Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ Марказий банк Бошқаруви қарор қилади:

1. Тижорат банкларида касса ишини ташкил этиш, инкассация ва қимматликларни ташишга доир йўриқнома (янги таҳрирда) иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Ушбу қарор кучга кирган кундан бошлаб Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг қуйидаги қарорлари ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин:

«Тижорат банкларида касса ишини ташкил этиш, инкассация ва қимматликларни ташишга доир йўриқнома»ни тасдиқлаш тўғрисидаги 2003 йил 17 майдаги 10/2-сонли қарори (2003 йил 1 август, рўйхат рақами 1263 — Меъёрий ҳужжатлар ахборотномаси, 2003 йил, 15-сон);

«Тижорат банкларида касса ишини ташкил этиш, инкассация ва қимматликларни ташишга доир йўриқнома»га ўзгартиришлар киритиш тўғрисидаги 2005 йил 12 мартдаги 3-А/3-сонли қарори (2005 йил 29 март, рўйхат рақами 1263-1 — Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2005 йил,12-13-сон, 98-модда);

«Тижорат банкларида касса ишини ташкил этиш, инкассация ва қимматликларни ташишга доир йўриқнома»га ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисидаги 2005 йил 20 августдаги 18/6-сонли қарори (2005 йил 28 сентябрь, рўйхат рақами 1263-2 — Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2005 йил, 39-сон, 302-модда).

3. Ушбу қарор Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатига олинган кундан ўн кун ўтгач кучга киради.

Ушбу Йўриқнома Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида» (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1995 й., 12-сон, 247-модда), «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1996 й., 5-6-сон, 54-модда) қонунлари ва бошқа қонун ҳужжатлари асосида ишлаб чиқилган бўлиб, тижорат банкларида касса ишини ташкил этиш, касса операцияларини амалга ошириш, пул тушумини инкассация қилиш, қимматликларни ташиш ва уларни сақлашнинг ягона тартибини белгилайди.

1. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Ўзбекистон Республикаси ҳудудида қонуний тўлов воситаси сифатида банкнотлар ва тангалар кўринишидаги пул белгиларини муомалага чиқаришда мутлақ ҳуқуққа эга.

2. Банкнот ва тангаларни қалбакилаштириш ва ноқонуний тарзда тайёрлаш қонун ҳужжатларига мувофиқ жавобгарликка сабаб бўлади.

3. Марказий банк йўқ қилиб юборилган, йўқотилган, қалбаки, ясама ва қонуний кучини йўқотган банкнотлар ва тангаларнинг ўрнини қопламайди.

4. Ушбу Йўриқномада қуйидаги тушунчалардан фойдаланилади:

банкнотлар — Марказий банк томонидан турли номиналдаги нақд қоғоз пуллар шаклида муомалага чиқарилган пуллар;

валюта қимматликлари — нақд чет эл валютаси, чет эл валютасидаги тўлов ҳужжатлари, чет эл валютасидаги қимматли қоғозлар ва соф қуйма олтин;

инкассация — банк бўлинмалари ва уларнинг мижозларидан қимматликларни қабул қилиб олиш (етказиб бериш), уларни ташиш ва банк кассаларига топшириш;

айланма касса — нақд пул ва бошқа қимматликларни қабул қилиб олиш, уларни бошқа қимматликлардан алоҳида сақлаш ҳамда чиқим қилиш учун ташкил этилган касса;

нақд пул захираси — банк мижозларининг нақд пулга бўлган эҳтиёжини қондириш мақсадида махсус ташкил этилган захира;

кечки касса — иш куни тугагандан сўнг инкассация хизматидан нақд пуллар ва бошқа қимматликлар солинган халталарни қабул қилиб олувчи банк кассаси;

қайта санаш кассаси — банк амалиёт куни давомида қабул қилинган ҳамда кечки касса томонидан қабул қилиб олинган инкассация халталаридаги нақд пул ва бошқа қимматликларни қайта санаб, саралаш ҳамда уларни тоифаларга ажратиш ва ўраб-боғлашни амалга оширувчи банк кассаси;

кирим кассаси — банк амалиёт куни давомида банк мижозларидан нақд пулларни қабул қилиб олувчи банк кассаси;

чиқим кассаси — банк амалиёт куни давомида банк мижозларига нақд пулларни беришни амалга оширувчи банк кассаси;

сайёр касса — касса тармоғидан (узелидан) ташқарида банкнинг махсус жиҳозланган автомашинаси ёрдамида касса операцияларини амалга оширувчи банк кассаси;

махсус касса — йирик нақд пул тушумига эга бўлган савдо ва хизмат кўрсатиш корхоналарида пул тушумларини қабул қилиш учун ташкил этиладиган банк кассалари;

банкомат — мижозлар томонидан банкнинг пластик карталари орқали ўзига ўзи хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган электрон-механик қурилма;

касса ҳужжатлари — қимматликларни қабул қилиш ва беришни амалга ошириш ва расмийлаштириш учун асос бўлиб хизмат қилувчи пул ҳужжатлари (кирим касса ордери, чиқим касса ордери, нақд пулларни қўйиш ҳақидаги эълон, пул чеки, илова қайдномалари, юк хатлари, тўлов қайдномалари ва бошқалар);

касса операциялари — қимматликларни қабул қилиш ва мижозларга бериш, қайта санаш, саралаш, майдалаш, айирбошлаш ва ўраб-боғлаш.

5. Тижорат банклари (бундан кейинги ўринларда банклар деб юритилади) мижозларга касса хизматини кўрсатади ва ўз кассаларида нақд пулларни жамлаб, уларни мижозларга беради.

6. Банкларнинг мижозлар билан касса операциялари бўйича бажарадиган операциялари банк ҳисобварағига хизмат кўрсатиш бўйича тузилган шартномага асосан ушбу Йўриқномада белгиланган тартибда амалга оширилади. Банк кассасидан мижозларга берилган пуллар орасидан аниқланган камомад, ортиқча, тўловга яроқсиз ва қалбаки пуллар юзасидан қилинган эътирозлар банк ҳисобварағи шартномасига асосан тартибга солинади ҳамда унинг шартлари ушбу Йўриқномада белгиланган тартибга зид келмаслиги лозим.

7. Банкларда мижозлар билан касса операцияларини амалга ошириш ва нақд пулларга ишлов бериш бўйича айланма касса ва операцион кассалар ташкил этилади.

Операцион кассалар қуйидагилардан иборат:

кирим ва чиқим кассалари (кирим-чиқим кассалари), пулни қайта санаш кассаси, кечки касса, хўжалик юритувчи субъектлар қошидаги махсус касса ва коммунал тўловларини қабул қилиш бўйича жамғарма ҳамда сайёр касса ва бошқалар.

8. Кўрсатиб ўтилган кассалар касса операцияларининг ҳажми, хизмат кўрсатадиган мижозлар сони ва касса ходимларининг белгиланган штатлар жадвалидан келиб чиққан ҳолда банк раҳбарининг фармойишига асосан ташкил этилади.

9. Банклар мижозларнинг ўз-ўзига хизмат кўрсатишлари учун банкоматлар ва тўлов терминалларини, уларни ҳимоялаш даражасига қараб, банкда ёки ундан ташқарида ўрнатишлари мумкин.

10. Банк томонидан мижозларга касса хизматини кўрсатиш банк ходимлари томонидан қабул қилиб олинган касса ҳужжатлари (пул чеклари, нақд пул топшириш эълони, кирим ва чиқим касса ордерлари, илова қайдномалари ва юк хатлари) асосида амалга оширилади.

11. Касса ҳужжатлари ҳисобини юритиш, мижозлар имзосининг банкка тақдим этилган намуналарига мос келиши, уларнинг ҳисобварағида маблағларнинг бўлиши ва паспортдаги маълумотларнинг тўғри тўлдирилиши бўйича банк бухгалтериясининг тегишли ходимлари жавобгар ҳисобланадилар.

12. Банк раҳбарлари, бош бухгалтерлари ва касса мудирлари мижозларга ўз вақтида ва аниқ касса хизматини кўрсатиш, шунингдек касса ишини тўғри ташкил этишга оғишмай амал қилиш ва қимматликлар бутлигини таъминлаш бўйича масъулдирлар.

13. Бош банкларда касса ишини назорат қилиш учун касса операциялари бошқармаси (бўлими) ташкил этилади. Касса операциялари бошқармаси (бўлими) банк Бошқаруви томонидан тасдиқланган «Касса операциялари бошқармаси (бўлими) тўғрисида»ги низомга асосан фаолият юритади. Бошқарма (бўлим) зиммасига низомда кўзда тутилмаган вазифаларни юклаш рухсат этилмайди.

14. Касса операциялари бошқармаси (бўлими) зиммасига унинг низомида кўрсатиб ўтилган барча мажбуриятлар бошқарма (бўлим) ходимлари ўртасида ёзма равишда тақсимланади. Бажариладиган ишлар тақсимоти бошқарма (бўлим) бошлиғи томонидан белгиланади ва лавозим мажбуриятлари сифатида алоҳида расмийлаштирилиб, бошқарма (бўлим)нинг ҳар бир ходимига танишиб чиқиш учун берилади ва уларга имзо қўйдирган ҳолда, нусхалари топширилади.

Лавозим мажбуриятлари бўйича юклатилган ишларнинг ўз вақтида бажарилиши учун ижрочи ходим шахсан жавобгар ҳисобланади.

15. Бошқарма (бўлим) ходимлари — иш режаси, ишнинг аҳволи бўйича ўзларида мавжуд бўлган маълумотларга асосан, шунингдек тафтиш ҳужжатлари, текшириш ва таҳлил натижаларига кўра, касса ишини тўғри йўлга қўйиш мақсадида, банк биноларининг ёнғиндан ва хавфдан огоҳлантирувчи техник воситалари билан жиҳозланганлиги, ёнғиндан хабар берувчи сигнализация воситалари билан таъминланганлиги, рухсатнома бериш ва қўриқлаш тартиби юзасидан банк филиалларида ишларнинг қандай йўлга қўйилганлигини ўрганиш, уларни текшириш ва амалий ёрдам кўрсатиш ишларини амалга оширадилар.

16. Бошқарма (бўлим) ходимлари бир йилда камида бир маротаба ўз тасарруфидаги банк филиалларида амалий ёрдам кўрсатиш мақсадида текшириш ўтказишлари ҳамда иш жараёнида йўл қўйилган хато ва камчиликларни ушбу Йўриқнома талабларига биноан текшириш давомида бартараф этишлари лозим. Банкларда касса ишини ташкил этиш, инкассация ва қимматликларни ташиш бўйича текширув ўтказиш услуби мазкур Йўриқноманинг 6-иловасида кўрсатиб ўтилган.

17. Лозим бўлган тақдирда, текширувчи аниқланган камчиликларни аниқ ва қанча муддатда бартараф этиш ва ишни яхши йўлга қўйиш юзасидан банк филиали раҳбари номига ёзма равишда кўрсатма беради.

18. Касса ишини тўғри ташкил этилганлиги бўйича текширув ўтказиш вақтида, банк раҳбари ёки ушбу бошқарма (бўлим) фаолиятига бевосита бошчилик қилувчи банк раҳбарининг ўринбосари томонидан имзоланган хизмат фармойишига асосан ходимга ўрганиш дастурида кўрсатилган режа-топшириқ ва пул сақлаш омборидаги қимматликларни тафтиш қилиш муддати белгиланган бир марталик гувоҳнома берилади.

19. Бош банкнинг касса операциялари бошқармаси (бўлими) бошлиқлари ўтказилган текширув натижалари бўйича тегишли материалларни келиб тушган кунидан бошлаб 5 кун муддат ичида кўриб чиқишлари ва ўтказилган текширув натижалари юзасидан бошқарма (бўлим) ходимларининг шахсий фикрларини тинглашлари ҳамда ишнинг самарадорлигини ошириш юзасидан чора кўришлари лозим.

20. Текширув натижалари таклифлар билан бирга, ёзма равишда банкнинг Бошқарув Раисига ёки унинг мазкур иш соҳасига раҳбарлик қилувчи ўринбосарига тақдим этилади, лозим бўлган тақдирда, банк филиали раҳбарига керакли кўрсатмалар берилади.

21. Касса операциялари бошқарма (бўлим)лари раҳбарлари томонидан текширув амалга оширилган банкда аниқланган камчиликларни бартараф этиш юзасидан назорат ўрнатилиши лозим.

Кейинги текшириш ўтказиш вақтида аввалги текширув ва тафтишлар натижаси бўйича аниқланган камчиликларнинг иш жараёнида бартараф этилганлиги текширилиши шарт.

Камчилик ва тартиббузарликлар такрорланган ҳолда унинг сабаблари ва айбдор шахслар аниқланади ҳамда жойида тегишли ва қўшимча чоралар кўрилади. Йўл қўйилган камчиликлар юзасидан текширувчи айбдор шахсларни жавобгарликка тортиш бўйича банк филиали раҳбари номига ўз таклифларини киритади.

22. Ҳар бир банк ва унинг филиаллари мижозларга касса хизматини кўрсатиш учун ўз таркибида таркибий бўлинма — Касса операциялари бўлими (касса)га эга бўлиши шарт.

23. Мижозларга касса хизматини кўрсатиш учун банклар Марказий банкнинг ҳудудий Бош бошқармасига касса хизматини кўрсатиш бўйича рухсатнома бериш ҳақида ушбу Йўриқноманинг 14-иловасида кўрсатилган шаклдаги пул сақлаш омборининг тўлдирилган паспорти ва тегишли ҳужжатларни Марказий банкнинг меъёрий ҳужжатларида ўрнатилган тартибда тақдим этадилар.

24. Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг ҳудудий Бош бошқармаси тақдим этилган ҳужжатларни кўриб чиқиб, уларни Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг меъёрий ҳужжатларига мослигини аниқлайди ҳамда жойларда касса тармоғини текширишни амалга оширади ва ўз хулосасини тайёрлаб, ҳужжатларни рўйхатдан ўтказиш учун Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг Эмиссия-касса операциялари департаментига юборади.

Пул сақлаш омборининг паспорти тўрт нусхада тайёрланиб, «Хизматда фойдаланиш учун» грифи қўйилади. Эмиссия-касса операциялари департаменти томонидан рўйхатдан ўтказилганидан сўнг, унинг бир нусхаси ёнмайдиган сейфда сақланади. Қолган уч нусхаси жойлардаги Марказий банкнинг ҳудудий Бош бошқармаларига жўнатилади. Пул сақлаш омбори паспортининг биринчи нусхаси Эмиссия-касса операциялари бўлими ходимлари томонидан янги очилаётган банк филиалига, иккинчи нусхаси очилаётган банкнинг Бош банкига жўнатилади ва учинчи нусхаси жойлардаги Эмиссия-касса операциялари бўлимининг ёнмайдиган сейфида сақланишига рухсат этилади.

Банк ва унинг филиал манзили ёки унинг номи ўзгарган тақдирда, Бош банк ва унинг филиал раҳбарлари Ўзбекистон Республикаси Марказий банкига пул сақлаш омборининг паспортини қайта рўйхатдан ўтказиш учун лозим бўлган ҳужжатлар тўпламини тақдим этиш чораларини кўришлари шарт.

Паспортни рўйхатдан ўтказиш рад этилган тақдирда, Марказий банк унинг рад этиш сабабларини ёзма равишда маълум қилади.

25. Пул сақлаш омборининг рўйхатдан ўтказилган паспорти мижозларга касса хизматини кўрсатиш ва айланма касса лимитини белгилаш учун асос бўлиб ҳисобланади.

26. Катта ҳажмда нақд пул тушумига эга бўлган банк филиалларида касса операциялари бўлимини (ходимлар сони 15 кишидан ортиқ бўлганда) қимматликлар билан ишлашдан озод этилган бошлиқ бошқариши мумкин. У касса операциялари бўлимига раҳбарлик қилади ҳамда назорат ўрнатади. Касса ишининг тўғри ташкил этилиши ва банкда мавжуд бўлган барча қимматликларни тўлиқ сақлашда ҳамда мижозларга аниқ касса хизматини кўрсатиш бўйича банк раҳбари билан тенг жавобгар ҳисобланади.

27. Қимматликларни сақлаш ва улар бўйича операциялар ўтказиш билан боғлиқ бўлган моддий жавобгарлик ушбу Йўриқноманинг 3-иловасида келтирилган тўлиқ шахсий моддий жавобгарлик тўғрисидаги намунавий шартномага асосан банкнинг касса мудири зиммасига юклатилади. Зарур бўлган ҳолларда кўрсатиб ўтилган вазифалар банк раҳбарининг фармойишига асосан касса операциялари бошқармаси (бўлими) бошлиғи зиммасига юклатилиши мумкин.

28. Касса мудири томонидан банкнинг кирим, чиқим ҳамда чет эл валюталари билан боғлиқ бўлган операцияларининг бажарилиши қатъиян тақиқланади.

29. Касса операциялари бошқармаси (бўлими) бошлиқлари (касса мудирлари) эгаллаб турган лавозимларига банк (филиали) раҳбарлари томонидан банк бошқармалари (республика, вилоят, шаҳар) раҳбарлари билан келишилган ҳолда тайинланадилар ва озод этиладилар.

Бошқарма (бўлим) бошлиғи лавозимига банк тизимида камида 3 йил ишлаган ва олий иқтисодий маълумотга эга бўлган, касса мудири лавозимига эса банк кассасида камида 3 йиллик иш стажига эга бўлиб, олий ёки ўрта махсус маълумотга эга бўлган шахслар тайинланади.

30. Банк раҳбари касса ишига мутлақо ҳалол ва ишончли ходимларни танлашга алоҳида эътибор бериши лозим. Кассирни ишга қабул қилишда унинг илгари ишлаган жойидан сўраб-суриштириши (агарда ҳеч қаерда ишламаган бўлса, турар жойидан тавсифнома), зарурат туғилган тақдирда эса тегишли тавсифнома олиш орқали синчиклаб текшириши талаб этилади.

31. Банк томонидан ходимнинг илгари судланмаганлиги ҳақида туман Ички ишлар бўлимларидан, яшаш жойидан ва соғлиғи ҳақидаги маълумотномалар ҳамда фотосуратлар талаб этилади. Касса ходимларини ишга қабул қилиш банк бўйича чиқариладиган буйруқ билан расмийлаштирилади. Буйруқ чиқариш учун ходим билан тузилган меҳнат шартномаси асос бўлиб ҳисобланади.

32. Кассирлик лавозимига 18 ёшга тўлган ва ундан ошган шахслар қабул қилинади. Ҳар бир кассир билан якка тартибдаги тўлиқ шахсий моддий жавобгарлик тўғрисида шартнома тузилади.

Юқорида кўрсатиб ўтилган талаблар кечки кассанинг назоратчи-бухгалтерига ҳам тааллуқлидир.

33. Кассада яқин қариндошларнинг, агар уларнинг ишлари бевосита бир-бирига бўйсуниш ёки бир-бирини назорат қилиш билан боғлиқ бўлса, биргаликда ишлашлари тақиқланади.

34. Тайёргарлик кўрмаган ёки тажрибага эга бўлмаган ходимларнинг нақд пул ва қимматликлар билан бажарадиган операцияларни амалга оширишлари учун рухсат бериш қатъиян ман этилади.

35. Банк раҳбари касса ва пул сақлаш омборларида қимматликлар билан ишлаш бўйича белгиланган талабларни бажариш учун зарур бўлган барча шароитларни яратиб бериши шарт.

36. Банк ва уларнинг филиаллари (минибанклар)да касса ходимларининг шахсий кийимлари, сумкалари ва пулларини сақлаш учун алоҳида хона ажратилган бўлиши шарт. Хонанинг калити иш куни давомида касса операциялари бўлими бошлиғи ёки касса мудирида, мини банкларда эса минибанк мудирида сақланиши лозим.

37. Банк раҳбарлари кассирларни махсус кийим ёки халат, санитария-гигиена талабларидан келиб чиққан ҳолда совун, сочиқ, вазелин ёки глицерин ҳамда пул санаш машиналарини вақти-вақти билан тозалаб туриш мақсадида техник спирт билан таъминлаб туришлари шарт.

38. Банкларнинг касса тармоқлари касса тармоқларини лойиҳалаштириш ва тузилишининг техник талабларига мувофиқ жиҳозланиши, унинг бошқа хизматлардан ажратиб қўйилган бўлиши ҳамда техник талабларга биноан бинонинг биринчи қаватига жойлаштирилиши лозим.

39. Бегона шахслар томонидан касса тармоғи жойлашган жойни кузатишлари ва ўрганишлари учун имконият яратилмаган бўлиши лозим. Касса тармоғига кириш эшиги иш куни давомида ичкаридан ўзи ёпилиб қолувчи қулф билан беркитилган бўлиши ҳамда унга ташқарини кўриш учун махсус туйнук ўрнатилган бўлиши шарт.

40. Операцион кассаларнинг кабиналари касса тармоғида шундай жиҳозланган бўлиши керакки, бунда қимматликлар бутлигини сақлаш учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар (бошлиқ, касса мудири) томонидан кассирлар ишини назорат қилиб туриш учун имконият яратилган бўлсин.

Агар операцион кассаларнинг кабиналари ўртасига дарчалар ўрнатилган бўлса, уларнинг ҳар иккала томонига қулфловчи мосламалар ўрнатилиши лозим.

41. Мижозларга касса хизматини кўрсатувчи кабиналарнинг дарчалари ички томондан қулфланадиган эшикчалар билан таъминланган бўлиши шарт.

42. Кассирларнинг тортмалари алоҳида қулфланадиган махсус столлар билан жиҳозланган бўлиши шарт.

43. Кассирлар иш куни давомида қимматликларни сақлаш учун сейфлар, металл шкафлар ва қимматликларни ташиш учун темир аравачалар билан таъминланган бўлишлари лозим.

44. Кирим ва чиқим кассаси кассирлари кирим ва чиқим касса ҳужжатларини имзолаш ваколатига эга бўлган бухгалтерия ходимларининг имзо намуналари билан, кирим ва чиқим касса операцияларини расмийлаштириш билан шуғулланувчи бухгалтерия ходимлари эса — кассирларнинг имзо намуналари билан таъминланган бўлишлари шарт.

Имзо намуналарини тегишли ходимларга ўз вақтида бериш ва улар ишдан бўшаган вақтларида янгисига алмаштириб, эскисини қайтариб олиш, шунингдек ушбу масала бўйича назорат ўрнатиш — банкнинг бош бухгалтери томонидан амалга оширилиб, имзо намуналари банк филиали раҳбари томонидан тасдиқланиши лозим.

Имзо намуналари ҳар йилнинг 1 январь ҳолатига кўра, янгиланиб турилиши шарт.

45. Ўзбекистон Республикасининг барча банклари учун нақд пулни тахлаш, ўраб-боғлаш, расмийлаштириш ва сақлашнинг ушбу Йўриқномада белгиланган ягона тартиби қўлланилади.

46. Банк кассаларига келиб тушадиган барча нақд пуллар белгиланган тартибда бирма-бир ва доналаб қайта саналиши шарт.

47. Кассирлар, ўзлари кассага қабул қилган пул ва тангаларни, уларнинг қийматига қараб саралашлари, шундан сўнг пулларни муомалага яроқли ва эскирган, тангаларни эса муомалага яроқли ва нуқсонли тоифаларга ажратишлари шарт.

48. Кассир қийматига қараб сараланган тўловга яроқли пулларни алоҳида ва эскирган пулларни алоҳида дасталайди ва ўраб-боғлайди. Бундан ташқари у ҳар бир эскирган пул олд тарафининг ўнг томонига, банк номи, унинг коди, кассир фамилияси ва исм-шарифи кўрсатилган «Эскирган» ёзувли тўртбурчак муҳрни босиши шарт.

49. Бир хил қийматдаги ҳар 100 дона пул саралаб дасталанади ва стандарт бандероль билан хочсимон тарзда ўраб-боғланади. Бандеролларда банк номи, унинг коди, қиймати, қўйилган суммаси, санаси, пулни саралашни ва қайта санашни бажарган кассирнинг фамилияси ва исм-шарифи ёзилган тўртбурчак муҳри босилиб, имзоси қўйилади.

50. Бандероллар пулнинг қийматига қараб, уларни ажратиб турувчи қуйида кўрсатиб ўтилган ўзига хос чизиқларга эга бўлиши, яъни:

1 сўм қийматидаги пулларни ўраш учун мўлжалланган бандероль — сидирға (бир хил) рангли, 3 сўмлик учун — эни 10 мм. бўлган битта қизил йўлли, 5 сўмлик учун — эни 10 мм. бўлган битта кўк йўлли, 10 сўмлик учун — эни 8 мм. бўлган иккита қизил йўлли, 25 сўмлик учун — эни 8 мм. бўлган иккита кўк йўлли, 50 сўмлик учун — эни 8 мм. бўлган иккита сариқ йўлли, 100 сўмлик учун — эни 8 мм. бўлган учта қизил йўлли, 200 сўмлик учун — эни 15 мм. бўлган учта жигарранг йўлли, 500 сўмлик учун — эни 15 мм. бўлган битта яшил йўлли, 1000 сўмлик учун — эни 15 мм. бўлган битта кўк йўлли чизиқларга эга бўлиши лозим.

51. Автоматик тарзда ўраб-боғланадиган (бандеролланадиган) дасталар учун бир-биридан фарқланувчи чизиқлари бўлмаган бир хил тусдаги бандероллардан фойдаланилади.

52. Бир хил қийматдаги пулларнинг ҳар 10 дастаси (1000 донадан) битта боғламга жойлаштирилади, боғлам устига ва остига картондан тайёрланган стандарт накладка қўйилиб, тугуни ва тугилган жойи бўлмаган тизимча билан икки марта хочсимон тарзда айлантириб ўралади ва тўрт марта тугиб боғланади.

53. Боғламларни ўраб боғлаётган кассир тизимчанинг учларидаги тугунига яқин бўлган жойга банк коди билан бирга пломбирнинг тартиб рақами туширилган пломбир билан пломбалайди. Қўйилган пломбадан кейинги тизимчанинг узунлиги 2 см. дан ошмаслиги шарт.

54. Устки накладкаларга банк номи, унинг коди, пул қиймати, қўйилган пул суммаси, санаси, пулларни саралаган ва қайта санашни бажарган кассирнинг имзоси қўйилади, шунингдек, фамилияси ва исм-шарифи ёзилган тўртбурчак муҳр босилади. Эскирган пуллар боғламидаги бандероль ва накладкаларнинг ўнг тарафидаги юқори бурчагига банк номи, унинг коди, кассирнинг фамилияси ва исм-шарифи кўрсатилган «Эскирган» ёзувли тўртбурчак муҳр босилиши шарт.

55. Агар пуллар полиэтилен пакетларга жойланадиган бўлса, пулларнинг дасталари битта кўндаланг бандероль билан ўралади ва уларга оддий бандеролларга қўйилиши лозим бўлган ҳамда ушбу Йўриқноманинг 49-бандида қайд этиб ўтилган реквизитлар қўйилади. Пулларни ўраб-боғлаш жараёнида эса 54-бандда қайд этиб ўтилган тартибда реквизитлар қўйилган накладкалардан фойдаланилади. Пул боғламлари дасталарни шакллантирган кассир томонидан пакетга жойлаштирилади ва полиэтилен пакетларни пайвандлаб, ёпиштирувчи (мультивак ва ҳ. к.) аппарат ёрдамида ёпиштирилади ҳамда аппаратга ўрнатилган клише орқали пакетнинг ҳар икки чокига банк номи, унинг коди ва кассирнинг шахсий коди қўйилади.

56. «Давлат белгиси» Давлат ишлаб чиқариш бирлашмасининг нақд пуллари 100 донадан дасталаниб, битта кўндаланг бандеролга ўраб-боғланади. 10 та дастадан иборат бўлган боғламлар битта кўндаланг бандероль билан тортиб боғланиб, унга «Давлат белгиси» Давлат ишлаб чиқариш бирлашмасининг номи, пулнинг қиймати, қўйилган суммаси, кассир фамилияси ёки унинг коди кўрсатилган реквизитлар босилади. Боғламлар полиэтилен пакетларга солиб ёпиштирилади.

57. Тўлиқ боғламларни шакллантириш учун етарли бўлмаган алоҳида дасталар уларни қабул қилиб олган кассир томонидан қайтадан бирма-бир санаб олинади ва бир хил қийматдаги ёки ҳар хил қийматдаги (1 ва 3 сўмликлар алоҳида, 5, 10, 25, 50 ва 100 сўмликлар алоҳида, 200, 500 ва 1000 сўмликлар алоҳида) тўлиқ бўлмаган боғламларга қўшиб боғланиши мумкин, бунда битта боғламдаги дасталарнинг сони 10 тадан ошмаслиги лозим.

