Keyingi yillarda mamlakatimizda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining odil sudlovga erishish imkoniyatlarini yanada kengaytirish, ularning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish kafolatlarini kuchaytirish borasida tizimli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.

Shu bilan birga iqtisodiy va maʼmuriy sudlarga murojaat qilishda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari uchun yanada qulay shart-sharoitlar yaratishga qaratilgan yangi huquqiy institutlarni amaliyotga joriy etish, shuningdek fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining huquqlari hamda qonuniy manfaatlarini himoya qilish borasida ushbu sudlarning rolini yanada oshirish zaruriyati yuzaga kelmoqda.

Mazkur Qonun bilan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual, Iqtisodiy protsessual kodekslariga hamda “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga iqtisodiy sudlarning maʼmuriy boshqaruv tizimini soddalashtirishga va ularning samaradorligini oshirishga qaratilgan oʻzgartirishlar kiritilmoqda.

Shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi maʼmuriy sud tomonidan nizolarni hal etish jarayonida maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqish tartibini nazarda tutuvchi norma bilan toʻldirilmoqda.

Bundan tashqari Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksiga va Oʻzbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksiga eksterritorial sudlovga tegishlilikni joriy etishga qaratilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilmoqda.

Shu bilan birga Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksiga davlat organining mansabdor shaxsi yoki uning vakili maʼmuriy sudning majlisida majburiy ishtirok etishini taʼminlash tartibini, ishonchning huquqiy himoyasi prinsipini va dastlabki eshituv institutini kiritish nazarda tutilmoqda.

Shuningdek “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatilganligi sababli qarzdorga nisbatan qoʻzgʻatilgan boshqa daʼvolar koʻrib chiqilmagan hollarda, shuningdek dastlabki eshituv natijalariga koʻra ariza koʻrmasdan qoldirilganda toʻlangan davlat boji qaytarib berilishi belgilanmoqda.

Ushbu Qonun fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari uchun sudlarga murojaat qilishda yanada qulay shart-sharoitlar yaratishga, sudlar faoliyati samaradorligini oshirishga, shuningdek davlat organlari va mansabdor shaxslarning faoliyati ustidan samarali sud nazoratini oʻrnatishga xizmat qiladi.

