147-модда. Алимент мажбуриятларининг тугатилиши
Алимент тўлаш тўғрисидаги келишувда белгиланган алимент мажбуриятлари тарафлардан бирининг ўлими, мазкур келишув муддатининг ўтиши ёки унда назарда тутилган бошқа асосларга кўра тугайди.
Суд тартибида ундириладиган алимент тўлаш:
бола вояга етганда ёки вояга етмасдан туриб тўла муомала лаёқатига эга бўлганда;
фойдасига алимент ундирилаётган бола фарзандликка олинганда;
суд алимент олувчининг меҳнатга лаёқати тикланган ёки уни
ёрдамга муҳтож бўлмай қолган деб топганда;
меҳнатга лаёқатсиз, ёрдамга муҳтож алимент олувчи собиқ эр ёки хотин янги никоҳга кирганда;
алимент олувчи ёки алимент тўлаши шарт бўлган шахс вафот этганда тугатилади.
ИЛМИЙ-АМАЛИЙ ШАРҲ
Шарҳланаётган моддада алимент тўлаш тўғрисидаги келишув, суднинг қарорига кўра белгиланган алиментнинг тугаши асослари назарда тутилади.
1. Алимент тўлаш тўғрисидаги келишувда белгиланган алимент мажбуриятлари қуйидаги ҳолларда тугатилади:
– тарафлардан бирининг ўлими; – мазкур келишув муддатининг ўтиши;
– бошқа асослар.
2. Алимент мажбуриятлари тарафларидан бирининг ўлими ўлимнинг қандай асосларга кўра юз берганидан қатъи назар, алимент мажбуриятларининг тугаши учун асос ҳисобланади. Фуқарони вафот этган деб эълон қилиш, фуқаронинг ўлими билан бир хилдаги ҳуқуқий оқибатларни юзага келтиради. Алимент тўловчи бедарак йўқолган деб топилганда алимент унинг мол-мулкидан ундирилади. Алимент мажбуриятлари бўйича ҳуқуқ ва мажбуриятлари мерос бўйича ўтмайди. Вафот этганлик тўғрисидаги гувоҳноманинг санаси алимент мажбуриятларини тугаганлик санаси ҳам ҳисобланади.
Алимент мажбуриятлари тугашининг навбатдаги асоси алимент тўлаш тўғрисидаги келишув муддатининг ўтиши ҳисобланади. Қоидага кўра алимент тўлаш тўғрисидаги келишув муайян муддатга ёки муддати кўрсатилмасдан тузилиши мумкин. Агар алимент тўлаш тўғрисидаги келишув муддати тугаган ва алимент тўловчи янги битим тузишдан бош тортса ёки аввалги битимни давом эттиришни истамаса, алимент олувчи алимент ундириш тўғрисида судга мурожаат қилишга ҳақли.
2. Суд тартибида ундириладиган алимент тўлашни тугатиш асослари шарҳланаётган модданинг иккинчи қисмида белгиланган. Суднинг қарори билан вояга етмаган болага тайинланган алимент мажбурияти бола 18 ёшга тўлиши ёки вояга етмаган боланинг никоҳга кириши ёки эмансипация муносабати билан тўлиқ муомалага лаёқатли деб топилиши билан тугатилади.
Фойдасига алимент ундирилаётган бола фарзандликка олиниши ҳам алимент мажбуриятларининг тугашига олиб келади. Олий суд Пленумининг 2013 йил 11 декабрдаги «Судлар томонидан фарзандликка олиш ҳақидаги ишлар бўйича қонунчиликни қўллаш амалиёти тўғрисида»ги 21-сонли қарорининг 22-бандига кўра, суд тартибида фойдасига ота-онасидан алимент ундирилаётган бола фарзандликка олинганда, Оила кодекси 147-моддасининг иккинчи қисмига асосан уларнинг алимент тўлаш мажбуриятлари тугатилади. Алимент тўлаш мажбуриятини тугатиш алимент тўловчи шахснинг илтимосига асосан ФПКнинг 454-моддаси ҳамда «Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида»ги Қонуннинг 37-моддаси тартибида суднинг ажрими билан ҳал этилади.
Алимент мажбуриятлари тугатилишининг навбатдаги асоси – суд алимент олувчининг меҳнатга лаёқати тикланган ёки уни ёрдамга муҳтож бўлмай қолган деб топиши ҳисобланади. Бу асос барча алимент олувчилар: болалар, ота-оналар, эр-хотинлар ва собиқ эр-хотинлар, вояга етган ака-укалар ва опа-сингиллар, неваралар, бобо ва бувилар, амалда тарбиялаганлар, ўгай ўғил ва ўгай қиз, ўгай ота ва ўгай оналарга тааллуқли ҳисобланади.
Меҳнатга лаёқатсиз, ёрдамга муҳтож алимент олувчи собиқ эр ёки хотин янги никоҳга кириши ҳам собиқ эр-хотинлар ўртасидаги алимент мажбуриятлари тугашининг асоси ҳисобланади. Собиқ хотин (эр) – алимент олувчининг амалда никоҳ муносабатларида бўлиши алимент мажбуриятларининг тугашига олиб келмайди, фақат алимент миқдорини камайтириш учун асос бўлади.
