Xoʻjalik sudlari tomonidan moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirmayotgan va qonunchilikda belgilangan muddatlarda oʻzlarining ustav fondlarini shakllantirmagan korxonalarni tugatish toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda qonun hujjatlarining toʻgʻri va bir xilda qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 47-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Xoʻjalik sudlarining eʼtibori moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirmayotgan va qonunchilikda belgilangan muddatlarda oʻzlarining ustav fondlarini shakllantirmagan korxonalarni tugatish bilan bogʻliq qonun hujjatlari Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (bundan buyon matnda FK deb yuritiladi), Oʻzbekiston Respublikasining Xoʻjalik protsessual kodeksi (bundan buyon matnda XPK deb yuritiladi), “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1999-yil 28-iyundagi “Moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirmayotgan va qonunchilikda belgilangan muddatlarda oʻzlarining ustav jamgʻarmalarini shakllantirmagan korxonalarni tugatish tartibini soddalashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-2331-sonli Farmoni, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 3-iyuldagi “Moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirmayotgan va qonunchilikda belgilangan muddatlarda oʻzlarining ustav jamgʻarmalarini shakllantirmagan korxonalarni tugatish tartibi toʻgʻrisida”ga 327-sonli qarori va boshqa normativ-huquqiy hujjatlardan iboratligiga qaratilsin.

2. Sudlar inobatga olishlari lozimki, yuridik shaxslarni tugatish asoslari FKning 53-moddasida va boshqa qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boʻlib, mazkur Plenum qarorida esa faqatgina moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirmayotgan va qonunchilikda belgilangan muddatlarda oʻzlarining ustav fondlarini shakllantirmagan korxonalarni tugatishga oid huquqiy normalarni qoʻllash boʻyicha tushuntirishlar berilgan.

3. FK 53-moddasining ikkinchi qismi, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 3-iyuldagi 327-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirmayotgan va qonunchilikda belgilangan muddatlarda oʻzlarining ustav jamgʻarmalarini shakllantirmagan korxonalarni tugatish tartibi toʻgʻrisida”gi nizomning (bundan buyon matnda Nizom deb yuritiladi) 1.3-bandiga muvofiq, korxonalarni tugatish uchun korxona muassislari (ishtirokchilari)ning qarori (ixtiyoriy tugatish) yoki xoʻjalik sudining hal qiluv qarori asos hisoblanadi.

FK 53-moddasining ikkinchi qismi mazmuniga koʻra, Nizomda qayd etilgan qoidalar yakka tartibdagi tadbirkorlarga, shuningdek qonunda belgilangan muddat davomida moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirmayotgan dehqon va fermer xoʻjaliklariga nisbatan tatbiq etilmaydi.

4.2. Qonunchilikda belgilangan muddat deganda, korxona davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan paytdan eʼtiboran ustav fondini taʼsis hujjatlarida nazarda tutilgan miqdorda shakllantirish uchun FK 53-moddasi ikkinchi qismining uchinchi xatboshisida koʻrsatilgan bir yillik muddat tushuniladi, qonun hujjatlarida boshqacha muddat nazarda tutilgan hollar bundan mustasno:

5. Nizom 3.1-bandining ikkinchi xatboshisiga muvofiq, moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirmayotgan va (yoki) qonunchilikda belgilangan muddatlarda oʻz ustav fondini shakllantirmagan korxonani tugatish toʻgʻrisidagi ariza bilan xoʻjalik sudiga roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ murojaat qilishga haqli.

6. Xoʻjalik sudlariga tushuntirilsinki, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2003-yil 27-sentabrda 1279-son bilan roʻyxatga olingan “Tumanlar va shaharlar hokimliklari huzurida tadbirkorlik subyektlarini roʻyxatdan oʻtkazish inspeksiyalari toʻgʻrisida”gi namunaviy nizomning 1-bandiga muvofiq, tuman (shahar) hokimligi huzuridagi tadbirkorlik subyektlarini roʻyxatdan oʻtkazish inspeksiyasi tuman (shahar) hokimligi tuzilmasiga kiradi va yuridik shaxs hisoblanmaydi.

Shu munosabat bilan, sudga korxonani tugatish toʻgʻrisidagi ariza bilan tuman (shahar) hokimligi huzuridagi tadbirkorlik subyektlarini roʻyxatdan oʻtkazish inspeksiyasi yoki maxsus komissiya murojaat qilsa, bunday arizani qabul qilish XPK 117-moddasi birinchi qismining 1-bandi qoʻllanilgan holda rad etiladi, agar ariza ish yuritishga qabul qilingan boʻlsa, ish yuritish XPK 86-moddasining 1-bandi qoʻllanilgan holda tugatiladi.

