorga bosh harf bilan yarim qora shriftda yoziladi.

Misol:

14. Paragraf:

§ belgisi bilan ko‘rsatiladi;

arab raqami bilan belgilanadigan tartib raqamiga ega bo‘ladi;

nomga ega bo‘ladi.

§ belgisidan keyin nuqta qo‘yiladi, paragraf nomi uning belgisi bilan bir qatorga bosh harf bilan yarim qora shriftda yoziladi.

Misol:

15. Qonun loyihasining moddasi:

loyihaning asosiy tuzilmaviy birligi hisoblanadi;

arab raqami bilan belgilanadigan tartib raqamiga ega bo‘ladi;

nomga ega bo‘ladi, kamdan-kam hollarda nomga ega bo‘lmasligi mumkin.

Misollar:

427-modda. Sotib oluvchiga tovar haqida axborot berish

yoki

Modda belgisi arab raqamidan boshlanib, xatboshidan yoziladi.

“modda” so‘zidan keyin nuqta qo‘yiladi.

Modda nomi uning belgisi bilan bir qatorga bosh harf bilan yarim qora shriftda yoziladi.

Agar modda nomga ega bo‘lmasa, moddaning belgisi yarim qora arab raqami bilan xatboshidan yozilib, “modda” so‘zidan keyin nuqta qo‘yiladi.

Modda qismlarga bo‘linadi, bu qismlar raqamlanmaydi. Modda qismlarining joylashuv tartibi bosh harf bilan boshlanib, nuqta bilan tugaydigan xatboshilarni ketma-ket sanash orqali aniqlanadi.

Moddaning qismlari bandlarga bo‘linib, bandlar qavs bilan berkitiladigan arab raqami bilan belgilanadi.

Bandlar kichik bandlarga bo‘linib, kichik bandlar qavs bilan berkitiladigan kichik harflar bilan belgilanadi.

Misollar:

a)________________;(birinchi qism 1-bandining “a” kichik bandi)

yoki

Moddaning qismlari, bandlari va kichik bandlari kamdan-kam hollarda xatboshilarga bo‘linishi mumkin.

Modda qismlari tuzilishining ehtimol tutilgan variantlari:

Xo‘jalik sudiga taalluqli ishlar Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar xo‘jalik sudlari tomonidan ko‘riladi, O‘zbekiston Respublikasi Oliy xo‘jalik sudi sudloviga tegishli ishlar bundan mustasno. (birinchi qism)

Oliy xo‘jalik sudi quyidagilarni ko‘radi: (ikkinchi qismning birinchi xatboshisi)

respublika boshqaruv organlari bilan vakillik va ijroiya hokimiyati mahalliy organlari o‘rtasidagi iqtisodiy bitimlardan kelib chiqadigan nizolar (ikkinchi qismning ikkinchi xatboshisi);

hokimiyat oliy organlarining normativ xaraktyerga ega bo‘lmagan hujjatlarini (butunlay yoki qisman) haqiqiy emas deb topish to‘g‘risidagi ishlar (ikkinchi qismning uchinchi xatboshisi).

Oliy xo‘jalik sudi alohida holatlarni e’tiborga olgan holda har qanday ishni istalgan xo‘jalik sudidan olib qo‘yish va uni birinchi instansiya bo‘yicha o‘zining ish yuritishiga qabul qilishga, ishni bir xo‘jalik sudidan boshqasiga o‘tkazishga haqli (uchinchi qism).

yoki

Sudya sud buyrug‘ini ishni sudda muhokama qilmasdan, qarzdor va undiruvchini chaqirmasdan hamda ularning tushuntirishlarini eshitmasdan beradi (birinchi qism).

Sudya quyidagi hollarda sud buyrug‘ini berishni rad etadi (ikkinchi qismning birinchi xatboshisi):

1) agar qarzdor bildirilgan talabga rozi bo‘lmasa (ikkinchi qismning birinchi bandi);

2) huquq to‘g‘risidagi mavjud nizomni taqdim etilgan hujjatlar asosida hal etib bo‘lmaydi deb hisoblansa (ikkinchi qismning ikkinchi bandi).

Sudya sud buyrug‘ini berishni rad etish to‘g‘risida ajrim chiqaradi (uchinchi qism).

16. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritilgan qonun loyihasining matniga quyidagi qoidalar kiritilishi mumkin:

qonun yoki uning ayrim qoidalarining kuchga kirish muddati va tartibi haqidagi;

ushbu qonun qabul qilinishi munosabati bilan avval qabul qilingan qonunlarni yoki ularning ayrim qoidalarini o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish haqidagi.

Misollar:

Ushbu Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.

yoki

Ushbu Qonun 2006-yilning 1-yanvaridan kuchga kiradi.

yoki

Ushbu Kodeks 1996-yilning 1-aprelidan kuchga kiradi.

Ushbu Kodeks 151-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan ta’tilning eng oz muddatidan ortiqcha qismini pullik kompensatsiya bilan almashtirish 1996-yil 1-apreldan e’tiboran oxirgi ish yilidagi va shundan keyingi yillardagi ta’tillarga nisbatan qo‘llaniladi.

yoki

Ushbu Qonun kuchga kirgan kundan boshlab quyidagilar o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilsin:

1) O‘zbekiston Respublikasining 1991-yil 15-fevralda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasida jamoat birlashmalari to‘g‘risida”gi 223-XII-sonli Qonuni (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1991-yil, № 4, 76-modda);

2) O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining 1991-yil 15-fevralda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasida jamoat birlashmalari to‘g‘risida”gi Qonunini kuchga kiritish haqida”gi 224-XII-sonli Qarori (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1991-yil, № 4, 77-modda);

3) O‘zbekiston Respublikasining 1992-yil 3-iyulda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasida jamoat birlashmalari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining Qonuniga o‘zgartishlar va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi 664-XII-sonli Qonuni (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1992-yil, № 9, 363-modda);

4)_______________________________________________;

5)_______________________________________________.

17. Qonunlarga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risidagi qonun loyihalari, shuningdek o‘z kuchini yo‘qotgan deb topiladigan qonunlarning ro‘yxatini aks ettirgan qonun loyihalari moddaning alohida tuzilishiga ega bo‘ladi. Bunday qonun loyihalarining:

moddalari nomga ega bo‘lmaydi;

moddalari qismlarga bo‘linishi mumkin;

qismlari qavs bilan berkitiladigan arab raqamlari bilan raqamlanadigan bandlarga yoki belgilarga ega bo‘lmagan xatboshilarga bo‘linishi mumkin.