1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yil 22-sentabrda qabul qilingan 2013-XII-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-yil, № 2, 5-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-yil, № 12, 269-modda; 1997-yil, № 2, 56-modda, № 9, 241-modda; 1998-yil, № 5-6, 102-modda, № 9, 181-modda; 1999-yil, № 1, 20-modda, № 5, 124-modda, № 9, 229-modda; 2000-yil, № 5-6, 153-modda, № 7-8, 217-modda; 2001-yil, № 1-2, 11, 23-moddalar, № 9-10, 165, 182-moddalar; 2002-yil, № 9, 165-modda; 2003-yil, № 5, 67-modda; 2004-yil, № 1-2, 18-modda, № 9, 171-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2005-yil, № 12, 418-modda; 2006-yil, № 6, 261-modda; 2007-yil, № 4, 166-modda, № 6, 248, 249-moddalar, № 9, 422-modda, № 12, 594, 595, 607-moddalar; 2008-yil, № 4, 177, 187-moddalar, № 9, 482, 484, 487-moddalar, № 12, 636, 641-moddalar; 2009-yil, № 1, 1-modda, № 4, 136-modda, № 9, 335-modda, № 12, 469, 470-moddalar; 2010-yil, № 6, 231-modda, № 9, 334, 336, 337, 342-moddalar, № 12, 477-modda; 2011-yil, № 4, 103, 104-moddalar, № 9, 252-modda, № 12/2, 363-modda; 2012-yil, № 1, 3-modda, № 9/2, 244-modda, № 12, 336-modda; 2014-yil, № 9, 244-modda; 2015-yil, № 8, 310, 312-moddalar, № 12, 452-modda; 2016-yil, № 4, 125-modda, № 9, 276-modda, № 12, 385-modda; 2017-yil, № 3, 47-modda, № 6, 300-modda, № 9, 506, 510-moddalar, № 10, 605-modda; 2018-yil, № 1, 1, 5-moddalar, № 4, 218, 224-moddalar, № 7, 430, 431-moddalar, № 10, 679-modda; 2019-yil, № 1, 3, 5-moddalar, № 2, 47-modda, № 3, 161-modda, № 5, 259, 267-moddalar, № 7, 386-modda, № 8, 469-modda, № 9, 589, 592-moddalar, № 10, 671-modda, № 11, 787, 791-moddalar, № 12, 880, 881, 891-moddalar; 2020-yil, № 3, 204-modda, № 5, 296-modda, № 12, 689-modda; 2021-yil, № 1, 5, 11, 13, 14-moddalar, № 2, 142, 144-moddalar, 4-songa ilova, № 8, 800, 803-moddalar, № 9, 903-modda, № 10, 973-modda, № 12, 1193-modda; 2022-yil, № 2, 81-modda, № 3, 216-modda, № 4, 337-modda, № 6, 575-modda; 2023-yil, № 3, 184, 185-moddalar, № 4, 265, 269-moddalar, № 5, 319-modda, № 9, 713-modda; 2024-yil, № 1, 8-modda, № 2, 115-modda, № 9, 964-modda, № 10, 1070, 1073, 1077, 1083-moddalar, № 12, 1280, 1286, 1292-moddalar; 2025-yil, № 1, 8-modda, № 2, 196, 201-moddalar, № 3, 376-modda, № 6, 727-modda, № 8, 968, 969-moddalar, № 9, 1042-modda; 2026-yil, № 1, 5-modda) 239-moddasi uchinchi qismining 4-bandidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlarining” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudlarning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

