Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti bilan bogʻliq huquqlarini amalga oshirishga oid ishlarni koʻrish boʻyicha sud amaliyotida vujudga kelgan masalalar va fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini bir xilda qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 17-moddasiga asosan, qaror qiladi:

1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 39-moddasiga binoan har kim qariganda, mehnat layoqatini yoʻqotganda, shuningdek boquvchisidan mahrum boʻlganda va qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ijtimoiy taʼminot olish huquqiga ega. Oʻzbekiston Respublikasining “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Qonuni talablarining ogʻishmay bajarilishi fuqarolarning ijtimoiy taʼminotga boʻlgan konstitutsiyaviy huquqlarining kafolati hisoblanadi.

2. Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti bilan bogʻliq ishlarini koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi, Mehnat kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasining “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Qonuni (bundan buyon matnda Qonun deb yuritiladi), Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Davlat pensiyalarini tayinlash va toʻlash tartibini yanada takomillashtirishga yoʻnaltirilgan normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida” 2011-yil 8-sentabrdagi 252-sonli qarori, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Chet elda ishlayotgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari hamda ish vaqtini hisobga olib boʻlmaydigan shaxslarning ayrim toifalari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallarini toʻlash tartibini, shuningdek ularning pensiyasini hisoblash uchun olinadigan ish stajini va ish haqi miqdorini hisobga olish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomni tasdiqlash haqida” 2016-yil 22-fevraldagi 46-sonli qarori, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 1998-yil 29-yanvarda 402-son bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan “Mehnat daftarchalarini yuritish toʻgʻrisida”gi Yoʻriqnoma, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2016-yil 26-oktabrda 2835-son bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan “Pensiya, nafaqa va boshqa toʻlovlardan chegirma qilish tartibi toʻgʻrisida”gi Yoʻriqnoma va ushbu sohaga oid boshqa normativ-huquqiy hujjatlar normalari qoʻllanishi lozim.

3. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini amalga kiritish tartibi haqida” 1993-yil 3-sentabrdagi 939-XII-sonli Qaroriga muvofiq Qonun tatbiq etilgunga qadar amalda boʻlgan:

4. Sudlarga tushuntirilsinki, Qonunga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 8-sentabrdagi 252-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Davlat pensiyalarini tayinlash va toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi Nizomga muvofiq pensiyalarni tayinlash va toʻlash, shuningdek, fuqarolarning pensiya taʼminoti bilan bogʻliq boshqa masalalarni koʻrish Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining tuman (shahar) boʻlimlari (bundan buyon matnda Pensiya jamgʻarmasi deb yuritiladi) tomonidan amalga oshirilib, ularning qarorlari, mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin.

6. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining 31-moddasiga muvofiq yuridik faktlarni belgilash haqidagi arizalar, shuningdek pensiya olish bilan bogʻliq huquqni amalga oshirish haqidagi daʼvo arizalar fuqarolik ishlar boʻyicha sudlarga, Pensiya jamgʻarmasi organlarining qarorlari, ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi)ga nisbatan shikoyatlar esa, maʼmuriy sudlarga taalluqlidir.

Xodimning mehnat vazifalarini bajarishi bilan bogʻliq holda kasb kasalligiga uchraganligi yoki mehnatda mayiblanganligi oqibatidagi nogironlik yoki boquvchisini yoʻqotganligi uchun, shuningdek yoshga doir pensiya yoshiga toʻlguniga qadar Qonunni 12-moddasining “b” bandiga muvofiq tayinlangan pensiyalarni korxona va tashkilotlardan regress tartibida undirish toʻgʻrisidagi daʼvolar iqtisodiy sudlarga taalluqlidir.

7. Sudlar nazarda tutishi lozimki, Qonunda quyidagi davlat pensiya turlari belgilangan:

8. Sudlarga tushuntirilsinki, Qonunning 37-moddasiga asosan, yoshga doir umumiy asoslarga koʻra pensiya tayinlash uchun faoliyat turi, mulk va xoʻjalik yuritish shakllaridan qatʼi nazar, xodim davlat tomonidan ijtimoiy sugʻurtalangan holda bajargan har qanday ish, agar u Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallari toʻlagan boʻlsa, ish stajiga qoʻshib hisoblanadi.