Bandlar qavs bilan berkitilib, kichik harflar bilan belgilanadigan kichik bandlarga bo‘linishi mumkin.

Misollar:

1-modda. O‘zbekiston Respublikasining________yil ____________da qabul qilingan “___________ _”gi ______-sonli Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ________yil, № _____, _______-modda) quyidagi o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilsin:

yoki

1-modda. O‘zbekiston Respublikasining ___ yil ___________da qabul qilingan “___________________”gi ______-sonli Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ________yil, № _____, _______-modda) quyidagi o‘zgartishlar kiritilsin:

yoki

1-modda. Quyidagilar o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilsin:

1)________________; (1-band)

2)________________; (2-band)

3)________________; (3-band)

4)________________; (4-band)

5)________________; (5-band)

6)________________; (6-band)

yoki

1-modda. Quyidagilar o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilsin:

_________________; (ikkinchi xatboshi)

18. Qonun loyihasining moddalari, boblari, bo‘limlari va boshqa tuzilmaviy birliklari izchil ketma-ketlikda raqamlanishi kerak. Masalan, har bir bobning moddalarini alohida-alohida raqamlashga yoki har bir bo‘limning boblarini alohida-alohida raqamlashga yo‘l qo‘yilmaydi.

Qonunga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilganida, shuningdek uning tuzilmaviy birliklari o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilganida bunday qonunning qismlari, bo‘limlari, boblari va moddalarining raqamlanishini o‘zgartirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Qonunga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilganida, shuningdek qonun moddasining tuzilmaviy birliklari o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilganida bandlarning raqamlanishini va kichik bandlarning harflar bilan belgilanishini o‘zgartirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Agar qo‘shimchalar qonunning oxiriga kiritilayotgan bo‘lsa, qismlar, bo‘limlar, boblar va moddalarning mavjud raqamlanishini davom ettirish zarur (masalan, oxirgi bobning tartib raqami 5 bo‘lsa, 6-bob bilan to‘ldiriladi; oxirgi moddaning tartib raqami 7 bo‘lsa, 8-modda bilan to‘ldiriladi).

Agar qo‘shimchalar moddaning tuzilmaviy birligi oxiriga kiritilayotgan bo‘lsa ham mavjud raqamlashni davom ettirish zarur (masalan, qismning oxirgi bandi 3-band bo‘lsa, 4-band bilan to‘ldiriladi va hokazo).

Agar qonun yangi tuzilmaviy birliklar bilan to‘ldirilayotgan bo‘lsa, yangi tuzilmaviy birliklarni asosiy raqamlar yoki harf belgilari tepasiga qo‘yiladigan qo‘shimcha raqamlar bilan ko‘rsatish zarur (masalan, 5¹-bob, 7²-modda, 3³-band, “b¹” kichik band).

Misol:

2-modda. O‘zbekiston Respublikasining___ yil _________da qabul qilingan “___________________”gi ______-sonli Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ________yil, № _____, _______-modda) quyidagi qo‘shimchalar kiritilsin:

1) quyidagi mazmundagi 17¹-modda bilan to‘ldirilsin:

________________________.

________________________”;

2) 16-moddaning:

ikkinchi qismi quyidagi mazmundagi 2¹-band bilan to‘ldirilsin:

“2¹) _____________”;

to‘rtinchi qismi 3-bandi quyidagi mazmundagi “b²” kichik band bilan to‘ldirilsin:

“b²) _____________”.

19. Qonun loyihalarining kuchga kirishi to‘g‘risidagi moddalarda “kuchga kirish” tushunchasi qo‘llanilishi zarur.

Agar muayyan qonun kuchga kirishining O‘zbekiston Respublikasining 2000-yil 14-dekabrda qabul qilingan “Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida”gi 160–II-sonli Qonunida belgilanganidan farq qiladigan alohida tartibini o‘rnatish zarur bo‘lsa, qonun loyihalariga hujjatning kuchga kirish tartibi to‘g‘risidagi modda kiritiladi.

Misollar:

Ushbu Qonun rasman e’lon qilingan kundan e’tiboran 20 kun o‘tganidan keyin kuchga kiradi.

yoki

Ushbu Qonun 2005-yilning 1-dekabridan e’tiboran kuchga kiradi.

yoki

Ushbu Qonun rasman e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.

20. Qonun loyihasiga moddalar, boblar, bo‘limlar, qismlar yoki umuman qonun loyihasiga doir izohlar kiritilishiga yo‘l qo‘ymaslik maqsadga muvofiqdir. Bunday qoidalarni mustaqil moddalar sifatida shakllantirish yoki tuzilmaviy birlikning qaysi biriga daxldor bo‘lsa, bevosita ana shu birlikning matniga kiritish zarur.

21. Qonun loyihalari turli ro‘yxatlar, jadvallar, chizmalar, tariflar, xaritalar, blankalarning namunalari, hujjatlar, sxemalar va boshqa shu kabilar joylashtirilgan ilovalarga ega bo‘lishi mumkin.

Agar qonun loyihasida bir nechta ilova mavjud bo‘lsa, ular № belgisi ko‘rsatilmagan holda arab raqamlari bilan raqamlanadi. Ilovaga havola qilinganida ham qonun loyihasining matnida № belgisi ko‘rsatilmaydi.

Misol:

O‘zbekiston Respublikasi qonunining 4-ilovasiga muvofiq

Ilovalarning va ular taalluqli bo‘lgan qonunning yuridik kuchi bir xil.

Ilova belgisi qonun loyihasi matnidan keyingi betning yuqorisidagi o‘ng burchakka joylashtirilib, qonunning raqami va imzolangan sanasi ko‘rsatilmaydi.

Misollar:

yoki

Ilovaning nomi varaqning o‘rtasiga joylashtiriladi.

22. O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini ratifikatsiya qilish to‘g‘risidagi qonun loyihalari quyidagi tarzda rasmiylashtiriladi:

Misollar:

O‘zbekiston Respublikasi bilan Bolgariya Respublikasi o‘rtasida fuqarolik ishlari bo‘yicha huquqiy yordam to‘g‘risidagi shartnoma ratifikatsiya qilinsin.

yoki

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Transmilliy uyushgan jinoyatchilikka qarshi konvensiyasi quyidagi bayonot e’tiborga olingan holda ratifikatsiya qilinsin:

O‘zbekiston Respublikasi o‘zini ushbu Konvensiya 35-moddasining 2-bandi qoidalari bilan bog‘liq deb hisoblamaydi.

yoki

Adabiy va badiiy asarlarni muhofaza qilish to‘g‘risidagi Bern Konvensiyasiga quyidagi izohlar inobatga olingan holda qo‘shilinsin:

1) Konvensiyaning 18-moddasiga taalluqli izoh: “O‘zbekiston Respublikasi shuni bayon etadiki, yuqorida zikr etilgan Konvensiya O‘zbekiston Respublikasi uchun kuchga kirgan sanada uning hududida jamoat mulki bo‘lib qolgan adabiy va badiiy asarlarga nisbatan mazkur Konvensiya qo‘llanilmaydi”.