58. Тўлиқ бўлмаган боғламларнинг ва турли қийматдаги пулларнинг дасталаридан тайёрланган боғламларнинг устки накладкаларига реквизитлар қўлда ёзилади. Турли қийматдаги пулларнинг дасталаридан шакллантирилган боғламларнинг накладкаларида ҳар бир қийматдаги пулларнинг сони ва суммаси ҳамда умумий суммаси кўрсатилади.

Дасталари тўлиқ бўлмаган айланма касса қолдиғидаги тўловга яроқли пуллар алоҳида ва эскирган пуллар алоҳида дасталар кўринишида шакллантирилиши лозим.

59. Кассирлар тўловга яроқли бўлган тангаларни қийматига қараб пакетларга жойлайдилар. Бир хил қийматдаги тангали пакетлар ташқи чоклари бўлмаган стандарт қопларга жойланади. Ҳар бир қопнинг оғзи матодан тайёрланган ёрлиқ билан қўшиб тикилади ҳамда тугуни ва титилган жойи бўлмаган тизимча билан 2,5 айланишда маҳкам боғланади. Тизимча сиқиб боғланганидан сўнг, пломба қўйилади. Пакетларга ва тангали қопларга бириктирилган ёрлиқларга банк номи, унинг коди, ўраб-боғланган сана, танга қиймати, суммаси, кассир имзоси қўйилади, унинг фамилияси ва исм-шарифи ёзилган тўртбурчак муҳр босилади.

60. Айланма кассадаги тангали қопларга картондан тайёрланган ёрлиқлар қўйилиши мумкин. Ёрлиқлардан тизимча учлари ўтказилганидан сўнг тизимча сиқиб боғланади ва пломба қўйилади. Тангаларнинг айланма кассадан ташилиши амалга ошириладиган ҳолларда, қопларнинг оғзи матодан тайёрланган ёрлиқ билан бирга тикилган бўлиши лозим.

61. «Давлат белгиси» Давлат ишлаб чиқариш бирлашмасининг Зарбхонасида ўраб-боғланган тангали қопларга бириктирилган матодан тайёрланган ёрлиқларга Зарбхона номи, танга қиймати, қўйилган сумма, ўраб-боғланган сана ҳамда назоратчининг коди кўрсатилади. Танганинг ҳар бир номинал қийматига: 1 сўм — сариқ, 5 сўм — кўк, 10 сўм — оқ, 25 сўм — оч қизил (пушти), 50 сўм — яшил ва 100 сўм — қизил рангли алоҳида ёрлиқлар бириктирилади.

62. Қоп оғзи икки хил: ёрлиқли томони — оқ, орқа томони эса — қизил рангдаги ип билан тикилади.

Бунда — қизил ип фақатгина оддий чок вазифасини эмас, балки назорат чоки ва пломба вазифасини ҳам бажаради.

Тикилаётган чок мустаҳкам ушлаб туришни таъминлайди ва чеккалари 3 см дан кам бўлмаган ва эркин учлари бўлган ҳажмда унинг ўзидан-ўзи ечилиб кетишига йўл қўймайдиган бўлиши лозим.

Ходим қопни очаётган вақтда, қоп ва чокларнинг бутлигига ишонч ҳосил қилиши, ёрлиқнинг ўнг томонидаги қизил назорат ипининг биринчи тугуни ҳамда чокнинг бўш қисмини ечиб, иккала ипни тортиши керак.

Чок осон ечилиши ва ечилган иплар бутун бўлиши лозим.

Тангали қоплар қабул қилинаётган вақтда, ёрлиқнинг борлиги, қоп, чок, ип ва ҳоказоларнинг бутунлигига эътибор бериш лозим. Ипнинг узилганлиги пломбанинг бузилганлиги билан баробардир. Инкассаторларга Зарбхона ёки банклардан шубҳали боғламлардаги қопларни қабул қилиш ман этилади.

63. Битта қопга солинадиган тангаларнинг энг кўп (максимал) суммаси 1, 3, 5 тийин қийматидаги бронза тангалар учун — 50 сўм, 10, 20 тийин қийматидаги никель тангалар учун 250 сўм, 50 тийин қийматидаги танга учун 500 сўм, 1 сўм қийматидаги танга учун 1000 сўм, 5 сўм қийматидаги танга учун 5000 сўм, 10 сўм қийматидаги танга учун 10000 сўм, 25 сўм қийматидаги танга учун 25000 сўм, 50 ва 100 сўм қийматидаги тангалар учун 50000 сўм миқдорида белгиланади.

64. Тангали қопларда нотўғри қўйилмалар аниқланган тақдирда, ушбу Йўриқноманинг 316-банди талабларига амал қилиниши шарт. Далолатномага танга солинган қоп, ёрлиқ ва албатта, қоп тикилган иккала бутун (оқ ва қизил) иплар илова қилиниши керак.

65. Қопдаги танганинг бир қисми олинган ёки унга қўшимча солинган ҳолларда тангалар қолдиғи доналаб саналиши, пакетдаги қадоқланган тангалар эса, ёзувларига қараб, қайта саналиши шарт. Бунда қоп қайтадан пломбаланиб, унга кассир имзо қўяди ва қопга янги ёрлиқ бириктирилади.

66. Кассирларда қолган тангали пакетлар, агар улардан тўла қопларни шакллантириб бўлмайдиган бўлса, уларни бирлаштириш ва ўраб-боғлаш учун бир ёки бир нечта кассирга берилади. Тўлиқ қопларни шакллантириб бўлмайдиган пакетлар бир хил қийматдаги (никель тангалар алоҳида, бронза тангалар алоҳида) тўлиқ бўлмаган қопларга жойланиши мумкин. Лекин уларни ўраб-боғлаш Зарбхона меъёри миқдоридан ошмаслиги лозим. Ушбу қопларнинг ёрлиқларида ҳар бир қийматдаги тангаларнинг суммаси кўрсатилади.

Ҳар хил қийматдаги тангалар солинган пакетлардан шакллантирилган тўлиқ ва тўлиқ бўлмаган қопларга бириктирилган ёрлиқларга «Йиғма», деб ёзиб қўйилади.

67. Шу куннинг ўзида мижозларга бериш учун мўлжалланган пулларнинг боғламларига қалин қоғоздан тайёрланган фақат устки стандарт накладкалар қўйилиб, улар тизимча билан хочсимон шаклда боғланади. Бунда тизимча учларига пломба қўйилмайди.

68. Шакллантирилган куннинг ўзида мижозларга бериладиган тангали қоплар тизимча билан боғланиб, картондан тайёрланган ёрлиқ бириктирилади. Бунда, тизимча учларига пломба қўйилмайди.

69. Айланма кассасида кейинги кунга қолаётган ва касса мудири томонидан қайта саналган ҳамда ўралган пулларнинг боғламлари ва тангали қоплар пломба қўйилмаган ҳолда тизимча билан хочсимон шаклда боғланади. Дасталарни тўлдиришга етмаган пуллар эса бандероль билан ўраб боғланади, лекин улар боғламларга жойлаштирилмайди.

Бундан ташқари, касса мудири томонидан қайта санаб қадоқланган ва айланма кассаси қолдиғида бўлган тангаларни, кунлик эҳтиёждан оширмаган миқдорда пул сақлаш омборида пакет ва қопларга жойланган ҳолда сақланиши мумкин.

70. Мижозлардан нақд пуллар уларнинг банк ҳисобварақларига кирим қилиш учун мазкур Йўриқноманинг 5-иловасида келтирилган 001-шаклдаги нақд пул қўйиш эълонлари бўйича, бошқа турдаги бир марталик тўловларни қабул қилиш эса 4-иловада белгиланган 008-шаклдаги кирим касса ордери орқали 44-иловада кўрсатилган 004-шаклдаги квитанцияни бериш билан амалга оширилади.

71. 001-шаклдаги нақд пул қўйиш эълони 3 қисмдан — нақд пул қўйиш эълони, квитанция ва ордердан иборат. Нақд пул қўйиш эълони кунлик касса ҳужжатларига тикилади, квитанция нақд пулни топширган мижозларга, ордерлар эса — бухгалтерия ходимларига берилади.

72. Банк ходимларидан нақд пул қабул қилиб олинганда, квитанция ўрнига кирим касса ордерларининг кассир томонидан имзоланган ва кирим кассаси кассирининг муҳри қўйилган нусхалари берилади.

Жисмоний шахслар томонидан коммунал тўловларни (иситиш, иссиқ сув, ичимлик сув, оқова, электр энергияси, газ ва чиқинди учун) қабул қилиш вақтида ҳар бир хизмат кўрсатувчи ташкилотлар томонидан ишлаб чиқилган тўлов бланкаларидан фойдаланилади.

Барча солиқ тўловлари амалга оширилганда эса Ўзбекистон Республикаси Давлат солиқ қўмитаси томонидан Ўзбекистон Республикаси Марказий банки билан келишилган ҳолда ишлаб чиқилган махсус тўлов бланкаларидан фойдаланилади. Қолган барча бир марталик тўловлар 002-Ш-ТХ-шаклдаги бланкалар ёрдамида амалга оширилади. Бланка шакли мазкур Йўриқноманинг 49-иловасида келтирилган. Бланка Хабарномасининг биринчи қисми банкнинг кунлик касса ҳужжатларига тикиб қўйилади, иккинчи қисми эса мижозга берилади.

73. Мижозлар банк ҳисобварақларига нақд пул қўйишларидан аввал бухгалтерия ходимлари ҳужжатларни «Ўзбекистон Республикаси банкларида бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботи бўйича йўриқнома»да (1998 йил 16 ноябрь, рўйхат рақами 533) кўрсатиб ўтилган тартибда олдиндан текшириб чиқадилар ва расмийлаштирадилар.

Шундан сўнг кирим касса журналига имзо қўйдириб, ҳужжатлар кассага топширилади.

74. Кассир, кирим ҳужжатларини олганидан сўнг, уларда бухгалтерия ходимларининг имзолари борлигини ва ушбу имзоларнинг кассирда сақланаётган намуналарига мос келишини текшириши, мижоз имзоси қўйилганлиги, ундаги кўрсатилган сумманинг рақам ва сўз билан ёзилганлигига мос келишини текшириши, шундан сўнг мижозни чақириб, ундан нақд пулларни бирма-бир санаб қабул қилиб олиши шарт.

75. Агар мижоз пулни банк кассасига бир неча ҳисобварақлар бўйича бир неча кирим ҳужжатлари асосида топширса, бу ҳолда кассир пулни ҳар бир ҳужжат бўйича алоҳида қабул қилиб олади.

76. Кассирнинг столи устида пул қўювчидан қабул қилиб олинаётган пулдан бошқа ҳеч қандай пул бўлмаслиги керак. Кассир томонидан илгари қабул қилиб олинган барча пуллар стол тортмаларида, металл шкафларда ёки сейфларда сақланиши шарт.

Кирим кассаси кассирининг иш жойи шундай жиҳозланиши керакки, унда мижозга пулнинг қайта саналаётганлигини кузатиб туриш имкони яратилган бўлсин.

77. Пулни қабул қилиб олганидан сўнг, кассир кирим ҳужжатида кўрсатилган суммани қайта саналганда чиққан сумма билан солиштиради. Улар мос келган тақдирда кассир 001-шаклдаги нақд пул қўйиш эълонига, квитанцияга ва унга тегишли бўлган ордер (кирим касса ордерлари)га имзо қўйиб, квитанция (кирим касса ордери нусхаси)га муҳр босади ва уни пул топширган шахсга беради. Шундан сўнг эълоннинг ордерини ва кирим касса ордерларининг нусхаларини кассир масъул ижрочига ёки кирим касса журналини юритувчи ходимга юборади ва нақд пул қўйиш эълонини ўзида олиб қолади.

78. Агар мижоз топширган нақд пул суммаси ҳужжатда кўрсатилган сумма билан ўзаро мос келмаса, мижозга ҳужжатни қайтадан тўлдириш таклиф этилади. Кассир дастлабки ҳужжатнинг устидан чизиқ тортади ва унинг орқа томонига амалда қабул қилиб олинган пул суммасини ёзиб қўяди.

Кирим ҳужжатлари бухгалтерия ходимига берилади. Бухгалтерия ходими касса журналидаги дастлабки кўрсатилган суммани ўчиради ва қўйилган пулнинг янги суммасини ёзиб, қайтадан қабул қилиб олган ҳужжатларни расмийлаштиради ва уларни кассага жўнатади. Ишдан чиққан 004-шаклдаги квитанциялар ушбу Йўриқноманинг 79-бандида кўрсатилган тартибда сақланади, кирим ҳужжатлари эса йўқ қилинади.

79. Агар мижоз банк кассасига пул топширмаган бўлса, кассир бунинг сабабини аниқлаш учун кирим ҳужжатларини квитанциялар билан бирга бухгалтерия ходимларига қайтаради. Пулнинг топширилмаганлик сабаблари аниқланганидан сўнг, квитанцияларда қандай сабабларга кўра унинг топширилмаганлиги кўрсатилиб, ҳужжатга банк раҳбари, бош бухгалтер ёки уларнинг ўринбосарлари имзо қўядилар.

Бундай ҳолларда касса журналларидаги ёзувлар ўчирилиб, кирим ҳужжатлари йўқ қилинади ва 004-шаклдаги квитанция бухгалтерия ходимларига қайтарилиб, улар томонидан квитанция дафтарчаларининг муқовасига ёпиштириб қўйилади.

80. Тўловга яроқсиз бўлган пулларнинг мавжудлиги аниқланган тақдирда, кассир уни текшириш учун касса мудирига бериши шарт. Ушбу пулларнинг тўловга яроқсиз эканлиги тасдиқланган ҳолда, уларга банк номи туширилган муҳр ҳамда шу қарорни қабул қилган шахс имзоси қўйилади ва «Алмаштириб бериш рад этилди» деган муҳр босилиб, пул эгасига қайтарилади ёки мижоз хоҳишига кўра, ушбу Йўриқноманинг 197-бандида кўрсатилган тартибда экспертизага топширилади.

Қалбаки пуллар аниқланган тақдирда, кассир бу ҳақда дарҳол касса операциялари бўлими бошлиғи (касса мудири)га ва банк бошқарувчисига хабар қилиши, келгусида эса ушбу Йўриқноманинг 203-бандида кўрсатиб ўтилган талабларга биноан иш тутиши лозим.

Қўйилган пул суммасида бундай пуллар ҳисобга олинмайди, балки мижозга етмаётган тўловга яроқсиз ёки қалбаки пул суммаси ўрнини қоплаш (тўлаш) ёки амалда қабул қилинган тўловга яроқли пул суммаларига ушбу Йўриқноманинг 78-бандида қайд этиб ўтилган тартибда бошқа кирим ҳужжатини тўлдириш (тузиш) таклиф этилади.

81. Кассир касса мудиридан қабул қилиб олган ва топширган пул суммаларини ҳар куни ўзининг мазкур Йўриқноманинг 13-иловасида келтирилган 155-шаклдаги китобига ёзиб бориши шарт.

82. Банк амалиёт куни охирида қабул қилиб олинган ҳужжатлар асосида кирим кассасининг ҳар бир кассири 109-шаклдаги маълумотнома тузади ва ундаги суммани ўзи қабул қилиб олган пул суммаси билан солиштиради. Маълумотнома кассир томонидан имзоланади ва унда кўрсатилган касса айланмалари (оборотлари)ни бухгалтерия ходимларининг касса журналларидаги ёзувлари билан солиштиради. Солиштириш кассирнинг 109-шаклдаги маълумотномага бухгалтерия ходимининг имзоси қўйилиши ва кассирлар томонидан эса бухгалтериянинг кирим касса журналларига имзо қўйилиши билан расмийлаштирилади. Маълумотноманинг шакли мазкур Йўриқноманинг 12-иловасида келтирилган.

83. Кирим (чиқим) касса журналини юритиш бухгалтерия ходимларидан бирига юклатилади.

84. Банк амалиёт куни мобайнида қабул қилинган пулни кассир ушбу Йўриқноманинг IV-бобида белгиланган тартибда дасталайди ҳамда кирим ҳужжатлари ва 109-шаклдаги маълумотнома билан бирга касса мудирига 155-шаклдаги китобга имзо қўйдириб топширади.

85. Касса мудири қабул қилиб олган пул суммасини кассирнинг маълумотномаси билан солиштиради ва қабул қилинган суммани ўзининг 155-шаклдаги китобига ёзиб, маълумотномага имзо қўяди ҳамда уни 004-шаклдаги квитанция бланкаларидан тўғри фойдаланилаётганлигини текшириш учун бош бухгалтерга беради. Маълумотнома текшириб бўлинганидан сўнг, у бош бухгалтер томонидан имзоланади ва шу куннинг касса ҳужжатларига тикиб қўйиш учун махсус ажратилган ходимга берилади.

86. Тўлиқ боғлам ва дастани шакллантириш учун етмайдиган пуллар кун охирида, касса мудирининг кўрсатмасига биноан айланма кассаси кассирларидан бирига 155-шаклдаги китобга имзо қўйдирган ҳолда бирлаштириш учун берилади.

87. Зарурат туғилган тақдирда, кирим кассаларига келиб тушган пуллар касса мудирига банк амалиёт куни мобайнида 155-шаклдаги китобга имзо қўйдирган ҳолда бир неча марта берилиши мумкин.

Бундай ҳолларда, кассир пулни беришдан аввал, ҳақиқатда тушган пулни қабул қилиб олинган кирим касса ҳужжатларидаги пулнинг умумий суммасига мос келишига ишонч ҳосил қилиши керак.

88. Банк амалиёт куни якунланишига қадар тушган барча нақд пуллар, ўша иш кунининг ўзидаёқ айланма кассага кирим қилиниши ва банк баланси бўйича тегишли ҳисобвараққа ўтказилиши лозим.

89. Банк кассасидан нақд пул бериш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

а) хўжалик юритувчи субъектларга — ушбу Йўриқноманинг 45-иловасида белгиланган шаклдаги пул чеклари бўйича;

б) банкдан кредит олган жисмоний шахсларга, қарз олувчиларга, омонатчиларга, пенсионерларга мазкур Йўриқноманинг 11-иловасида келтирилган чиқим касса ордерлари бўйича берилади. Банкларнинг бошқарув аппарати эҳтиёжлари ва бошқа сарф-харажатлар учун бериладиган пулларни чиқим қилиш ҳам айнан шу тартибда амалга оширилади.

90. Пенсияни белгилаган органнинг топшириқномасига асосан пенсия ва нафақаларни бериш амалга ошириладиган ҳолларда чиқим касса ордери ёзиб берилади ва у топшириқнома билан бирга кунлик касса ҳужжатларига тикилади.

91. Банкнинг пул сақлаш омбори очилганидан сўнг, касса мудири, филиал бошқарувчиси ва бош бухгалтер иштирокида айланма кассадаги нақд пул қолдиқлари қайта саналади. Нақд пул қолдиғи мазкур Йўриқноманинг 40-иловасида келтирилган 120-шаклдаги китобнинг маълумотларига мос келишига ишонч ҳосил қилинганидан сўнг, касса мудири кассирларга чиқим операцияларини бажариш учун зарур бўлган пул суммасини, ҳисоб бериш шарти билан ўзининг 155-шаклдаги китобига имзо қўйдирган ҳолда беради. Тўлиқ ва тўлиқ бўлмаган пул боғламлари накладкалардаги маълумотларга қараб текширилади, тўлиқ бўлмаган дасталардан иборат боғламлар эса бирма-бир қайта саналиб (қайта санаш касса мудири томонидан тайинланган касса ходимларидан бирининг кузатуви остида амалга оширилиши мумкин) қабул қилинади.

Тангалар — ёрлиқлар ва пакетлардаги ёзувларига қараб қабул қилинади.

92. Кассир касса мудиридан ҳисоб бериш шарти билан олинган барча суммаларни, тўланган ҳужжатларнинг сони ва суммасини ҳамда касса мудирига имзо қўйдириб, қайта топшириши керак бўлган ҳисобдорлигидаги суммалар қолдиғини ўзининг 155-шаклдаги китобида қайд этиши лозим.

93. Касса мудири кассирларга ҳисоб бериш шарти билан зарур бўлган пул суммасини берганидан сўнг, кассада қолган нақд пулни яна ҳисоблаб, уни иш куни бошидаги касса қолдиғи суммасига таққослаб кўриши шарт.

94. Хўжалик юритувчи субъект вакили нақд пул олиш учун банк бухгалтерияси (фронт офиси)нинг ушбу мижозга хизмат кўрсатувчи ходимига пул чеклари ва бошқа ҳужжатларни тақдим этади. Улар ушбу ҳужжатларни текшириб бўлгач, мижозларга кассага тақдим этишлари учун пул чекининг назорат маркасини ёки чиқим ордерининг йиртма талонини берадилар.

95. Чиқим ҳужжатлари алоҳида ҳолларда бухгалтерия (фронт офис) ходимлари томонидан маълумотларни киритиш варағи (касса журнали)га имзо қўйдирилган ҳолда кассага топширилади. Чиқим ҳужжатларини пул олаётган шахс томонидан кассага топширилиши қатъиян тақиқланади.

96. Банкнинг бош бухгалтери ихтиёрига кўра, касса журналининг икки нусхада юритилишига, касса журналининг биринчи нусхасига кассир имзо қўйгач, чиқим ҳужжатларининг кассага топширилишига рухсат этилади.

97. Кассир чиқим ҳужжати (пул чеки, касса ордери ва бошқалар)ни олганидан сўнг қуйидагиларни бажариши шарт:

а) пул олувчини чиқим ҳужжатининг рақами бўйича чақириши;

б) кассага тақдим этилувчи назорат маркаси ёки йиртма талоннинг рақамини чиқим ҳужжатидаги рақам билан таққослаши ва назорат маркасини ёки йиртма талонни тегишли чек ёки ордерга ёпиштириб қўйиши;

в) банкнинг пул беришни ҳал этиш ҳуқуқига эга бўлган мансабдор шахсларининг имзолари борлигини ва ушбу имзолар мавжуд намуналар билан бир хиллигини текшириши;

г) ҳужжатда рақам ва сўз билан ёзилган суммалар ўзаро мос келишини текшириши;

д) ҳужжатда пул олувчининг шахсий имзоси борлигини ва банк масъул ходимларининг имзоси қўйилганлигини текшириши;

е) пул олувчининг шахсини тасдиқловчи паспорт ёки гувоҳномаси (гувоҳнома фақат Мудофаа вазирлиги, Ички Ишлар вазирлиги, Миллий хавфсизлик хизмати ва Фавқулодда вазиятлар вазирлиги томонидан ўз хизматчиларига берилган бўлса) борлигини текшириши;

ж) мижознинг шахсини тасдиқловчи паспорт ёки гувоҳномасидаги маълумотларни чекдаги маълумотлар билан солиштириши;

з) ҳужжатда кўрсатилган пул суммасини тайёрлайди, пул олувчидан у қанча пул олаётганлигини сўрайди, тайёрланган пул суммасини яна бир бор чиқим ҳужжатлари билан таққослаб, уни пул олувчига берганидан сўнг, чиқим ҳужжатларига имзо қўйиши лозим.

Кассирнинг столи устида беришга тайёрлаб қўйилган пулдан ташқари бошқа ҳеч қандай пул бўлмаслиги керак.

98. Кассир пулларни бирма-бир қайта санамаган ҳолда, накладка ва бандеролларда кўрсатилган суммаларига қараб ўрами бузилмаган тўлиқ боғламлар ва дасталар бўйича бериши шарт.

Бунда боғламдаги пломбалар (кассирларнинг шахсий рақамлари бўлган кафолат чоклари) пул олувчининг иштирокида қирқилади. Тўлиқ бўлмаган дасталардаги, шунингдек ўрами бузилган дасталардаги пулларни кассир бирма-бир қайта санаб бериши лозим.

Қоп ва пакетларга жойланган тангалар — пакет ва ёриқлардаги ёзувларига қараб берилади. Танга бутун қопи билан бериладиган бўлса, банк кассири қопдаги пломбани пул олувчининг иштирокида қирқиши шарт.

99. Кассир пулларни доналаб санаб бериш учун дастани очганидан сўнг, ундаги пулларнинг барчасини бирма-бир қайта санаб кўриши лозим.

100. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ҳузуридаги «Давлат белгиси» Давлат ишлаб чиқариш бирлашмаси ўрамларидаги пулларнинг боғламлари очилиб, мижозларга алоҳида дасталар билан ёки доналаб санаб бериладиган ҳолларда боғламдаги пул касса мудирининг ёки шу мақсадлар учун ажратилган ходимнинг иштирокида олдиндан ва тўлиқ бирма-бир санаб кўрилиши лозим.

101. «Давлат белгиси» Давлат ишлаб чиқариш бирлашмаси ўрамидаги пуллар мижозга берилаётган вақтда охирги учта номинал қийматдаги пулларнинг серия ва рақамлари алоҳида дафтарда қайд этилиб, мижозларга имзо қўйдирилган ҳолда берилиши шарт.

102. Кассирлар мижозларга пул бераётган вақтда, уларнинг талабига биноан, бир қийматдаги пулларни бошқа қийматдаги пулларга алмаштириб бериш тақиқланади.

103. Банк кассасидан берилган пулни олган шахс, касса ёнидан кетмай туриб олинган умумий суммани ҳужжатда кўрсатилган сумма билан таққослаши, уни боғламлар ва дасталар бўйича текшириши, даста тўлмаган алоҳида пулларни эса шу пулни берган кассирнинг кузатуви остида бирма-бир қайта санаб кўриш орқали қабул қилиб олиши лозим.

104. Банк мижози қабул қилиб олган барча пулларни махсус ажратилган хонада, банк кассири ёки назоратчи кузатуви остида, бирма-бир қайта санаб олиши шарт.

Бундай ҳолларда чиқим кассаси кассири берилаётган пул боғламларидаги пломбаларни ёки кафолат чокларини кесмайди, балки, пломбалар, тугунлар, бандероллар ва ҳоказолар тўлиқ сақланишини кузатиб туради. Пул дастасидан ортиқча ёки камомад чиққан ҳолда икки нусхада мазкур Йўриқноманинг 31-иловасида кўрсатилган 145-шаклдаги далолатнома, агарда тўловга яроқсиз ва қалбаки пуллар аниқланса, 145а-шаклдаги далолатнома тузилади. Далолатноманинг биринчи нусхаси кунлик касса ҳужжатларига тикилади, унинг иккинчи нусхаси бухгалтерия ўтказмаларини амалга ошириш учун бухгалтерияга юборилади. Бунда барча бандероллар, пломбали ўрам материали ёки полиэтилен пакет ва пули тўғри чиқмаган дастанинг устки накладкаси, шунингдек танга солинган қопнинг ёрлиғи пломбали ўрам билан бирга тўлиқ сақланиб қолади.

105. Мижоз томонидан бир боғламдаги нақд пуллар қайта санаб бўлинганидан сўнг, банк назоратчиси боғламнинг пломбаси (кассирларнинг шахсий рақамлари бўлган кафолат чоклари)ни қирқиб олади ва мижоз томонидан дасталар бўйича қайта саналаётган пулларни назорат қилишни давом эттиради.

106. Олувчиларнинг пул ёки тангалари етишмаётганлиги тўғрисидаги аризалари, агар улар касса ёнидан кетмай пулни қайта санаб олмаган ёки қайта санаш учун ажратилган хонада банк назоратчиси кузатуви остида қайта санамаган бўлсалар, қониқтирилмайди. Бу ҳақда чиқим кассалари олдида кўзга кўринарли жойга эълон ёзиб қўйилиши шарт.

Пул олувчиларнинг эътирозлари қониқтирилган ёки қониқтирилмаганлигидан қатъи назар, банк раҳбари пул етишмаётганлиги тўғрисидаги аризани текшириш учун чора кўриши шарт.

107. Хўжалик юритувчи субъект вакили банк кассасига пул топширмай туриб, бир вақтнинг ўзида пул олиш учун чек ва нақд пул қўйиш эълонини тақдим этган ҳолларда, бундай операцияларни бажариш тақиқланади.

108. Банк раҳбари алоҳида ҳолларда, чекда кўрсатилган сумма бўйича қисман пул берилишига рухсат этганидан сўнг, пул олувчига ушбу чек бўйича берилаётган амалдаги пул суммаси тўғрисида маълумотнома берилиши мумкин.

Маълумотномага раҳбар ва бош бухгалтер имзолари қўйилиб, банк муҳри босилади. Пул олувчидан олинган пул суммаси тўғрисида чекнинг орқа томонига тилхат ёздириб олинади. Чекка қисман пул тўланганлиги ҳақидаги маълумотноманинг нусхаси илова қилиниб, у шу куннинг касса ҳужжатларига тикиб қўйилади.