2-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yil 22-sentabrda qabul qilingan 2015-XII-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-yil, № 3, 6-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-yil, № 9, 193-modda, № 12, 269-modda; 1996-yil, № 5-6, 69-modda, № 9, 144-modda; 1997-yil, № 2, 56-modda, № 4-5, 126-modda, № 9, 241-modda; 1998-yil, № 3, 38-modda, № 5-6, 102-modda, № 9, 181-modda; 1999-yil, № 1, 20-modda, № 5, 124-modda, № 9, 229-modda; 2000-yil, № 5-6, 153-modda, № 7-8, 217-modda; 2001-yil, № 1-2, 23-modda, № 9-10, 165, 182-moddalar; 2002-yil, № 1, 20-modda, № 9, 165-modda; 2003-yil, № 1, 8-modda, № 5, 67-modda, № 9-10, 149-modda; 2004-yil, № 1-2, 18-modda, № 5, 90-modda, № 9, 171-modda; 2005-yil, № 1, 18-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2005-yil, № 9, 312-modda, № 12, 413, 417, 418-moddalar; 2006-yil, № 6, 261-modda, № 9, 498-modda, № 10, 536-modda, № 12, 656, 659-moddalar; 2007-yil, № 4, 158, 159, 164, 165-moddalar, № 9, 416, 421-moddalar, № 12, 596, 604, 607-moddalar; 2008-yil, № 4, 181, 189, 192-moddalar, № 9, 486, 488-moddalar, № 12, 640, 641-moddalar; 2009-yil, № 1, 1-modda, № 9, 334, 335, 337-moddalar, № 10, 380-modda, № 12, 462, 468, 470, 472, 474-moddalar; 2010-yil, № 5, 175, 179-moddalar, № 6, 231-modda, № 9, 335, 339, 341-moddalar, № 10, 380-modda, № 12, 468, 473, 474-moddalar; 2011-yil, № 1, 1-modda, № 4, 104, 105-moddalar, № 9, 247, 252-moddalar, № 12/2, 365-modda; 2012-yil, № 4, 108-modda, № 9/1, 242-modda, № 12, 336-modda; 2013-yil, № 4, 98-modda, № 10, 263-modda; 2014-yil, № 1, 2-modda, № 5, 130-modda, № 9, 244-modda, № 12, 341, 343-moddalar; 2015-yil, № 6, 228-modda, № 8, 310, 312-moddalar, № 12, 452-modda; 2016-yil, № 1, 2-modda, № 4, 125-modda, № 9, 276-modda, № 12, 383, 385-moddalar; 2017-yil, № 4, 137-modda, № 6, 300-modda, № 9, 510-modda, № 10, 605-modda; 2018-yil, № 1, 1, 4, 5-moddalar, № 4, 224-modda, № 7, 430, 431, 432-moddalar, № 10, 671, 673, 679-moddalar; 2019-yil, № 1, 1, 3, 5-moddalar, № 2, 47-modda, № 3, 161, 165, 166-moddalar, № 5, 259, 261, 267, 268-moddalar, № 7, 386-modda, № 8, 469, 471-moddalar, № 9, 591, 592-moddalar, № 10, 674, 676-moddalar, № 11, 787, 791-moddalar, № 12, 880, 891-moddalar; 2020-yil, № 1, 4-modda, № 3, 203, 204-moddalar, № 7, 449-modda, № 9, 539, 540-moddalar, № 10, 593, 596-moddalar, № 11, 651-modda, № 12, 691-modda; 2021-yil, № 1, 5, 7, 12, 13, 14-moddalar, № 2, 142-modda, № 3, 217-modda, № 4, 290, 293-moddalar, 4-songa ilova, № 8, 800, 802, 803-moddalar, № 9, 903-modda, № 10, 966, 967, 968, 973-moddalar, № 11, 1066-modda; 2022-yil, № 1, 1, 2-moddalar, № 2, 80, 81-moddalar, № 3, 215, 216-moddalar, № 4, 337-modda, № 5, 464, 465, 466, 467-moddalar, № 8, 787-modda, № 10, 981, 984-moddalar, № 12, 1188-modda; 2023-yil, № 3, 184, 185, 188, 189-moddalar, № 4, 265, 266, 268-moddalar, № 5, 319, 320-moddalar, № 7, 533, 534, 535, 537, 539-moddalar, № 8, 634-modda, № 10, 798-modda, № 11, 921, 923, 924-moddalar, № 12, 1004-modda; 2024-yil, № 1, 5, 7, 8, 9-moddalar, № 2, 102, 111, 115, 116-moddalar, № 3, 243, 245-moddalar, № 6, 530, 532-moddalar, № 7, 629-modda, № 8, 826, 829, 831-moddalar, № 9, 954, 964, 965-moddalar, № 10, 1070, 1071, 1073, 1077, 1078, 1083, 1084-moddalar, № 11, 1187, 1188, 1189-moddalar, № 12, 1279, 1280, 1282, 1286, 1287-moddalar; 2025-yil, № 1, 5, 8-moddalar, № 2, 187, 188, 196, 198, 201-moddalar, № 3, 368, 376-moddalar, № 4, 517, 521-moddalar, № 5, 643, 644-moddalar, № 6, 729-modda, № 7, 828, 829, 832-moddalar, № 8, 968, 971-moddalar, № 11, 1233, 1236, 1237-moddalar, № 12, 1322, 1327, 1328, 1329-moddalar; 2026-yil, № 1, 6-modda) quyidagi mazmundagi 245¹³-modda bilan toʻldirilsin:

Maʼmuriy sudlar maʼmuriy ishlarning muhokamasi chogʻida maʼmuriy huquqbuzarliklar aniqlangan hollarda ushbu Kodeksning 180 va 181-moddalarida nazarda tutilgan maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqadi”.