2) Konvensiyaning qo‘shimcha bo‘limiga taalluqli izoh: “O‘zbekiston Respublikasi yuqorida zikr etilgan Konvensiya qo‘shimcha bo‘limining 2 va 3-moddalarida nazarda tutilgan imtiyozlardan foydalanish niyatida”.

23. Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini ratifikatsiya qilish to‘g‘risidagi qonun loyihasi bir nechta xalqaro shartnomani o‘z ichiga olsa, bunday qonun loyihasi moddalari nomga ega bo‘lmagan qonun loyihalariga nisbatan ko‘llaniladigan umumiy qoidalarga muvofiq rasmiylashtiriladi.

Misol:

1-modda. Energetika Xartiyasiga doir 1995-yilda Lissabonda imzolangan Shartnoma ratifikatsiya qilinsin.

2-modda. Energetika samaradorligi va turdosh ekologik jihatlar masalalari bo‘yicha Energetika Xartiyasiga doir 1995-yil aprelda Lissabonda imzolangan Protokol ratifikatsiya qilinsin.

Ratifikatsiya qilish to‘g‘risidagi qonun loyihasidagi O‘zbekiston Respublikasi xalqaro shartnomasining nomi ushbu xalqaro shartnoma imzolangan asl nusxadagi nom bilan aynan bir xil bo‘lishi kerak. Boshqa biron-bir o‘zgartish kiritilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

24. Moddalarda boshqa moddalarga, shuningdek muqaddam qabul qilingan qonunlarga doir havolalar faqat huquqiy normalarning o‘zaro bog‘liqligini ko‘rsatish uchun yoki takrorlashga yo‘l qo‘ymaslik zarur bo‘lgandagina ko‘llaniladi.

25. Havolalar faqat kuchga kirgan (amalga kiritilgan) qonunlarga nisbatan qo‘llanilishi mumkin. O‘z kuchini yo‘qotgan qonunlarga yoki qonun loyihalariga havolalar qilinishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

26. Qonun loyihasida qonunga havola qilish zarurati bo‘lsa, quyidagi rekvizitlar quyidagi ketma-ketlikda ko‘rsatiladi: qonunning imzolangan sanasi* va nomi, shuningdek uning raqami va turi.

Misollar:

O‘zbekiston Respublikasining 2000-yil 14-dekabrda qabul qilingan “Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida”gi 160-II-sonli Qonuni bilan tartibga solinadi

yoki

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 2002-yil 12-dekabrda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy Qonunini amalga kiritish haqida”gi 435-II-sonli Qaroriga muvofiq

Qonunning raqami mavjud bo‘lmagan taqdirda uning imzolangan sanasi, nomi va turi ko‘rsatiladi.

Muayyan qonunning turi bosh harf bilan ko‘rsatiladi.

27. Ayni bir qonunga bir necha marta havola qilingan hollarda, ushbu qonun birinchi marta ko‘rsatilayotganida quyidagi shakl qo‘llaniladi:

Misol:

O‘zbekiston Respublikasining 2003-yil 29-avgustda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti to‘g‘risida”gi 522-II-sonli Qonuniga (bundan buyon matnda “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni deb yuritiladi) muvofiq

28. To‘liq yangi tahrirda bayon etilgan qonunga havola qilinganida uning rekvizitlari quyidagi ketma-ketlikda ko‘rsatiladi: qonunning nomi va turi, qavs ichida esa, mazkur qonun yangi tahrirda to‘liq bayon etilgan qonunning imzolangan sanasi, raqami va turi ko‘rsatiladi.

Misol:

“Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga (1999-yil 14-aprelda qabul qilingan 758-1-sonli O‘zbekiston Respublikasi Qonuni bilan tasdiqlangan tahririga) muvofiq

29. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga qilingan havola quyidagi tarzda rasmiylashtiriladi:

Misol:

O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi 18-moddasi birinchi qismiga muvofiq

30. Kodeksga havola qilinganida uning imzolangan sanasi va raqami ko‘rsatilmaydi.

Misollar:

O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi bilan tartibga solinadi

O‘zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksida belgilangan tartibda

O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksiga muvofiq

31. Bir necha qismdan iborat kodeksning muayyan moddasiga havola qilinganida kodeks qismining raqami ko‘rsatilmaydi.

Misollar:

O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 55-moddasi bilan tartibga solinadi

O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 786-moddasiga muvofiq

32. Butun qonunga emas, balki uning faqat tuzilmaviy birligiga havola qilish zarurati bo‘lganida, ana shu muayyan birlik (katta birlikdan kichik birlik tomon) oxirida ko‘rsatiladi.

Misol:

O‘zbekiston Respublikasining________yil ___________da qabul qilingan “_____________________”gi ____ _ -sonli Qonuni 15-moddasi ikkinchi qismining 2-bandi bilan tartibga solinadi

33. Bo‘limlar, boblar, moddalar va bandlarning belgilari raqamlar bilan, qismlarning va xatboshilarning belgilari so‘zlar bilan, kichik bandlarning belgilari esa, qo‘shtirnoq ichida kichik harflar bilan yoziladi.

Misollar:

5-modda birinchi qismi 2-bandining “v²” kichik bandi

5-modda ikkinchi qismi 1-bandining “v” kichik bandi

1-modda birinchi qismining ikkinchi xatboshisi

1-modda birinchi qismining birinchi xatboshisiga muvofiq

5-bob

III va IV bo‘limlar

34. Ayni bir qonunning tuzilmaviy birliklariga qilinadigan havolalar quyidagi tarzda rasmiylashtiriladi:

Misollar:

ushbu Qonunning 3-bobida ifodalangan

ushbu bob qoidalari munosabati bilan

ushbu Kodeks 5-moddasining birinchi qismiga muvofiq

ushbu modda birinchi qismining 1-bandiga muvofiq

ushbu Qonun 5-moddasi to‘rtinchi qismining 2¹-bandiga muvofiq

ushbu Qonun 5-moddasi uchinchi qismi 2-bandining “a¹” kichik bandiga muvofiq

ushbu Qonun 5-moddasi uchinchi qismi 2-bandining “b” kichik bandi bilan tartibga solinadi

ushbu bobning 2-paragrafida ifodalangan

35. Qonunlarda yuqori yoki teng yuridik kuchga ega bo‘lgan qonunlarga havolalar qilinishi mumkin. Quyi yuridik kuchga ega bo‘lgan muayyan normativ-huquqiy hujjatlarga yoki ularning ayrim tuzilmaviy birliklariga havola qilinishiga (masalan, qonunda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining muayyan qaroriga havola qilinishiga) yo‘l qo‘yilmaydi.