109. Банк амалиёт куни охирида кассир, ҳисобдорлик асосида қабул қилинган суммани, чиқим ҳужжатларидаги суммага ва пул қолдиғига таққослаб кўрганидан сўнг, мазкур Йўриқноманинг 35-иловасида келтирилган 110-шаклдаги ҳисобот маълумотномасини тузиб имзолайди ва унда кўрсатилган касса айланмаларини банк бухгалтерияси ходимларининг касса журналларидаги ёзувлари билан таққослайди. Таққослаш кассир томонидан чиқим касса журналига имзо қўйиши ва бухгалтерия ходимларининг кассир маълумотномасига қўйилган имзолари билан расмийлаштирилади.

110. Кассанинг чиқим айланмалари мазкур Йўриқноманинг 36-иловасида келтирилган 111-шаклдаги касса айланмалари ҳақидаги жамлама маълумотномага умумий сумма бўйича киритилади.

111. Кассир белгиланган тартибда тайёрланган пул қолдиғини ва шу куннинг чиқим касса ҳужжатларини ҳисобот маълумотномаси билан бирга 155-шаклдаги китобга имзо қўйдириб, касса мудирига топширади. Касса мудири ҳисобот маълумотномасини текшириб, уни пул қолдиғи билан таққослаганидан сўнг ўз имзосини қўяди ҳамда уни шу куннинг касса ҳужжатларига тикиб қўйиш учун кассирлардан бирига беради.

112. Банк амалиёт куни охирида кассирларда қолган ва бошқа кассирлар томонидан ўраб-боғлаган алоҳида дасталардаги пуллар ва пломбаланмаган пул боғламлари касса мудирига берилишидан аввал, белгиланган тартибда бирма-бир қайта саналиши ва ўраб боғланиши керак. Бошқа кассирлар томонидан жойланган алоҳида тангали пакетлар доналаб саналмасдан, турли қийматдаги тангаларнинг йиғма (никель тангалар алоҳида, бронза тангалар алоҳида) қопига жойланади.

Тўлиқ боғланиши мумкин бўлмаган боғлам ва дасталардаги пулларни кун охирида айланма касса кассирлари касса мудирининг кўрсатмасига биноан кассирлардан бирига, уларни бирлаштириш учун ўзларининг 155-шаклдаги китобига имзо қўйдирган ҳолда беришлари мумкин.

113. Банк ходимларига иш ҳақи тўлаш учун олинган бўнак (аванс) қолдиғи, иш куни тугаганидан сўнг, кассир томонидан қопга жойланиб, қоп оғзи ёрлиқ билан бирга қўшиб тикилади ва тизимча билан сиқиб боғланади. Тизимчанинг титилган жойлари ва тугунлари бўлмаслиги керак. Ёрлиқда қоп боғланган сана ва унга солинган пул суммаси кўрсатилганидан сўнг, кассир имзо қўйиб, унга номи ёзилган тўртбурчак муҳрни босади.

Тизимча учлари чандиб боғланганидан сўнг, кассирнинг пломбири билан пломбаланади. Ушбу қопни кейинги иш куни бошланишига қадар сақлаш учун 155-шаклдаги китобга имзо қўйдирган ҳолда касса мудирига топширади.

Касса мудири томонидан ушбу қопнинг бутлиги ва унинг тўғри боғланганлигини текшириб қабул қилиш балансдан ўтказилмаган ҳолда амалга оширилади.

114. Айланма кассада мавжуд бўлган нақд пул, ўз лимити доирасидан ошмаган ҳолда мижозларнинг буюртмаларига биноан, банклар томонидан нақд пулни бериш мақсадида олдиндан тайёрлаб қўйилиши мумкин.

115. Банк бухгалтеридан олинган нақд пул чеклари бўйича кейинги иш куни давомида бериладиган нақд пулларни олдиндан тайёрлаш ва ўраб-боғлаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

а) пулни олдиндан тайёрлаб қўйиш зиммасига юклатилган кассир, касса якунланганидан сўнг, ўзи қабул қилиб олган чиқим ҳужжатларининг тўғри расмийлаштирилганлигини текширади. Агар мавжуд бўлган нақд пуллар етмаган тақдирда, кассир етмаётган суммани касса мудирининг 155-шаклдаги китоби орқали қабул қилиб олиши мумкин;

б) ҳар бир ҳужжат бўйича алоҳида тайёрланган нақд пул (тўлиқ ва тўлиқ бўлмаган боғламлар, пломбалари олдиндан кесилган тангали қоплар, пулларнинг дасталари) кассирга берилади. У назоратчининг кузатуви остида, пул суммалари ва боғламлари тўғри танланганини текширади ҳамда ташқи чоклари бўлмаган қопга жойлайди. Қоп оғзи тикилади ва тугунлари ҳамда титилган жойлари бўлмаган тизимча билан сиқиб боғланади. Ёрлиқда ўраб-боғланган сана ва жойланган пулнинг умумий суммаси кўрсатилади. Шундан сўнг, кассир ва назоратчининг имзолари қўйилиб, фамилияси ва исм-шарифи ёзилган тўртбурчак муҳрлари босилади. Тизимча учлари чандиб боғланади ва кассирнинг пломбири билан пломбаланиб, ёрлиққа чиқим ҳужжатлари бириктириб қўйилади.

Беришга тайёрлаб қўйилган ва унча кўп бўлмаган суммалар жойланган қоплар, умумий қопга ёки қулфланадиган аравачага жойланиши мумкин. Кассир уларни пломбалайди, жойланган пулнинг умумий суммаси кўрсатилган ёрлиқни бириктириб қўяди. Ёрлиққа сана, кассир ва назоратчининг имзоси қўйилиб, фамилияси ва исм-шарифи ёзилган тўртбурчак муҳр босилади. Бундай ҳолларда барча чиқим ҳужжатлари умумий ёрлиққа бириктирилади;

в) бериш учун тайёрлаб қўйилган нақд пулни касса мудири чиқим ҳужжатлари билан бирга кассирнинг 155-шаклдаги китобига имзо қўйиб қабул қилиб олади.

116. Пуллар қоплар (аравачалар)га бириктирилган ёрлиқлардаги ёзувларига қараб қабул қилинади ва бунда уларнинг бутлиги, пулнинг тўғри ўраб-боғланганлиги ва пломбир изларининг аниқ тушганлиги текширилади.

Кассир кейинги иш кун эрталаб касса мудиридан 155-шаклдаги китобга имзо қўйган ҳолда, пулни айнан шу тартибда қабул қилиб олади.

117. Кассир нақд пулли қопларни мижозларга беришни ушбу Йўриқноманинг 97-бандига мувофиқ амалга оширади. Берилаётган қоплардан пломбалар қирқиб олинмайди.

Мижозлар қопларни махсус ажратилган хонада банк ходимининг кузатуви остида очадилар, пломбаларни эса, банк ходими қирқиб олади.

118. Банк амалиёт куни тугаганидан сўнг инкассация хизмати ходимларидан нақд пул ва бошқа қимматликлар солинган халта (қоп)ларни қабул қилиш мақсадида банкларда кечки кассалар ташкил этилади. Кечки кассада инкассация халта (қоп)ларини қабул қилиб олиш касса ва бухгалтерия ходимлари ҳисобидан тайинланган кечки касса кассири ва назоратчи-бухгалтери томонидан амалга оширилади.

119. Кечки кассанинг назоратчи бухгалтери қайта санаш кассасида ишлаши, шунингдек қайта санаш кассасининг назоратчиси эса, кечки касса ходимларининг вазифасини бажариши қатъиян тақиқланади.

120. Инкассаторлар бригадаси бир йўналиш бўйича ҳаракатланган тақдирда, кечки кассанинг кассири нақд пул солинган халта (қоп)ларни бригада бошлиғидан, шу бригадада ишловчи барча инкассаторлар иштирокида қабул қилиб олади.

121. Агарда инкассаторлар бригадаси бир нечта йўналиш бўйича ҳаракатланган ҳолларда, пул тушумини йиғишда қатнашган автомашина ҳайдовчиси қимматликлар солинган халталар кассир томонидан қабул қилиб бўлингунига қадар автомашина ёнида бўлиши ва бошқа йўналишлардан йиғилган пул тушуми солинган халталарни қўриқлаб туриши шарт.

122. Инкассаторлар пул тушуми солинган халта (қоп)ларни топшираётган вақтда мазкур Йўриқноманинг 19-иловасида келтирилган ушбу халталарга берилган 006-шаклдаги юк хатларини, 32-иловада кўрсатилган 107-шаклдаги ташриф варақларини ва бўш халта (қоп)ларнинг сони ҳамда 8-иловада келтирилган йўналиш бўйича инкассаторларга бериладиган бўш халталар ва ташриф варақларининг сони тўғрисидаги маълумотномани юк хатлари билан ташриф варақаларидаги ёзувлар бир-бирига мос келишини текшириш учун кечки кассанинг назоратчи-бухгалтерига тақдим этади. Инкассаторлардан қабул қилиб олиниши керак бўлган халталар (қоплар) мазкур Йўриқноманинг 7-иловасида келтирилган қабул қилиб олинган нақд пулли халта, қоп ҳамда бўш халталарни қайд этиш бланкасида 2 нусхада тўлдирилиб, рўйхатга олинган юк хатларини кассирга беради.

Инкассация халталарини қабул қилиш вақтида ташриф варақаларида тегишли изоҳларсиз қилинган тузатишлар, ташриф варақалардаги ёзувлар билан юк хатларидаги ёзувлар ўзаро мос келмаслиги ва бошқа камчиликлар аниқланган тақдирда, шунингдек қўшимча топширилган пул тушуми солинган халталарнинг рақамлари бланканинг «Эслатма» устунида кўрсатилиши лозим. Қўшимча назорат қилиш учун варақда кўрсатилган умумий сумма ташриф варақаларидаги умумий суммалар билан солиштирилиши шарт.

123. Назоратчи-бухгалтер кассага топширилиши керак бўлган бўш халта (қоп)ларнинг сони ва рақамларини ташриф варақларига ёзилган маълумотлар ва бўш халталарнинг амалдаги сонига қараб аниқлайди.

Шундан сўнг, назоратчи-бухгалтер инкассаторлар томонидан кассага топширилган халта (қоп)ларнинг сонини маълумотномада (8-илова) кўрсатилган рақамига мос келишини текширади ва ташриф варақларини инкассаторларга қайтариб беради.

124. Кассир нақд пул солинган халта (қоп)ларни қабул қилиб олиш вақтида қуйидагиларни:

а) пул солинган халта (қоп)ларда бирон-бир ташқи шикастланиш ва бошқа нуқсонлар (ямоқлар, ташқи чоклар, йиртилган жойлар, қисилмаган ва шикастланган пломбалар, тизимчаларнинг узилган ёки тугилган жойлари ва ҳоказолар) бор-йўқлигини;

б) пломбирлар изининг аниқлиги ва тасдиқланган намуналарига мос келишини (ушбу Йўриқноманинг 355-банди);

в) инкассаторлар топшираётган халталарнинг рақамлари юк хатларида кўрсатилган рақамларига мос келишини;

г) танга солинган қопларнинг сони, шунингдек қабул қилинаётган тушумнинг умумий суммаси, юк хатларида кўрсатилган суммага мос келишини текширади.

125. Ҳар бир йўналиш (кириб ўтиш) бўйича халта (қоп)ларни қабул қилиб бўлганидан сўнг, кассир, назоратчи-бухгалтер, катта инкассатор ва йиғувчи инкассаторлар бланканинг (7-илова) иккала нусхасига имзо қўядилар. Биринчи нусхасига қимматликларни топширган инкассаторлар бригадасининг муҳри (штамп) босилади, иккинчи нусхасига эса кечки кассанинг муҳри босилган ҳолда, назоратчи-бухгалтер томонидан бригаданинг катта инкассаторига берилади. Муҳр кечки касса кассирига бириктирилган бўлиб, унда сақланиши шарт.

126. Кассир йўналиш (кириб ўтиш) бўйича қабул қилинган халта (қоп)ларни назоратчи-бухгалтернинг кузатуви остида пул сақлаш омбори (сейф)га жойлайди. У назоратчи-бухгалтер билан бирга бланкада (7-илова) кўрсатилган халта (қоп)лар сонини йўналиш бўйича қабул қилиб олинган халталар сони билан солиштиради ва қабул қилинган барча халталар пул сақлаш омбори (сейф)га жойланганлигига ишонч ҳосил қилгач, пул сақлаш омборини (сейф) иккита калит билан қулфлаб, иккита сурғучли муҳр билан муҳрлайдилар.

127. Биринчи калит, муҳр билан бирга кассирга, иккинчи калит ва муҳр назоратчи-бухгалтерга бириктирилади. Бунда ҳар бир ходим омборни ўз калити билан қулфлаб, шахсий муҳри билан муҳрлайди ва белгиланган тартибда қўриқлаш хизматига топширади.

128. Пул ва бошқа қимматликлар солинган халталарни қабул қилиб олинганлиги ҳақидаги ҳужжатлар инкассация қилинган тушум билан бирга сақланади.

129. Барча йўналишлар бўйича қабул қилинган пулли халта (қоп)лар ва бўш халталарнинг умумий сони тўғрисидаги маълумотнома (10-илова) икки нусхада тузилади.

Маълумотноманинг биринчи нусхаси, халталарни қабул қилиш ҳисобини юритиш дафтари билан бирга пулни қайта санаш кассаси назоратчисига, унинг ҳар иккала нусхасига имзо қўйдирган ҳолда берилади. Маълумотноманинг иккинчи нусхаси кечки касса ходимларининг пул сақлаш омборида бир йилга қадар сақланади, шундан сўнг улар махсус комиссия иштирокида йўқ қилинади.

130. Инкассаторлар пул ёки бошқа қимматликлар солинган нуқсонли халта (қоп)ларни тақдим этаётган вақтда (пломбаси шубҳали бўлган, унинг тизимчадан кўчганлиги, халта (қоп) ёки қулфнинг шикастланганлиги, инкассация қилинган тушум суммаси юк хатида ва ташриф варақасида кўрсатилган сумма билан бир-бирига мос келмаслиги ва ҳоказолар) кассир, назоратчи-бухгалтер билан бирга шундай халта (қоп)ларни тақдим этган инкассаторлар иштирокида уларни очади ҳамда ундаги пул ва қимматликларни бирма-бир қайта санайди.

131. Нуқсонли халта (қоп)ларни очиб, ундаги пул ҳамда қимматликларни бирма-бир (доналаб) қайта санаш банк раҳбарининг кўрсатмасига биноан, хўжалик юритувчи субъектнинг вакили (мижоз) иштирокида амалга оширилади.

132. Нуқсонли халта (қоп) қабул қилинган барча ҳолларда ундаги пул ва қимматликларни қайта санаш натижалари тўғрисида 3 нусхада далолатнома тузилади. Далолатномага пул ва қимматликларни қабул қилиш ҳамда қайта санашда қатнашган барча шахслар имзо қўяди. Далолатномада халта (қоп)нинг қабул қилинган ва очилган санаси, унинг рақами, қайси хўжалик юритувчи субъектга бириктирилганлиги, ундаги пул ва қимматликлар ким томонидан қайси хонада ва кимларнинг иштирокида қайта саналганлиги, қандай шикастлар аниқланганлиги, пул ва қимматликлар қандай ўрамда бўлганлиги, пул ва қимматликларнинг илова ҳужжатларида кўрсатилган суммаси ва халта (қоп)даги қимматликлар тури ҳамда қиймати бўйича қайта саналгандаги амалда чиққан суммаси кўрсатилади.

Далолатноманинг биринчи нусхаси банкнинг кунлик касса ҳужжатларига тикилади, иккинчи нусхаси — қимматликларни олиб келган инкассация ходимларига берилади, учинчи нусхаси — қимматликларни инкассаторларга топширган хўжалик юритувчи субъектга топширилади. Халтада катта миқдорда камомад ёки қалбаки пуллар аниқланган тақдирда, далолатноманинг тўртинчи нусхаси тузилади ва у зарурият туғилган тақдирда, халтада қимматликлар камомади ёки қалбаки пуллар тўғрисидаги ашъёвий далиллар билан бирга (халта (қоп), пломба, бандероль ёки целофан, тизимча ва бошқалар) шаҳар (туман) Ички Ишлар бўлимига тақдим этилиши шарт.

133. Инкассаторлар қимматликлар солинган халта (қоп)лар, ташриф варақалари ва бўш халта (қоп)ларни кам топширганларида ёки бирон хил ташқи шикастланиш ва бошқа нуқсонлари бўлган халта (қоп)даги пул ва қимматликлардан камомад аниқланган тақдирда, шунингдек инкассаторлар ўз йўналишларидан белгиланган вақтда қайтмаганларида ҳамда бригада рация орқали чақириққа жавоб бермаган ҳолларда, инкассация бўлими бошлиғи (навбатчи инкассатор) ёки кечки кассанинг назоратчи-бухгалтери бу ҳақда банк раҳбарига, инкассация бўлими бошлиғига, зарурат туғилган тақдирда, инкассация бошқармаси бошлиғига дарҳол хабар бериши шарт.

134. Кейинги кун эрталаб кечки кассанинг кассири ва назоратчи-бухгалтери қуйидагиларни:

а) пул тушуми солиниб инкассация қилинган халталар ва уларга берилган юк хатлари, шунингдек бўш халталар қайта санаш кассасига ушбу Йўриқноманинг 144 — 146-бандларида белгиланган тартибда топширадилар;

б) махсус кассаларнинг нақд пул солинган қоп (халта)лари ва уларга берилган юк хатлари касса мудирига маълумотноманинг (10-илова) ҳар иккала нусхасига имзо қўйдирган ҳолда топширади.

135. Касса мудири махсус кассаларнинг нақд пул солинган қоп (халта)ларини кечки кассанинг кассири ва назоратчи-бухгалтери иштирокида очади ҳамда пулларни боғламлар ва дасталар бўйича, тўлиқ бўлмаган дасталарни бирма-бир санаш йўли билан, тангани эса — қопларга бириктирилган ёрлиқлар бўйича текширади.

Касса мудири ҳақиқатда мавжуд бўлган нақд пулни илова қайдномасидаги маълумотларга солиштириб кўрганидан сўнг, кечки кассанинг кассири ва назоратчи-бухгалтери билан бирга қайдномани ҳамда унга тегишли бўлган юк хатини имзолайдилар. Шундан сўнг касса мудири қабул қилинган пул суммасини ўзининг 155-шаклдаги китобига киритади. Юк хатлари белгиланган тартибда мижознинг ҳисобварағига ўтказиш учун бухгалтерия ходимига берилади, илова қайдномалари эса, шу куннинг касса ҳужжатларига тикилади.

136. Агар махсус кассадан қабул қилинган нақд пулни, кечки кассанинг иш шароитига кўра, касса мудирига топширишнинг иложи бўлмаса, нақд пулли халта (қоп)лар кечки касса ходимлари томонидан 155-шаклдаги китобга имзо қўйдирган ҳолда, қайта санаш кассасига бошчилик қилаётган назоратчи кассирга — кейинчалик ушбу Йўриқноманинг 134-135-бандларига мувофиқ касса мудирига бериш учун топширилади. Бундай ҳолда касса мудири халта (қоп)ларни қайта санаш кассасининг назоратчи кассири ҳузурида очади.

137. Пул ва бошқа қимматликларни ўз вақтида қайта санаш, уларни шакллантириш ва ўраб-боғлашни таъминлаш мақсадида, банкларда қайта санаш кассалари ташкил этилади.

138. Қайта санаш кассасининг хонаси, касса тармоғининг бошқа хизматларидан муҳофазаланган, эшиклар ички томондан қулфланадиган ва кириш эшигига кузатув туйнукчаси (глазок) ўрнатилган бўлиши керак.

139. Металл тангаларни машиналарда қайта санаш учун алоҳида хона ёки кабина ажратилиши ва унинг девор ҳамда шифт (потолок)лари шовқин ютувчи материаллар билан қопланган бўлиши шарт.

140. Қайта санаш кассасининг хонаси қайта санаш бригадаси назоратчилари томонидан қайта санаш учун қабул қилиб олинган пул тушуми солинган халталарни сақлаш учун қулфланадиган металл тортмали махсус столлар ёки металл шкафлар билан жиҳозланган бўлиши лозим.

141. Кассирлар столи кассирнинг иш жойини ажратиб турувчи ва баландлиги 25 — 30 см.ни ташкил этувчи ойна билан ажратилиши, унинг тортмалари ва қулфланадиган металл столлари эса қайта саналган тушумни сақлаш учун созланган бўлиши шарт.

142. Пулни қайта санаш — қайта санаш кассасининг саноқ бригадалари ёки якка тартибда кассирлар томонидан амалга оширилади. Агарда банк кассасида бригада усули билан иш олиб бориладиган бўлса, унда ҳар бир бригадага назоратчи бошчилик қилади. Саноқ бригадаси назоратчисининг вазифаси, пулни қайта санаш кассасининг тажрибали ходими зиммасига юклатилади. Ҳар бир саноқ бригадаси 6-7 кишидан кўп бўлмаган ходимлардан ташкил топиши лозим.

143. Агар пулни қайта санаш кассасида битта бригада бўлса, тушлик вақтида кассирлар ўзларида мавжуд бўлган нақд пулларни умумий металл шкафда сақлашлари мумкин. Бундай ҳолларда ҳар бир кассир ўзига тегишли бўлган пулни алоҳида қоп ёки қутичага солиб қўйиши шарт. Бунда шкаф иккита: бригада назоратчисидаги ва кассирлардан биридаги калитлар билан қулфланиб, назоратчи-кассирнинг пломбири билан пломбаланади. Шкафнинг қулфланиши ва очилиши бригаданинг барча кассирлари иштирокида амалга оширилади.

144. Назоратчи ёки бригада назоратчиси нақд пулли халталар билан уларга тегишли бўлган юк хатларини кечки касса кассири ва назоратчи-бухгалтеридан маълумотноманинг (10-илова) иккала нусхасига имзо қўйган ҳолда қабул қилиб олади.

145. Бригада назоратчиси халталарни бланкалар (7-илова) ҳамда юк хатлари бўйича ушбу Йўриқноманинг 124-бандида кўзда тутилган тартибда мустақил равишда қабул қилиб олади. Халталарни қабул қилиш-топшириш вақтида хонада бегона шахсларнинг бўлиши қатъиян тақиқланади.

Шундан сўнг, кечки касса кассири бўш инкассация халталари, бланкалар (7-илова), маълумотнома (8-илова), халтанинг рақамлари қабул қилиб олинган нақд пулли халта, қоп ҳамда бўш халталарни қайд этиш бланкасида (7-илова) кўрсатилган рақамига мос келишини текшириш учун қайта санаш кассасига раҳбарлик қилувчи назоратчи кассирга беради.

146. Банк амалиёт куни давомида инкассация ходимлари томонидан келтирилган нақд пул солинган халталарни бригада назоратчиси томонидан ушбу Йўриқноманинг 124-бандида белгиланган тартибда бухгалтерия томонидан ажратилган назоратчи-бухгалтер иштирокида қабул қилиб олинади. Бундай ҳолларда бланканинг (7-илова) иккинчи нусхаси қайта санаш кассаси назоратчисининг муҳри билан муҳрланади. Муҳр назоратчига бириктирилган бўлиб, унда сақланиши шарт. Банк амалиёт куни мобайнида қабул қилинган нақд пулли халта(қоп)лар ва бўш халталар тўғрисидаги маълумотнома (10-илова) бир нусхада тузилади.

147. Халталар қабул қилинаётган вақтда бригада кассирларининг ишини кассанинг бошқа ходими ёки касса мудири халталарни қайта санаш учун бермаган ҳолда назорат қилиб туриши лозим.

148. Бригада назоратчиси томонидан халталар ва қайта саналган пулларнинг натижалари ҳақидаги ҳисобот 176-шаклдаги назорат қайдномаларида олиб борилади (15-илова).

149. Бригада назоратчиси кассирларга пулни санаш учун биттадан халта беради, унинг рақамини эса назорат қайдномасига олдиндан ёзиб қўяди.

150. Кассир назоратчининг кузатуви остида тизимчанинг бир томонидан кесиб халтани очади ҳамда ундан пул ва чекларни олади сўнгра, халтани назоратчига бериб, пломбани ўзида олиб қолади.

151. Назоратчи барча пул ва чекларни халтадан олинганлигини текшириб кўрганидан сўнг, халтанинг ички чўнтагидан илова қайдномасини олади, сўнгра халта билан ҳужжатларни ўзида назорат учун олиб қолади.

152. Очилган халтанинг пломбаси тизимча билан бирга, халтадан олинган қимматликлар қайта санаб бўлингунига қадар кассирда сақланади.

153. Қимматликлар қайта санаб бўлинганидан сўнг, кассир халтадан амалда чиққан пул ва чеклар суммасини назоратчига айтади. Назоратчи айтилган суммани илова қайдномасининг олд ва орқа томонларида кўрсатилган суммаларга солиштиради.

Кассир маълум қилган суммалар илова қайдномасида кўрсатилган суммалар билан бир хил чиқса, назоратчи илова қайдномаси билан бирга юк хатларини кассирга имзо қўйиш учун беради.

154. Камомад, тўловга яроқсиз ва қалбаки пуллар (улар миқдорининг қанчалигидан қатъи назар) аниқланган тақдирда, пломба тизимча билан бирга, топширувчининг хоҳишига биноан, кўриб чиқиш учун унга берилади. Бундай ҳолларда халта пломбаси тизимчадан ажратилмайди ва ёрлиқда кўрсатилган хўжалик юритувчи субъектнинг халта рақами, аниқланган сана ва камомад суммаси, ҳисобчи-кассир ва бригада назоратчисининг имзолари қўйилган ҳолда, бригада назоратчисида 10 иш куни мобайнида сақланади.

155. Бригаданинг кассири ва назоратчиси томонидан халталардаги ҳисоб-китоб чекларининг тўғри расмийлаштирилганлиги (имзоларнинг борлиги, сўз ва рақам билан ёзилган суммаларнинг ўзаро мос келиши, улар тўлов учун қабул қилинганлигини тасдиқловчи хўжалик юритувчи субъектнинг муҳри ҳамда мансабдор шахсларнинг имзолари мавжудлиги) текширилади.

Шундан сўнг, назоратчи уларни ўз имзоси билан тасдиқлайди ва назорат қайдномасига суммаларни ёзиб қўяди.

156. Кассир санаб бўлган пулларни ўзининг стол тортмасига солиб қўяди ҳамда чекларнинг сони ва суммаларини 175-шаклдаги назорат варағида (21-илова) қайд этиб, ҳисоб бригадасининг назоратчисига имзо қўйдирган ҳолда беради.

Назоратчи томонидан кассирларга берилган халталардаги пуллар қайта санаб бўлинганидан сўнг, ушбу пуллар йўриқноманинг IV-бобида қайд этилган тартибда дасталанади ва ўраб-боғланади.

157. Халталардаги суммалар илова қайдномаларида кўрсатилган суммаларга мос келмаган тақдирда, кассир назоратчи билан бирга санаб бўлинган пулларни илова қайдномасининг орқа томонидаги купюралар рўйхати билан солиштириб кўриши, назоратчи эса, суммаси мос келмаган ўша қийматдаги пулларни қайта санаб кўриши шарт.

158. Камомад, ортиқча, (тўловга яроқсиз, қалбаки) пуллар тасдиқланган тақдирда, кассир томонидан илова қайдномасининг олд томонидаги далолатнома тўлдирилади ҳамда халтанинг юк хатига кассир ва назоратчи, шунингдек хўжалик юритувчи субъектнинг вакили, агар у пул тушумини қайта санаш вақтида иштирок этган бўлса, имзолайдилар.

159. Пул ва чекларнинг камомад суммаси 1000 сўмдан юқори бўлса, назоратчи — касса мудирини, мижозни ва банк раҳбарини хабардор қилади.

160. Маблағлар олдиндан мижоз ҳисобварағига ўтказилган ҳолда, қайта санаш вақтида улар томонидан халталарга солинган пулларнинг нотўғри қўйилганлиги (ортиқча, камомад, тўловга яроқсиз, қалбаки) аниқланса, кассир бу ҳақда алоҳида далолатнома (17-илова) тузади ва ушбу далолатнома бухгалтерия ходимларига мижоз ҳисобварағидаги ўтказмани тартибга келтириш учун асос бўлиб ҳисобланади.

161. Банк томонидан ушбу Йўриқноманинг 155-бандида кўрсатиб ўтилган сабабларга кўра, қабул қилиниши мумкин бўлмаган чеклар, хўжалик юритувчи субъектга қайтариб берилади.

