1.07.00.00.00 Молия ва кредит тўғрисидаги қонунчилик. Банк фаолияти / 07.21.00.00 Банк фаолияти / 07.21.17.00 Банкларда бухгалтерия ҳисоби ва ҳисобот;
2.07.00.00.00 Молия ва кредит тўғрисидаги қонунчилик. Банк фаолияти / 07.29.00.00 Бухгалтерия ҳисоби. Молиявий ҳисобот / 07.29.05.00 Молиявий ҳисобот]
[ТСЗ:
1.Иқтисодиёт / Ҳисобга олиш, статистика ва ҳисобот;
2.Молия / Банклар ва бошқа кредит муассасалари. Кредитлар]
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг
Қарори
Банкларнинг ҳисоб сиёсати ва молиявий ҳисоботи тўғрисида низомни тасдиқлаш ҳақида
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2003 йил 3 сентябрда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 1270]
LexUZ шарҳи
Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2021 йил 18 ноябрдаги 20/3-сонли «Тижорат банкларининг ҳисоб сиёсати ва молиявий ҳисоботларига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомни тасдиқлаш тўғрисида»ги қарорига (рўйхат рақами 3337, 27.11.2021 й.) асосан ўз кучини йўқотган.
Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги Қонунининг 3, 7 ва 51-моддаларига асосан Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқаруви қарор қилади:
2. Бухгалтерия ҳисоби, ҳисоботи ва Давлат бюджетининг касса ижроси департаменти (Д.А. Орипов)га ушбу банкларнинг ҳисоб сиёсати ва молиявий ҳисоботи тўғрисидаги низомни 10 кун муддат давомида Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигига давлат рўйхатидан ўтказиш учун тақдим этсин.
3. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилгандан сўнг 2004 йил 1 январдан бошлаб кучга киради.
4. Ушбу қарорнинг ижросини назорат қилиш Марказий банк раисининг биринчи ўринбосари М.Р. Жумагалдиевга юклатилсин.
Марказий банк Бошқарувининг раиси Ф. МУЛЛАЖОНОВ
Тошкент ш.,
2003 йил 19 июль,
15/9-сон
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқаруви томонидан 2003 йил 19 июль, 15/9-сон «ТАСДИҚЛАНГАН»
Банкларнинг ҳисоб сиёсати ва молиявий ҳисоботи тўғрисидаги
Бухгалтерия ҳисобининг асос солувчи қоидалари (принциплари) ўзида қоидалар (принциплар), концепциялар ва таърифлар мажмуасини акс эттириб, молиявий ахборотларни аниқ, босқичма-босқич, ўз вақтида, тушунарли равишда аниқлашга, баҳолашга, ҳисобга олишга, шакллантиришга ва тақдим этишга имкон беради. Бухгалтерия ҳисоби ўзида шундай жараённи акс эттирадики, унинг натижасида бухгалтерия ҳисоби асосини ташкил этувчи қоидалардан фойдаланган ҳолда фойдали молиявий ахборотлар шакллантирилади. Молиявий ҳисоботларнинг мақсади бўлиб, фойдаланувчиларнинг кенг доираси учун, улар томонидан иқтисодий қарорларни қабул қилишда фойдали бўлган ахборотларни, яъни банкнинг молиявий ҳолати, фаолияти ва молиявий ҳолатидаги ўзгаришлар тўғрисидаги ахборотларни тақдим этиш ҳисобланади.
Ушбу жараённи самарали амалга ошириш мақсадида талабларни манфаатдор шахсларга молиявий ахборотларни тақдим этиш нуқтаи назаридан кўриб чиқиш зарур. Ушбу талаблар одатда икки тоифага — молиявий ахборотлар ички фойдаланувчилар (банк раҳбарияти) ва ташқи фойдаланувчилар талаблари бўйича бўлинади.
Ички фойдаланувчилар режалаштириш, қарорлар қабул қилиш ва назоратни амалга ошириш бўйича ўз мажбуриятларини бажаришга ёрдам берувчи қўшимча бошқарув ва молиявий ахборотларни олиш ҳуқуқига эга бўлсалар ҳам, молиявий ҳисоботларда мавжуд бўлган маълумотларни олишдан манфаатдордирлар.
Ташқи фойдаланувчилар, фойдаланувчиларнинг кенг доираси томонидан иқтисодий қарорларни қабул қилишда фойдали бўлиши мумкин бўлган банк фаолияти ва кўрсаткичлари, банкнинг молиявий ҳолатидаги ўзгаришлар тўғрисидаги маълумотларни олишдан манфаатдордирлар. Молиявий ҳисоботлар аксарият фойдаланувчиларнинг умумий эҳтиёжларини қаноатлантириши лозим.