Alohida hollarda, agar ayrim huquqiy munosabatlar muayyan qonun bilan tartibga solinmagan bo‘lsa va bu huquqiy munosabatlar boshqa qonun hujjatlari bilan tartibga solingan yoki solinishi kerak bo‘lsa, qonunda quyi yuridik kuchga ega bo‘lgan qonun hujjatlariga yoki qonun hujjatlari majmuiga havola qilinishi mumkin.

36. Qonun loyihasining matnida boshqa qonunlarning o‘zi ham havola hisoblangan normativ ko‘rsatmalariga havola qilinishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

37. “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Sovetining (Kengashining) Vedomostlari (Axborotnomasi)”, “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi”, “Sovet O‘zbekistoni”, “Pravda Vostoka”, “Xalq so‘zi” va “Narodnoye slovo” gazetalari O‘zbekiston Respublikasining qonunlarini, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Sovetining (Kengashining) qarorlarini, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Soveti (Kengashi) Prezidiumining (Rayosatining) farmonlari va qarorlarini, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining qarorlarini e’lon qilishning rasmiy manbalari hisoblangan.

“O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi”, “O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami”, “Xalq so‘zi” va “Narodnoye slovo” gazetalari O‘zbekiston Respublikasining qonunlarini, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlarini e’lon qilishning rasmiy manbalari hisoblanadi.

38. Agar qonunga o‘zgartishlar, qo‘shimchalar kiritilsa yoki qonun o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilsa, mazkur qonun e’lon qilingan rasmiy manba ko‘rsatilishi shart.

Misollar:

(O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, № 5, 221-modda) (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2001-yil, №1-2, 10-modda; 2002-yil, № 1, 20-modda)

39. Katta hajmdagi qonun matni “Xalq so‘zi”, “Narodnoye slovo” gazetalarining bir necha sonida e’lon qilinganda rasmiy manba sifatida gazetalarning qonun matni e’lon qilingan barcha sonlarining sanasi ko‘rsatiladi.

Misol:

O‘zbekiston Respublikasining 1995-yil 21-dekabrda qabul qilingan 163-1-sonli va 1996-yil 29-avgustda qabul qilingan 256-1-sonli qonunlari bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (“Xalq so‘zi”, “Narodnoye slovo” gazetalarining 1996-yil 14, 15 va 16-noyabr sonlari).

40. Qonunga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilganida quyidagilar ko‘rsatiladi: qonun e’lon qilingan rasmiy manba yoki (agar shunday bo‘lgan bo‘lsa) yangi tahrirdagi qonun e’lon qilingan rasmiy manba;

qonun e’lon qilingan rasmiy manba yoki (agar shunday bo‘lgan bo‘lsa) yangi tahrirdagi qonun e’lon qilingan rasmiy manba;

qonunga keyin kiritilgan barcha o‘zgartish va qo‘shimchalar e’lon qilingan rasmiy manbalar.

Misollar:

O‘zbekiston Respublikasining 1999-yil 20-avgustda qabul qilingan “Telekommunikatsiyalar to‘g‘risida”gi 822-1-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-yil, № 9, 219-modda) 8-moddasiga quyidagi o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilsin:

yoki

O‘zbekiston Respublikasining 1992-yil 9-dekabrda qabul qilingan “Auditorlik faoliyati to‘g‘risida”gi 734-XII-sonli Qonuniga (2000-yil 26-mayda qabul qilingan 78-II-sonli O‘zbekiston Respublikasi Qonuni bilan tasdiqlangan tahririga) (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2000-yil, № 5-6, 149-modda; 2003-yil, № 1, 8-modda) quyidagi o‘zgartishlar kiritilsin:

41. Qonun o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilganida qonun e’lon qilingan rasmiy manba yoki (agar shunday bo‘lgan bo‘lsa) yangi tahrirdagi qonun e’lon qilingan rasmiy manba ko‘rsatiladi. O‘z kuchini yo‘qotgan deb topilayotgan asosiy qonunga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritgan qonunlar ham alohida tarzda o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilib, ular rasmiy e’lon qilgan manba ko‘rsatiladi.

Misollar:

Quyidagilar o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin:

O‘zbekiston Respublikasining 1997-yil 30-avgustda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasi qonunlarini tayyorlash to‘g‘risida”gi 481-1-sonli Qonuni (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 9, 237-modda);

O‘zbekiston Respublikasining 2003-yil 12-dekabrda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonunlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi 568-II-sonli Qonunining XVII bo‘limi (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2004-yil, № 1-2, 18-modda).

42. O‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risidagi qonun loyihalari qonunlarni O‘zbekiston Respublikasining yangi qabul qilingan qonuniga muvofiqlashtirish va aynan bir xil masalalar bo‘yicha huquqiy normalarning ko‘p bo‘lishiga barham berish uchun tayyorlanadi.

43. Quyidagilar o‘zgartishlar hisoblanadi:

so‘zlarni, raqamlarni almashtirish;

so‘zlarni, raqamlarni, gaplarni chiqarib tashlash;

qonun tuzilmaviy birligining yangi tahriri;

qonun yoki uning tuzilmaviy birliklari amal qilishini uzaytirish.

44. Quyidagilar qo‘shimchalar (to‘ldirishlar) hisoblanadi:

qonun moddasining tuzilmaviy birligini yangi so‘zlar, raqamlar yoki gaplar bilan to‘ldirish;

qonunni tuzilmaviy birliklar bilan to‘ldirish.

45. O‘zgartish va qo‘shimchalar quyida keltirilgan turdagi qonun hujjatlariga kiritilishi mumkin:

O‘zbekiston Respublikasining qonunlariga;

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlariga;

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining qarorlariga;

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Sovetining (Kengashining) qarorlariga;

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Soveti (Kengashi) Prezidiumining (Rayosatining) farmonlariga;

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Soveti (Kengashi) Prezidiumining (Rayosatining) qarorlariga.