Shu bilan birgalikda, yoshga doir pensiyadan farqli ravishda mehnatda mayiblanganda yoki kasb kasalligiga uchraganda beriladigan nogironlik pensiyalari, mehnatda mayiblanganlik yoki kasb kasalligiga chalinganlik oqibatida boquvchisini yoʻqotganlik uchun pensiya tayinlashda ish stajining davomiyligi yuridik ahamiyatga ega emas. Ish stajining davomiyligi 20 yoshga toʻlgunga qadar umumiy kasallik tufayli ish davrida yoki ishlash toʻxtatilganidan keyin nogiron boʻlib qolgan shaxslarga pensiya tayinlashda ham ahamiyatga ega boʻlmaydi. Qonunni 1-moddasining toʻrtinchi qismiga asosan, ish stajiga ega boʻlmagan fuqarolar va ularning oilalari ushbu Qonunga binoan davlat pensiyalari olish huquqiga ega emasligi qayd etilganligi sababli, ish stajining davomiyligi emas balki mavjud yoki mavjud emasligi ahamiyat kasb etadi. Bunday shaxslarning ijtimoiy taʼminlanish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 7-apreldagi 107-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Pensiya tayinlash uchun zarur boʻlgan ish stajiga ega boʻlmagan qariyalarga va mehnatga layoqatsiz fuqarolarga nafaqalar tayinlash va toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi Nizom bilan tartibga solinadi.

Umumiy kasallik tufayli nogironlik pensiyasi, shuningdek, umumiy kasallik oqibatida boquvchisini yoʻqotgan shaxslarga pensiya nogironlik yoki boquvchisini yoʻqotganlik tufayli vujudga kelgan vaqtda Qonunning 17-moddasi bilan belgilangan ish staji mavjud boʻlgan taqdirda tayinlanadi.

Yetarli miqdorda ish stajiga ega boʻlmagan (Qonunning 17-moddasi) umumiy kasallik oqibatidagi I va II guruh nogironlariga nogironlik pensiyasi bor stajga mutanosib miqdorda tayinlanadi, nogironlik pensiyasi tayinlash uchun yetarli miqdorda ish stajiga ega boʻlmagan umumiy kasallik oqibatida vafot etgan boquvchisini yoʻqotgan oila aʼzolariga esa, pensiya boquvchining bor stajiga mutanosib miqdorda tayinlanadi.

Boquvchisini yoʻqotganlik uchun pensiyaga boʻlgan huquqni amalga oshirish bilan bogʻliq nizolarni koʻrishda, sudlar Qonunning 19-moddasida belgilangan, boquvchisini yoʻqotganlik uchun pensiya olish huquqiga ega boʻlgan shaxslar doirasidan kelib chiqishi lozim.

9. Sudlar nazarda tutishi lozimki, Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallari xodimga toʻlanadigan ish haqi shaklidagi daromadlardan hisoblanadi va ushlab qolinadi (Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 306-moddasi).

Shundan kelib chiqqan holda, sudlar ish beruvchining yagona ijtimoiy toʻlov va sugʻurta badallari boʻyicha qarzdorligi mavjudligi sababli ish davrini stajga qoʻshmaganlik bilan bogʻliq nizolarni koʻrishda, bu holat ish faoliyati davrini xodimning ish stajidan chiqarish uchun asos boʻlmasligini inobatga olishlari lozim. Chunki Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 282-moddasiga asosan, barcha xodimlar davlat yoʻli bilan ijtimoiy sugʻurta qilinishi lozim boʻlib, davlat ijtimoiy sugʻurtasiga badallar ish beruvchilar, shuningdek, sugʻurtalangan xodimlarning oʻzlari tomonidan toʻlanadi.

10. Qonunning 7-moddasiga muvofiq yoshga doir pensiya olish huquqiga erkaklar — 60 yoshga toʻlganda va ish stajlari kamida 25 yil boʻlgan taqdirda, ayollar — 55 yoshga toʻlganda va ish stajlari kamida 20 yil boʻlgan taqdirda ega boʻladi.

Pensiya yoshiga yetgan va yetarli miqdorda ish stajiga ega boʻlmagan shaxslarga yoshga doir pensiya Qonunni 37-moddasi birinchi qismining “a”, “b”, “v” va “g” bandlarida nazarda tutilgan kamida 7 yil ish staji mavjud boʻlgan taqdirda, bor stajga mutanosib miqdorda tayinlanadi.

11. Ish faoliyatining muayyan davrini hisobga olinadigan ish stajiga qoʻshish yoki qoʻshmaslik bilan bogʻliq nizolarni koʻrish vaqtida sudlar Qonunning 37-moddasi talablaridan kelib chiqishi lozim.