3-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 24-yanvarda qabul qilingan OʻRQ-461-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2018-yil, 1-songa 2-ilova, № 7, 433-modda, № 10, 672-modda; 2019-yil, № 3, 166-modda, № 5, 261, 266-moddalar, № 9, 592-modda, № 10, 671-modda, № 11, 791-modda, № 12, 880-modda; 2020-yil, № 1, 1-modda, № 3, 198-modda, № 10, 593-modda; 2021-yil, № 1, 10-modda, 4-songa ilova, № 8, 803-modda, № 9, 903-modda; 2022-yil, № 3, 216-modda, № 5, 463-modda, № 6, 577-modda, № 8, 787-modda; 2023-yil, № 4, 269-modda, № 12, 1008-modda; 2024-yil, № 2, 111-modda, № 9, 964, 969-moddalar, № 12, 1280, 1286-moddalar; 2025-yil, № 3, 373-modda, № 6, 729-modda, № 9, 1042-modda, № 10, 1153-modda, № 11, 1237-modda, № 12, 1328-modda) quyidagi oʻzgartirishlar va qoʻshimcha kiritilsin:

1) 32-moddaning birinchi qismidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlari” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudlar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

2) 34-moddaning:

beshinchi qismidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudga” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

oltinchi qismidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudiga” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

3) 38-moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Ushbu Kodeksning 33 va 34-moddalarida belgilangan sudlovga tegishlilik taraflarning kelishuviga koʻra oʻzgartirilishi, shu jumladan eksterritorial sudlovga tegishlilik tanlanishi mumkin.

Eksterritorial sudlovga tegishlilik boʻyicha kelishuv mavjud boʻlgan taqdirda, daʼvo arizasi ushbu Kodeksning 33 yoki 34-moddalarida nazarda tutilgan sudga taqdim etiladi. Ishni koʻradigan sudni aniqlash avtomatlashtirilgan axborot tizimi orqali ushbu Kodeksning 33 va 34-moddalarida koʻrsatilgan sudning tanlanishi istisno etiladigan tartibda amalga oshiriladi”;

4) 49-moddaning birinchi qismidagi “Tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlariga” degan soʻzlar “Tumanlararo iqtisodiy sudlarga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

5) 151-modda quyidagi mazmundagi toʻrtinchi qism bilan toʻldirilsin:

“Sudlovga tegishlilik taraflarning kelishuviga koʻra oʻzgartirilgan, shu jumladan eksterritorial sudlovga tegishlilik tanlangan taqdirda, daʼvo arizasiga taraflarning bunday kelishuvi mavjudligini tasdiqlovchi hujjat ham ilova qilinadi”;

6) 260-moddaning ikkinchi xatboshisidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlarining” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudlarning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

7) 283-moddaning ikkinchi xatboshisidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlarining” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudlarning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

8) 307-modda birinchi qismining birinchi xatboshisidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlarining” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudlarning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

4-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 25-yanvarda qabul qilingan OʻRQ-462-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2018-yil, 1-songa 3-ilova, № 10, 672-modda; 2019-yil, № 5, 261-modda, № 9, 592-modda, № 11, 791-modda, № 12, 880-modda; 2020-yil, № 1, 1-modda, № 3, 198-modda; 2021-yil, № 1, 9-modda, 4-songa ilova, № 8, 800, 803-moddalar, № 9, 903-modda; 2022-yil, № 8, 787-modda, № 12, 1188-modda; 2023-yil, № 3, 185-modda, № 4, 269-modda, № 11, 923-modda, № 12, 1009-modda; 2024-yil, № 2, 115-modda, № 9, 964, 969-moddalar, № 12, 1286-modda; 2025-yil, № 3, 373-modda, № 6, 729-modda, № 9, 1042-modda) quyidagi qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilsin:

1) 7-modda:

quyidagi mazmundagi toʻrtinchi qism bilan toʻldirilsin:

“Qonunchilik bilan sudlarning vakolatiga kiritilgan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni koʻrish natijalari boʻyicha qaror qabul qilinadi”;

toʻrtinchi qismi beshinchi qism deb hisoblansin;

2) quyidagi mazmundagi 11¹-modda bilan toʻldirilsin:

Vijdonan harakat qiluvchi shaxsning maʼmuriy organning qarori (mansabdor shaxsning harakati) qonuniy ekanligiga boʻlgan ishonchi qonun bilan qoʻriqlanadi.