46. Qonunlarga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish mustaqil qonun bilan rasmiylashtirilib, unda o‘z navbatida, har bir qonunga kiritilayotgan o‘zgartish va qo‘shimchalar mustaqil modda tarzida rasmiylashtiriladi.

Misol:

1-modda. O‘zbekiston Respublikasining________yil____________da qabul qilingan “___________________”gi ______-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, №____,______-modda; O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2000-yil, №_____,_______-modda) 5-moddasiga quyidagi o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilsin:

1) ______________;

2) ______________.

2-modda. O‘zbekiston Respublikasining________yil____________da qabul qilingan “___________________”gi ______-sonli Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2002-yil, №_____,_______-modda) quyidagi o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilsin:

1) ______________;

2) ______________;

3) ______________;

4)______________.

47. Agar qonun loyihasi bilan bir yo‘la bir necha qonunga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilayotgan bo‘lsa, bu qonunlar xronologik tartibda (ular imzolangan sana bo‘yicha) joylashtiriladi. Ayni bitta sanada imzolangan qonunlar ularning raqamiga qarab, raqamlarning ortib borishiga muvofiq joylashtiriladi.

48. Qonunga o‘zgartishlar, qo‘shimchalar kiritish bilan bir vaqtda mazkur qonunning tuzilmaviy birliklari o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilganida o‘zgartishlar, qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risidagi, shuningdek kuchini yo‘qotganlik haqidagi qoidalar bitta moddada joylashtirilishi mumkin. Bunda kiritilayotgan o‘zgartishlar, qo‘shimchalar, shuningdek kuchini yo‘qotgan deb topish izchil (moddama-modda) bayon etilishi kerak.

Misol:

1-modda. O‘zbekiston Respublikasining ______yil ____da qabul qilingan “_________________”gi ______-sonli Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, _____yil, № _____, _______-modda; ____yil, №____, _______-modda) quyidagi o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilsin:

1) 1-moddadagi “_________” degan so‘zlar “_______” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

2) 2-moddaning birinchi qismi “_________” degan so‘zlar bilan to‘ldirilsin;

3) 3-modda ikkinchi qismining 2-bandidan “_________” degan so‘zlar chiqarib tashlansin;

4) 4-modda o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin;

5) 5-moddaning birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“ _________________”;

6) 6-moddadagi “_____________” degan so‘zlar “_________” degan so‘zlar bilan almashtirilsin.

49. Qonunga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilganida ushbu hujjatning imzolangan sanasi, nomi, raqami (agar raqam mavjud bo‘lsa), turi, shuningdek u e’lon qilingan tegishli rasmiy manba ko‘rsatilishi shart.

Misol:

O‘zbekiston Respublikasining 2000-yil 14-dekabrda qabul qilingan “Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida”gi 160-II-sonli Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2001-yil, №1-2, 8-modda) quyidagi o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilsin:

Agar o‘zgartirilishi, qo‘shimchalar kiritilishi lozim bo‘lgan qonun to‘liq yangi tahrirda bayon etilgan bo‘lsa, uning rekvizitlari quyidagi ketma-ketlikda ko‘rsatiladi: qonunning imzolangan sanasi, nomi, raqami (agar raqam mavjud bo‘lsa), turi, shuningdek mazkur hujjatni to‘liq yangi tahrirda bayon etgan qonunning imzolangan sanasi, raqami va turi ko‘rsatiladi.

Misol:

O‘zbekiston Respublikasining 1992-yil 13-yanvarda qabul qilingan “Aholining bandligi to‘g‘risida”gi 510-XII-sonli Qonuniga (1998-yil 1-mayda qabul qilingan 616-1-sonli O‘zbekiston Respublikasi Qonuni bilan tasdiqlangan tahririga) (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1998-yil, №5-6, 97-modda) quyidagi o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilsin:

50. Qonunning bitta yoki ikkita (undan ortiq emas) moddasiga o‘zgartish yoki qo‘shimchalar kiritilganida qonun loyihasining nomini aniqlashtirish maqsadga muvofiqdir.

Misollar:

yoki

51. O‘zgartish va qo‘shimchalar doimo faqat asosiy qonunga kiritiladi. Asosiy qonunga uni o‘zgartirgan va qo‘shimchalar kiritgan qonunga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish orqali o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

52. Asosiy qonunga vaqtinchalik kuchga ega bo‘lgan huquqiy normalar kiritilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Ayrim masalalar bo‘yicha vaqtinchalik (umumiy belgilanganidan farqlanuvchi) huquqiy tartibga solishni belgilash zarurati bo‘lganida mustaqil qonun qabul qilinadi.

53. Qonunlarga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilganida tegishli matn qo‘shtirnoq ichiga olinadi.

54. Qonunga kiritilayotgan o‘zgartish va qo‘shimchalar ular kiritilayotgan muayyan tuzilmaviy birlik ko‘rsatilgan holda ketma-ket (moddama-modda) bayon etilishi kerak.

55. Qonun tegishli boblar, kichik bo‘limlar, bo‘limlar, qismlar tutash joyda modda, bob, kichik bo‘lim, bo‘lim bilan to‘ldirilayotganda qonunning tegishli bobi, kichik bo‘limi, bo‘limi, qismiga havola qilgan holda qo‘shilayotgan modda, bob, kichik bo‘lim, bo‘limning aniq joyi ko‘rsatiladi.

Misollar: (1-bobda 14 ta modda bor)

O‘zbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan _______”gi _____-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, _______yil, №_____, _____-modda; ______yil, №_____, ______-modda) 1-bobi quyidagi mazmundagi 14¹-modda bilan to‘ldirilsin:

yoki

O‘zbekiston Respublikasining ______yil _______da qabul qilingan ___________”gi ______-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №_____, ______-modda; ______yil, №_____, ______-modda) 2-bobi quyidagi mazmundagi 14¹-modda bilan to‘ldirilsin:

56. Qonunga umumlashtirilgan shaklda o‘zgartish yoki qo‘shimchalar kiritilishiga (shu jumladan, so‘zlar va so‘z birikmalarini “matn bo‘yicha” degan shakldan foydalangan holda almashtirishga yoki to‘ldirishga) yo‘l qo‘yilmaydi.

Umumiy qoidaga binoan har bir o‘zgartish yoki qo‘shimcha o‘zgartirilayotgan yoki qo‘shimcha kiritilayotgan qonunning muayyan tuzilmaviy birligi ko‘rsatilgan holda alohida rasmiylashtirilishi kerak.