I. Умумий қоидалар
1. Ўзбекистон Республикасининг «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги Қонунининг 41-моддасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки банкларда бухгалтерия ҳисоби ва молиявий ҳисобот қоидаларини ўрнатади.
2. Мазкур Низом фақат банкларнинг бухгалтерия ҳисоби ва молиявий ҳисоботига татбиқ этилиб, солиқ солиш масалаларини ўз ичига олмайди, шунингдек тартибга солиш, операцион, назорат қилиш ва ҳисоб-китобларни амалга ошириш масалаларини кўриб чиқмайди.
3. Ўзбекистон Республикаси банкларида бухгалтерия ҳисобининг асоси бўлиб Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонуни ва Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари (бундан буён матнда — МҲХС) ҳисобланади. Банклар томонидан чоп қилинадиган молиявий ҳисобот, шунингдек бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботи жараёнида банклар томонидан фойдаланиладиган асосий принциплар (тамойиллари), концепциялар ва таърифлар Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунига ва МҲХСга мувофиқ бўлиши шарт.
4. Марказий банк банкларда бухгалтерия ҳисобининг асос солувчи принциплари (тамойиллари)ни ва асосий қоидаларини белгилайди. Марказий банкнинг бухгалтерия хисобини юритиш бўйича меъёрий ҳужжатлари бухгалтерия ҳисобининг аниқ тартиботларини, яъни маълум бир мақсадларга эришиш учун амалга ошириладиган қадамларнинг кетма-кетлиги, банк томонидан бухгалтерия операцияларини олиб бориш усуллари ёки шакллари белгиланган тўпламини тақдим этиш учун мўлжалланмаган.
5. Марказий банк томонидан 1-иловага мувофиқ бухгалтерия ҳисоби бўйича ишлаб чиқиладиган меъёрий ҳужжатлар банкларда бухгалтерия ҳисобининг принциплари (тамойиллари), концепциялари ва таърифларини қўллаш бўйича қоидалар ва йўналишларни тақдим этиш учун мўлжалланган. Ушбу принциплар (тамойиллар), концепциялар ва таърифлар банкда имкон қадар автоматлаштирилган ҳолда бухгалтерия ҳисобининг барча жараёнларида бир хил тартибда ва босқичма-босқич қўлланилиши керак.
6. 1-илова банкларда бухгалтерия ҳисобини юритиш бўйича меъёрий ҳужжатлар рўйхатини кўзда тутади. Марказий банкнинг меъёрий ҳужжатлари асосида банклар ўзларининг ҳисоб сиёсатини ва амалиётларнинг батафсил тартиботларини ишлаб чиқишлари лозим.
II. Бухгалтерия ҳисобининг асос солувчи принциплари (тамойиллари)га кўра ишни ташкил этиш бўйича мажбуриятлар
7. Бухгалтерия ҳисобининг асос солувчи принциплари (тамойиллари) мақсадларини амалга ошириш учун банк Кенгаши, банк Бошқаруви, банк бухгалтерия ҳисоби ва ички аудит департаментлари (бошқарма, бўлим) аниқ мажбуриятлари белгиланиши керак.
8. Банк Кенгашининг кўрсатмасига кўра банк Бошкаруви банкни ҳисоб фаолияти сиёсатини ва тартиботларини тузишда мазкур Низомни қўллаш бўйича масалаларни аниқлаб олиши ва таърифлаб бериши шарт.
9. Банклар банк ҳисоб сиёсатининг мазкур Низомга мувофиқ тузилиши бўйича жавобгардир.
10. Банкнинг тасдиқланган ҳисоб сиёсати ва тартиботлари банкнинг мансабдор шахслари ва ходимлари томонидан бажарилиши шарт ва уларга бухгалтерия ҳисобининг тегишли принциплари (тамойиллари)ни қўллашда ва асосланмаган қарорларни қабул қилишдан четлаб ўтишда ёрдам бериши керак.
11. Банк бўйича стандарт усулларни бир ҳил тартибда ва босқичма-босқич қўлланилишини таъминлаш мақсадида банк Бошқаруви томонидан ҳисоб тартиботлари тасдиқланади. Ушбу мақсадларга самарали (муваффақиятли) эришиш учун бухгалтерия ҳисоби жараёнининг катта қисми автоматлаштирилган бўлиши шарт.
12. Барча банклар ўзларининг ҳисоб фаолиятини тартибга солувчи ҳужжатларни ишлаб чиқишлари ва жорий этишлари шарт. Зарур бўлган тақдирда Марказии банк МҲХСга мувофиқ ишлаб чиққан меъёрий ҳужжатларни қўллаш билан боғлиқ бўлган техник масалалар бўйича тушунтиришлар беради.