Ishonchni huquqiy himoya qilish asoslari va tartibi qonunchilik hujjatlarida belgilanadi”;

3) 33-modda:

quyidagi mazmundagi ikkinchi qism bilan toʻldirilsin:

“Ushbu Kodeksning 32-moddasida belgilangan sudlovga tegishlilik arizachining eksterritorial sudlovga tegishlilikni tanlash haqidagi iltimosnomasiga koʻra oʻzgartirilishi mumkin. Bunday iltimosnoma mavjud boʻlgan taqdirda, ariza (shikoyat) ushbu Kodeksning 32-moddasida yoki mazkur moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan sudga taqdim etiladi. Ishni koʻradigan sudni aniqlash avtomatlashtirilgan axborot tizimi orqali ushbu Kodeksning 32-moddasida va mazkur moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan sudning tanlanishi istisno etiladigan tartibda amalga oshiriladi”;

ikkinchi va uchinchi qismlari tegishincha uchinchi va toʻrtinchi qismlar deb hisoblansin;

4) 105-modda quyidagi mazmundagi 2¹-band bilan toʻldirilsin:

“2¹) dastlabki eshituv natijasi boʻyicha arizachi arizani koʻrmasdan qoldirish haqida arz qilgan boʻlsa”;

5) 130-modda quyidagi mazmundagi ikkinchi qism bilan toʻldirilsin:

“Eksterritorial sudlovga tegishlilik tanlanganida arizaga (shikoyatga) arizachining shu mazmundagi iltimosnomasi ham ilova qilinadi”;

6) 17-bobning nomi “muhokamasiga tayyorlash” degan soʻzlardan keyin “va dastlabki eshituv” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;

7) 139-moddaning ikkinchi qismi “ajrimda bayon etilishi mumkin” degan soʻzlardan keyin “bundan dastlabki eshituv oʻtkaziladigan hollar mustasno” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;

8) 140-modda quyidagi mazmundagi uchinchi qism bilan toʻldirilsin:

“Dastlabki eshituv oʻtkazilgan hollarda ishni sud muhokamasiga tayyorlash muddati yigirma kundan oshmasligi kerak”;

9) 17-bob quyidagi mazmundagi 140¹-modda bilan toʻldirilsin:

Maʼmuriy organlarning, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining va ular mansabdor shaxslarining qonunchilikka mos kelmaydigan hamda fuqarolar yoki yuridik shaxslarning huquqlarini va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzadigan qarorlari, harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi ishni sud muhokamasiga tayyorlash jarayonida dastlabki eshituv oʻtkaziladi.

Sudya dastlabki eshituvni ariza sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran yigirma kundan kechiktirmay oʻtkazadi, ushbu muddat sud muhokamasi uchun belgilangan muddatga kiritilmaydi.

Dastlabki eshituvni oʻtkazish chogʻida sudya:

1) arizachining talablarini va javobgarning eʼtirozlarini aniqlashtiradi;

2) arizadagi kamchiliklarni bartaraf etish choralarini koʻradi;

3) talablarni isbotlash uchun arizachiga zarur dalillarni hamda javobgarga fikrini yozma ravishda taqdim etish boʻyicha tushuntirishlar beradi;

4) arizadagi talablarga va ishdagi dalillarga dastlabki huquqiy baho (ishga daxldor boʻlmagan taraflarni almashtirish, qoʻshimcha javobgarni jalb qilish va boshqalar) beradi. Bunda koʻrilayotgan ishning mazmunan hal etilishi boʻyicha yakuniy fikr bildirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Dastlabki eshituv boʻyicha majlisning vaqti va joyi toʻgʻrisida taraflar buyurtma xat orqali yoki xabardor qilinganligi fakti qayd etilishini taʼminlaydigan aloqa vositalaridan foydalangan holda xabardor qilinadi.