Istisno tariqasida, faqat qonunning bitta moddasiga yoki moddaning tuzilmaviy birligiga umumlashgan shaklda o‘zgartish yoki qo‘shimchalar kiritish mumkin. Agar mazkur moddaga yoki uning tuzilmaviy birligiga boshqa hech qanday o‘zgartish yoki qo‘shimchalar kiritilmasa, almashtirilayotgan yoki to‘ldirilayotgan so‘z yoki so‘zlardan hamma joyda tegishincha birlik yoki ko‘plikda va kelishikda foydalanilgan bo‘lsa, bunday o‘zgartish yoki qo‘shimcha quyidagi tarzda rasmiylashtirilishi kerak:

Misollar:

O‘zbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan “_________”gi _______ -sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №_____, ______-modda; _____yil, №_____, ______-modda) 10-moddasidagi “_____________” degan so‘zlar “_______________” degan so‘zlar bilan almashtirilsin.

yoki

O‘zbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan “_________”gi ________-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi,______yil, №______,______-modda; _____yil, №_____, ______-modda) 10-moddasi “_____________” degan so‘zlardan keyin “_____________” degan so‘zlar bilan to‘ldirilsin.

57. Agar qonunning moddasida bir necha hollarda so‘zni yoki so‘zlarni almashtirish zarur bo‘lsa va almashtirilayotgan so‘z yoki so‘zlar tegishincha birlik yoki ko‘plikda va kelishikda qo‘llanilgan yoki ayni tegishincha birlik yoki ko‘plikda, biroq turli kelishikda bo‘lsa hamda mazkur modda yoki tuzilmaviy birlikka boshqa o‘zgartishlar kiritilmayotgan bo‘lsa, quyidagi shakl qo‘llaniladi:

Misollar:

O‘zbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan “_________”gi _______ -sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №_____, ______-modda; ______yil, №_____, ______-modda) 10-moddasidagi “_____________” degan so‘zlar (so‘zlar bosh kelishikda, birlikda ko‘rsatiladi) tegishincha birlik yoki ko‘plikdagi va kelishikdagi “_____________” degan so‘zlar (so‘zlar bosh kelishikda, birlikda ko‘rsatiladi) bilan almashtirilsin.

yoki

O‘zbekiston Respublikasining _______ yil _______da qabul qilingan “_________”gi _______ -sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №_____,______-modda; ______yil, №_____,______-modda) 10-moddasidagi “_____ “ degan so‘zlar (so‘zlar bosh kelishikda, birlikda yoki ko‘plikda ko‘rsatiladi) tegishincha birlik yoki ko‘plikdagi va kelishikdagi “_____________” degan so‘zlar (so‘zlar bosh kelishikda, birlikda yoki ko‘plikda ko‘rsatiladi) bilan almashtirilsin.

58. Qonunga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilayotganida avval qaysi tuzilmaviy birlik o‘zgartirilayotganligi va to‘ldirilayotganligi ko‘rsatiladi, keyin esa o‘zgartish va qo‘shimchalarning xususiyati ko‘rsatiladi. Qonunga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish eng katta tuzilmaviy birlikdan boshlab rasmiylashtiriladi.

Misollar:

7-moddasi birinchi qismi 2-bandining “v” kichik bandidagi “________” degan so‘zlar “_________” degan so‘zlar bilan almashtirilsin

yoki

O‘zbekiston Respublikasining _______yil _______da qabul qilingan “_________”gi _______ -sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №_____, ______-modda) 7-moddasi birinchi qismi quyidagi mazmundagi jumla bilan to‘ldirilsin:

59. Modda, moddaning qismi, bandi, kichik bandi, xatboshisi to‘ldirilayotganida ushbu to‘ldirish qaysi so‘zdan keyin yozilishi ko‘rsatiladi.

Misol:

1-modda “_________” degan so‘zlardan keyin “_________” degan so‘zlar bilan to‘ldirilsin.

60. Agar qonun moddasining tuzilmaviy birligi so‘zlar bilan to‘ldirilayotgan bo‘lsa va bu qo‘shimcha mazkur tuzilmaviy birlikning oxirida joylashishi kerak bo‘lsa, quyidagi shakl qo‘llaniladi:

Misol:

1-moddaning 1-bandi “_________” degan so‘zlar bilan to‘ldirilsin.

Bunda to‘ldirilayotgan tuzilmaviy birlikning oxirida ishlatilgan tinish belgisi to‘ldirish kiritilganidan keyin biror-bir izoh berilmagan holda saqlab qolinadi.

61. Qonun moddasining turli tuzilmaviy birliklariga bir nechta o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish quyidagi tarzda rasmiylashtiriladi:

Misol:

1-modda. O‘zbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan “___________” gi _______-sonli Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №_____, ______-modda) quyidagi o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilsin:

1) 2-moddaning:

birinchi qismidagi “_________” degan so‘zlar “_________” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

ikkinchi qismi “_________” degan so‘zlardan keyin “_________” degan so‘zlar bilan to‘ldirilsin;

uchinchi qismi quyidagi mazmundagi 7-band bilan to‘ldirilsin:

“7) ______________ ”;

to‘rtinchi qismi quyidagi mazmundagi jumla bilan to‘ldirilsin:

“__________________”;

2) 3-modda ikkinchi qismi 2-bandining ikkinchi jumlasi chiqarib tashlansin;

3) 4-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“4-modda. _________

__________________”.

62. Qonunning moddasini qismlar yoki xatboshilar bilan to‘ldirish quyidagi tarzda rasmiylashtiriladi:

Misollar:

2-moddasi quyidagi mazmundagi uchinchi qism bilan to‘ldirilsin:

“_________________”;

birinchi qismi quyidagi mazmundagi o‘n to‘rtinchi xatboshi bilan to‘ldirilsin:

o‘n to‘rtinchi—yigirma to‘rtinchi xatboshilari tegishincha o‘n beshinchi—yigirma beshinchi xatboshilar deb hisoblansin.

yoki

7-moddasi ikkinchi qismi quyidagi mazmundagi beshinchi xatboshi bilan to‘ldirilsin:

yoki

15-moddaning uchinchi qismi quyidagi mazmundagi to‘rtinchi—to‘qqizinchi xatboshilar bilan to‘ldirilsin:

“ __________________;

__________________;

__________________;

__________________;

__________________;

__________________”.

Agar qonunning moddasi uchtadan ortiq bo‘lmagan qismlar bilan yoki qonun moddasining qismi (bandi) uchtadan ortiq bo‘lmagan xatboshilar bilan to‘ldirilayotgan bo‘lsa, to‘ldirilayotgan qismlar yoki xatboshilarning tartib raqamlari vergul orqali yoziladi.