162. Илова қайдномаси ва юк хатининг орқа томонига чекни қайтариш сабаби кўрсатилиб, кассир билан назоратчи имзо қўядилар. Чек бўш халтага солиниб, қимматликларни қайта санаган кассир томонидан пломбаланади. Халтага хўжалик юритувчи субъектнинг номи ва чек суммаси кўрсатилган ёрлиқ бириктириб қўйилади.

163. Қайта санаш вақтида аниқланган камомад, ортиқча, (тўловга яроқсиз, қалбаки) пуллар қайта санаш кассасида ҳар бир хўжалик юритувчи субъект бўйича алоҳида дафтарда, шунингдек халтага нотўғри қўйилган тушумларни аниқлаган ҳар бир кассир бўйича эса алоҳида китобга (39-илова) қайд этилади.

164. Банк раҳбарлари хўжалик юритувчи субъектлар томонидан пул тушумининг топширилиши бўйича тартиб ўрнатиш чораларини кўришлари шарт.

165. Қайта санаш вақтида аниқланган тўловга яроқсиз ва қалбаки пуллар ҳамда тангалар учун ўша халтага тегишли бўлган илова қайдномаси ва халтадаги юк хатига далолатнома тузилиб, унда ҳар бир пулнинг серия ва рақамлари, қиймати ҳамда тангалар суммаси кўрсатилади. Тўловга яроқсиз пулларга «Алмаштириб бериш рад этилди» деган муҳр босилиб, унда банк номи, сана ва ушбу қарорни қабул қилган шахснинг имзоси кўрсатилади (1-илова).

166. Далолатномада қайд этилган пул ва тангалар қайта санаш кассасига бошчилик қилувчи ходимга берилади. Ушбу ходим хўжалик юритувчи субъектнинг халталарида аниқланган тўловга яроқсиз ва қалбаки пулларнинг қиймати ва уларнинг рақами ёки тангалар суммаси бўйича қабул қилинганлиги юзасидан маълумотнома тузади. Маълумотнома 003-шаклдаги кирим ордерларини (20-илова) тузиш ва кўрсатиб ўтилган пулларнинг 90145 «Тўловга яроқсиз банкнот ва тангалар» ҳисобварағига кирим қилиниши учун банкнинг бош бухгалтерига юборилади.

167. Кирим ордерлари уч нусхада тузилиб — биринчи нусхаси кунлик касса ҳужжатларига, иккинчиси — бухгалтериянинг кунлик ҳужжатларида қолиш учун ва унинг учинчи нусхаси — тўловга яроқсиз (қалбаки) пуллар билан бирга сақланади. Шундан сўнг, ордерлар, тўловга яроқсиз пул ва тангалар касса мудирига топширилади.

168. Тўловга яроқсиз пул ва тангалар аниқланган вақтдан бошлаб 10 кун мобайнида мижознинг талабига кўра банкдан ташқарига олиб чиқмаслик шарти билан, унга кўрсатилиши мумкин. Келгусида ушбу тўловга яроқсиз пуллар инкассаторлар орқали Марказий банк Тошкент шаҳар Бош бошқармасининг Ҳисоб-китоб-касса марказига рўйхатлар (1 ва 23-илова) билан бирга 90143 «Экспертизага қабул қилинган йўлдаги банкнот ва тангалар» ҳисобварағига ўз номинал қиймати бўйича юборилади. Ушбу тўловга яроқсиз пул ва тангалар тегишли мутахассислар томонидан экспертиза қилинганидан сўнг, белгиланган тартибда йўқ қилинади ёки алмаштириб бериш учун тегишли банкка юборилади.

169. Аниқланган қалбаки пуллар ушбу Йўриқноманинг 203-бандида кўзда тутилган тартибда чора кўриш учун банк бошқарувчисига хабар қилинади.

170. Зарурат туғилган тақдирда, нақд пул солинган халталар кун давомида қайта санаш бригадасининг бир назоратчиси томонидан иккинчисига назорат қайдномасининг орқа томонида берилган халталарнинг рақамлари ва умумий сонини (рақам ва сўз билан) кўрсатган ҳолда имзо қўйиб, топширилиши мумкин.

171. Барча халталар очилиб, нақд пуллар қайта санаб бўлинганидан сўнг, қайта санаш бригадалари назоратчилари назорат қайдномалари бўйича саналган пул тушуми суммасини ҳар бир кассир бўйича алоҳида кўрсатадилар ҳамда халталарга тегишли бўлган илова қайдномалари ва юк хатларини, шунингдек чекларни, пулни қайта санаш кассасига бошчилик қилаётган назоратчи кассирга берадилар. Чеклар 175-шаклдаги назорат варағига уларнинг сони ва суммаларини кўрсатган ҳолда, имзо қўйдириб топширилади (21-илова).

172. Назоратчи кассир илова қайдномалари ва юк хатларидаги камомад, ортиқча, тўловга яроқсиз ва қалбаки пул ҳамда тангалар, чеклардаги камомадлар, ортиқча ва нуқсонли чеклар тўғрисидаги маълумотлар қандай тўлдирилганлигини текширганидан сўнг, бухгалтерия ходимларига халталар юк хатларини ва ҳисоб-китоб чекларини қайд этиш (разносной) дафтарига чеклар сони ва суммаларини кўрсатган ҳолда, имзо қўйдириб беради.

173. Халталарга тегишли бўлган юк хатлари ҳисобини юритувчи бухгалтерия ходимларига тушумни қайта санаш натижалари бўйича кирим касса журналига ёзиб қўйиш ва бухгалтерия ҳисобида акс эттириш учун берилади.

174. Кун охирида кассир ўзи қайта санаган ва ўраб боғлаган нақд пул суммаларини назорат қайдномасидаги (15-илова) маълумотга мос келишини таққослаганидан сўнг, назорат қайдномаси кассир ва назоратчи томонидан имзоланади.

175. Кўрсатиб ўтилганлар солиштириб бўлинганидан сўнг, кассир тўлиқ пул боғламларини касса мудирига 175-шаклдаги назорат варағига (21-илова) имзо қўйдирган ҳолда топширади. Касса мудирига банк амалиёт куни давомида пул бериш эҳтиёжи туғилган тақдирда, кун охиридаги таққослаш худди шу тартибда амалга оширилади.

176. Тўлиқ боғламлар, дасталар, пакетлар ва қопларни шакллантиришга етмаган пул ва тангалар, пулни қайта санаш кассасига бошчилик қилувчи назоратчининг кўрсатмасига биноан, барчасини йиғиб, ўраб-боғлаш учун махсус ажратилган бир ёки бир нечта кассирга 175-шаклдаги назорат варақларига (21-илова) имзо қўйдириб топширилади. Улар пулни дасталаб, белгиланган тартибда ўраб-боғлаганларидан сўнг, нақд пулни касса мудирига 175-шаклдаги назорат варағига (21-илова) имзо қўйдириб, топширадилар.

177. Кассирлар пулни топшириб бўлганларидан сўнг, пулни қайта санаш кассасининг бригада назоратчилари, назорат қайдномаларида чиқарилган ва қайта саналган пул тушумини ҳар бир кассир бўйича қайдномада кўрсатилган суммаларни назорат варақаларининг якунлари билан солиштирадилар. Бригада назоратчилари ортиқча ва камомад пулларни ҳисобга олган ҳолда, қайдномаларнинг умумий суммасини ўзлари очиш ва қайта санаш учун қабул қилиб олган халталарга солинган пулнинг кўрсатилган суммасига таққослайдилар ҳамда кассирларнинг қайдномалари, назорат варақалари ва бўш халталарни қайта санаш кассасига бошчилик қилувчи катта кассирга берадилар.

178. Катта кассир бригада назоратчилари қайтарган бўш халталар сонини қайта санаш учун қабул қилиб олган халталар сонига мос келишини ва пулнинг тўлиқ топширилганлигини текширади. Текшириб бўлганидан сўнг, пулни қайта санаш кассасига бошчилик қилувчи катта кассир қайта санаб бўлинган нақд пулларга доир ҳужжатларни касса мудирига топширади.

179. Касса мудири кассирлардан қабул қилиб олган пул суммасини назорат қайдномаларида кўрсатилганига мос келишини текширади. Шундан сўнг айланма кассасига ўзи қабул қилиб олган пул суммаси тўғрисидаги маълумотномага (10-илова) имзо қўйиб, маълумотнома (8-илова), бланка (7-илова), шунингдек нақд пулни қайта санашга доир бўлган назорат қайдномаларини (15-илова) банкнинг бош бухгалтерига топширади.

180. Иш куни охирида назорат варақалари кассирлар томонидан пулни қайта санаш кассаси назоратчисига берилади ва у назоратчида 10 иш куни мобайнида сақланади.

181. Бош бухгалтер (унинг ўринбосари) кирим касса дафтари якунларини нақд пул жойланган халта, қоп ҳамда бўш халталарни ҳисобга олиш бланкасини (7-илова), кечки касса томонидан қабул қилиб олинган нақд пулли ва бўш халталар тўғрисидаги маълумотнома (10-илова) билан пулни қайта санаш вақтида аниқланган ва назорат қайдномаларида кўрсатилган (15-илова) ортиқча, камомад, тўловга яроқсиз, қалбаки пул ва тангаларни ҳисобга олган ҳолда таққослайди. Ушбу суммани инкассация бўлими бошлиғининг инкассаторлар томонидан топширилган умумий тушум суммаси тўғрисидаги маълумотномаси билан (9-илова) таққослайди ва бланка (7-илова) асосида қабул қилиб олинган халталар сонини бўш халталар сони, йўналишга чиқиш учун бериладиган ташриф варақаларида кўрсатилган маълумотнома билан (8-илова) солиштириб бўлганидан сўнг, маълумотномани (10-илова) имзолайди.

182. Инкассаторлар томонидан топширилган илова ва назорат қайдномалари, тушумнинг умумий суммаси тўғрисидаги маълумотнома (9-илова), ташриф варақлари ва йўналишга чиқиш учун берилган бўш халталарнинг сони тўғрисидаги маълумотнома (8-илова), қабул қилиб олинган нақд пулли халта ва қопларни ҳисобга олиш бланкаси (7-илова), кечки касса томонидан қабул қилинган нақд пулли ва бўш халталар (қоплар) тўғрисидаги маълумотномалар (10-илова) кунлик касса ҳужжатларига тикилади.

183. Назоратчи кассир иш куни тугаганидан сўнг ёки хўжалик юритувчи субъектларнинг қайта санаш давомида бўшатилган халталарини инкассация ходимлари ёки касса мудирига алоҳида китобга (22-илова) имзо қўйдирган ҳолда беради.

184. Агар дам олиш кунлари инкассаторлар белгиланган тартибда пул тушумини умумий тарзда йиғсалар, лекин шу куни пулни қайта санаш кассаси ишламаган тақдирда, касса мудири ёки қайта санаш кассаси назоратчиси шундай кунлар арафасида касса мудири ёки пулни қайта санаш кассаси назоратчисининг сейфида ёки металл шкафда сақланаётган бўш халталарни ушбу Йўриқноманинг 183-бандида ўрнатилган тартибда инкассация бўлимига топширади.

185. Инкассация қилинган тушум дам олиш кунлари қайта саналган тақдирда, кассирлардан бири қайта саналган пулни қайта санаш кассасига бошчилик қилувчи ходимнинг назорати остида қабул қилиб олади ва сақлайди. Дам олиш кунлари ушбу саналган қимматликларнинг дахлсизлигини таъминлаш қайси касса ходими (касса мудири ёки назоратчи кассир)га юклатилганлиги ва шу куни ишлаган барча кассирлар рўйхати банк бўйича чиқарилган алоҳида буйруқ билан расмийлаштирилиши лозим. Ишга жалб этилган ходимлар барча пул ва ҳужжатларнинг пул сақлаш омбори ёки сейфга қўйилганлигини текширадилар ҳамда уни иккита калит билан (ҳар бир ходим мустақил равишда) қулфлайдилар. Калитлардан бири кассирда, иккинчиси назоратчида сақланади. Сейф ушбу шахсларнинг муҳрлари билан муҳрланади ва белгиланган тартибда қўриқлаш хизматига топширилади.

186. Дам олиш кунлари қайта саналган тушум кечки кассанинг кассири ва назоратчи бухгалтерига топширилиши мумкин ва бу ҳақда банк бўйича буйруқ чиқарилади. Кўрсатиб ўтилган тушум ушбу Йўриқноманинг IV-бобига мувофиқ дасталанади ва ўраб боғланади ҳамда кечки касса ходимларига назорат варақаси асосида берилади. Пул ва чекларнинг касса мудирига топширилиши, кейинги иш куни эрталаб кечки касса ходимлари томонидан 155-шаклдаги китоб бўйича амалга оширилади.

187. Банк кассирлари муомаладаги пулларнинг тозалиги ва уларнинг сифатини ҳар куни назорат қилишлари шарт. Пул ва металл тангаларни қабул қилиш ҳамда улар билан ишлашда эскирган, шикастланган, шунингдек нуқсонли металл тангалар Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан белгиланган пул ва металл тангаларнинг тўловга яроқлилик белгиларини аниқлаш Қоидаларига (1-илова) биноан муомаладан чиқарилади.

188. Кассирлар, пул санаш машиналарида қайта саналган пул ва тангаларни, шунингдек бевосита пул тушумини топширувчилар томонидан сараланган пул ва тангаларнинг ҳақиқийлиги, тўловга яроқлилиги ва эскирганлигини аниқлаш масъулиятидан озод этилмайдилар.

189. Тўлов ёки алмаштириб бериш учун қабул қилинган қалбаки ёки тўловга яроқсиз пулларни қабул қилиб олган банк кассирлари, ўзлари қабул қилган қалбаки ёки тўловга яроқсиз пул ва металл тангаларнинг умумий суммаси бўйича моддий жавобгар ҳисобланадилар.

Тўлов қобилиятини йўқотган пуллар алмаштириб берилмайди.

190. Пулларнинг тўловга яроқлилигини аниқлашда ушбу Йўриқноманинг 1-иловасида келтирилган тегишли сеткадан фойдаланилади.

191. Банклар ва уларнинг филиаллари ёнғинлар ёки бошқа бахтсиз ҳодисалар оқибатида яроқсиз ҳолга келган пулларни (Давлат ёнғин назорати органи томонидан берилган маълумотнома тақдим этилганда), уларнинг ҳақиқийлигига ишонч ҳосил қилгач, банк (филиал) раҳбари рухсати билан алмаштириб бериш ҳуқуқига эгадирлар.

192. Шикастланган пулларни алмаштириб бериш, мижозлар уларни банк кассасига тақдим этганларидан сўнг, бухгалтерия ўтказмаларисиз амалга оширилади. Шикастланган пулларга «Алмаштирилган» деган тўртбурчак муҳр босилади ва унда банк номи, санаси, пулнинг ҳақиқийлигини кўздан кечирган шахснинг лавозими кўрсатилиб, унинг имзоси қўйилади. Кўрсатиб ўтилган пуллар эскирган пуллар тоифасига ўтказилади.

193. Келгусида пулларнинг бутлигини вақтинча сақлаш мақсадида, кассирларга шикастланган пулларни бутун ҳолда калькага ёки юпқа қоғозга ёпиштириш, табиий эскириш натижасида яроқсиз ҳолга келган пулларни эса алоҳида ўраб боғлаш тавсия этилади.

194. Банк кассирлари томонидан шикастланган пулларни полимер материаллар (скотч, целлофан ва ҳоказолар) билан елимлаш қатъиян ман этилади.

195. Агарда кассир учун пул ва тангаларнинг тўловга яроқлилигини аниқлашда қийинчилик туғилса, бундай ҳолда якуний қарорни касса операциялари бўлимининг бошлиғи (касса мудири), зарур ҳолларда эса — банк раҳбари қабул қилади.

196. Алмаштириб беришга рухсат этилмаган пулларга «Алмаштириб бериш рад этилди» деган тўртбурчак муҳр босилиб, банк номи, санаси, шундай қарорга келган ходимнинг лавозими кўрсатилади ва имзоси қўйилади.

197. Агар банк ходимлари пулларнинг тўловга яроқлилигини аниқлашда қийналсалар, ушбу пуллар мижознинг хоҳишига биноан 1-иловада кўрсатиб ўтилган ариза шаклига мувофиқ, экспертизага қабул қилиниши мумкин.

Пулларни экспертизага қабул қилинганлиги ҳақида мижозга 004-шаклдаги квитанция берилади.

198. Экспертизага қабул қилинган пуллар кўзда тутилмаган ҳолатлар ҳисобварақлари ордерлари асосида 90141 «Экспертизага қабул қилинган банкнот ва тангалар» ҳисобварағига ўз номинал қиймати бўйича кирим қилинади. Инкассация қилинган пул тушумини қайта санаш вақтида ёки тафтиш, текширув ва бошқа ҳолларда уларнинг тўловга яроқлилигига шубҳа туғдирадиган пул ва тангалар ҳам айнан шу ҳисобвараққа кирим қилинади.

199. Кейинчалик экспертизага олинган пуллар банк мижозларининг аризалари билан биргаликда, экспертизага олинган кундан бошлаб 10 кундан кечиктирилмаган ҳолда жойлардаги Марказий банк Бош бошқармасининг Ҳисоб-китоб касса марказлари (ҲККМ)га рўйхат асосида (1 ва 23-иловалар) инкассаторларнинг навбатдаги ташрифи орқали жўнатилади

Юқорида кўрсатиб ўтилган тўловга яроқсиз ва уларнинг тўловга яроқлилигини аниқлашда шубҳа туғдирувчи пуллар кейинчалик Марказий банкнинг ҳудудий Бош бошқармалари томонидан Марказий банкнинг Тошкент шаҳар Бош бошқармасига юборилади.

200. Банк филиаллари томонидан жўнатилаётган пуллар 90143 «Экспертизага қабул қилинган йўлдаги банкнот ва тангалар» ҳисобварағининг алоҳида очилган шахсий ҳисобварағида ўз номинал қийматида ҳисобга олинади. Пул жойланган жўнатмалар қопларга жойланиб, филиал раҳбари, бош бухгалтери ва касса мудирининг сурғучли муҳрлари билан муҳрланади. Ушбу банкнот ва тангалар Марказий банкнинг ҳудудий Бош бошқармаси Ҳисоб-китоб-касса марказига кирим қилиниб, кирим қилинганлиги ҳақидаги ёзма тасдиқномани банк филиали олганидан сўнг, ушбу пуллар экспертизадан ўтказилади. Тўловга яроқсиз деб топилган суммаларни ҳисобдан чиқариш қимматликлар кирим қилинганлиги тўғрисида олинган тасдиқномадан сўнг, амалга оширилади.

201. Тўловга яроқли деб топилган пул ва тангалар эскирган пуллар тоифасига ўтказилади ҳамда бир вақтнинг ўзида 90141 «Экспертизага қабул қилинган банкнот ва тангалар» ҳисобварағидан чиқим қилинади.

202. Экспертизага юборилган пул ва тангаларни алмаштириб бериш рад этилган тақдирда Марказий банкнинг Тошкент шаҳар Бош бошқармаси Ҳисоб-китоб-касса маркази Марказий банкнинг ҳудудий Бош бошқармалари Ҳисоб-китоб-касса марказларига рад этиш сабабларини ёзма равишда маълум қилади.

Шикастланган пул ва тангаларни кўриб чиқиш натижалари бўйича уларни экспертизага топширган шахслар хабардор қилинади.

Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бош экспертининг хулосаси тегишли банкка хабар қилинади ва у мазкур банк учун мажбурийдир.

203. Қалбаки пуллар 90141 «Экспертизага қабул қилинган банкнот ва тангалар» ҳисобварағига ўз номинал қиймати бўйича кирим қилинади ва бу ҳақда банк раҳбарига хабар қилинади ва у Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг махсус кўрсатмаларига биноан белгиланган тартибда Ички ишларнинг туман (шаҳар) органларига қалбаки пулнинг қандай ҳолатда аниқланганлиги, унинг серия ва рақамини кўрсатган ҳолда хабар қилади. Қалбаки пуллар ушбу ҳисобварақдан чиқим касса ордери бўйича тилхат асосида ҳуқуқни муҳофаза қилиш органига, унинг ёзма сўровномасига асосан берилади. Қўшимча ахборот Марказий банкнинг тегишли ҳудудий Бош бошқармаси ва Эмиссия-касса операциялари департаментига маълумот учун юборилади.

204. Хўжалик юритувчи субъектлар ҳузуридаги банкнинг махсус кассаси шартнома асосида ташкил этилади ва унга банк раҳбарининг буйруғи билан тайинланадиган катта кассир ёки назоратчи бошчилик қилиб, айни вақтда у касса ходимларининг ишини ҳам назорат қилади. Шартнома тузишда 2-иловада келтирилган намунавий шартномадан фойдаланилади.

Тушган пулни инкассаторлар орқали банкка етказиш учун махсус кассага брезентдан тикилган стандарт қоп (халта)лар зарур миқдорда бириктириб қўйилади.

205. Кассирлардан пулни қабул қилиш ва уларни қоп (халта)ларга жойлаштириш банк буйруғига асосан ушбу вазифалар зиммасига юклатилган махсус касса ходимларининг бири томонидан катта кассир ёки назоратчининг кузатуви остида амалга оширилади.

Кассирлардан қабул қилиб олинган пуллар стандарт брезент қоп (халта)ларга жойланиб, қопларнинг оғзи тикилади ва тизимча билан 2,5 айланишда маҳкам боғланганидан сўнг, тизимча учлари катта кассир томонидан пломбаланади.

Кассир, катта кассир ёки назоратчи барча пуллар қопларга жойланганини текширадилар ва улар томонидан тузилган 006-шаклдаги илова қайдномаси (19-илова) тўпламининг (комплект) уч нусхасини имзолайдилар.

006-шаклдаги бланкалар тўпламининг орқа томонидаги «сони» деган устунида ҳар бир қийматдаги тангали қопларнинг сони кўрсатилади.

206. Қоп (халта)ларни қабул қилишдан аввал йиғувчи инкассатор банк махсус кассасининг катта кассирига шахсий гувоҳномасини, ишончномани (33-илова) ва ташриф варақасини (32-илова) тақдим этади.

Катта кассир ташриф варақасида кўзда тутилган барча ёзувларни амалга оширади. «Пул тушуми солинган халтанинг рақами» устунида пул солинган қоп (халта)нинг рақами ва тангали қопларнинг сони кўрсатилади. 006-шаклдаги (19-илова) бланкалар тўпламининг орқа томон пастки қисмида эса топширилган тангали қопларнинг умумий сони сўз билан ёзилади.

Инкассаторлар томонидан пул ва тангалар солинган қоп (халта)ларнинг қабул қилиниши ушбу Йўриқноманинг 366-бандида баён этилган тартибда амалга оширилади.

207. Банкка олиб келинган нақд пулли қоп (халта)ларни инкассаторлар кечки кассага ушбу Йўриқноманинг 122 — 124-бандларида кўзда тутилган тартибда ёки бевосита касса мудирига топширадилар. Бундай ҳолларда қоп (халта)ларнинг очилиши инкассаторлар иштирокида амалга оширилади.

208. Олиб келинган тушумни қабул қилиш ва қайта санаш натижаларига доир бўлган барча ҳужжатлар белгиланган тартибда тўпланиб, тикиб қўйилиши шарт. Тикилган ҳужжатлар банкнинг хўжалик юритувчи субъекти ҳузуридаги махсус кассада, катта кассирнинг жавобгарлиги остида уч ой, назорат варақалари эса 10 иш куни мобайнида сақланади. Сақлаш муддати тугаганидан сўнг, кўрсатиб ўтилган ҳужжатлар йўқ қилинади.

209. Хўжалик юритувчи субъект кассири пулни банкнинг махсус кассасига топширишдан аввал, кирим ҳужжатларини рўйхатга олади ва хўжалик юритувчи субъектнинг бош кассирига имзолатиб, тегишли қайдномани нақд пул билан бирга, банк кассирига тақдим этади.

Кирим ҳужжати хўжалик юритувчи субъектлар томонидан намунавий шаклдаги бланкаларда пул тушумини топшириш учун нусха кўчириш қоғози (копирка) орқали икки нусхада тўлдирилади.

210. Банк кассири ҳужжатнинг тўғри тўлдирилганлиги ва имзолар мавжудлигини, рақам ва сўз билан кўрсатилган суммаларнинг ўзаро бир-бирига мос келишини текширади ҳамда пулни қабул қилиб бўлганидан сўнг, ҳужжатнинг иккала нусхасига имзо қўйиб, номи ёзилган тўртбурчак муҳрни босади. Кассир ҳужжатнинг иккинчи нусхасини банк муҳри билан тасдиқлаб, уни мижозга беради, биринчи нусхасини эса, ўзида олиб қолади.

211. Банк раҳбари пул тушумини банкнинг махсус кассасига пломбаланган инкассация халталарида топшириш тартибини белгилайди.

Бунда хўжалик юритувчи субъект раҳбари, пулли халталарни пломбалаш учун қўлланиладиган пломбирларнинг намуналарини банкка тақдим этади.

212. Пул тушуми инкассация халталарида топширилаётган вақтда хўжалик юритувчи субъектнинг кассири 006-шаклдаги бланкалар тўпламини уч нусхада (19-илова) тўлдиради. Илова қайдномаси халтанинг махсус чўнтагига жойланади, юк хати ва квитанция халта билан бирга банкнинг катта кассирига тақдим этилади.

213. Банкнинг катта кассири халтани қабул қилаётган вақтда халта ва тизимчанинг бутлигини, пломбанинг банкка берилган намунаси билан бир хиллигини текширади. Пул тушуми солинган халтани қабул қилиб олганидан сўнг, катта кассир квитанцияга имзо қўяди ва унга банк муҳрини босиб, хўжалик юритувчи субъект кассирига беради.

214. Банк кассирлари ушбу Йўриқноманинг 149 — 157-бандларига мувофиқ халталарни очиш ва пулларни қайта санашни банк назоратчиси ҳамда хўжалик юритувчи субъектнинг бош кассири назорати остида амалга оширадилар.

215. Банкнинг махсус кассаси кассири қайта санаш вақтида аниқлаган тўловга яроқсиз пулларга «Алмаштириб бериш рад этилди», деган ёзувли муҳрни босади ва унга банк номи, сана ва лавозимини кўрсатиб, имзо қўяди, халтанинг илова қайдномаси ва юк хатига далолатнома тузиб, тўловга яроқсиз бўлган ҳар бир пулнинг серия ва рақами ҳамда қийматини кўрсатади. Қалбаки пуллар аниқланган тақдирда, ушбу Йўриқноманинг 203-банди талабларига амал қилиниши шарт.

Кўрсатиб ўтилган пуллар, далолатномалар билан бирга 90145 «Тўловга яроқсиз банкнот ва тангалар» ҳисобварағига ўтказиш учун банкнинг касса мудирига берилади.

216. Банк кассири нақд пулни ушбу Йўриқноманинг IV-бобига асосан белгиланган тартибда санайди, дасталайди ва ўраб-боғлайди. Нақд пул миқдори назорат қайдномалари ёки кирим ҳужжатларида кўрсатилганига мос келишини текширганидан сўнг, уни кун охирида катта кассирга ушбу Йўриқноманинг 174 — 177-бандларида белгиланган тартибда топширади.

217. Катта кассир ёки назоратчи ҳар бир кассир қабул қилган ва қайта санаган пул тушуми суммасини назорат қайдномаларига қараб ҳисоблаб чиқади, суммани уларнинг назорат варақларидаги якунларига таққослайди ва юк хатлари билан бўш халталарни хўжалик юритувчи субъектнинг бош кассирига инкассаторларга топшириладиган бўш халталар китобига (22-илова) имзо қўйдирганидан сўнг топширади.

218. Катта кассир ёки назоратчи назорат қайдномаларининг умумий суммасини банк кассасига топширилган пул тушуми суммаси тўғрисидаги хўжалик юритувчи субъектнинг бош кассири томонидан тузилган қайдноманинг якуний суммаси билан таққослайди. Ушбу таққослаш банк кассаси катта кассирининг хўжалик юритувчи субъект қайдномасидаги имзоси ва хўжалик юритувчи субъектининг бош кассири банк кассасининг назорат қайдномасига қўйиладиган имзолари билан расмийлаштирилади.

219. Марказий банкнинг ҳудудий Бош бошқармалари банкларга айланма кассаларида сақланадиган нақд пуллар қолдиғига лимит ўрнатадилар. Айланма касса қолдиғининг лимити кун охирига ўрнатилади.

Айланма кассасида мавжуд бўлган пул ва металл тангалар суммаси белгиланган лимит суммасидан ошмаслиги лозим. Валюта айирбошлаш шохобчаси ходимларига, ҳисоб бериш шарти билан берилган пул ва металл тангалар суммаси, банкнинг айланма кассаси лимитига қўшилмайди.