Dastlabki eshituv boʻyicha majlis oʻtkazilganligi toʻgʻrisida bayonnoma tuzilib, unda quyidagilar koʻrsatiladi: majlis oʻtkazilgan sana va joy; ishni yuritayotgan sudning nomi; sudyaning va majlis kotibining (sudya yordamchisining yoki katta yordamchisining) familiyasi hamda ismi-sharifining bosh harflari; taraflar va ularga protsessual huquq va majburiyatlari tushuntirilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; taraflar tomonidan berilgan tushuntirishlar.

Taraflar kelmagan taqdirda, sudya ushbu Kodeksning 140-moddasida koʻrsatilgan harakatlarni amalga oshiradi. Bunday holda dastlabki eshituv boʻyicha bayonnoma tuzilmaydi.

Dastlabki eshituv natijasiga koʻra arizani koʻrmasdan qoldirish yoki kelishuv bitimini tasdiqlash yoxud ish boʻyicha sud muhokamasini tayinlash toʻgʻrisida ajrim chiqariladi”;

10) quyidagi mazmundagi 148¹-modda bilan toʻldirilsin:

Maʼmuriy organning qarori yoki uning mansabdor shaxsining harakati (harakatsizligi) ustidan berilgan arizani (shikoyatni) koʻrishda mansabdor shaxsning yoki uning vakilining sud majlisidagi ishtiroki majburiy hisoblanadi.

Ushbu arizani (shikoyatni) koʻrishda mansabdor shaxs yoki uning vakili sud majlisida ishtirok etmagan taqdirda sud muhokamasi keyinga qoldiriladi.

Maʼmuriy organ mansabdor shaxsining yoki uning vakilining sud muhokamasida ishtirok etmaganligi sud tomonidan uzrli deb topilmagan taqdirda, sud mansabdor shaxsga nisbatan sud jarimasini qoʻllashga haqli.

Maʼmuriy organ mansabdor shaxsining yoki uning vakilining ishtiroki ishning har tomonlama, toʻliq va toʻgʻri hal qilinishiga toʻsqinlik qilmagan taqdirda, ish davlat organi mansabdor shaxsining yoki uning vakilining ishtirokisiz koʻrib chiqilishi mumkin”;

11) 174-modda:

nomi “Xususiy ajrim” degan soʻzlardan keyin “va qaror” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;

quyidagi mazmundagi oltinchi, yettinchi va sakkizinchi qismlar bilan toʻldirilsin:

“Ishni koʻrishda mansabdor shaxsning yoki fuqaroning xatti-harakatlarida, ularning ishda ishtirok etishidan qatʼi nazar, maʼmuriy huquqbuzarlik alomatlari aniqlansa, agar ushbu maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqish qonunda mazkur sudning vakolatiga kiritilgan boʻlsa, sud ularni maʼmuriy javobgarlikka tortish masalasini koʻrib chiqadi.

Maʼmuriy javobgarlikka tortish toʻgʻrisida sud qaror qabul qiladi.

Qaror ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin”;

12) 188-moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Maʼmuriy organlarning, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, ular mansabdor shaxslarining qarorlari, harakatlari (harakatsizligi) ustidan shikoyat qilish toʻgʻrisidagi ish ustidan shikoyat qilinayotgan qarorni qabul qilgan yoki ustidan shikoyat qilinayotgan harakatni (harakatsizlikni) sodir etgan organning yoki mansabdor shaxsning vakillari ishtirokida koʻrib chiqiladi.

Sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilingan fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organining mansabdor shaxsi yoki uning vakili kelmaganligi ishni koʻrish uchun toʻsqinlik qilmaydi. Biroq sud ushbu shaxslarning sud majlisiga kelishini majburiy deb topishi va ularni tushuntirishlar berish uchun sud majlisiga chaqirishi mumkin.