Misollar:

7-moddasi quyidagi mazmundagi ikkinchi, uchinchi, to‘rtinchi qismlar bilan to‘ldirilsin:

“ __________________.

__________________.

__________________”.

yoki

4-moddasining 5-bandi quyidagi mazmundagi to‘rtinchi, beshinchi, oltinchi xatboshilar bilan to‘ldirilsin:

“ __________________;

__________________;

__________________”.

to‘rtinchi xatboshisi yettinchi xatboshi deb hisoblansin.

63. Qonunning moddasini bandlar yoki kichik bandlar bilan to‘ldirish va bu to‘ldirishlarni tegishincha modda, band yoki kichik bandning oxiriga joylashtirish zarur bo‘lsa, qo‘shilayotgan bandlar yoki kichik bandlarning tartib raqamlari ko‘rsatilishi shart.

Misollar:

6-moddaning beshinchi qismi quyidagi mazmundagi 4-band bilan to‘ldirilsin:

“4)______________”.

yoki

7-modda uchinchi qismining 3-bandi quyidagi mazmundagi “d” kichik band bilan to‘ldirilsin:

“d)_____________” .

Bu kabi qator hollarda zarur bo‘lgan tinish belgisini almashtirish qonunning joriy tahririni tayyorlash vaqtida (qonun loyihasining matnida izoh berilmagan holda) amalga oshiriladi.

64. Qonunni yangi tahrirda qabul qilish, odatda, maqsadga muvofiq emas. Agar:

qonunga uning mohiyatiga ko‘ra qayta ishlashni talab qiluvchi va ayrim tuzilmaviy birliklarining yangi tahriri bilan cheklanib qolib bo‘lmaydigan o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish zarur bo‘lsa;

qonunga uning deyarli hamma tuzilmaviy birliklariga daxldor o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish zarur bo‘lsa;

qonunning faqat ayrim tuzilmaviy birliklari o‘z ahamiyatini qisman saqlab qolsa, qonunning yangi tahriri o‘rniga yangi qonun qabul qilib, ayni bir vaqtda avval amalda bo‘lgan qonunni o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish ma’qul.

65. Qonunning tuzilmaviy birligi, agar:

muayyan tuzilmaviy birlikka jiddiy o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish zarur bo‘lsa;

qonunning tuzilmaviy birligi matniga bir necha marta o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilgan bo‘lsa, yangi tahrirda bayon etiladi.

66. Qonunning tuzilmaviy birligini yangi tahrirda bayon etish mazkur tuzilmaviy birlik oraliq tahrirlarining barchasi o‘z kuchini yo‘qotganligini anglatadi va ularni o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish shart emas.

67. Qonunning bitta tuzilmaviy birligini yangi tahrirda bayon etish zarur bo‘lsa, quyidagi shakl qo‘llaniladi:

Misol:

O‘zbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan “_________”gi _______-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №______,______-modda) 16-moddasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

__________________”.

Bunday holda qonunning nomi quyidagicha bo‘lishi kerak:

68. Raqam belgilarini almashtirish zarur bo‘lganida “sonlar” atamasi emas, “raqamlar” atamasi ishlatiladi.

Misollar:

“15, 18, 124” raqamlari “16, 19, 125” raqamlari bilan almashtirilsin

“45” raqami “55” raqami bilan almashtirilsin

69. So‘zlar va raqamlarni almashtirish zarur bo‘lsa, “so‘zlar” atamasi ishlatiladi.

Misol:

“10-marta” degan so‘zlar “20-marta” degan so‘zlar bilan almashtirilsin.

70. Agar qonun loyihasida qonunlarga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risidagi moddalar bilan bir vaqtda o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlar ro‘yxati aks ettirilgan modda mavjud bo‘lsa, bunday moddaning mavjud ekanligi qonun loyihasining nomida ifoda etilishi shart.

Misol:

71. Qonunlarni O‘zbekiston Respublikasining yangi qabul qilingan Qonuniga muvofiqlashtirish, aynan bir xil masalalar bo‘yicha huquqiy normalarning ko‘p bo‘lishiga barham berish uchun qonunlarni (ularning tuzilmaviy birliklarini) o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish orqali qonun hujjatlarini yangi qabul qilinayotgan qonunga muvofiqlashtirish to‘g‘risida takliflar tayyorlanadi.

72. O‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlar ro‘yxatiga quyidagilar kiritiladi:

1) o‘z kuchini to‘liq yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlar. Bunda qonunning o‘zi ham, asosiy qonunning matniga avval o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritgan barcha qonunlar ham alohida tarzda ko‘rsatiladi.

Misol:

O‘zbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan “_________”gi _______-sonli Qonuni (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, _______yil, №_______, ______-modda)

2) qisman o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlar, ya’ni, butunlay qonun emas, balki uning ayrim tuzilmaviy birliklari (qonunning raqamlangan barcha tuzilmaviy birliklari, shu jumladan, xatboshilari) o‘z kuchini yo‘qotadi.

Misol:

O‘zbekiston Respublikasining _______ yil ________da qabul qilingan “_________”gi_______ -sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, ______yil, №_____, ______-modda) 5-bobi

3) alohida hollarda (agar mustaqil tuzilmaviy birlik sifatida ajratilmagan qism nazarda tutilayotgan bo‘lsa), ajralmas qismi o‘z kuchini yo‘qotayotgan qonunlar (yoki ularning tuzilmaviy birliklari).

Misol:

O‘zbekiston Respublikasining 1993-yil 7-mayda qabul qilingan Qonuni bilan tasdiqlangan “Sog‘lom avlod uchun” ordeni to‘g‘risidagi Nizomning (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, № 6, 257-modda; O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-yil, № 9, 141-modda; 2003-yil, № 9-10, 149-modda) 4-moddasi birinchi qismi uchinchi xatboshisining va 5-moddasi birinchi qismi ikkinchi xatboshisining shahar yo‘lovchilar transportidan bepul foydalanishga taalluqli qismi.

73. Quyida keltiriladigan turdagi qonunlar o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi mumkin:

O‘zbekiston Respublikasining qonunlari;

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari;

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining qarorlari;

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Sovetining (Kengashining) qarorlari;

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Soveti (Kengashi) Prezidiumining (Rayosatining) farmonlari;

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Soveti (Kengashi) Prezidiumining (Rayosatining) qarorlari.

74. O‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlarning ro‘yxati yangi huquqiy tartibga solishni belgilovchi qonun loyihasining mustaqil moddasi bo‘lishi, o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish, shuningdek ayrim qonunlarni o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish to‘g‘risidagi qonun loyihasining mustaqil moddasi yoki moddalari bo‘lishi yoki mustaqil qonun loyihasi bo‘lishi mumkin.