Банк раҳбарлари айланма кассаларини ўрнатилган лимитга қадар тўлдириш чораларини кўришлари шарт.

220. Мавжуд маблағлар келгусидаги тўловларни таъминлаш учун етмаган ҳолларда, банклар айланма касса ва нақд пуллар захирасидаги етишмаган суммага мадад пулини Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг жойлардаги Бош бошқармаларидан уларнинг берган буюртмаларига асосан сўраб оладилар.

221. Айланма кассасидаги қолдиқ лимитдан ошиб кетган тақдирда, лимитдан ошган сумма қолдиғи шу куннинг ўзидаёқ белгиланган тартибда 10102 «Нақд пуллар захираси» баланс ҳисобварағига ўтказилиши лозим.

Айланма кассасининг лимитдан ортиқча қолдиқлари пулларнинг тўлиқ боғламлари ёки тўлиқ танга солинган қопларда нақд пуллар захирасига ўтказилиши ва айланма кассасининг нақд пулларидан алоҳида стеллаж ёки сейфларда сақланиши ҳамда мазкур Йўриқноманинг 46-иловасида келтирилган 141-шаклдаги китобда ҳисобга олиниши лозим.

10101 «Айланма кассасидаги нақд пуллар» ҳисобварағидаги лимитдан ортиқча қолдиқларни 10102 «Нақд пуллар захираси» ҳисобварағига ўтказиш операциялари 10101 «Айланма кассасидаги нақд пуллар» ҳисобварағидан чиқим касса ордерлари орқали ҳамда 10102 «Нақд пуллар захираси» ҳисобварағига кирим касса ордерлари орқали расмийлаштирилади. 10102 «Нақд пуллар захираси» ҳисобварағидан чиқим қилиш чиқим касса ордерлари орқали ва 10101 «Айланма кассасидаги нақд пуллар» ҳисобварағига кирим қилиш кирим касса ордерлари орқали расмийлаштирилади. Бошқа банкларни мадад пули билан таъминлаш — 10101 «Айланма кассасидаги нақд пуллар» ҳисобварағидан амалга оширилади.

Нақд пулларни Марказий банк ҳудудий Бош бошқармасининг Ҳисоб-китоб-касса марказига ёки бошқа банкка жўнатиш вақтида, жўнатиладиган сумма нақд пул захирасидан айланма кассасига ўтказилади. Нақд пулларни ташиш Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ҳузуридаги инкассация бирлашмасининг инкассаторлари орқали яроқли пулларнинг тўлиқ боғламлари ёки танга солинган тўлиқ қопларда амалга оширилиши лозим.

222. Айланма касса лимити доирасида эскирган пуллар етарли миқдорда йиғилиб қолган банклар, эскирган пулларни тўловга яроқлиларига ўзларининг Бош банк бошқармаларининг касса операциялари бўлимларида алмаштириб олишлари мумкин. Бунда эскирган пулларни олиб кетиш ва алмаштириб берилган пулларни олиб келиш банкларнинг буюртмаларига асосан инкассаторлар орқали амалга оширилади.

223. Эскирган пуллар банк бошқармаларининг касса операциялари бўлимларида йиғилишига қараб, Бош банк бошқармалари эскирган пулларни тўловга яроқли пулларга Марказий банк ҳудудий Бош бошқармаларининг Ҳисоб-китоб-касса марказларида инкассаторлар орқали алмаштириб олишлари мумкин. Бунда, эскирган пуллар Ҳисоб-китоб-касса маркази ходимлари томонидан банк вакили иштирокида доналаб санаб олиш орқали қабул қилинади.

224. Касса айланмалари бухгалтерия ходимларининг касса журналлари билан таққосланганидан сўнг кассирлар ўзларида бўлган ва ўрнатилган тартибда шакллантирилган пул қолдиғини касса мудирига ўзларининг маълумотномалари ва касса ҳужжатлари билан бирга 155-шаклдаги китоби ва назорат варақлари бўйича топширадилар

225. Касса мудири пулларни, ҳисобот маълумотларини ва ҳужжатларни кассирлардан қабул қилиб олганидан сўнг:

а) кассирларнинг маълумотномаларида кўрсатилган касса айланмаларининг суммаси бухгалтерия ходимлари томонидан имзо қўйдириб тасдиқланганлигини;

б) маълумотномалардаги пул қолдиғи ўзининг 155-шаклдаги китобидаги ёзувларни ҳисобга олган ҳолда тўғри кўрсатилганлигини;

в) кассирлар топширган ҳужжатларнинг сони ва суммаси маълумотномаларда кўрсатилганига мос келишини текширади.

226. Шундан сўнг, касса мудири пулни қайта санаш кассаси қабул қилиб олган пул суммалари тўғрисидаги ҳисобот маълумотномаларида ва ёзувларда кўрсатилган маълумотлар, шунингдек пул қабул қилинган ёки шахсан ўзи берган ҳужжатлар бўйича 111-шаклдаги жамлама маълумотнома тузади ва унинг якунларини бухгалтерия ҳисоби маълумотлари билан таққослайди. Таққослаш бухгалтерия ходимининг 111-шаклдаги маълумотномасига имзо қўйиш билан расмийлаштирганидан сўнг, ушбу маълумотнома кассирларнинг 109-шаклдаги ва 110-шаклдаги ҳисобот маълумотномалари билан бирга кунлик касса ҳужжатларида сақланади.

227. Касса мудири шу кунги касса айланмаларини таққослаб бўлганидан сўнг, 120-шаклдаги китобга пул кирим-чиқимининг умумий суммасини ёзиб қўяди ва эртанги кунга белгиланган касса қолдиғини чиқаради.

228. Кассадаги пул қолдиғи билан бухгалтерия маълумотлари ўртасида тафовут пайдо бўлган ҳолда, бунинг сабабини аниқлаб, чорасини кўриш учун касса мудири дарҳол раҳбар ва бош бухгалтерга бу ҳақда хабар беради. Ортиқча ёки камомад суммаси борлиги аниқланганда 145-шаклдаги далолатнома тузилади. Бунда, ортиқча чиққан пул банк фойдасига кирим қилинади, камомад эса белгиланган тартибда жавобгар шахсдан ундириб олинади.

229. Касса маълумотлари жамланганидан сўнг, касса мудири ёки катта кассир кунлик касса ҳужжатларини тахлайди ёки иловалар билан бирга, йиғмажилдга тахлаб ва тикиб қўйиш учун касса ходимларидан бирига беради.

Кунлик касса ҳужжатлари баланс ҳисобварақлари (тартиб рақамларининг ўсиб бориши) бўйича (аввал алоҳида кирим операцияларини бажарувчи кассирлар бўйича, сўнгра қайта санаш кассаси операциялари бўйича) кассанинг кирими ва чиқими учун алоҳида-алоҳида қилиб тахланади, кейин ҳужжатларнинг кўзда тутилмаган ҳолатлар ҳисобварақлари бўйича, аввал — кирим, сўнгра — чиқим ҳужжатлари тарзида танлаб олинади.

230. Касса ҳужжатлари, кейинги иш кунидан кечиктирилмаган ҳолда ҳар кунлиги учун алоҳида йиғмажилдга тахлаб, тикилиши ва рақамланиши шарт.

231. Ҳужжатларнинг сўмдаги маълумотлари ҳисоблаш машинкаларида ҳисобланиб, ахборотлар тасмаларга ёзилади. Ҳисоб тасмаларида ёзувлар алоҳида, аввал кирим, кейин чиқим ва сўнгра кўзда тутилмаган ҳолатлар бўйича ёзилиб, ҳисобни амалга оширган ходим томонидан ҳар бир ҳолат бўйича алоҳида имзоланади ва йиғмажилдда ҳужжатлардан олдинга жойлаштирилади.

Ҳужжатлар йиғмажилдининг олд томонига тўртбурчак муҳр босилади ёки ёрлиқ (16-илова) ёпиштирилади.

232. Кунлик касса ҳужжатларидаги суммалар 120-шаклдаги китоб билан таққосланганидан сўнг, йиғмажилднинг олд томонидаги ёзув, уни шакллантирган касса мудири ва кассирнинг имзолари билан тасдиқланади.

233. Сақлаш муддати 5 йилдан ошадиган касса ҳужжатлари уларнинг сақланиш муддатига қараб алоҳида йиғмажилдларга тикилади ва бу тўғрида йиғмажилднинг олд томонида тегишли ёзув қайд этилиши лозим.

234. Касса ҳужжатлари кейинги кундан кечиктирилмаган ҳолда бош бухгалтер томонидан текширилиши, бухгалтерия ҳисоби маълумотлари билан таққосланиши ва унинг имзоси қўйилиб тасдиқланиши лозим.

235. Охирги ўн икки ой мобайнидаги касса ҳужжатлари, банк фаолиятини ҳужжатли тафтишдан ўтказилганлигидан қатъи назар, касса мудири жавобгарлигида, пул сақлаш омборида ёки касса ҳужжатларини сақлаш зиммасига юклатилган кассирнинг жавобгарлиги остида тегишли тарзда қўриқлаш ва сигнализация воситалари ҳамда муҳофаза қилинган қурилмалар билан таъминланган ва қўриқлашга топшириладиган алоҳида сейфда сақланади. 12 ойдан сўнг касса ҳужжатлари банк архивига топширилиши лозим.

236. Касса ҳужжатлари бўйича маълумотномалар — бош бухгалтер ёки унинг ўринбосари имзо қўйган талабномага асосан берилади.

237. Касса ҳужжатлари билан йиғмажилдлар фақат айрим ҳолларда, банк раҳбарининг ёзма рухсатномасига асосан касса хонасидан олиб чиқилишига рухсат этилади. Ҳужжатлар иш куни охирида албатта жойига қайтарилган бўлиши шарт.

238. Кунлик касса ҳужжатлари банкнинг тафтишчиларига тафтиш бригадаси бошлиғининг тилхатига асосан берилади. Тафтиш ўтказилаётган вақтда ҳужжатлар тафтиш бошлиғининг жавобгарлиги остида бўлади. Касса ҳужжатлари тафтиш тугаганидан сўнг банк кассасига қайтарилиши шарт. Касса мудири эса ушбу ҳужжатларни тўлиқ топширилганлигини текшириб тилхатни тафтиш бошлиғига қайтариб беради.

239. Касса ҳужжатлари банкдан «Банк сири тўғрисида»ги Қонуннинг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2003 й., 9-10-сон, 144-модда) 12-моддасига асосан банк раҳбарининг имзоси қўйилган ва муҳри билан тасдиқланган ҳолда ёпиқ ва муҳрланган конвертда қонун ҳужжатларида назарда тутилган асослар бўлган тақдирда ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларига берилиши мумкин.

Касса ҳужжатининг олинган асл нусхаси ўрнига, унинг касса мудири томонидан тасдиқланган кўчирма нусхаси (ксерокопияси), ҳужжат олиб қўйилганлиги ҳақидаги барча ёзишмалар, олиниш баённомаси, ҳужжатнинг асл нусхасини олган шахснинг тилхати ёки ҳужжатнинг жўнатилганлиги тўғрисидаги почта квитанцияси ва ҳоказолар тикиб қўйилади.

Бир календарь йилининг турли саналарига тегишли бир неча кунлик касса ҳужжатлари бир йўла олиниши керак бўлган ҳолларда, олинган ҳужжатлардан бирининг ўрнига унинг нусхаси (ксерокопияси), ҳужжатни олиш учун талабнома (олиш (олиб қўйиш) баённомаси ва ҳоказолар), бошқа ҳужжатлар ўрнига эса уларнинг талабномаси қаерда турганлиги кўрсатилган фақат нусха (ксерокопия)лари қўйилади.

240. Банклар, қуйидагиларни сақлаш учун қабул қилади:

а) нотариал идоралардан — мерос мулк таркибига кирувчи қимматбаҳо металлардан, қимматбаҳо тошлар ва марвариддан тайёрланган буюмлар, қимматбаҳо металлар қуймаси (ёмбиси), шлих (олтин қум), табиий ҳолда топилган олтин ва кумуш ёмбилари (самородок), эски, собиқ СССР даврида ва Ўзбекистон Республикасида қимматбаҳо металлардан зарб қилинган тангалар, шунингдек хорижий давлатлар тангаси, чет эл валютаси, чет эл валютасида ёзиб берилган тўлов ҳужжатлари (векселлар, чеклар, ўтказма (переводы) ва ҳоказолар;

б) бошқа органлардан — қимматбаҳо металлар, қимматбаҳо тошлар ва марвариддан ясалган буюмлар, шунингдек қимматбаҳо тошлар, эски, собиқ СССР даврида ва Ўзбекистон Республикасида қимматбаҳо металлардан зарб қилинган тангалар, чет эл тангалари ҳамда чет эл валютаси ва шу билан бирга Ўзбекистон Республикасининг миллий валютаси сўм ва тангаларини;

в) қимматли қоғозлар, кафолат ва кафилликлар ҳамда гаров сифатида сақланаётган мулклар ва мулкий ҳуқуқ (талаб)лар, гаров шартномаларининг асл нусхаларини.

241. Касса мудири топширилаётган қимматликларнинг пакетларда ёки бошқа боғламларда ҳар бир тури ва баҳоланган суммаси кўрсатилган ариза-рўйхат асосида қабул қилади. Бунда у пакетлар ва бошқа боғламлардаги қўйилмаларни текшириб кўрмайди, аммо пакет ва боғламларнинг ҳамда муҳрларнинг бутлигини албатта текшириб кўриши шарт.

242. Сақлаш учун қабул қилинаётган қимматликлар банк филиалларида қимматликларни топширувчи шахслар билан келишилган баҳода 93609 «Сақланаётган қимматбаҳо буюмлар» ҳисобварақда ҳисобга олинади. Қиймати шартли бўлган буюмлар (масалан, калитлар) 1 сўм қийматидаги шартли баҳода қабул қилинади.

243. Сақлаш учун қабул қилинган қимматликлар (пакет, қутича ва ҳоказолар) қабул қилиниш саналари бўйича биринчи рақамдан бошлаб, навбатдаги тартиб рақамлари билан рақамланади.

Қимматликларни сақлаш учун қабул қилинганлиги тўғрисида банк сақлаш учун қабул қилинган қимматликларнинг тури, баҳоси ва рақами кўрсатилган 004-шаклдаги квитанцияни беради.

244. Банкда сақлаш учун қабул қилинган қимматликларнинг қисман қайтарилишига рухсат этилади. Қимматликларнинг бир қисмини олиш зарурати туғилган тақдирда, сақлаш учун топширилган қимматликлар бутун ҳолда уларни топширган шахсга қайтарилади ва қолган қисми банкка сақлаш учун қайта топширилади.

245. Қимматликларни қайтариш, қимматликларни топширган орган раҳбари томонидан имзоланиб, муҳри босилган сўров хати ва қимматликларни сақлаш учун қабул қилинганлик тўғрисидаги 004-шаклдаги квитанцияни тақдим этиш орқали амалга оширилади.

246. Қимматликларни сақлаш учун қабул қилган банклар, уларнинг бут сақланиши бўйича эгалари олдида қонунчиликда белгиланган тартибда жавобгардирлар.

247. Қимматбаҳо металлар давлат ҳисобига кирим қилинганида, ушбу операцияларни бажариш ваколатига эга бўлган органлар уларни мустақил равишда Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ҳузуридаги Қимматбаҳо металлар агентлигига топширишлари шарт.

248. Пул сақлаш омборларидаги нақд пул маблағлари ва бошқа қимматликлар банк бошқарувчиси, бош бухгалтери ва касса мудири жавобгарлиги остида бўлади.

Ушбу жавобгарликни банк филиали (амалиёт бўлими бошлиғи) бошқарувчиси ўринбосари зиммасига юклашга рухсат этилмайди.

249. Пул ва қимматликларни ҳамда пул сақлаш омборлари калитларини таътилга чиқиш, хизмат сафарига кетиш, бетоблик ва бошқа сабабларга кўра, бир мансабдор шахсдан бошқасига вақтинча топширилиши банкнинг бош бухгалтери ва касса мудиридан банк раҳбарининг буйруғига асосан, бошқарувчидан эса Бош банк раҳбарининг ёзма рухсатномасига асосан амалга оширилади.

250. Мансабдор шахсларнинг меҳнат таътили жадваллари, хизмат сафарига чиқиш режалари шундай тузилиши керакки, бунда бир вақтнинг ўзида, қимматликларнинг бут сақланишига жавобгар бўлган бир нечта мансабдор шахсларнинг банкда бўлмаслигига йўл қўйилмаслиги лозим.

251. Барча пул ва бошқа қимматликлар пул сақлаш омборида сақланиши лозим. Агарда банкларда бир нечта пул сақлаш омборлари мавжуд бўлса, улар тартиб рақамлари қўйилган ҳолда, рақамланган бўлиши керак.

252. Пул сақлаш омборидаги нақд пул захирасининг пул маблағлари ва бошқа қимматликлар панжарали эшикчаси бўлган токчаларда (стеллаж ёки сейфларда) ёки қулфланадиган металл жавонларда сақланиши лозим.

253. Пул сақлаш омборидаги айланма кассасининг нақд пуллари ва бошқа қимматликлари нақд пул захирасидаги қимматликлардан алоҳида ажратилган сейф, стеллаж ёки темир аравачаларда сақланиши лозим. Айланма кассасидаги нақд пул ва бошқа қимматликлар мансабдор шахслар томонидан текшириб кўрилгач, касса мудири томонидан қулфланади.

Агар аравачаларда айланма кассасининг кейинги иш куни чиқим операцияларни амалга ошириш учун кассир томонидан тайёрлаб қўйилган нақд пуллари сақланаётган бўлса, аравачалар қулфланади ва тегишли кассирларнинг пломбирлари билан пломбаланади. Ҳар бир аравачага ёрлиқ осилиб, унга сана ёзилади, пулни тайёрлаган кассир имзоси қўйилиб, номи ёзилган тўртбурчак муҳри босилади ҳамда солинган пулларнинг умумий суммаси кўрсатилади.

254. Пул сақлаш омборларида қимматликларни зудлик билан эвакуация қилиш зарурати туғилган тақдирда, уларни ташиш учун брезент қоплар, пломба ва тизимчалар етарли миқдорда сақланиши шарт.

Қоплар миқдори пул сақлаш омборида сақланаётган нақд пул ва бошқа қимматликлар ҳажмидан ва зарурат туғилган тақдирда пул сақлаш омборидаги барча қимматликлар ва ҳужжатларни бир вақтда олиб чиқиб кетиш учун қанча қоп зарур бўлишидан келиб чиққан ҳолда белгиланади. Қоплар 93609 «Сақланаётган қимматбаҳо буюмлар» ҳисобварағига 1та қоп — 1 сўм қийматидаги шартли баҳода кирим қилиниб, алоҳида қопларга жойлаштирилиши ва учта мансабдор шахсларнинг муҳрлари билан муҳрланиши лозим. Ушбу қоплардан бошқа мақсадларда фойдаланиш қатъиян ман этилади.

255. Пул сақлаш омборида қуйидагилар алоҳида сақланиши шарт:

а) айланма кассасининг нақд пуллари. Бунда мижозга бериш учун олдиндан тайёрлаб қўйилган нақд пуллар айланма кассасининг бошқа қимматликларидан алоҳида сақланиши;

б) нақд пуллар захираси ;

в) чет эл валютаси (чеклар);

г) бошқа қимматликлар.

256. Ҳар гал пул сақлаш омборига пул қўйилганида ёки пул олинганидан сўнг, қимматликларнинг сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар пул сақлаш омборида амалда қолган қимматликларнинг юритилаётган ҳисоб (рўйхатлар ва айланма кассасининг ҳисоб юритиш китоби бўйича) маълумотларига мос келишини текшириб кўришлари ва бунга ишонч ҳосил қилишлари лозим.

257. Икки ёки ундан ортиқ пул сақлаш омборларидаги, стеллаж ва токчаларга бир турдаги қимматликлар ва бир турдаги пул ёки тангалар жойлаштирилганда, бундай омбордаги ҳар бир стеллаж (токча)га қўйилган қимматликлар бўйича рўйхат (26-илова) тузилади. Рўйхат пул қўйилган сана ва амалдаги сумма кўрсатилган стеллажлардаги қимматликлар билан бирга сақланиши ёки пул сақлаш омборида алоҳида йиғмажилдда сақланиши лозим.

258. Қимматликларни сақлашда фойдаланиладиган стеллажлар, токчалар (полки), аравачалар, сейфлар ва металл шкафлар банк амалиёт куни тугаганидан сўнг у ерда қимматликлар бўлиш ёки бўлмаслигидан қатъи назар, касса мудири томонидан калит билан қулфлаб қўйилиши шарт. Калитлар касса мудирининг пул сақлаш омборидаги шкафида сақланиши лозим.

259. Мижозларга бериш учун олдиндан тайёрлаб қўйилган пуллар, алоҳида шкаф, токча, стеллаж ёки аравачаларда сақланиши шарт.

260. Омбордаги барча металл шкафлар, стеллажлар, сейфлар, шунингдек касса тармоғидаги сейфлар, металл шкафлар ва ақчадон (копилки)ларга тартиб рақами қўйилган ҳолда рақамланган бўлиши керак.

261. Пул сақлаш омборига пул ва қимматликлар қабул қилинаётган вақтда, қимматликлар бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар, қуйидагиларни:

а) пулларни — тўлиқ, тўлиқ бўлмаган ва йиғма боғламларни дасталар сони ҳамда накладкадаги ёзувлари бўйича, тангаларни эса, қопларга бириктирилган ёрлиқлардаги ёзувлари бўйича;

б) касса мудири томонидан саналган йиғма ва тўлиқ бўлмаган пул боғламларини уларнинг устки накладка ва ёрлиқларидаги ёзувларини ҳисобга олиб, санаш йўли билан;

в) тангаларни — пакетлар сони ҳамда уларда кўрсатилган суммалари бўйича;

г) бериш учун олдиндан тайёрлаб қўйилган пулларни — қоп (аравача)ларга бириктирилган ёрлиқлардаги ёзувлари бўйича;

д) тури, қиймати бўйича дасталаниб бирлаштирилган чет эл валютаси ва валюта тўлов ҳужжатларини — дасталар сони ҳамда накладкалардаги ёзувлари бўйича, пломбаланган қоплардаги тангаларни эса — уларга бириктирилган ёрлиқлардаги ёзувлари бўйича текширади. Алоҳида пул ва тўлов ҳужжатлари, шунингдек белгиланган тартибда қопларга жойланмаган тангаларнинг ҳаммасини қайта санашлари шарт.

Бунда, аҳолига валюта айирбошлаш хизматини кўрсатувчи валюта айирбошлаш шохобчаларининг, шунингдек кирим-чиқим кассаларининг кассирларидан келиб тушадиган чет эл валютаси ва чет эл валютасидаги тўлов ҳужжатлари пул сақлаш омборларига қабул қилинишидан аввал, махсус ажратилган кассир томонидан касса мудири назорати остида бирма-бир қайта санаб кўрилиши, уларнинг тўловга яроқлилигини текшириши ва белгиланган тартибда қайта ўраб-боғланиши зарур. Дасталарнинг бандеролларида ва боғламларнинг устки накладкаларида боғламларни санаган ва тайёрлаган кассир имзоси, унинг номи ёзилган ва банк номи ёзилиб, коди туширилган штамп, боғлам тайёрланган сана, қимматликлар тури, номинали бўйича қўйилма суммаси кўрсатилади;

е) «Давлат белгиси» Давлат ишлаб чиқариш бирлашмасининг боғлами бузилмаган чек, омонат ва квитанция дафтарчалари — бирма-бир саналмасдан боғламлари бўйича;

ж) бошқа қимматликларни (шартли ёки номинал баҳода) доналаб ёки бирма-бир санаб чиқадилар.

262. Пул сақлаш омборида мавжуд бўлган тўловга яроқли пуллар эскирган пуллардан алоҳида сақланиши шарт.

263. Банк кассирлари ўраб-боғлаган пул ва тангалар айланма касса қолдиғида бирма-бир ва доналаб қайта саналмасдан, улар жамланган кунидан бошлаб икки йилгача сақланиши мумкин.

Яхши жиҳозланган пул сақлаш омборларидаги танга солинган қопларни полга қўйилган поддон устида сақлашга рухсат этилади.

Чет эл валютаси (чеклар, қимматли қоғозлар) боғламлар ёки пакетларда, тангалар эса халталарда валюта номлари бўйича алоҳида, ҳар бир турдаги валюта эса, ўз номинал қиймати бўйича сақланади.

264. Пулларнинг намуналари банк омборида сақланиши лозим, зарурат туғилганда эса, уларни кўрсатиш учун олиб чиқилиши мумкин ва иш куни охирида белгиланган тартибда пул сақлаш омборига қайтариб қўйилиши шарт.

265. 93609 «Сақланаётган қимматбаҳо буюмлар»ҳисобварағида (уларнинг ҳисоби алоҳида шахсий ҳисобварақда юритилади) ҳисоби юритиладиган ва сақлаш учун топширилган қимматликлар келган санаси бўйича, бир санада келганлари эса, қимматликларнинг тартиб рақамларига қараб жойлаштирилган ҳолда сақланади. Пакетга ҳар бирининг эгаси бўйича кўзда тутилмаган ҳолатлар ҳисобварағига кирим ордерининг нусхаси (20-илова) бириктириб қўйилади ва унда пакетнинг эгаси, қимматликлар тури, уларнинг рақами, ҳисобвараққа киритилган санаси ва суммаси кўрсатилади.

266. Дафтар ва алоҳида варақ кўринишдаги, қатъий ҳисобда турувчи барча бланкалар «Алмаштириш шохобчаси тўғрисидаги низом»га (2002 йил 14 март, рўйхат рақами 1114 — Меъёрий ҳужжатлар ахборотномаси, 2002 й., 5-сон) асосан қўлланиладиган 09002 Валюта айирбошлаш шохобчалари орқали валюта ва йўл чекларини сотиб олишда бериладиган маълумотнома сертификати, 09004 Валюта ва йўл чекларини инкассога қабул қилиш тўғрисидаги квитанция, 09005 Валюта ва йўл чекларини экспертизага қабул қилишда ишлатиладиган маълумотнома, 09006 Нақд чет эл валютасини хорижга олиб чиқишда бериладиган рухсатнома, 09007 Валюта ва йўл чекларини сотишда тўлдириладиган маълумотнома, 09012 Шикастланган валюталарни яроқлигига алмаштиришда тўлдириладиган квитанция ва 09015 Йўл чекларини нақд хорижий валютага алмаштириб олишда ишлатиладиган квитанция китобчаси 50 варақдан иборат бўлиши шарт ва у тўлдирилганда, қора қоғоз орқали икки нусхада тўлдирилиши муносабати билан дафтарчалар 25 сўм қийматида баҳоланади. Уларнинг ҳар бири, дафтарча ёки ҳар бир варақ бўйича шартли равишда бир сўмга, сақлаш учун қабул қилинган акция, вексель, жисмоний шахслар учун чиқарилган депозит сертификатлари ва Марказий банк томонидан чиқарилган облигациялар ва бошқа қимматли қоғозлар ўз номинал қиймати бўйича баҳоланиб, 93609 «Сақланаётган қимматбаҳо буюмлар» ҳисобварағида ҳисобга олинади.

267. Кассадаги қатъий ҳисобда турувчи бланкалар ҳисоби касса мудири томонидан кун охирида 171-шаклдаги китобда, бланкалар қолдиғининг баҳоси кўрсатилган ҳолда юритилади.

Қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор (банк раҳбари, бош бухгалтер ва касса мудири) шахслар ёки махсус ажратилган назоратчи иштирокида кассир томонидан чек ва квитанция дафтарчаларининг алоҳида боғламларини очилишига қараб, ҳар бир боғламдаги дафтарчалар сони, ҳар бир дафтарчадаги варақлар (чеклар ёки квитанциялар) сони ҳамда улардаги рақамларнинг кетма-кетлиги текширилади.

268. Чек дафтарчаларини расмийлаштириш ва кейинчалик уларни мижозларга бериш — банк мижозларининг буюртмаларига асосан амалга оширилади. Нуқсонли ва ишдан чиққан чек дафтарчаларининг имзо қўйиладиган қисмини учбурчак шаклида қирқиш орқали бекор қилинади. Бунда дафтарчалар махсус комиссия томонидан ёндириб, йўқ қилингунига қадар, қимматликлар бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар томонидан имзоланган далолатномалар билан бирга 93609 ҳисобварақда ҳисобга олинади. Ушбу далолатномада нақд пул чеки дафтарчаларининг нуқсонлари батафсил кўрсатиб ўтилади.