Maʼmuriy organlarning, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, ular mansabdor shaxslarining qarorlari, harakatlari (harakatsizligi) ustidan shikoyat qilish toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqish chogʻida sud ustidan shikoyat qilinayotgan qaror yoki uning ayrim qismlari, harakatlar (harakatsizlik) qonuniyligini, ustidan shikoyat qilinayotgan qarorni qabul qilgan yoxud ustidan shikoyat qilinayotgan harakatni (harakatsizlikni) sodir etgan organning yoki mansabdor shaxsning vakolatlarini tekshiradi, shuningdek ustidan shikoyat qilinayotgan qaror yoki uning ayrim qismlari yoxud harakatlar (harakatsizlik) arizachining huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzganligini aniqlaydi.

Manfaatdor shaxsning ishonchi himoya qilinishi lozim boʻlgan hollarda, sudning hal qiluv qarori asosida ommaviy huquqiy munosabatlar tugatilishi ushbu shaxs oʻz mulkidan mahrum boʻlishiga yoki boshqa ogʻir oqibatlarga olib kelmasligi kerak”.

5-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 6-yanvarda qabul qilingan “Davlat boji toʻgʻrisida”gi OʻRQ-600-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2020-yil, № 1, 1-modda, № 3, 201-modda, № 5, 298-modda, № 10, 593-modda, № 12, 691-modda; 2021-yil, № 1, 13-modda, 4-songa ilova, № 7, 661-modda, № 8, 800, 803-moddalar, № 10, 968-modda; 2022-yil, № 2, 76-modda, № 3, 214, 216-moddalar, № 4, 340-modda, № 5, 463, 464, 467-moddalar, № 12, 1186-modda; 2023-yil, № 2, 103-modda, № 3, 186-modda, № 4, 265, 269-moddalar, № 6, 444, 445-moddalar, № 7, 538-modda, № 9, 710-modda; 2024-yil, № 1, 5, 6, 7-moddalar, № 2, 101, 105, 107, 108, 111, 112-moddalar, № 7, 628-modda, № 8, 819, 823, 831-moddalar, № 9, 958-modda, № 10, 1076, 1079-moddalar, № 11, 1191-modda, № 12, 1279, 1280, 1285-moddalar; 2025-yil, № 1, 4, 6-moddalar, № 2, 188, 189, 195, 197-moddalar, № 4, 519, 520-moddalar, № 5, 648-modda, № 7, 828-modda, № 8, 968, 971-moddalar, № 10, 1153-modda, № 11, 1237-modda, № 12, 1322, 1328-moddalar; 2026-yil, № 1, 2, 4-moddalar) 18-moddasining birinchi qismiga quyidagi qoʻshimchalar kiritilsin:

quyidagi mazmundagi 9¹-band bilan toʻldirilsin:

“9¹) agar javobgarga nisbatan toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatilgan boʻlsa va javobgarga nisbatan taqdim etilgan talab qonunga koʻra toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisidagi ish doirasida koʻrilishi lozim boʻlsa, ariza koʻrmasdan qoldirilganda”;

quyidagi mazmundagi 14¹-band bilan toʻldirilsin:

“14¹) dastlabki eshituv natijalariga koʻra ariza koʻrmasdan qoldirilganda”.

6-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 28-iyulda qabul qilingan “Sudlar toʻgʻrisida”gi OʻRQ-703-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2021-yil, № 7, 663-modda; 2024-yil, № 2, 117-modda, № 8, 823-modda, № 9, 964-modda; 2025-yil, № 1, 8-modda, № 6, 727-modda, № 8, 969-modda, № 12, 1329-modda) quyidagi oʻzgartirishlar kiritilsin:

1) 2-modda birinchi qismining toʻqqizinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“tumanlararo iqtisodiy sudlar”;

2) 4-bobning nomidagi “Tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “Tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

3) 39-moddaning:

nomidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudining” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

uchinchi qismidagi “Tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “Tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

4) 40-moddaning:

nomidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudining” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

uchinchi qismidagi “Tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “Tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

5) 41-modda:

nomidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

birinchi qismining birinchi xatboshisidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

ikkinchi qismidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudining” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

uchinchi qismidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

6) 42-modda:

nomidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

birinchi qismining birinchi xatboshisidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

ikkinchi qismidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

7-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.

8-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

9-modda. Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.