Qonunga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish, shuningdek ayni o‘sha qonunning tuzilmaviy birliklarini o‘z kuchini yo‘qotgan deb topishni bir vaqtning o‘zida rasmiylashtirish ushbu Uslubiy tavsiyalarning 48-bandiga muvofiq amalga oshiriladi.

75. Yangi qonun qabul qilinganligi munosabati bilan o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlarning ro‘yxati yuridik jihatdan asoslangan va tugal bo‘lishi, ya’ni yangi qonunga zid bo‘lgan bironta ham qonun ro‘yxatdan tushib qolmasligi, o‘z ahamiyatini saqlab qolgan bironta ham qonun yoki uning qismi mazkur ro‘yxatga kirib qolmasligi kerak.

76. Agar O‘zbekiston Respublikasi Oliy Soveti Prezidiumining qonun bilan tasdiqlangan farmoni o‘z kuchini yo‘qotayotgan bo‘lsa, o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlarning ro‘yxatiga ana shu farmon va uni tasdiqlovchi qonun (yoki uning qismi) alohida tarzda kiritiladi. Bunda mazkur ro‘yxatga O‘zbekiston Respublikasi Oliy Soveti Prezidiumining farmoniga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritgan qonunlar alohida tarzda kiritiladi.

77. Agar O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining qarori bilan amalga kiritilgan qonun o‘z kuchini yo‘qotayotgan bo‘lsa, o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlar ro‘yxatiga mazkur qonun va uni amalga kiritgan qaror alohida tarzda kiritiladi. Bunda qonunga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritgan qonunlar ro‘yxatga alohida tarzda kiritiladi.

78. Davlat hokimiyatining hozirgi vaqtda mavjud bo‘lmagan organining normativ-huquqiy hujjatini (masalan, Sovetlar MIQ va XKS qarorini) o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish bunday zarurat yuzaga kelgan kunda o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilayotgan normativ-huquqiy hujjat bilan tartibga solingan masalalarni hal etish davlat hokimiyatining qaysi organi vakolatiga kirsa, shu organ tomonidan amalga oshiriladi.

79. O‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlar ro‘yxatiga kiritilayotgan har bir qonunning imzolangan sanasi, nomi, raqami (agar bunday raqam mavjud bo‘lsa), turi, shuningdek u rasmiy e’lon qilingan manba ko‘rsatilishi kerak.

80. Har bir qonun o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlarning ro‘yxatiga alohida tarzda kiritiladi. Bunday ro‘yxatda aks ettirilgan qonunlar tartib raqamiga ega bo‘lishi mumkin (bunday holda ular bandlar hisoblanib, arab raqamlarida raqamlanib, qavs bilan berkitiladi).

81. O‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlar ro‘yxatida qonunlar xronologik tartibda (ular imzolangan sana bo‘yicha) joylashtiriladi. Ayni bitta sanada imzolangan qonunlar ularning raqamiga qarab, raqamlarning ortib borishiga muvofiq joylashtiriladi.

82. O‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlarning bitta ro‘yxatida qonunlar o‘z kuchini yo‘qotadigan turli sanalarni belgilash zarur bo‘lsa, ro‘yxat kuchini yo‘qotishning tegishli sanasiga (muddatiga) muvofiq shaklga solinadigan tuzilmaviy birliklarga bo‘linadi.

83. Agar qonunda boshqa moddalar yoki tuzilmaviy birliklar o‘z kuchini yo‘qotganidan keyin faqat bitta modda yoki tuzilmaviy birlik o‘z kuchida qolgan bo‘lsa, u ham o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lsa, bunday holda ana shu bitta modda yoki tuzilmaviy birlik emas, balki butun qonun to‘liq kuchini yo‘qotgan deb topilishi zarur.

84. Agar qonunda avval qabul qilingan qonunlarni o‘z kuchini yo‘qotgan deb topgan moddalar mavjud bo‘lsa, ushbu qonunni o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish zarurati yuzaga kelganida qonun yuqoridagi kabi moddalar mavjud bo‘lishidan qat’i nazar, o‘z kuchini to‘liq yo‘qotadi.

85. O‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlar ro‘yxatiga nafaqat yangi qonun qabul qilinguniga qadar amalda bo‘lgan qonunlarni, balki ushbu masalaga doir avval amalda o‘z kuchini yo‘qotgan yoki keyin qabul qilingan qonunlarga singib ketgan, ammo belgilangan tartibda o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilmagan qonunlarni ham kiritish lozim.

86. O‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlar ro‘yxatiga vaqtinchalik kuchga ega bo‘lib, amal qilish muddati o‘tgan qonunlar (normalar) kiritilmaydi. Vaqtinchalik kuchga ega bo‘lgan qonunlar (normalar) faqat amal qilish muddati o‘tmagan taqdirdagina o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlar ro‘yxatiga kiritiladi.

Agar vaqtinchalik kuchga ega bo‘lgan qonun yoki uning tuzilmaviy birligining amal qilishi nomuayyan muddatga uzaytirilgan bo‘lsa, ro‘yxatga asosiy qonun ham, uning muddatini uzaytirgan qonun ham kiritiladi.

87. Agar o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan band yoki moddada tegishincha o‘z kuchini yo‘qotishi lozim bo‘lgan ilova ko‘rsatilgan bo‘lsa, o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlar ro‘yxatiga faqatgina mazkur band yoki modda kiritiladi, ilova esa, garchi o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansa-da, alohida tarzda ko‘rsatilmaydi.

88. Agar qonunning bandi yoki moddasida ilovani tasdiqlash bilan bir qatorda o‘z ahamiyatini saqlab qoladigan boshqa masalalarga daxldor ko‘rsatmalar mavjud bo‘lsa, ilova esa to‘liq o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lsa, ana shu band yoki modda o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlar ro‘yxatiga faqatgina ilovaga taalluqli qism bo‘yicha kiritiladi.

89. Agar ilovani to‘liq o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish mumkin bo‘lmasa, o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi lozim bo‘lgan qonunlar ro‘yxatiga faqatgina ilovaning tuzilmaviy birliklari kiritiladi.

Misol:

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining____ yil _______da qabul qilingan “___________________”gi _____-sonli Qarori (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, №____,_____-modda) bilan tasdiqlangan ilovaning 2-bandi o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilsin.

90. Agar qonun hali kuchga kirmagan bo‘lishiga qaramay, unga zarurat qolmagan bo‘lsa, “bekor qilinsin” degan atama qo‘llaniladi.