269. 94500 «Гаров сифатидаги қимматли қоғозлар, мулклар ва мулкий ҳуқуқ (талаб)лар ҳисобварақларида юритилаётган кредитлар таъминоти сифатида қабул қилинган қимматли қоғозлар кафолат ва кафиллик ёки гаров сифатида сақланаётган мулклар ва мулкий ҳуқуқ(талаб)лар, гаров шартномалари банк кассасига банк бошқарувчисининг фармойишига асосан «Ўзбекистон Республикаси тижорат банкларида бухгалтерия ҳисоби ҳисобварақлари режаси»да (2004 йил 13 август, рўйхат рақами 773-17 — Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 й., 32-сон, 369-модда) белгиланган тартибда балансдан ташқари кирим касса ордери билан кирим қилинади ва шу тартибда мажбуриятлар тўлиқ бажарилганидан сўнг, бошқарувчининг фармойишига асосан балансдан ташқари чиқим касса ордери орқали чиқим қилинади.

270. Пул ва бошқа қимматликларни пул сақлаш омборидан касса тармоғига фақат тафтиш ўтказиш учун ёки назорат қайта санаш мақсадида банкнинг касса мудири томонидан мазкур Йўриқноманинг 42-иловасида белгиланган 123-шаклдаги китобга назоратчи кассирнинг имзоси қўйилганидан сўнг, олиб чиқилиши мумкин.

Унда қимматликларни олиб чиқиш сабаблари, қимматликларнинг турлари ва пулларнинг номинал қийматлари бўйича алоҳида кўрсатилиши шарт.

123-шаклдаги китоб фақат касса мудири томонидан тўлдирилиши, ундан эса назоратчи кассир қабул қилиб олиши шарт.

Ушбу пул ва қимматликлар кассирлар томонидан назоратда қайта санаб бўлинганидан сўнг, 175-шаклдаги назорат қайдномасига қайд этган ҳолда касса мудирига топширилади. Санаш учун олиб чиқилиши керак бўлган пуллар 123-шаклдаги китобга қайд этиб борилиши шарт. Китоб доимо пул сақлаш омборида сақланиши, ишлатиб бўлингач пул сақлаш омборида 1 йилга қадар, шундан сўнг сақлаш учун беш йил муддатга банк архивига топширилиши лозим.

271. Пул сақлаш омборларида мавжуд бўлган нақд пул ва бошқа қимматликлар (10101 ҳисобварақдаги) 120-шаклдаги китобда, нақд пул захирасида мавжуд бўлган нақд пул ва тангалар эса (10102 ҳисобварақдаги) 141-шаклдаги китобда ҳисобга олиниб, уларни ўз вақтида тўлдириш — банкларнинг касса мудирлари томонидан амалга оширилади.

272. Пул сақлаш омборларини ёпишдан аввал қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар пул сақлаш омборларида қуйидагиларни:

а) пул сақлаш омборларида сақланиши лозим бўлган қимматликлар, китоблар ва ҳужжатларнинг барчаси пул сақлаш омборига олиб кирилганлигини;

б) айланма кассасидаги ва нақд пул захирасидаги нақд пул ва бошқа қимматликлар бухгалтерия ҳисоби маълумотларига ҳамда 120 ва 141-шаклдаги китобларда кўрсатилган қолдиқларига мос келишини;

в) ҳамма шкафлар, эшиклар, деразалар ва кирим ҳамда чиқим кассаларига ўрнатилган дарчалар (ставня)нинг ёпилганлигини, вентилятор ва чироқларнинг ўчирилганлигини текширишлари шарт.

Нақд чет эл валютаси қолдиғи ва чет эл валютасининг тўлов ҳужжатлари ҳар куни бухгалтерия ходимлари томонидан юритиладиган чет эл валютасининг шахсий ҳисобварақлари билан солиштирилади.

273. Китобларда чиқарилган қолдиқларнинг тўғрилиги қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахсларнинг имзолари билан ҳар куни тасдиқланиб борилиши лозим. Қолдиқ суммалари ёзилиб, унинг устидан тузатиладиган ҳолларда, улар ушбу мансабдор шахсларнинг имзолари билан тасдиқланиши шарт.

Нақд чет эл валютасининг қолдиқлари мазкур Йўриқноманинг 43-иловасида келтирилган 121-шаклдаги китобда алоҳида ҳисобга олинади. Бундай ҳолда 120-шаклдаги умумий китобга ушбу қимматликлар бўйича қолдиқлар қайд этилмайди.

274. 120, 141 ва 121-шаклдаги китобларда ҳар бир банк амалиёт куни учун пул сақлаш омборларининг ёпилишига қадар ҳар бир ҳисобварақ бўйича қимматликларнинг умумий қолдиғи ёзиб борилади.

Агар чет эл валютаси билан операциялар амалга оширилмаган бўлса, кейинги иш куни 121-шаклдаги китоб қолдиғини чиқармасликка рухсат этилади.

Ушбу дафтарлар кун давомида касса мудирида, иш куни тугаганидан сўнг — пул сақлаш омборида сақланиши лозим.

275. Айланма кассаси ва нақд пул захирасидаги нақд пул ва бошқа қимматликлар сақланадиган пул сақлаш омборлари қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгар бўлган уч мансабдор шахслар томонидан учта калит билан очилади ва қулфланади ҳамда уларнинг муҳрлари билан муҳрланади.

Пул сақлаш омборларининг калитлари қуйидагиларда:

биринчи калит — касса мудирида;

иккинчи калит — раҳбарда;

ички темир панжарали учинчи эшик калити — бош бухгалтерда сақланиши лозим.

Жавобгар шахслар пул сақлаш омборларининг калитлари ва лавозим муҳрларини иш вақтида ва ишдан сўнг бошқа шахслар томонидан фойдаланиш имкониятини туғдирмаган ҳолда сақланишини таъминлашлари шарт.

276. Пул ва қимматликлар сақланадиган барча пул сақлаш омборларининг (кечки кассанинг пул сақлаш омборлари ҳам) эшик ва сейфлари, металл шкафлари, касса мудири хонасидаги, кирим, чиқим ҳамда пулни қайта санаш кассаларига ўрнатилган сейф калитларининг иккинчи нусха (дубликат)лари бўлиши, улар батафсил рўйхат билан ташқи чоки бўлмаган халтага солиниб, тугунсиз тизимча билан тикилиши ва унга бириктирилган қопламага (накладка) қимматликлар бут сақланиши учун жавобгар бўлган уч мансабдор шахсларнинг сурғучли муҳрлари босилиши лозим. Қопга бириктирилган қоплама (накладка)га ушбу шахслар томонидан имзо қўйилиб, банкнинг муҳри босилган илова хати билан бирга, яқин жойлашган банкка сақлаш учун топширилиши шарт.

Сақлаш учун топшириладиган калитлар иккинчи нусхаларининг илова хатида қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгар бўлган уч мансабдор шахсларнинг имзоси қўйилиб, банкнинг думалоқ муҳри босилган ёзма талабномаси ва калитлар топширилганлигини тасдиқловчи квитанция тақдим этилгандагина, уларнинг қайтариб берилиши мумкинлиги кўрсатиб ўтилган бўлиши лозим.

Кирим, чиқим ва қайта санаш кассаларига ўрнатилган махсус столларнинг иккинчи (дубликат) калитлари алоҳида қопга солиниб, уч мансабдор шахсларнинг сурғучли муҳрлари билан муҳрланган, лекин балансда акс эттирилмаган ҳолда ушбу банкнинг пул сақлаш омборида сақланишига рухсат этилади.

277. Калитларнинг нусхаларини текшириш — унинг биринчи нусхаси синиб ёки йўқолиб қолган тақдирда, тафтиш ва текширувлар ўтказиш вақтида, қимматликларнинг сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахсларнинг ўзгариши, меҳнатга вақтинчалик лаёқатсизлик даври, меҳнат ёки ижтимоий таътилга чиқиши муносабати билан касса ишини ташкил этиш юзасидан олиб бориладиган текширувлар натижасида амалга оширилади.

278. Банк раҳбари вақтинча ўзгарган ҳолда, квитанция ва калитлар нусхаларининг топширилиши тўғрисидаги илова хати билан бирга унинг ўрнини босувчи шахсга берилади. Бу ҳақда асосий калитларнинг топширилиши билан бир қаторда, омборидаги қимматликларни қабул қилиш-топшириш далолатномасида қайд этилади (30-илова).

279. Бошқа банкка сақлаш учун топширилган калитларнинг нусхалари тўғрисидаги квитанция рўйхат ва илова хатининг нусхалари билан бирга раҳбар сейфида сақланиб, 93609 «Сақланаётган қимматбаҳо буюмлар» ҳисобварағида 1 сўм қийматидаги шартли баҳода баҳоланиб ҳисобга олинади.

280. Калитларнинг нусхалари сақланаётган жойдан олинадиган ҳолларда, қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар томонидан калитларнинг олиниш сабаблари кўрсатилган далолатнома тузилиб, имзоланади ва далолатнома 93609 «Сақланаётган қимматбаҳо буюмлар» ҳисобварақ ордерига қўшиб қўйилади. Банк раҳбарлари калитларнинг нусхалари олинган куннинг ўзидаёқ уларни қайтариш чораларини кўришлари шарт.

281. Пул сақлаш омборининг (сейф, металл шкаф) калити йўқолиб қолган тақдирда, қулфнинг ички тузилмаси (айланувчи қисми, секрети) ўзгартирилиши лозим. Бу ишга синалган ва тегишли рухсати бор шахслар жалб этилади.

Банк раҳбари томонидан тайинланган комиссия қулфнинг ички тузилмаси (айланувчи қисми, секрети) ўзгартирилганлиги ва янги калитлар тайёрланганлиги ҳақида далолатнома тузиши шарт. Унда қулфни ўзгартириш ва янги калитлар тайёрлаш сабаблари, бу ишларни бажарган шахснинг фамилияси ҳамда тегишли рухсатномаси борлиги кўрсатилади. Далолатномалар доимо банк раҳбарининг махсус йиғмажилдида сақланади. Калитларнинг йўқолишига сабабчи бўлган айбдор шахслар, воқеа тафсилотларига қараб, интизомий жазога тортилади.

282. Қимматликлар бут сақланиши учун жавобгар бўлган ва пул сақлаш омборларининг калит ҳамда муҳрларига эга бўлган мансабдор шахсларгина пул сақлаш омборига киришлари ва шу билан бир қаторда омборга фақат биргаликда кириб-чиқишлари лозим.

Банкнинг бошқа ходимлари пул сақлаш омборига фақат раҳбар ёки унинг ўринбосари, агар унга айланма кассаси билан операциялар бажариш ҳуқуқи берилган бўлса, унинг рухсати билан, албатта қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар иштирокида киришлари мумкин.

283. Иш кунлари барча пул сақлаш омборлари қимматликлар билан операциялар олиб борилгани ёки олиб борилмаганидан қатъи назар, қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар томонидан очиб кўрилиши ва текширилиши шарт.

284. Пул сақлаш омборлари очилишидан аввал, қимматликлар бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар, қўриқлаш хизмати вакили иштирокида эшик, қулф, тизимча ва муҳрлар, шунингдек эшикларнинг тизимча ўтказиладиган ҳалқа мосламаларининг бузилмаганлигини текшириб кўришлари, шундан сўнг қўриқлаш хизмати ходимларидан пул сақлаш омборини муҳрланган ҳолда қабул қилганлиги ҳақида мазкур Йўриқноманинг 37-иловасида келтирилган 161-шаклдаги китобга имзо қўйишлари лозим.

Эшиклар, қулфлар, тизимча ёки муҳрлар бузилган, шунингдек пул сақлаш омборига кириш учун уриниш бўлгани гумон қилинган ҳолларда, зудлик билан пул сақлаш омбори очилгунига қадар, бу ҳақда 3 нусхада (1-нусхаси банк учун, 2-нусхаси ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларига ва 3-нусхаси банкнинг Бош банкига) далолатнома тузилади. Унга қимматликлар бут сақланиши учун жавобгар бўлган барча мансабдор шахслар ва қўриқлаш хизмати вакили имзо қўяди ва шу жойнинг ўзида зарур чоралар кўрилади ҳамда Бош банк бошқармасига хабар берилади.

Тизимчанинг битта айланаси қирқилиб, муҳрли тахтача олинади ва омбор очилиб кўздан кечириб чиқилганидан сўнг, муҳрлар изи йўқ қилинади.

Дераза, девор, пол ва шифтларга шикаст етказилган бўлса, мавжуд бўлган қимматликлар дарҳол текшириб кўрилади ва бу ҳақда далолатнома тузилади. Бундай ҳолларда эса муҳрлар йўқ қилинмаган ҳолда далолатномага қўшиб қўйилади.

285. Иш куни давомида пул сақлаш омборлари калит билан қулфлаб қўйилиши, у ерда қимматликлар мавжуд бўлган тақдирда қимматликлар бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахсларнинг сурғучли муҳрлари билан муҳрланиши шарт.

Бошқа барча ҳолларда олиб чиқилиши лозим бўлган пулларнинг пул сақлаш омборининг олд хонасида вақтинча сақлаб турилишига рухсат этилмайди.

Пул сақлаш омборини қўриқлаш хизматидан қабул қилиш, уни муҳрлаш ва иш куни охирида қўриқлашга топшириш соқчи иштирокида амалга оширилади. 161-шаклдаги китобда пул сақлаш омборларининг амалда очилган, ёпилган ва қўриқлашга топширилган вақти кўрсатилади.

161-шаклдаги китоблар омборларнинг ҳар бир тури бўйича, яъни айланма кассаси ва нақд пул захираси, кечки кассалар ва пулни қайта санаш кассаларини (нақд пуллар ишдан ташқари вақтларда сақланганда) қўриқлашга топшириш ва қабул қилиш учун алоҳида тутилади. Пул сақлаш омбори қўриқлашга топширилгандан сўнг, китоб қўриқлашга топширган шахснинг сейфида ёки металл шкафида сақланиши лозим.

286. Муҳр учун ўйилган чуқурчали тахтача устидан ўтган тизимча устига муҳрлар қуйидаги кетма-кетликда қўйилиши лозим:

биринчи — касса мудирининг;

иккинчи — бош бухгалтернинг;

учинчи — раҳбарнинг.

Бутун ва тугунлари бўлмаган тизимча, пул сақлаш омбори эшигининг ҳалқаларидан (бураб маҳкамланган ва пайвандланган) тизимча ва муҳрларни бузмасдан эшикни очиб бўлмайдиган қилиб ўтказилади. Пул сақлаш омборини муҳрлашда фақат сурғуч ишлатилиши шарт. Сурғучланадиган тахтачалар зарурий чуқурчага эга бўлиб, сурғуч қўйилганда у тахтачага ўйилган чуқурча диаметри доирасидан чиқиб кетмаслиги лозим.

287. Муҳрланган пул сақлаш омборини қабул қилиш вақтида қўриқлаш хизмати ходими муҳрларни уларнинг намуналари билан қайтадан солиштириб кўргач, 161-шаклдаги китобга имзо қўяди. Пул сақлаш омборлари ва бошқа эшикларни муҳрлаш учун ишлатиладиган муҳрларнинг намуналари қўриқлаш хизматига тилхат асосида берилади. Тилхат банк раҳбарида, 161-шаклдаги китоб эса касса мудирининг алоҳида сейфида ёки металл шкафида сақланиши шарт.

288. Пул боғламини ёки тангалар солинган қопларни муҳрлаш ёки пломбалаш учун қимматликлар бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар, кассирлар ва бошқа ходимлар банк номи ёки коди, тартиб рақами туширилган шахсий пломбирлар ёки клише билан таъминланган бўлишлари шарт.

Ушбу муҳрлар, пломбирлар, шахсий кодли клишелар, номи ёзилган штамплар ва пул сақлаш омборлари калитларидан бегона шахсларнинг бошқа йўл билан фойдаланиш имкониятини яратиб бермаган ҳолда сақланишини таъминлашлари шарт.

289. Банкдаги барча муҳрлар ва пул сақлаш омборларининг (сейфлар, металл шкафлар) калитлари, пломбирлар, клишелар ва кассирларнинг номи ёзилган тўртбурчак муҳрлари раҳбар ёки унинг ёзма фармойиши билан тайинланган ва қимматликлар билан операциялар олиб боришдан озод этилган шахс томонидан юритиладиган махсус ҳисоб юритиш китобида (27-илова) рўйхатга олиниши лозим. Калитлар, пломбирлар, клишелар, муҳрлар ва кассирларнинг номи ёзилган тўртбурчак муҳрлари ушбу китобга имзо қўйдириб берилади.

290. Ишдан ташқари вақтларда пул сақлаш омборлари (сейфлар, металл ақчадонлар)дан турли касса ходимлари фойдаланадиган ҳолларда калит ва муҳрларнинг қўлдан-қўлга ўтишини қайд этиш учун пулни қайта санаш кассасида алоҳида, кечки касса учун алоҳида китоб тутилиши лозим. Кўрсатиб ўтилган китоблар касса мудирида сақланади ва у орқали қабул қилинади ҳамда топширилади.

Кассирлар вақтинча ишда бўлмаган (бетоблиги, таътилга чиққан вақтда) ҳолларда пломбир ва клише, уларнинг ҳисобини юритувчи ходимга топширилади ва ушбу пломбир ҳамда клишени бошқа кассирларга вақтинча бериб туриш қатъиян ман этилади.

291. Ишда фойдаланилмайдиган, шунингдек яроқсиз ҳолга келган муҳрлар, калитлар, пломбирлар, клишелар ва кассирларнинг номи ёзилган тўртбурчак муҳрлари пул сақлаш омборидаги шкафлардан бирида ўраб-боғланган ва муҳрланган ҳолда, қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар томонидан балансда акс эттирилмаган ҳолда сақланиши ёки банкнинг филиали (амалиёт бўлими) бошлиғи томонидан чиқарилган махсус фармойишга асосан комиссия тузилиб, белгиланган тартибда йўқ қилиниши шарт.

292. Кассирлар, иш жойларидан вақтинча узоқлашган ҳолларда пул ва қимматликлар, пломбирлар, муҳрлар, кассирларнинг номи ёзилган тўртбурчак муҳрлари, шахсий коди бўлган клишелар, сейфлар, металл шкафлар, пул сақлаш омборларининг калитларини очиқ ҳолда қолдириш, аравачалар ёки стол тортмаларини қулфламасдан очиқ ҳолда қолдиришлари қатъиян ман этилади. Шунингдек, операциялар бажарилаётган вақтда пул сақлаш омборлари, сейфлар, металл шкафлар ҳамда пул ва қимматликларни сақлаш учун мўлжалланган столларга ўрнатилган металл ақчадонлар ва аравачалар эшикларининг қулфларида калитларни қолдириб кетиш қатъиян тақиқланади.

293. Иш вақтида касса ходими касалланиб ёки бошқа сабабларга кўра ўз ишини тўсатдан ташлаб кетишга мажбур бўлса, у ҳолда, унинг ҳисобида турган ва сақланаётган барча қимматликлар имкони борича шу заҳоти касса мудири томонидан санаб кўрилиши ва шундан сўнг эса қабул қилиб олиниши лозим. Агар шу вақтда кассир бўлмаса, у ҳолда қимматликлар комиссия (касса мудири, бошқарувчи, бош бухгалтер) иштирокида саналади ва қабул қилиб олинади ҳамда бу ҳақда тегишли далолатнома тузилади. Зарурат туғилган тақдирда эса нақд пуллар бошқа кассирларга берилади.

294. Барча нақд пулларни кассирлар бир-бирларига 155-шаклдаги китобга ёки 175-шаклдаги назорат варағига (21-илова) имзо қўйдириб беришлари шарт. Касса операциялари бўлимлари (касса мудири) бошлиқлари кассирларнинг бир-бирларига пулларни тўғри бераётганликларини мунтазам назорат қилишлари ва улар бу ҳақда 155-шаклдаги китоб ва 175-шаклдаги назорат варағига имзо қўйишлари шарт.

295. Ушбу Йўриқномада кўзда тутилган барча ҳисоб юритиш китоблари, шунингдек пломбирлар, муҳрлар ва калитлар ҳисобини юритиш китоби, банкларда касса иши текширилганлигини қайд этиш китоби рақамланган, тизимча ўтказилган ва банк раҳбарининг сурғучли ёки сиёҳли муҳри билан муҳрланган бўлиши лозим. Уларга рақамланган варақлар сони ёзиб қўйилади ва учта мансабдор шахсларнинг имзолари билан тасдиқланади.

296. Банклардаги пул ва тангалар ҳамда бошқа қимматликлар тафтиши ҳамда уларнинг сақланиш тартибини текшириш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

а) банк раҳбарининг буйруғига (фармойишига) биноан ҳар чоракда камида бир марта (29-илова);

б) ҳар йили, янги йилнинг 1 январь ҳолатига кўра;

в) раҳбар, бош бухгалтер ёки касса мудири алмашганида;

г) қимматликлар бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар вақтинча алмашганида;

д) бошқа ҳолларда — Бош банк раҳбарларининг фармойишлари асосида.

297. Ўтказилган тафтиш юзасидан «Хизматда фойдаланиш учун» грифи қўйилган далолатнома (29-илова) тузилиб, у алоҳида тартибда тикилиши ва банкнинг бош бухгалтери сейфида алоҳида йиғмажилдда сақланиши шарт.

298. Тафтиш ўтказиш пул ва тангалар ҳамда бошқа қимматликларни тафтиш қилиш тўғрисида кўрсатма берган банк раҳбари томонидан чиқарилган ёзма буйруғи билан тайинланадиган шахслар томонидан амалга оширилади. Тафтиш ўтказиш учун жалб этиладиган ходимлар сони операциялар ҳажмидан келиб чиққан ҳолда белгиланади.

299. Тафтиш ўтказиш учун муайян тайёргарлиги бор ва қимматликлар билан операциялар бажаришга алоқаси бўлмаган ҳамда касса тармоғига кириш учун рухсати бўлган ходимлар жалб этилиб, улардан бири тафтиш раҳбари этиб тайинланади. Тафтишнинг тўғри ташкил этилиши ва белгиланган қоидаларга мувофиқ ўтказилиши учун тафтиш ўтказиш бўйича буйруқ чиқарган банк раҳбари жавобгар бўлади.

300. Бош банк томонидан унинг филиалларида қимматликларнинг сақланиши бўйича тафтиш ўтказилган бўлса, ушбу чоракда такроран чоракли тафтиш ўтказилмаслигига рухсат этилади.

Тафтишлар орасидаги муддат уч ойдан ошмаслиги лозим.

301. Банк филиали раҳбарининг алмашуви билан ўтказиладиган қабул қилиш ва топшириш ишлари, тегишли банк бошқаруви раиси (ўринбосари)нинг буйруғи билан тайинланадиган Бош банк ходими томонидан амалга оширилиши лозим.

302. Ушбу банкда ишламайдиган шахсларга, Бош банк раҳбарининг имзоси қўйилган ва банкнинг думалоқ муҳри билан тасдиқланган гувоҳномаси, шунингдек касса тармоғига кириш учун рухсатномаси бўлгандагина, тафтиш ўтказишига рухсат этилади.

Тафтиш ўтказишга жалб этилган ва кассага киришга рухсатномаси бўлмаган шахсларга вақтинчалик рухсатнома (тафтиш ўтказиш муддатига) тўлдирилади.

303. Ҳар чоракда тўсатдан ўтказиладиган тафтишларни 1 январь ҳолатига кўра, шунингдек мансабдор шахслар вақтинча алмашган вақтда ёки ушбу Йўриқноманинг 296-бандидаги «в» ва «д» литерларида кўзда тутилган бошқа ҳолларда ўтказиладиган тафтишлар билан бирга қўшиб ўтказишга рухсат этилмайди.

304. Тафтиш қимматликларни сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар иштирокида ўтказилади. Тафтиш мансабдор шахс иштирокисиз ўтказиладиган ҳолларда, бу ҳақда далолатномада алоҳида таъкидланиб, тафтишнинг барча қатнашчилари имзо қўядилар.

305. Ўтказиладиган тафтишлар банк томонидан амалга ошириладиган операцияларга халақит бермаслиги лозим.

Тафтиш, тўсатдан барча қимматликларнинг айнан бир санадаги ҳолатини шундай кетма-кетлик билан текшириш орқали ўтказилиши керакки, ўғирлик, пул ҳамда қимматликлар камомадини яшириш учун ҳеч қандай имконият туғдирилмаслиги лозим.

306. Тафтиш раҳбари тафтишга киришиб, касса хонасидаги барча пул сақлаш омборларини текширув бошланган вақтда, қимматликларнинг қанчалигидан қатъи назар, сурғучли муҳр билан муҳрлайди ва айланма кассасида мавжуд бўлган барча нақд пулларни ва бошқа қимматликларни ўз назоратига олиб, кечки касса ва пулни қайта санаш кассасида, инкассаторлар жавобгарлиги остидаги пул, қимматликлар ҳамда нақд пул ва қимматликлар солинган халталар бор-йўқлигини аниқлайди ва бор бўлса, уларни бошқа қимматликлар билан бирга тафтиш ўтказишни амалга оширади.

307. Кассадаги барча қимматликлар тўлиқ тафтиш қилиб бўлингунига қадар, қимматликлар бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар пул сақлаш омборларига фақат тафтиш раҳбарининг кузатуви остида киришларига рухсат этилади. Бу вақтда пул ва қимматликларни олиш ёки қўйиш унинг назорати остида амалга оширилади. Бундай ҳолларда, юқорида қайд этиб ўтилган барча қимматликларни бир вақтнинг ўзида бир йўла тафтиш қилишнинг имкони бўлмаса, иш куни охирида тафтиш раҳбари қимматликлар бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар билан биргаликда пул сақлаш омборлари ва сейфларни муҳрлаб, белгиланган тартибда қўриқлаш хизматига топширади.

Тафтиш раҳбарининг муҳри тахтачага тафтиш ўтказилаётган банкнинг мансабдор шахслари муҳрларидан олдин (юқорига) қўйилиб, муҳр намунаси белгиланган тартибда банкнинг қўриқлаш хизматига топширилади.

308. Тафтиш раҳбари томонидан пул ва тангалар ҳамда бошқа қимматликлар назорат қайта санаш учун шахсан ажратилади.

Ўрами шикастланган ва накладкаси (қоплама) нотўғри тўлдирилган боғламлар ва қоплар бирма-бир ва доналаб қайта саналади.

309. Банк раҳбари, бош бухгалтер ёки касса мудири қимматликларнинг бут сақланиши билан боғлиқ бўлган мажбуриятлардан озод этилганида, кассадаги пул ва тангалар бирма-бир ва доналаб қайта саналади.

Бош банк раҳбари ишларни қабул қилиш-топшириш тўғрисидаги буйруқда, белгиланган муддатни чўзиши ёки айланма ва нақд пул захирасидаги нақд пулларни танлаб, бирма-бир ва доналаб санашни амалга оширишга рухсат бериши мумкин.

Пулларни танлов асосида бирма-бир ва доналаб қайта санаш, қимматликларнинг бут сақланиши ва айланма касса ҳамда нақд пул захирасидаги қимматликларни сақлаш ҳамда улар билан операцияларни амалга ошириш ишлари учун жавобгар бўлган мансабдор шахсларни ўрнатилган тартибда лавозимларидан озод этиш билан боғлиқ бўлган ҳолларда амалга оширилиши мумкин.

310. Пул ва тангалар ҳамда бошқа қимматликлар бўйича тафтиш ўтказиш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

а) айланма кассаси ва нақд пул захираларининг нақд пуллари боғлам ва дасталар бўйича, тангалар эса — қопларга бириктирилган ёрлиқлардаги ёзувлари бўйича, бериш учун олдиндан тайёрлаб қўйилган ва ўраб боғланган пуллар эса, қопларга бириктирилган ёрлиқлардаги ёзувлари бўйича текширилади.

Пулларнинг умумий суммаси 120 ва 141-шаклдаги китобларнинг маълумотлари билан солиштирилади. Кўрсатиб ўтилган текширувлардан сўнг, пул ва тангалар ёппасига, бирма-бир ва доналаб қайта саналади.

Йирик банклар (филиаллар)да нақд пул ва қимматликларни ҳар чоракда тўсатдан тафтиш қилиш ва қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар вақтинча алмашган вақтда ўтказиладиган тафтишлар — тафтиш ўтказиш учун фармойиш берган банк раҳбари белгилаган миқдорда қайта санаб кўрилиши мумкин.

Тафтиш ўтказувчи, кассирга пулларни бирма-бир санаш учун бераётган вақтда дастадан бандеролни олиб, уни пулларнинг маълум бир қисми билан назорат учун олдиндан ўзида олиб қолади. Кассир пулни санаб бўлгач, уларнинг суммаси ёки пуллар сонини айтади, тафтиш ўтказувчи назорат учун қолдирилган пул суммаси ёки пуллар сонини унга қўшади ва чиққан сумма миқдорини бандеролда кўрсатилгани билан солиштирилади.