1-§. Банкнинг кенгаши
13. Банк Кенгаши мазкур Низом ва Марказий банкнинг 1-иловага мувофиқ бухгалтерия ҳисобини юритиш бўйича бошқа меъёрий ҳужжатларидан банкнинг ҳисоб фаолиятида қўлланилиши учун жавобгардир.
14. Банк Кенгаши ҳисоб сиёсати ва тартиботларини ишлаб чиқиш, шунингдек уларни қўллашни Бошқарувнинг мажбуриятларига киритиши керак. Кенгаш ҳисоб сиёсатини тасдиқлайди, ҳамда уларни Марказий банк томонидан бухгалтерия ҳисоби бўйича МҲХСга мувофиқ ишлаб чиқилган меъёрий ҳужжатларига тўлиқ мос келишини таъминлаш мақсадида бир йилда камида бир марта, 1 февралгача қайтадан кўриб чиқади.
15. Банк Кенгаши томонидан ҳисоб сиёсати ва тартиботларини ишлаб чиқиш бўйича ваколатларни Бошқарувга берилиши Кенгашни банкнинг ушбу сиёсат ва тартиботларини мазкур Низомга мувофиқ ишлаб чиқилишини ва бажарилишини таъминлаш мажбуриятидан озод қилмайди.
16. Банкнинг Кенгаши йиллик молиявий ҳисоботларини чоп этишдан аввал уларни тасдиқлаши керак. Бунда, Кенгаш чоп этилаётган молиявий ҳисоботларни Марказий банк томонидан МҲХСга мувофиқ ишлаб чиқилган меъёрий ҳужжатларга тўлиқ мос келишини таъминлаш учун барча чораларни кўриши лозим.
2-§. Банк Бошқаруви
17. Банк Бошқаруви Марказий банкнинг меъёрий ҳужжатлари талабларига мувофиқ ҳолда ҳисоб тартиботларини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш учун жавобгардир.
18. Банк Бошқаруви банкнинг молиявий ҳисоботларини тузиш ва тақдим қилиш учун жавобгардир. Банк Бошқаруви чиқарилаётган молиявий ҳисоботларни Марказий банк томонидан МҲХСга мувофиқ ишлаб чиқилган меъёрий ҳужжатларга тўлиқ мос келиши учун барча зарур чораларни кўриши шарт.
19. Банкнинг бухгалтерия ҳисоби департаменти (бошқармаси, бўлими) мазкур Низом ва бухгалтерия ҳисобини юритиш бўйича банкнинг ички сиёсати билан боғлиқ бўлган техник масалаларни тегишли тарзда тушунтириш ва тўғри қўллаш учун жавобгардир.
20. Банкнинг бухгалтерия ҳисоби департаменти (бошқармаси, бўлими) Марказий банк томонидан МҲХСга мувофиқ ишлаб чиқилган бухгалтерия ҳисобини юритиш бўйича меъёрий ҳужжатларини қўллашда тегишли ички назоратни, бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоб жараёнлари услубиётини ишлаб чиқишда, шунингдек уларни банк ичида жорий этиш учун жавобгардир.
4-§. Банкнинг ички аудити
21. Ҳар бир банкнинг ички аудити Марказий банкнинг МҲХСга мувофиқ ишлаб чиқилган бухгалтерия ҳисобини юритиш бўйича меъёрий ҳужжатларини қўллашда ички назоратни, ҳисоб сиёсатини ва банкнинг тартиботларини, бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоб жараёнларининг услубиётини, уларни адекватлиги ҳамда улардан банкда фойдаланилишини текшириш учун жавоб беради.
22. Ички аудит ҳаққоний текширишни ўтказиш, баҳолаш ва аудит натижалари тўғрисида банкни Кенгашига ҳисоботларни тақдим этиш юзасидан жавобгардир. Бунда, аудитни ҳисоботлари асосида банкнинг Кенгаши банкда бажарилиши мажбурий бўлган тегишли қарорни қабул қилади.
23. Ички аудит Кенгашга текшириш материалларини, таклиф ва эътирозларини юборади. Кенгаш Банк Бошқарувидан аудиторлар томонидан аниқланган камчиликларни ва масалаларни ҳал этилиши бўйича даврий ҳисоботларни талаб қилиши шарт.
Банкларнинг ҳисоб сиёсати ва молиявий ҳисоботи тўғрисидаги низомга 1-ИЛОВА
Тижорат банкларида бухгалтерия хисобини юритиш бўйича меъёрий ҳужжатлар
LexUZ шарҳи