Qayd etilgan “d” — “i” kichik bandlarida nazarda tutilgan davrlar ushbu bandning “a” — “g” kichik bandlarida koʻrsatib oʻtilgan umumiy ish staji kamida 7 yil boʻlgan taqdirda, ish stajiga qoʻshib hisoblanadi.

Nogiron boʻlib qolgan shaxslar stajiga ushbu “d” — “i” kichik bandlarida nazarda tutilgan davrlar qayd etilgan bandning “a” — “g” kichik bandlarida koʻrsatib oʻtilgan staj muddatidan qatʼi nazar qoʻshiladi.

Ota-onasidan judo boʻlgan (chin yetim) bolalarga tayinlanadigan boquvchisini yoʻqotganlik pensiya miqdorini oshirish ham ota, ham onaning umumiy ish stajiga qarab, Qonunni 27-moddasining “g” bandida koʻrsatib oʻtilgan miqdorlarda amalga oshiriladi.

12. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 8-sentabrdagi 252-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Davlat pensiyalarini tayinlash va toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi Nizomning 35-bandiga muvofiq 1965-yildan keyingi davr uchun jamoa xoʻjaligidagi ish stajini hisoblab chiqarishda, agar jamoa xoʻjaligi aʼzosi uzrsiz sabablarga koʻra jamoa xoʻjaligida belgilangan mehnatda ishtirok etish minimumini bajarmagan boʻlsa, ishlangan vaqtning amalda davom etgan davri hisobga olinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 115 va 139-moddalariga asosan, jamoa xoʻjaligida ishlangan vaqtning amalda davom etgan davri bayram kunlarini hisobdan chiqargan holda olti kunlik ish haftasidan kelib chiqib belgilanishi lozim.

14. Yakka tartibdagi mehnat faoliyati, shu jumladan, yakka (guruhli) ijara sharoitidagi yoki shaxsiy yordamchi, dehqon, fermer xoʻjaliklaridagi faoliyat davrini pensiya olishga huquq beruvchi ish stajiga qoʻshish bilan bogʻliq nizolarni koʻrishda, sudlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Chet elda ishlayotgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari hamda ish vaqtini hisobga olib boʻlmaydigan shaxslarning ayrim toifalari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya Vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallarini toʻlash tartibini, shuningdek, ularning pensiyasini hisoblash uchun olinadigan ish stajini va ish haqi miqdorini hisobga olish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomni tasdiqlash haqida” 2016-yil 22-fevraldagi 46-sonli qarori talablaridan kelib chiqishi lozim.

15. 1992-yil 13-martdagi “Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi davlat ishtirokchilarining fuqarolarini pensiya taʼminoti sohasidagi huquqlari kafolatlari toʻgʻrisidagi Kelishuv” 6-moddasining 2-bandiga muvofiq mazkur Kelishuv kuchga kirgunga qadar fuqaroning barcha davlat ishtirokchilarining hududidagi ish davri Qonunning 37-moddasi talablarini qoʻllamagan holda ish stajiga qoʻshiladi. Sudlar bu Kelishuv Oʻzbekiston Respublikasi uchun 1996-yil 18-iyuldan kuchga kirganligini nazarda tutishi lozim.

Chet elda yollangan holda ishlagan davrni ish stajiga qoʻshmaslik bilan bogʻliq nizolarni koʻrishda, sudlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016-yil 22-fevraldagi 46-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Chet elda ishlayotgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari hamda ish vaqtini hisobga olib boʻlmaydigan shaxslarning ayrim toifalari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga sugʻurta badallari toʻlash tartibini, shuningdek, ularning pensiyani hisoblash uchun olinadigan ish stajini va ish haqi miqdorini hisobga olish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizom talablarini qoʻllashlari talab etiladi.

16. Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 13-moddasiga asosan, ushbu Kodeksga muvofiq zimmasiga soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni hisoblab chiqarish, soliq toʻlovchidan ushlab qolish hamda davlat budjetiga va davlat maqsadli jamgʻarmalariga oʻtkazish majburiyati yuklatilgan shaxslar soliq agentlari hisoblanadi. Soliq agentlariga sugʻurta badallarini hisoblash va ushlab qolish majburiyati, shuningdek, ularning hisoblab chiqarish toʻgʻriligi uchun javobgarlik ham yuklatilgan.

Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, qonun hujjatlariga muvofiq, sugʻurta badallarini hisoblab chiqarish va ushlab qolish majburiyati yuklatilmagan ish beruvchilarda ishlagan ish davrining ish stajiga qoʻshilmaganligi bilan bogʻliq nizolarni koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksi 311-moddasining sakkizinchi qismi talablaridan kelib chiqishi talab etiladi, unga koʻra, qonun hujjatlariga muvofiq sugʻurta badallarini hisoblash va ushlab qolish majburiyati zimmasiga yuklatilmagan ish beruvchidan daromadlar oluvchi jismoniy shaxslar sugʻurta badallarini jami yillik daromad toʻgʻrisidagi deklaratsiyada koʻrsatilgan mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromadlar summasidan kelib chiqqan holda, sugʻurta badallarini toʻlash haqida jami yillik daromad toʻgʻrisidagi deklaratsiyani taqdim etish bilan bir vaqtda beriladigan ariza asosida ixtiyoriy ravishda toʻlaydi.

17. Bola uch yoshga toʻlgunga qadar bolani parvarishlash taʼtillarida boʻlish vaqtini ish stajiga qoʻshmaslik bilan bogʻliq nizolarni koʻrish vaqtida, sudlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 8-sentabrdagi 252-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Davlat pensiyalarini tayinlash va toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi Nizomi 35-bandining “j” kichik bandi, 66-bandi talablaridan kelib chiqishi lozim boʻladi.

18. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, Qonunning 9 — 14-moddalari qoidalariga muvofiq xodimlarning alohida toifalariga yoshga doir pensiya yoshi kam boʻlgan, tegishli hollarda esa ish staji kam boʻlgan holda ham Qonunning 7-moddasida belgilangan tartibga muvofiq tayinlanadi.

Sudlar Pensiya jamgʻarmasining imtiyozli shartlarda pensiya tayinlashni rad etishi bilan bogʻliq nizolarni koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 12-maydagi 250-sonli qarori bilan tasdiqlangan Talab qilinadigan umumiy va maxsus ish staji boʻlganda, yoshidan qatʼi nazar, pensiyaga chiqish huquqini beruvchi ishlab chiqarishlar, muassasalar, ishlar, kasblar va lavozimlarning Roʻyxatlariga asoslanishi lozim boʻladi.

20. Ish oʻrinlarining mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiya qilinganligi toʻgʻrisidagi dalillar mavjud boʻlmaganligi sababli mehnat davrining umumiy pensiya yoshini qisqartirgan holda imtiyozli pensiya olish huquqini beruvchi ish stajiga qoʻshilmaganligi bilan bogʻliq nizolarni koʻrish vaqtida, sudlar Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 14-moddasiga muvofiq ish oʻrinlarining mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyasi davriyligi qonun hujjatlarida belgilanadigan, biroq besh yilda kamida bir marta ish beruvchi tomonidan oʻtkazilishidan kelib chiqishi lozim boʻladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 211-moddasiga muvofiq ish beruvchi mehnatni muhofaza qilish talablarini buzganlik uchun javobgarlik aynan ish beruvchiga yuklatilgan.

Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining 59-moddasidan kelib chiqqan holda ishning xarakterini belgilovchi xususiyatlarini (muayyan sharoitdagi ishlar) tasdiqlovchi va muddatidan ilgari yoshga doir pensiya tayinlanishiga taʼsir qiladigan dalillarga guvohlar koʻrsatmalari kiritilmaydi. Bu holatlar Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining 56-moddasida koʻrsatilgan dalillar bilan tasdiqlanishi mumkin (masalan, buyruqlar, hisob-kitoblar, naryadlar, mansab vazifalari va hokazo).

Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 28 va 29-moddalariga asosan, mehnat boʻyicha davlat texnik inspektorlari va mehnat sharoitlari boʻyicha davlat ekspertlari mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilganligi hamda ishlab chiqarishda xodimlarning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash haqidagi daʼvolar yuzasidan sudda ekspert sifatida ish yuritishga haqlidir. Shuning uchun zarurat tugʻilgan paytda, bunday shaxslar sudda ishtirok etishi yoki ulardan koʻrilayotgan ish boʻyicha xulosa olish masalasini hal qilish lozim.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 12-maydagi 250-sonli qarori bilan tasdiqlangan Talab qilinadigan umumiy va maxsus ish staji boʻlganda yoshidan qatʼi nazar, pensiyaga chiqish huquqini beruvchi ishlab chiqarishlar, muassasalar, ishlar, kasblar va lavozimlarning Roʻyxatlari;

Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muxofaza qilish vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining qarori bilan tasdiqlangan, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2012-yil 12-martda 2337-son bilan roʻyxatga olingan “Talab qilinadigan umumiy va maxsus ish staji boʻlganda yoshidan qatʼi nazar, pensiyaga chiqish huquqini beruvchi ishlab chiqarishlar, muassasalar, ishlar, kasblar va lavozimlarning roʻyxatlarini qoʻllash tartibi toʻgʻrisida”gi Yoʻriqnoma qoʻllaniladi.

Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 12-maydagi 250-sonli qarori bilan tasdiqlangan imtiyozli shartlar asosida pensiya olish huquqini beruvchi ishlab chiqarish, korxona, ishlar, kasblar, mansablar va koʻrsatkichlarning 1, 2, 3-sonli Roʻyxatlaridan chiqarilgan kasblar Pensiya jamgʻarmasi boʻlimining yoshga doir imtiyozli shartlarda pensiya tayinlashni rad etish bilan bogʻliq ishlar boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi 4-moddasining uchinchi qismi talablariga rioya etish zarur. Ushbu Qonun normasiga koʻra, fuqarolik qonun hujjati amalga kiritilguniga qadar vujudga kelgan munosabatlar boʻyicha bu qonun hujjati u amalga kiritilganidan keyin vujudga kelgan huquq va majburiyatlarga nisbatan qoʻllaniladi.

23. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 81-moddasi va Qonunning 42-moddasiga binoan, mehnat daftarchasi ish stajini tasdiqlovchi asosiy hujjat boʻlib hisoblanadi. Ish staji toʻgʻrisidagi hujjatlar harbiy harakatlar, tabiiy ofatlar, avariyalar, halokatlar yoki boshqa favqulodda vaziyatlar natijasida toʻliq saqlanmagan yoki qisman saqlangan hollarda ish stajini tasdiqlash Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi yoki viloyatlar, tumanlar (shaharlar)ning mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan tashkil etiladigan ish stajini aniqlash boʻyicha maxsus komissiyalar tomonidan amalga oshiriladi. Qisman saqlanib qolgan hujjatlar va guvohlarning koʻrsatmalari asosida koʻrsatib oʻtilgan komissiyalar tomonidan belgilangan mehnat faoliyati davrlari ish stajiga, shuningdek, hujjatlar bilan tasdiqlangan ish vaqti sifatida imtiyozli pensiya olish huquqini beradigan maxsus ish stajiga kiritiladi.

24. Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksi 283-moddasining 6-bandiga asosan, sud shaxsning huquqni vujudga keltiruvchi hujjatlarda (jamoat birlashmalariga aʼzolik biletlari, harbiy hujjatlar, pasportlar, fuqarolik holati aktlarini qayd etish organlari beradigan guvohnomalardan tashqari) koʻrsatilgan ismi, otasining ismi va familiyasi uning pasportidagi yoki tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnomasidagi ismi, otasining ismi va familiyasi bilan mos kelmagan taqdirda, mazkur hujjatlarning unga tegishliligi yoki tegishli emasligi faktini belgilaydi.

Qonunning 48-moddasiga muvofiq pensiya tayinlashni rad etish haqidagi qarorga nisbatan sudga shikoyat berilishi mumkin.

26. Sudlarga tushuntirilsinki, Qonunning 65-moddasiga asosan pensiyadan chegirmalar:

27. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 1030-moddasiga muvofiq fuqaro tomonidan vijdonsizlik qilinmaganligi va hisob-kitobda xatolar boʻlmaganligi aniqlansa, unga berilgan pensiyalar, nafaqalar asossiz orttirilgan boylik sifatida qaytarilmaydi.

29. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, ortiqcha toʻlangan pensiya miqdorini undirish haqidagi talablarga Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 150-moddasida belgilangan umumiy uch yillik daʼvo muddati qoʻllaniladi.

Shuni nazarda tutish lozimki, Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 153-moddasiga koʻra, daʼvo muddati sud tomonidan faqat nizodagi tarafning sud qarori chiqarilguniga qadar bergan arizasiga muvofiq qoʻllaniladi.

31. Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining 19-moddasiga amal qilgan holda sudlar bunday ishlarni koʻrishda fuqarolarning pensiya va nafaqa olish huquqlarining buzilishi, pensiya va nafaqa tayinlash uchun zarur boʻlgan notoʻgʻri arxiv va boshqa maʼlumotlarni taqdim etish faktlari aniqlangan har bir holatga xususiy ajrim chiqarish orqali munosabat bildirishi zarur.

33. Mazkur Qaror qabul qilinishi munosabati bilan, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Yuridik ahamiyatga ega boʻlgan faktlarni belgilash haqidagi ishlar boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida” 1991-yil 20-dekabrdagi 5-sonli qarori 2-bandining toʻqqizinchi xatboshisi oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.