Саналаётган пуллар сони тўғри чиққанда, назорат учун қолдирилган пуллар кассирга қайта санаш ва белгиланган тартибда дасталаш учун қайтариб берилади.

Саналаётган пулларнинг сони тўғри чиқмаган тақдирда (кам ёки кўп чиққанида) — пулларни тафтиш ўтказувчи шахсан қайта санаб кўриши, шундан сўнг ушбу пулларни аввал санаган кассир томонидан қайта санаб кўрилиши, пулларнинг боғламга тўғри қўйилганлиги тасдиқланган тақдирда эса, ушбу пуллар белгиланган тартибда бандероль билан қайта ўраб-боғланиши лозим. Очилган боғламнинг бандероллари, устки накладкаси ва қирқиб олинмаган пломбали тизимча (полиэтилен плёнка) боғламдаги барча пуллар тўла санаб бўлингунига қадар тафтиш ўтказувчида сақланиши шарт.

Фақат алоҳида ҳолларда уларни дасталаган кассирларга, ушбу пулларни қайта санашга рухсат берилиши мумкин;

б) қайта санаш кассасидаги пул ва тангалар тафтиш раҳбари ёки тафтиш ўтказишга фармойиш берган банк раҳбари томонидан белгиланган миқдорда бирма-бир санаб текширилади;

в) қайта санаш кассасидаги кечки кассанинг мавжуд инкассация қилинган пул тушумининг очилмаган халталари ва банкнинг хўжалик юритувчи субъект ҳузуридаги кассаларнинг қимматликлар солинган халталари — юк хатлари, қабул қилинган нақд пулли ва бўш халталарни ҳисобга олиш журнали ҳамда йўналишга чиқишда инкассаторларга берилган бўш халталар ва ташриф варақалари сони тўғрисидаги маълумотномалар билан таққосланади.

Шикастланган, пломбалари ва муҳрлари бузилган ёки намуналарига мос келмайдиган халталар аниқланса, уларнинг ичидаги пуллар бирма-бир қайта саналади. Пулларни қайта санаш жараёнида қатнашиш учун хўжалик юритувчи субъектлар (зарур ҳолларда ички ишлар органларининг вакили) вакили таклиф этилиши мумкин;

г) ўрами бузилган ва накладкаси (ёрлиғи) нотўғри расмийлаштирилган боғламлар (қоплар)даги пул ва тангаларнинг ҳаммаси қайта саналади;

д) чет эл валютаси ва чет эл валютасидаги тўлов ҳужжатлари, боғламлар, дасталардаги ва қопларга бириктирилган ёрлиқлардаги ёзувлар ва устки накладкалар бўйича текширилади. Бундан ташқари, тафтиш раҳбари ёки тафтиш ўтказишга фармойиш берган банк раҳбари белгилаган миқдорда пуллар бирма-бир ва доналаб саналади. Бунда эркин алмаштириладиган валюта ва ушбу валютадаги йўл чеклари, бирма-бир ва доналаб саналиши, зарур ҳолларда эса фуқароларга валюта операциялари бўйича хизмат кўрсатадиган валюта айирбошлаш шохобчаларининг кассирлари пул санашга жалб этилишлари мумкин;

е) қимматликларнинг турлари бўйича боғламларга ўралган омонат дафтарчалари боғламларнинг устки накладкаларидаги ёзувлари бўйича, шунингдек тафтиш раҳбари ёки тафтиш ўтказишга фармойиш берган банк раҳбари томонидан белгиланган миқдорда доналаб ёки бирма-бир текширилади;

ж) бошқа барча қимматликлар уларнинг номинал қиймати бўйича ёки шартли баҳода текширилади.

311. Пул сақлаш омборларида мавжуд бўлган пул ва тангалар ҳамда бошқа қимматликлар қайта саналганидан сўнг, тафтиш ўтказувчилар мавжуд қимматликлар миқдорини 120, 121 ва 141-шаклдаги китобларда, кунлик баланс, аналитик ҳисоб маълумотлари билан солиштирадилар, бундан ташқари, улар тафтиш ўтказиш учун олинган барча қимматликлар пул сақлаш омборларига қайтариб қўйилганлигини текширадилар.

Бухгалтерия ҳисобидан ўтказилмаган тилхат ва бошқа ҳужжатларнинг суммалари касса қолдиғига қўшилмайди ва кассирдан чиққан камомад деб ҳисобланади. Кассада чиққан ортиқча пуллар банк фойдасига кирим қилиниши зарур ва улар 321-бандда кўрсатилган айрим ҳоллардан ташқари қайтариб берилмайди.

Бирор боғламдан пуллар кам ёки ортиқча чиқса, ушбу боғламни санаган кассир дасталаган барча боғламлар бирма-бир қайта саналади. Қопдаги тангалар кам ёки ортиқча чиққанда ҳам ундаги пуллар, агар тафтиш раҳбари лозим топса шу тарзда текширилади.

312. Қимматликларни тафтиш қилинганлиги тўғрисида далолатнома тузилади ва тафтиш ўтказишда қатнашган барча ходимлар ҳамда қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар унга имзо қўядилар. Пул ва қимматликлар кам ёки кўп чиққан тақдирда, ҳисоб-китобда тафовут борлиги аниқланган ҳолда ва қимматликлар бут сақланишини таъминлаш жараёнида камчиликлар борлиги аниқланганда, далолатномалар нусхаси бош банкка жўнатилади.

Қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслар алмашиши муносабати билан тафтиш ўтказилганда, айланма кассасидаги нақд пул ва бошқа қимматликларнинг сақланиши билан боғлиқ бўлган ҳужжатларга, шунингдек, улар билан операцияларни амалга ошириш билан боғлиқ ҳужжатларга имзо қўйиш пул ва қимматликлар тўлиқ текширилиб, далолатномага имзо қўйилгунига қадар, топширувчи шахс томонидан амалга оширилади.

313. Пул ва тангалар ҳамда бошқа қимматликларни тафтиш қилишдан ташқари, ҳар чоракда банк раҳбари томонидан тузилган режа асосида касса ишининг ташкил этилиши, қўриқлаш ишлари ва сигнализация воситаларининг аҳволи, рухсатнома бўйича кириш тартибига риоя қилиниши, калитлар, муҳрлар, пломбирлар, клишелар ҳисобини юритиш ва уларни сақлаш қоидаларига амал қилиниши, пул тушумининг инкассация қилиниши ҳамда кечки касса ишининг қандай ташкил этилганлиги текширилади.

Текшириш ўтказиш учун ушбу вазифани бажара оладиган ва бу участка ишини яхши биладиган банк ходимлари жалб этилади.

Текширилаётган масалалар бўйича камчиликлар борлиги аниқланган тақдирда, далолатнома тузилиб, унда камчиликлар, ишда қоидабузарликка йўл қўйган ходимларнинг фамилиялари, камчилик сабаблари ва уларни бартараф этиш бўйича кўрилган чоралар кўрсатилади. Далолатномага текширувчи ва текширилган участкага раҳбарлик қилувчи ходим имзо қўяди.

314. Ўтказилган барча текширувлар текширишни қайд этиш китоби (28-илова)га қайд этиб борилади. Унда текширувчининг фамилияси ва лавозими, у текширган участка, текширув ўтказилган вақт, текширув ҳажми ва унинг натижалари ёзилади (далолатномага илова қилинади ёки камчиликлар йўқлиги ҳақида ёзиб қўйилади).

Китоб банк раҳбарининг сейфида сақланиши лозим.

Банк раҳбарлари ўтказилган тафтиш ва текширув натижаларини беш кун муддат ичида кўриб чиқишлари ва аниқланган камчиликларни зудлик билан тузатишлари, шунингдек мазкур Йўриқномага қатъий риоя этган ҳолда ташкилий чораларни кўришлари шарт.

315. Банк раҳбарлари пул ва тангалар ҳамда бошқа қимматликларни тафтиш ўтказишдан ташқари, ҳар ойда камида бир маротаба айланма кассаси ва нақд пул захирасидаги пулларнинг ушбу Йўриқномадаги 310-бандининг «а» литеридаги учинчи ва тўртинчи хатбошларида кўрсатилган тартибда назорат учун қайта саналишини таъминлашлари шарт. Бунда улар асосан тафтиш ўтказилаётган банк кассирлари томонидан ўраб-боғланган пул боғламларини ва тангалар солинган қопларни шахсан ўзлари танлаб олишлари ва олиб чиқилаётган пул суммасини 123-шаклдаги китобга (текшириш мақсадини кўрсатган ҳолда) қайд этиб боришлари лозим.

Назорат қайта санаш қимматликларнинг бут сақланиши учун жавобгар бўлган мансабдор шахслардан бирининг ёки қимматликлар билан операциялар олиб боришга алоқаси бўлмаган ёки махсус ажратилган ходим иштирокида амалга оширилади. Қайта санаш учун ажратилган пуллар белгиланган тартибда уларни санаган кассирлар томонидан ўраб-боғланади. Бандероль, устки накладка ва ёрлиқларнинг чап қисмига «Назоратда қайта саналди» деган тўртбурчак муҳр босилади.

Назорат қайта санаш ва пулларнинг тўлиқ бўлмаган боғламларини қўшиш касса мудири томонидан бажарилган ҳолларда, уларни назорат қилиш, банк раҳбари ёки бош бухгалтер томонидан амалга оширилади.

316. Пулларнинг боғламларга ёки тангали қопларга нотўғри қўйилганлиги аниқланганда, ортиқча пул ва тангалар уни аниқлаган банк фойдасига кирим қилиниб, 4 нусхада 145-шаклдаги далолатнома тузилади. Далолатноманинг биринчи нусхаси — илова хати билан бирга, ортиқча чиқишга йўл қўйган банкка, иккинчиси — ортиқча қўйилмага йўл қўйган банкнинг бош банкига, учинчиси — Марказий банкнинг Эмиссия-касса операциялари департаментига маълумот учун, тўртинчиси нусхаси эса — ортиқча пул мавжудлигини аниқлаган банкнинг кунлик касса ҳужжатларига тикилади.

Агар камомад аниқланса, 145-шаклдаги, тўловга яроқсиз, қалбаки пуллар аниқланганда, 145а-шаклдаги далолатнома 4 нусхада тузилади:

далолатноманинг биринчи нусхаси устки накладкаси билан бирга 10 та тўлиқ бандероль ва пломба қўйилган тизимча (полиэтилен пакет) ҳамда илова хати билан бирга, камомад (тўловга яроқсиз, қалбаки пуллар)га йўл қўйган банкка юборилади;

иккинчиси — камомад (тўловга яроқсиз ёки қалбаки пуллар)га йўл қўйган банкнинг Бош банкига;

учинчиси — Марказий банкнинг Эмиссия-касса операциялари департаментига маълумот учун;

далолатноманинг тўртинчи нусхаси — камомад (тўловга яроқсиз ёки қалбаки пуллар) ни аниқлаган банкнинг кунлик касса ҳужжатларига тикиб қўйилади.

Далолатномаларга тартиб рақамлари қўйилиши ва уларга қўйиладиган тартиб рақамлари янги йилнинг биринчи январидан бошлаб янгиланиши шарт.

317. Камомад (қалбаки, тўловга яроқсиз пуллар) суммаси бўйича далолатномани олган банк, ушбу масалани кўриб чиқиб, камомад суммасини айбдор шахсдан ундириб олиш чораларини кўриши ва кўрсатиб ўтилган суммани далолатномани юборган банкка ўтказиб бериши лозим.

318. Аниқланган ортиқча пуллар кассага кирим қилиниб, банк фойдасига ўтказилади. Ушбу ҳисобвараққа кирим қилинган суммалар хўжалик юритувчи субъектларнинг, шунингдек айрим шахсларнинг ҳисобварақларига, ушбу ортиқча пуллар уларга тегишли эканлигини асослаб ёзган илтимосномасига кўра, банк раҳбарининг рухсати билан қайтарилиши мумкин.

319. «Давлат белгиси» Давлат ишлаб чиқариш бирлашмасининг ўрамидан аниқланган ортиқча пуллар суммасига ўрнатилган тартибда далолатнома расмийлаштирилади ва тижорат банкининг 29816 «Қайта санаш вақтида аниқланган ортиқча нақд пуллар» ҳисобварағига кирим қилиниб, Марказий банк ҳудудий Бош бошқармаси Ҳисоб-китоб-касса марказининг тегишли ҳисобварағига нақд пулсиз шаклда (пул ўтказиш йўли билан) ўтказиб берилади.

320. «Давлат белгиси» Давлат ишлаб чиқариш бирлашмаси томонидан йўл қўйилган нуқсонли пуллар аниқланган тақдирда, банклар икки нусхада 145а-шаклдаги далолатнома тузишлари ва шунга асосан нуқсонли пулларни Марказий банк ҳудудий Бош бошқармасининг Ҳисоб-китоб-касса марказида яроқли пулларга алмаштириб олишлари мумкин.

321. Барча камомад пул, унинг суммаси қанчалигидан қатъи назар (аниқланганда дарҳол тўлдириб қўйилган бўлса ҳам), касса бўйича чиқим қилиниб, камомадга йўл қўйган ходимнинг ҳисобварағига ўтказилади ва ушбу камомад унинг ўрни тўла қоплангунига қадар, ушбу ҳисобварақда туради.

322. Агар пул ва бошқа қимматликлар камомади талон-торож, масъулиятсизлик ёки ўғрилик натижасида аниқланган бўлса, бу ҳақда банк раҳбари дарҳол ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларига хабар беради ва улар бир қарорга келгунга қадар, камомад чиқишига йўл қўйган банк ходимини қимматликлар билан ишлашдан четлаштиради.

323. Бош банкка жўнатиладиган 145-шаклдаги далолатномага банк раҳбари ва бош бухгалтер имзо қўйган махсус хабарнома илова қилиниб, унда воқеа содир бўлган жой ва сана, унинг аниқланган санаси, воқеа мазмуни (талон-торож қилиш, ўғрилик, тунаш, қалбакилаштириш), етказилган зарар суммаси; айбдор шахснинг лавозими, фамилияси ва исми, шарифи; унинг банкдаги иш стажи ва банк манфаатларини кўзлаган ҳолда таъминлаш ҳамда етказилган зарар ундириб олинишини кўзлаб кўрилган чоралар кўрсатилади.

324. Талон-торож, ўғрилик ва суиистеъмол билан боғлиқ бўлган бошқа ҳоллар натижасида чиққан пул ва қимматликлар камомади, унинг ҳисоби юритилган ҳисобварақдан тегишли тарзда чиқарилиб, ушбу қимматликлар ҳисобини юритиш бўйича белгиланган тартибда айбдор шахсга ёзилади.

Хатога йўл қўйган кассирлар ўрамидаги нақд пул ва металл тангалар, тўлиқ қайта саналиши лозим.

Талон-торож ва ўғрилик, бошқа суиистеъмол ҳоллари билан боғлиқ, шунингдек камомадга доир бўлган барча ёзишмалар, қарзларнинг ҳаммаси тўлаб бўлинганидан сўнг ёки бу қарз банк балансидан чиқарилгандан кейингина, архивга топширилади.

325. Тижорат банки томонидан ташкил этилган ҳамда қандай номланишидан қатъи назар, барча жамғарма кассалари, уларнинг шохобчалари ва минибанк кассалари, турли коммунал ва бошқа тўловларни қабул қилувчи махсус кассалар (кейинги ўринларда — банкдан ташқарида жойлашган операцион кассалари) учун ушбу бобдаги талаблар бир хил тартибда қўлланилади (хўжалик юритувчи субъектлар ҳузуридаги банкнинг махсус кассалари бундан мустасно).

Аҳолига қулайлик яратиш мақсадида банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаларининг иш тартиби банк филиали раҳбарининг буйруғига асосан белгиланади.

326. Тижорат банклари томонидан банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаларини ташкил этиш ва унинг фаолиятини юритиш — Марказий банкнинг ҳудудий Бош бошқармалари томонидан ушбу Йўриқноманинг 327, 329 ва 331-бандлари талабларига риоя этилганлиги ҳақидаги текширув натижалари юзасидан ижобий хулоса олинганидан сўнг амалга оширилади.

327. Тижорат банклари ва улар филиалларининг банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаларини фақат ўзлари жойлашган ҳудуд (вилоят, туман, шаҳар)да очишлари мумкин ва ушбу ҳудуддан ташқарида уларни очилишига рухсат этилмайди.

328. Банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаларининг штатига назоратчи-бухгалтер, назоратчи кассир ва кассир штат бирликлари киритилиши шарт.

329. Назоратчи-бухгалтер ёки кассир вақтинча (меҳнатга вақтинча лаёқатсизлик даври, меҳнат ёки ижтимоий таътилда) ишда бўлмаган тақдирда унинг ўрнига банк филиали раҳбари томонидан чиқарилган буйруқ асосида филиалнинг тегишли ходимларидан бири вақтинча тайинланганидан сўнг, банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаси ўз иш фаолиятини давом эттириши мумкин.

330. Банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаси «Банк муассасаларини қўриқлаш ва ёнғиндан хабар берувчи техник воситалар билан жиҳозлашга доир Талабнома» (1998 йил 21 декабрь, рўйхат рақами 575) талаблари асосида жиҳозланган бўлиши шарт.

Банкдан ташқарида жойлашган амалиёт кассалари хоналарига ўрнатилган қўриқлаш, ёнғиндан ва хавфдан огоҳлантирувчи сигнализация воситалари Ички ишлар вазирлигининг ҳудудий идоралари ҳузуридаги «Қўриқлаш» бўлими ва унинг таркибидаги Марказлашган қўриқлаш хизмати (ПЦО)га шартнома асосида (ПЦО бўлмаган ҳудудларда ИИБ навбатчи қисмига) уланиб, кечаю-кундуз (24 соат) уларнинг назоратида бўлиши шарт.

331. Банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаларининг биноси алоҳида кириладиган 2 та хонадан иборат бўлиши ҳамда ҳужжатларни бир-бирига топшириш учун касса хоналари ўртасидаги деворга кичик дарчалар (туйнук) ўрнатилган бўлиши лозим.

Биринчи хона назоратчи-бухгалтер учун ҳужжатларни расмийлаштириш, текшириш ҳамда тегишли бухгалтерия ўтказмаларини модем ўтказмаси орқали амалга ошириш учун, иккинчи хона кассирга — нақд пулларни қабул қилиш ва сақлаш ҳамда уларни топшириш учун мўлжалланган бўлиши шарт.

332. Операцион кассаси ходимлари пул санаш машинкаси, ҳисоблаш машинкаси (калькулятор), компьютер принтери билан бирга, сейф ёки махсус металл жавон, пулларни ўраб-боғлаш учун бандероль, тизимча ва пломбалар, кассир учун бириктирилган махсус пломбир ва амалиёт кассасининг номи ёзилган ёки унинг тартиб рақами кўрсатилган муҳр ва штамплар ҳамда бошқа тегишли бланкалар билан таъминланган бўлишлари шарт.

333. Тижорат банкларининг банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаларига банкомат ва терминал ўрнатилиши мумкин.

334. Банкдан ташқарида жойлашган амалиёт кассаларида пул муомаласига доир операциялар Марказий банкнинг «Ўзбекистон Республикаси банкларида пул муомаласига доир ишларни ташкил этиш тўғрисида»ги йўриқномага (2005 йил 10 октябрь, рўйхат рақами 1518 — Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2005 йил, 43-44-сон, 334-модда) асосан ташкил этилиши шарт.

335. Банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаларида барча тўловлар (коммунал хизматлари учун, солиқ ва бошқа тўловлар) нақд пулларда, шунингдек ўрнатилган терминаллар ёрдамида пластик карточкалар орқали пул ўтказиш йўли билан амалга оширилиши мумкин. Шунингдек банк томонидан таклиф этилаётган барча омонат турлари бўйича нақд пул қабул қилиш, улар бўйича фоизлар тўлаш ҳамда омонатни қайтариш, шу билан бирга омонатлардан қонунчиликда кўзда тутилган тўловлар амалга оширилиши мумкин.

336. Банкдан ташқарида жойлашган операцион кассасига ходимларни ишга қабул қилиш ва ишдан озод этиш, мижозлар ва аҳолидан нақд пулларни қабул қилиш ва уларга нақд пул бериш бўйича ҳужжатлар айланиши, нақд пулларни қабул қилиш ва топшириш, нақд пуллар ва ҳужжатларни банк филиалидан ёки банк филиалига инкассация хизмати орқали етказиб бериш қатъий равишда ушбу Йўриқнома талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.

Бунда тижорат банк филиали тегишли инкассация хизмати билан тузилган шартнома асосида банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаларини зарур миқдорда мадад пули билан таъминлайди ва банк амалиёт куни якунланганидан сўнг, амалиёт кассасида мавжуд бўлган миллий валютадаги накд пул қолдиқлари амалиёт кассасига қарашли бўлган банк ҳисобварағига ўтказиш учун, чет эл валютасидаги қолдиқлар эса сақлаш учун банк филиали ёки туманда жойлашган бошқа банк филиалига вақтинча топширилиши шарт.

Кун охирида операцион кассасида нақд пуллар қолдиғининг қолиши тақиқланади.

337. Банкдан ташқарида жойлашган амалиёт кассаларида амалга оширилган операциялар бўйича бухгалтерия ҳисоби қатъий равишда «Ўзбекистон Республикаси банкларида касса амалларининг бухгалтерия ҳисобини юритиш қоидалари»га (2006 йил 24 июль, рўйхат рақами 1602 — Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 й., 30-сон, 299-модда) мувофиқ амалга оширилиш шарт.

338. Банкдан ташқарида жойлашган операцион кассалари банк филиалида мавжуд бўлган компьютер дастури орқали бевосита модем алоқаси билан боғланган бўлиши шарт.

Банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаларининг назоратчи-бухгалтери ўзининг шахсий махфий коди (пароли) орқали мазкур дастурга кириши ва мижоз билан бўлган ҳар бир касса операциясини алоҳида тегишли ҳисобварақлар орқали акс эттириб бориши лозим.

339. Банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаларининг фаолияти устидан назорат ўрнатиш ушбу Йўриқнома талабларига мувофиқ амалга оширилиши шарт.

340. Бош банкнинг касса операциялари бошқармаси (бўлими) банкнинг ички аудит хизмати ва ички назорат ходимлари билан биргаликда ҳар чоракда камида бир марта банкдан ташқарида жойлашган амалиёт кассасида қуйидагиларни:

а) аҳоли ва хўжалик юритувчи субъектлар томонидан қабул қилиб олинган нақд пулларни уларнинг тегишли ҳисобварақларига ўз вақтида ўтказилишини;

б) банк омонатчиларининг ҳисобварақларида қолган пулларни уларнинг омонат дафтарчалари билан мос келишини тўлиқ инвентаризация қилишни;

в) инвентаризация натижасида ноқонуний ўзлаштириш ҳолатлари аниқланган тақдирда, омонатчилар маблағларини банк маблағлари ҳисобидан зудлик билан тиклаш чоралари кўрилганлигини;

г) ноқонуний ўзлаштиришларга йўл қўйган моддий жавобгар шахслардан банкка етказилган зарарни тўлиқ ундирилишини таъминлаш мақсадида, тегишли ҳужжатларни ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларига тақдим этилганлигини;

д) омонат дафтарчаларнинг кирим-чиқим ҳисоби бўйича қатъий равишда тартиб рақами қўйилган варақлари ип ўтказилиб, муҳрланган ва банк филиали раҳбари томонидан тасдиқланган китобларда қабул қилувчи ва топширувчининг шахсий имзоси қўйилган ҳолда юритилишини текширишлари шарт.

341. Банкдан ташқарида жойлашган операцион кассасида пул муомаласи ва касса операцияларини амалга ошириш тартибини чуқур ўргатиш бўйича касса ходимлари учун доимий равишда Бош банкда махсус ўқув курслари ташкил этилиши лозим.

342. Банкдан ташқарида жойлашган операцион кассаларининг ходимлари банк Бошқаруви томонидан ташкил этиладиган махсус комиссия томонидан йилда бир маротаба аттестациядан ўтказилиши лозим.

343. Хўжалик юритувчи субъектларнинг пул тушумини инкассация қилиш ва банк бўлимлари ўртасида қимматликларни ташиш Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ҳузуридаги Инкассация бирлашмасининг ҳудудий бошқармалари ва бўлимлари томонидан Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонунчилигига мувофиқ томонлар ўртасида тузилган шартномалар асосида амалга оширилади.

Ўзбекистон Республикаси Давлат тижорат Халқ банки тизимида нақд пул тушумини инкассация қилиш ушбу Йўриқномага мос равишда ишлаб чиқилиб, Халқ банки Бошқаруви томонидан тасдиқланган ички тартиб асосида ташкил этилади. Халқ банкининг инкассация хизматини ташкил этиш борасидаги ички тартиби ушбу Йўриқномада белгиланган меъёрларга мос келиши шарт.

344. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ҳузуридаги Инкассация бирлашмаси мустақил ташкилот бўлиб, ўз низоми асосида иш юритади. Шунингдек, у ўз тасарруфида ҳудудий инкассация бошқармаларига эга.

345. Инкассация хизматининг сон таркиби пул тушумини инкассация қилиш ва қимматликларни ташиш бўйича бажариладиган мажбуриятлар кўлами ва унинг мураккаблигидан келиб чиққан ҳолда, штатлар жадвали билан белгиланади.

346. Инкассация хизматига, агар иш бевосита инкассация қилиш ва қимматликларни ташиш билан боғлиқ бўлса, қуролли кучлар сафида амалда хизматни ўтаган, соғлом, тегишли назорат органлари текширувидан ўтган ва хизмат раҳбари томонидан белгиланган, лекин уч ойдан ошмаган синов муддати мобайнида тайёргарлик кўрган шахслар қабул қилинади.

347. Ҳар бир ходимга шахсий йиғмажилд очилиб унда бошқа ҳужжатлар қаторида қуйидагилар бўлиши лозим:

а) тўлиқ моддий жавобгарлик тўғрисидаги шартнома;

б) хизмат сирлари, қимматликларни инкассация қилиш ва ташиш бўйича маълумотларни ошкор этмаслик ҳақида тилхат;

в) ходим билан тузилган суғурта шартномаси;

г) йилда бир маротаба тиббий кўрикдан ўтганлиги тўғрисидаги маълумотномалар.

348. Янги ишга қабул қилинган ходимлар билан бошланғич машғулотлар ўтказилиб, уларнинг билимлари синалганидан сўнг, мустақил ишга қўйилади ва шу билан бирга инкассация хизматига тегишли бўлган меъёрий ҳужжатларга доир «Техник ўқув» машғулотлари ўтказилиб, ходимнинг олган билимлари бўйича мунтазам равишда синов ўтказиб борилади.

Хўжалик юритувчи субъектларнинг пул тушумини инкассация қилиш ҳамда қимматликларни ташиш билан боғлиқ бўлган операцияларни бажарувчи ходимлар билан тўлиқ шахсий моддий жавобгарлик тўғрисида намунавий шартнома (3-илова) тузилади.

349. Табель қуроли бириктирилган ҳар бир ходим, хизмат вазифасини бажариш вақтида соғлиғига зиён етказилиши эҳтимоли борлиги учун олдиндан инкассация бирлашмаси ҳисобидан суғурта қилинади. Агар хизмат вазифасини ўташ вақтида ходим вафот этса, суғурта қилинган тўлов қонунчиликда белгиланган тартибда унинг меросхўрларига тўланади.

350. Инкассация хизмати раҳбарлари, уларнинг ўринбосарлари томонидан мунтазам равишда ҳар чоракда камида бир маротаба, инкассаторлар томонидан пул тушумини инкассация қилиш ва қимматликларни ташиш қоидаларининг бажарилиши бўйича текширувлар ўтказишлари лозим. Текшириш натижалари мазкур Йўриқноманинг 34-иловасида келтирилган 172-шаклдаги китобда қайд этилиши лозим.

Инкассация хизмати ходимлари томонидан пул тушумини инкассация қилиш, қимматликларни ташиш ва банк мижозларига хизмат кўрсатиш қоидаларига риоя этилиши бўйича жавобгарлик — инкассация хизмати раҳбари зиммасига юклатилади.

Банк мижозларига хизмат кўрсатиш бўйича текширишлар — банк раҳбарлари томонидан амалга оширилади. Шу билан бирга тижорат банк филиаллари биносида жойлашган инкассация бўлимининг иш фаолияти устидан доимий назорат ўрнатиш ва йилнинг ҳар чорагида инкассация бўлимида ишнинг ташкил этилиши, яъни хизмат китоби ва журналларнинг юритилиши, мижозлар пул тушумини инкассация қилиш, қимматликларнинг ташилишини амалга ошириш, инкассация хизмати автомашиналарининг ишчи ҳолати, уларнинг махсус техник воситалари билан жиҳозланганлиги, автомашиналар йўналишга чиқмаган вақтларда уларнинг боксларда сақланиши ҳамда инкассаторларнинг жисмоний ва руҳий ҳолатларини ўрганиб чиқиб, унинг натижаси бўйича маълумотларни Марказий банк ҳудудий Бош бошқармаларининг Эмиссия — касса операциялари бўлимларига тақдим этадилар.

351. Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг Эмиссия — касса операциялари департаменти ва унинг ҳудудий Бош бошқармаларидаги таркибий бўлинмалари инкассация хизмати иши юзасидан мунтазам равишда текширув ва назорат олиб боришлари шарт.

Инкассация бирлашмасининг масъул ходимлари ҳудудий инкассация бошқармаларига ишнинг қандай ташкил этилганлиги бўйича амалий ёрдам кўрсатиш ва аниқланган камчиликларни бартараф этиш мақсадида мунтазам равишда хизмат сафарларига бориб туришлари лозим.

352. Хўжалик юритувчи субъектларнинг пул тушумини йиғиш ва банк бўлимига етказиб бериш бўйича хизмат кўрсатиш банк, мижоз ва инкассация хизмати ўрталарида тузилган 3 ва 4 томонлама шартнома асосида амалга оширилади.

353. Нақд пул маблағларини инкассация қилиш хизматлари хўжалик юритувчи субъектлардан, воситачилик тўловлари ундирилмаган ҳолда амалга оширилади. Кейинчалик ушбу харажатлар банклар томонидан, банк бўлими ва инкассация хизмати ўрталарида тузилган икки томонлама шартнома асосида, инкассация хизмати ҳар ойда тақдим этадиган тўлов ҳисоботлари бўйича қопланади.

354. Хўжалик юритувчи субъектлар рўйхати (18-илова) инкассаторлар томонидан пул тушуми йиғиладиган инкассация бўлимининг тегишли китобида ҳамда электрон ёзув тарзида юритилади.

Ҳар бир хўжалик юритувчи субъект учун ҳар ойда 107-шаклдаги ташриф варақаси (32-илова) тузилиб, унга субъект рўйхатга олинган рақам берилади.

Пул тушумининг ҳажмига қараб ҳар бир хўжалик юритувчи субъектга керакли миқдорда «БАНК» ёзуви туширилган махсус инкассация халталари сотилади. Ҳар бир халтага каср сонли рақам қўйилиб, сурати субъектнинг рўйхатдаги рақами, махражи эса халтанинг тартиб рақамидан иборат бўлади. Якшанба ва байрам кунларида «В» индексли халталар берилади.

355. Инкассация қилинаётган ҳар бир хўжалик юритувчи субъект банкка пломбирнинг аниқ изи туширилган иккита пломба намунасини беради. Агар пул тушуми солинган халталар жойлардаги инкассация бўлимларига топширилса, пломба намуналари уч нусхада берилади. Пломба намунасида хўжалик юритувчи субъектнинг қисқартирилган номи кўрсатилган бўлиши лозим.

Инкассация бўлими бошлиғи ва банкнинг касса мудири юқорида кўрсатилган намуналарни текшириб, уларни тизимчадаги хўжалик юритувчи субъект пломба намунасининг қуйи қисмига ўз пломбаларини босиб тасдиқлайдилар, шундан сўнг банкнинг касса мудири ўзининг пломба намунаси билан тасдиқлайди.

Тасдиқланган пломба намуналарининг биринчи нусхаси хўжалик юритувчи субъектга берилади. Инкассатор пулли халталарни қабул қилиш вақтида, унга ушбу намуна кўрсатилади. Иккинчи нусхаси инкассаторлардан пулли халталар қабул қилинаётган вақтда назорат учун банкнинг кечки кассасига топширилади.

Агар хўжалик юритувчи субъект пул тушумини инкассация бўлимига топширса, пломба намунасининг учинчи нусхаси қабул қилинаётган пулли халталардаги пломбалар бир хиллигини текшириш учун шу бўлимининг инкассаторига беради.

356. Хўжалик юритувчи субъектлардан пул тушумини йиғиш йўналишларини ва уларнинг ташриф вақти жадвалларини инкассация бўлими бошлиғи тузиб чиқади. Инкассаторларнинг объектга бориш вақти, банк кассасига энг кўп тушадиган пул тушуми вақтини ҳисобга олган ҳолда белгиланади.

Инкассация йўналишларининг қатнов жадвали, зарурат туғилган тақдирда ҳар йилнинг 1 январь ҳолатига янгиланади.

357. Бригадада ишловчиларнинг сони уч кишидан кам бўлмаган ҳолда, уларнинг инкассация қилиш шароитига қараб, инкассация бўлими бошлиғи (унинг ўринбосари) томонидан белгиланади.

Бригада аъзоларидан бири бригада бошлиғи, бошқаси пул тушумини йиғиб олувчи этиб тайинланади. Пул тушумини йиғиб олиш вақтида бригада бошлиғи билан ҳайдовчи пул тушуми солинган халталарни қўриқлайдилар ва йиғувчининг ишини кузатиб борадилар.

Айрим ҳолларда инкассация қилиш иккита ходим орқали, икки кундан ошмаган муддатда бажарилиши мумкин. Бунда бригада бошлиғи вазифасини инкассатор-ҳайдовчи бажаради. Ҳудудий инкассация бошқармасининг бошлиғи инкассация бригада таркибини керакли миқдорда инкассаторлар билан тўлдириш чораларини кўриши лозим.

358. Инкассация бўлими бошлиғи (навбатчи инкассатор) пул тушумини йиғиш учун инкассаторларга йўналишга чиқишларидан аввал 172-шаклдаги китобга имзо қўйдирган ҳолда; йиғувчи инкассаторга — бир йил муддатга бериладиган 173-шаклдаги ишончнома (33-илова), 107-шаклдаги ташриф варақалари (32-илова), инкассация бўлимининг йўналиш рақами кўрсатилган муҳрни; бригада бошлиғига — йўналишга бериладиган ташриф варақлари ва бўш халталар сони ҳақидаги маълумотномани (8-илова) топширади.

Инкассаторлар йўналишга олинадиган бўш халталарни инкассаторларга топшириладиган бўш халталар китоби (22-илова) бўйича банкдан шартномада белгиланган вақтда оладилар. Банклар қулфланадиган ва металл шкафлар ўрнатилган алоҳида хонани инкассацияга ажратиб беришлари ва ушбу хонада йўналишга чиқиладиган куни ишлатилмайдиган халталарни сақлашлари шарт.

359. Инкассация хизматида фойдаланиладиган барча сурғучли муҳрлар, пломбирлар, калитлар ва штамплар инкассация бўлими бошлиғи юритадиган махсус дафтарда (27-илова) қайд этилиши лозим (инкассация бўлими бўйича навбатчи мавжуд бўлган бошқармаларда уларнинг ҳисоби ҳудудий инкассация бошқармаси бошлиғининг фармойиши бўйича юритилади). Барча инкассация бўлимларида пломбирлар, калитлар, штамплар ва сурғучли муҳрлар шу дафтарга имзо қўйдириб берилади.

Мазкур Йўриқномада кўзда тутилган барча ҳисоб дафтарлари, шунингдек пломбирлар, муҳрлар, калитлар, техника хавфсизлиги бўйича юритиладиган китоб, инкассация қилинувчи хўжалик юритувчи субъектларнинг ҳисоб дафтари (18-илова) рақамланиши, тикилиши ва ҳудудий инкассация бошқармасининг сурғучли (сиёҳли) муҳри билан тасдиқланиши лозим.

360. Инкассация бўлими бошлиғи (унинг ўринбосари, навбатчи инкассатор) инкассаторларни йўналишга чиқаришдан аввал, махсус автомобилнинг ишга тайёрлигини текширади ва йўналиш варағида тегишли ёзувни қайд этади. Шунингдек, ҳайдовчи-инкассаторнинг йўналишга чиқиш тайёргарлиги (унинг жисмоний ҳолати ва ҳайдовчилик гувоҳномаси борлиги) текширилади.

361. Инкассация хизматининг махсус автомашиналаридан ишдан ташқари бошқа мақсадлар учун фойдаланиш қатъиян ман этилади.

Хизмат автомашиналарини ишлатиш ва сақлаш учун жавобгарлик инкассация хизмати (бўлими) бошлиғи (унинг ўринбосари) зиммасига юклатилади. Банк ҳовлисида инкассация хизматининг махсус автомашиналаридан ташқари бошқа автотранспортнинг сақланиши қатъиян тақиқланади.

Инкассациянинг махсус автомашинасида банк ҳудудидан ташқарига чиқиш ҳуқуқига, фақат махсус автомашинанинг инкассатор-ҳайдовчиси эга.

Инкассация йўналиши бўйлаб ҳаракатланаётган вақтда махсус автомашина бузилиб қолиб, уни жойида тузатишнинг иложи бўлмаган тақдирда, йўналишга бошқа автомашина ажратилади ва бунда ушбу йўналиш бригадаси учун белгиланган ҳайдовчи-инкассатор алмаштирилмайди.

362. Инкассаторлар хизмат вазифасини бажариш учун йўналишга чиқишларидан аввал инкассация бўлими раҳбари (унинг ўринбосари) томонидан кунлик йўриқнома ўтказилганидан сўнг, ушбу Йўриқноманинг 48-иловасида келтирилган кунлик йўриқнома китобига имзо қўйдирилади.

363. Қимматликларни инкассация қилиш ишларига жалб этилган инкассация хизмати ходимлари махсус кийим-кечак ва шахсий ҳимоя воситалари билан таъминланган бўлишлари шарт.

364. Барча доимий нақд пул тушумига эга бўлган хўжалик юритувчи субъектлар нақд пул тушумларини ўзларининг ҳисобварақлари очилган банкка ўз вақтида кирим қилиш учун инкассация хизмати орқали топширишлари шарт.

Доимий пул тушумига эга бўлмаган хўжалик юритувчи субъектлар депонентланган иш ҳақи, пенсия, нафақа, гонорар ва бошқа меҳнат муносабатлари билан боғлиқ ўз вақтида тўланмаган ҳамда айрим ҳолларда ходим томонидан хўжалик юритувчи субъектга етказилган зарарни қоплаш учун кассага тўланган нақд пуллар ва бошқа тўловларни, касса лимитидан ортиқча нақд пулларни унинг асосий талаб қилиб олгунча депозит ҳисобварағига хизмат қилувчи банк кассасига хўжалик юритувчи субъект ҳисобварағига киритиб қўйиш учун бевосита ўзи олиб келиб (самонос) топшириши мумкин.

Бунда бевосита ўзи олиб келиб топшириш (самонос) йўли билан пул маблағларини асосий банк ҳисобварағи очилмаган банк (филиал) кассасига топширилиши қатъиян ман этилади. Бошқа банк мижозларидан ўзи олиб келиб топшириш йўли билан нақд пулларни қабул қилган банкларга (филиалларга) нисбатан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда жарима санкциялари қўлланилади.

365. Хўжалик юритувчи субъектлар инкассаторларга пул тушумини топшираётган вақтда ҳар бир халта учун 006-шаклдаги (19-илова) бланкалар комплектини қора қоғоз орқали уч нусхада тўлдириб берадилар.

Бланканинг 1-нусхаси (илова қайдномаси) инкассация халтасининг махсус чўнтагига солинади, 2-нусхаси (халтага юк хати) пул тушуми солинган халта билан бирга йиғувчи-инкассаторга берилади ва унинг 3-нусхаси эса (квитанция) мижозда қолади.

366. Йиғувчи инкассатор пул тушуми солинган халтани қабул қилишдан аввал пул топширувчига фотосурати бўлган шахсий гувоҳномасини, пул тушумини олиш учун 173-шаклдаги ишончномани (33-илова) ва 107-шаклдаги ташриф варақани (32-илова) тақдим этади.

Хўжалик юритувчи субъектнинг масъул ходими инкассаторга пул тушуми солинган халтани топширишда ташриф варақасига кўзда тутилган барча ёзувларни қайд этади. Ушбу ёзувларнинг инкассатор томонидан қайд этилиши қатъиян тақиқланади.

Инкассаторга пул тушуми солинган иккита ёки ундан ортиқ халта топширилган тақдирда ёки ундан иккита ёки ундан ортиқ бўш халта олинганда ташриф варақасининг «пул тушуми солинган халтанинг рақами» ва «инкассатордан қабул қилинган бўш халтанинг рақами» деган устунларига рақамлар ўрнига халталар сони сўз билан ёзилади.

367. Халталарни қабул қилиб олишда йиғувчи-инкассатор қуйидагиларни:

а) халтанинг яроқлилиги ва бутлигини;

б) унинг тўғри пломбаланганлиги (пломба қўйилган тизимчанинг бутлиги, пломбир изининг аниқлиги ва унинг намуна билан бир хиллиги)ни;

в) қабул қилинаётган ва топширилаётган халталарнинг рақамлари ташриф варақасида, юк хатида ва квитанцияда кўрсатилган рақамларига мос келишини;

г) хўжалик юритувчи субъектнинг жавобгар шахси томонидан юк хати ва квитанцияларга имзоси қўйганлигини;

д) ташриф варақасида кўрсатилган пул тушуми суммасининг юк хати ва квитанциядаги ёзувларига мос келишини ҳамда юк хати билан квитанцияда рақам ва сўз билан ёзилган суммаларнинг ўзаро мос келишини текширади.

Шундан сўнг квитанциянинг 3-нусхасига имзо қўйиб унга сана, қабул қилиб олинаётган халтанинг рақамини ёзиб, йўналиш муҳрини босади ва хўжалик юритувчи субъектнинг масъул ходимига бўш халтани топширади.

Йиғувчи-инкассатор икки ёки ундан ортиқ халталарни қабул қилаётган вақтда, халталар сони билан тушумнинг умумий суммасини ҳар бир халтага тегишли юк хати ҳамда квитанциядаги ёзувларига қараб текшириб олади.

Халтанинг бутун эмаслиги ёки илова ҳужжатларининг нотўғри расмийлаштирилганлиги аниқланган тақдирда, пул тушуми солинган халталарни қабул қилиш тўхтатилади. Йиғувчи-инкассатор иштирокида фақат инкассаторлар бригадасининг йўналишдаги қатнов жадвали бузилишига олиб келмайдиган хато ва камчиликлар тузатилиши мумкин.

Бошқа ҳолларда хўжалик юритувчи субъект (пул топширувчи)дан пул тушуми солинган халталарни қабул қилиш уларнинг қайта ташриф вақтида амалга оширилади ва бу ҳақда ташриф варағига тегишли ёзувлар қайд этилади.

Пул тушуми солинган халталарни топширишдан бош тортиш ҳолатларида, хўжалик юритувчи субъект ташриф варағига топширмаслик сабабларини қайд этиб, уни ўз имзоси билан тасдиқлайди.

368. Инкассаторлар бригадасининг бошлиғи йиғувчи инкассатордан пул тушуми солинган халталарни, юқорида кўрсатилган тартибда қабул қилиб олади, шундан сўнг унга навбатдаги хўжалик юритувчи субъектдан тушумини қабул қилиш учун хўжалик юритувчи субъектига тегишли бўш халтани беради.

Пул тушуми солинган халталарнинг юк хатлари ва ташриф варақалари йиғувчи-инкассаторда қолади. Йўналиш бўйлаб ҳаракатланган вақтида, пул тушуми солинган халталар қопларда ёки махсус қутиларда инкассаторлар бригадасининг бошлиғида сақланади.

369. Банкларга олиб келинган пул тушумли халталарни инкассаторлар банкнинг кечки кассасига ушбу Йўриқноманинг 122 — 124-бандларида қайд этилган тартибда топширадилар.

370. Халталар ўрнатилган тартибда имзо қўйиб топширилганидан сўнг, бригада бошлиғи инкассация бўлими бошлиғи (унинг ўринбосари, навбатчи инкассатор)га бланкани (7-илова), ҳайдовчи инкассатор йўналишга чиқиш учун берилган Давлат йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати гувоҳномасини, йиғувчи-инкассатор эса ишончномани, ташриф варақаларини, муҳрни, шунингдек бригаданинг барча аъзолари қурол, ўқ-дори ва қурол олиб юриш учун берилган рухсатномаларини топширадилар.

Инкассация бўлимининг бошлиғи (унинг ўринбосари, навбатчи инкассатор) барча хўжалик юритувчи субъектларга хизмат кўрсатилгани ва инкассаторлар банк кассасига топширган халталарнинг сони улар хўжалик юритувчи субъектлардан қабул қилган халталарнинг сонига мос келишини текшириб чиққанидан сўнг, бу ҳақда бланкада (7-илова), шунингдек йиғувчи инкассатордан ишончнома, ташриф варақалари ва йўналиш муҳри қабул қилинганлиги ҳақида 172-шаклдаги китобга қайд этади.

Инкассация бўлими бошлиғи (унинг ўринбосари, навбатчи инкассатор) инкассаторлар томонидан қабул қилиб олинган нақд пулли халта, қоп ҳамда бўш халталарни қайд этиш бланкаси (7-илова) бўйича топширилган пул тушумининг умумий суммаси тўғрисидаги маълумотнома (9-илова)ни тузиб, уни тегишли банкнинг бош бухгалтерига беради.

Бундан ташқари инкассация бўлими бошлиғи (унинг ўринбосари, навбатчи инкассатор) ҳар куни банк раҳбарига аввалги кун учун инкассаторларга пул тушумини топширмаган хўжалик юритувчи субъектлар тўғрисидаги маълумотнома (25-илова)нинг иккинчи нусхасига имзо қўйган ҳолда топширади.

371. Агар умумий белгиланган дам олиш кунлари инкассаторлар томонидан пул тушуми йиғилса, лекин қайта санаш кассаси ишламаса, касса мудири ёки қайта санаш кассасининг назоратчиси ушбу кунлари инкассаторлар бригадасига бўш инкассация халталарини ушбу Йўриқноманинг 183-184-бандларида белгиланган тартибда топширади.

372. Йўналишдан йиғиб келинган ва пул тушуми солинган халталарни махсус ажратилган сейфларда инкассаторлар жавобгарлиги остида сақлашга рухсат этилади.

Бундай ҳолларда инкассация бўлими бошлиғи (унинг ўринбосари, навбатчи инкассатор) йиғувчи инкассаторга ва бригада бошлиғига пломбирлар, калитлар, муҳрлар ҳисобини юритиш дафтарига имзо қўйдириб, сурғучли муҳрларни ва калитларни беради. Сейфлар иккита калит билан қулфланиб, ушбу шахсларнинг сурғучли муҳрлари билан белгиланган тартибда муҳрланади ҳамда қўриқлашга 161-шаклдаги китобга имзо қўйиб топширилади. Дафтар инкассаторлар бригадаси бошлиғининг алоҳида сейфида ёки темир шкафида сақланади. Пломбир (муҳр) намунасининг бир нусхаси қўриқлаш хизмати ходими (милиционер)га топширилади.

Сейфларни қулфлаш, муҳрлаш ҳамда қўриқлаш хизматига топшириш — инкассаторлар халталарни ҳар бир йўналишдан олиб келганларидан сўнг амалга оширилади.

Халталарни сейфларга қўйиш, сейфларга навбатдаги халталарни қўйиш учун очиш, шунингдек халталарни касса ходимларига топшириш учун олиш инкассаторлар бригадасининг барча аъзолари иштирокида амалга оширилиб, бу ҳақда 161-шаклдаги китобда қайд этиб, унга инкассаторлар билан қўриқлаш хизмати ходимлари имзо қўядилар.

Турли инкассация бригадалари томонидан инкассация қилинган пул тушумининг халталарини битта сейфда сақлашга рухсат этилмайди.

374. Пулни қайта санаш кассаси иш бошлашидан аввал инкассаторлар келишилган вақтда келишлари ва пул тушуми солинган халталарни ушбу Йўриқноманинг 124-бандида кўзда тутилган тартибда, қайта санаш кассасининг назоратчи кассирига топшириши, ташриф варақалари, ишончнома, йўналишга берилган Давлат йўл ҳаракати хавфсизлик хизмати гувоҳномаси, муҳр, сейфларнинг калитлари ва сурғучли муҳр (пломбир)ларини эса тегишли китоблар орқали инкассация бўлими бошлиғи (унинг ўринбосари, навбатчи инкассатор)га топширишлари лозим.

375. Пул, танга ва бошқа қимматликларни ташиш Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ҳузуридаги Инкассация бирлашмасининг жойлардаги бўлимлари орқали томонлар ўртасида тузилган шартномалар, банкларнинг ёзма буюртмалари ва Марказий банк ва унинг ҳудудий Бош бошқармаларининг фармойишлари асосида амалга оширилади.

Фармойишлар тўрт нусхада тайёрланиб, унинг биринчи нусхаси қимматликларни жўнатувчи банкда, иккинчи нусхаси қимматликларни қабул қилиб олувчи банкда, учинчи нусхаси инкассация бирлашмасида (жойларда бошқармаларда) ва тўртинчи нусхаси Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг Эмиссия-касса операциялари департаментида (жойларда Эмиссия-касса операциялари бўлимларида) назорат олиб бориш учун сақланади.

376. Қимматликларни жўнатувчи банк олдиндан телефон ёки телеграф орқали қимматликларни қабул қилиб олувчи банкларни қимматликлар ортилган автотранспортнинг йўлга чиқиш вақти ва ундаги қимматликларни қабул қилиш бўйича тайёргарлик ишларини ташкил этиб туришлари ҳақида хабардор қилишлари лозим.

377. Қимматликлар ташилишини амалга ошириш ва уларнинг ҳажмини ҳисобга олган ҳолда инкассаторлар бригадаси аъзоларининг сони белгиланади. Бунда уларнинг сони шаҳар, туман ва вилоят (ҳудуд) ичида ташилишини инобатга олган ҳолда камида уч кишидан, вилоятлараро (ҳудудлараро) ташилиш вақтида эса камида олти кишидан иборат бўлган бригада тузиш ҳамда қўриқлаш ва етказиб бериш муддатини белгилаб, топшириқни бажариш тартиби ҳақида инкассаторларга йўриқнома ўтказилиб, кунлик йўриқнома китобига имзо қўйдирилади.

378. Инкассаторлардан бири бошлиқ этиб тайинланади ва у бригада (гуруҳ)нинг қимматликларни ташишга доир барча ишларини ташкил этади. Унга бир марталик, олд тарафида унинг фамилияси, исм-шарифи кўрсатилиб, имзо намунаси қайд этилган ҳамда инкассация бошқармаси бошлиғи ва бош бухгалтерининг имзолари қўйилиб, муҳри билан тасдиқланган мазкур Йўриқноманинг 38-иловасида келтирилган 179-шаклдаги ишончнома берилади. Ишончноманинг орқа тарафида бригада таркибига кирувчи қолган барча инкассаторларнинг фамилиялари ёзилади ва исм-шарифларининг бош ҳарфлари кўрсатилади ҳамда ушбу рўйхат бошлиқнинг имзоси ва инкассация бошқармасининг муҳри билан тасдиқланади.

Агар қимматликларни ташиш инкассация бўлимининг инкассаторлари орқали амалга оширилса, уларга инкассация бошқармасининг бошлиғи ва бош бухгалтери томонидан имзоланган ишончнома берилади. Ой тугаганидан сўнг, инкассация бўлими бошлиғи (унинг ўринбосари) ишончномалардан фойдаланганлиги ҳақида ҳудудий инкассация бошқармаси олдида рўйхатлар бўйича ҳисобот беради.

379. Пул ва тангалар ҳамда бошқа қимматликлар инкассаторларга банк раҳбари, бош бухгалтер ва касса мудири имзолаган чиқим касса ордерлари ушбу мансабдор шахслар иштирокида берилиши лозим. Ордерларда қимматликларни белгиланган жойга жўнатиш тўғрисидаги фармойишининг рақами ва санаси кўрсатилиши шарт.

Жўнатувчи банк фармойишда кўрсатилган суммани инкассация ходимларига тўлиқ берилишини таъминлаши шарт.

380. Банкнинг айланма кассаларидаги лимитдан ортиқча қолдиқларини Ҳисоб-китоб-касса марказига етказиб бериш, яроқли пулларни тўлиқ боғламларда, алоҳида ҳолларда эса эскирган пулларни тўлиқ бўлмаган боғламларда амалга ошириш мумкин.

381. Инкассаторлар қимматликларни қабул қилишда шахсини тасдиқловчи ҳужжатларни кўрсатадилар. Инкассаторлар пулларни бирма-бир дасталар ва боғламлари бўйича, боғламларнинг тўғри ўраб-боғланганлиги ва уларнинг бутлигини, ҳар бир боғламдаги дасталар сонини, устки накладкаларда кўрсатилган суммаларнинг тўғрилигини, улардаги реквизитларнинг бир-бирига мос келишини ҳамда пломбаларнинг бут ва аниқ босилганлигини, целофан пакет ва кафолат чокларининг бутлигини текшириб, қабул қилиш орқали амалга оширадилар.

382. Инкассаторлар томонидан тангалар қопларда, унинг бутлиги ва тўғри боғланганлиги, қопларга бириктирилган матоли ёрлиқларда тангаларнинг қиймати ва суммаси қайд этилганлиги, пломбаларнинг бутлиги ва уларнинг яққол туширилганлиги ҳамда кассирларнинг имзолари қўйилганлигини текшириб қабул қилинади. Шикастланган ва нуқсонли тангалар банкдан тўлиқ ва тўлиқ бўлмаган қопларда Марказий банкнинг Тошкент шаҳар Бош бошқармаси Ҳисоб-китоб-касса марказига, зарурат туғилган тақдирда эса тўлмаган қопларни бирлаштирмаган ҳолда жўнатишга рухсат этилади.

Инкассаторлар томонидан пул боғламлари ва тангали қопларни қабул қилиш вақтида аниқланган нуқсонли боғламлар ва қоплар қабул қилинмайди.

383. Ташиш учун тайёрлаб қўйилган, қопларга жойлаштирилмаган нақд пул билан инкассация ходими ёки касса ходимининг бир ўзини ёлғиз қолдириш қатъиян ман этилади.

384. Қимматликлар қабул қилиб олинганидан сўнг, касса мудири ёки унинг кўрсатмасига биноан бошқа касса ходимининг назорати остида инкассаторлар уларни стандарт брезент қопларга жойлайдилар. Ҳар бир қопнинг оғзи тикилиб, тизимча билан икки ярим айланишда сиқиб боғланади. Тизимча учлари матодан тайёрланган ёрлиқдан ўтказилиб, ёрлиқда қимматликларни жўнатувчи банк номи, қопнинг ўраб-боғланган санаси ва рўйхатдаги (23-илова) рақамига мос келувчи тартиб рақами кўрсатилиб, тизимча учлари маҳкам боғланади. Шундан сўнг қоп пломбаланиб, ундаги ёрлиққа пул ўраб-боғланишини назорат қилувчи касса ходими имзо қўяди.

Қимматликлар қабул қилингани тўғрисида инкассаторлар бригадасининг бошлиғи чиқим касса ордерларига имзо қўяди, бригада аъзолари ордерларнинг орқа томонига имзо қўйиб, унга уларнинг фамилияси, исм-шарифи, шахсий гувоҳномаларидаги маълумотлар ва олинган сумма кўрсатилади.

385. Қабул қилинган ва қопларга жойланган қимматликларнинг бут сақланишига ва қоплардаги пломбаларнинг бутлигига, қимматликларни белгиланган жойга етказиш учун масъул бўлган бригаданинг барча инкассаторлари тўлиқ моддий жавобгардирлар.

386. Нақд пул ва тангалар ёки бошқа қимматликларни жўнатувчи банкнинг касса мудири томонидан 4 нусхада рўйхат (23-илова) тузилади ва улар жўнатувчи банкнинг мансабдор шахслари томонидан имзоланиб, банк муҳри босилиб тасдиқланади.

Рўйхатнинг биринчи нусхаси қимматликларни қабул қилувчи банк раҳбарига топшириш учун инкассация бригадасининг бошлиғига берилади, 2-3 нусхалардан инкассаторлар бригадаси қимматликларни қабул қилиш ва топширишда фойдаланади ва ушбу нусхалар топшириқ бажарилганидан сўнг, инкассация бўлимига топширилади, уларнинг бири бажарилган иш учун ҳақ тўланишига асос бўлса, 4-нусхаси эса қимматликларни жўнатувчи банкнинг кунлик касса ҳужжатларида ордерлар билан инкассация бирлашмасининг ишончномаси ва Марказий банкнинг тегишли фармойиши билан бирга тикилади.