7. Xoʻjalik sudlari eʼtibor berishlari lozimki, XPK 114-moddasining birinchi, ikkinchi qismlarida (birinchi qismining 1-bandi bundan mustasno) nazardan tutilgan hujjatlardan tashqari, korxonani tugatish toʻgʻrisidagi arizaga, agar u:

Mazkur band birinchi qismi a) kichik bandining yettinchi, sakkizinchi hamda b) kichik bandining oltinchi, yettinchi xatboshilarida koʻrsatilgan hujjatlar, yaʼni roʻyxatdan oʻtkazuvchi organning muassislarga (ishtirokchilarga) korxonani ixtiyoriy tugatish toʻgʻrisida yozma taklif yuborganligini tasdiqlovchi dalillar va muassislarning (ishtirokchilarning) korxonani ixtiyoriy tugatishni amalga oshirishni rad etganligi (mavjud boʻlganda) yoxud muassislarni (ishtirokchilarni) aniqlash mumkin boʻlmaganligini tasdiqlovchi dalillar ilova qilinmasa, ariza XPK 118-moddasi birinchi qismining 6-bandiga muvofiq qaytariladi, agar ariza ish yuritishga qabul qilingan boʻlsa, undagi talab XPK 88-moddasining 5-bandiga muvofiq koʻrmasdan qoldiriladi.

Mazkur bandning birinchi qismi a) kichik bandining ikkinchi — oltinchi hamda b) kichik bandining ikkinchi—beshinchi xatboshilarida koʻrsatilgan hujjatlar ilova qilinmasa, ariza XPK 118-moddasi birinchi qismining 1-bandiga muvofiq qaytariladi.

8. Nizomning 3.1-bandiga muvofiq, roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirmayotgan va (yoki) qonunchilikda belgilangan muddatlarda oʻz ustav fondini shakllantirmagan korxona faoliyatini bundan keyin davom ettirishning maqsadga muvofiq emasligi toʻgʻrisida soliq organining taqdimnomasini yoki maxsus komissiyaning xulosasini olgan kundan boshlab bir hafta muddatda muassislarga (ishtirokchilarga) asoslarini koʻrsatgan holda yozma ravishda korxonani ixtiyoriy tugatishni taklif etadi.

Nizomning 5.2-bandiga koʻra, agar muassislari (ishtirokchilari) bedarak boʻlgan korxonani tugatish jarayonining boshlanishi toʻgʻrisida matbuotda eʼlon berilgan kundan boshlab uch oydan soʻng muassislar (ishtirokchilar) kelmasa yoki topilmasa, roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ bir hafta muddatda korxonani tugatish toʻgʻrisida xoʻjalik sudiga ariza bilan murojaat qiladi.

Ushbu tartibga rioya qilinmaganda ariza XPK 118-moddasi birinchi qismining 6-bandiga muvofiq qaytariladi, agar ushbu holat ishni koʻrish jarayonida aniqlansa, arizadagi talab XPK 88-moddasining 5-bandiga muvofiq koʻrmasdan qoldiriladi.

10. Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksi 330-moddasining 4-bandiga muvofiq, qonun hujjatlarida belgilangan muddatlarda moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirmayotgan va (yoki) oʻz ustav fondini (ustav kapitalini) shakllantirmagan korxonalarni tugatishga doir ishlar boʻyicha arizachi va javobgar xoʻjalik sudlarida davlat bojini toʻlashdan ozod qilingan.

Xoʻjalik sudlari shuni inobatga olishlari lozimki, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1999-yil 28-iyundagi “Moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirmayotgan va qonunchilikda belgilangan muddatlarda oʻzlarining ustav jamgʻarmalarini shakllantirmagan korxonalarni tugatish tartibini soddalashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-2331-sonli Farmonining 5-bandiga muvofiq mazkur toifadagi ishlar boʻyicha arizachi va javobgar sud chiqimlari, shu jumladan pochta xarajatlarini toʻlashdan ham ozod qilingan.

11. Xoʻjalik sudlariga tushuntirilsinki, ishni koʻrish jarayonida korxona faoliyati tiklanganligi holatining aniqlanishi arizadagi talabni qanoatlantirishni rad qilish uchun asos boʻlmaydi. Bunday holda, agar arizachi korxona faoliyatini davom ettirishiga eʼtirozi yoʻqligini bildirib, XPKning 40-moddasiga muvofiq arizadagi talabdan voz kechish haqida xoʻjalik sudiga ariza taqdim qilsa, voz kechish qabul qilinadi va ish yuritish XPK 86-moddasining 6-bandiga muvofiq tugatiladi.

12. Korxona olti oy mobaynida (savdo va savdo-vositachilik korxonasi esa — uch oy mobaynida) moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirmaganligi sababli uni tugatish haqidagi ariza ushbu muddat oʻtgunga qadar berilgan boʻlsa, undagi talabni qanoatlantirish rad etiladi. Agar koʻrsatilgan muddat oʻtgach ariza yangidan berilsa, bunday holda arizaning asosi oʻzgargan hisoblanib, u mazmunan koʻrilishi lozim va ish yuritish XPK 86-moddasining 2-bandiga asosan tugatilishi mumkin emas.

13. Eʼtiborga olish lozimki, ish boʻyicha hal qiluv qarori qabul qilingunga qadar muassislar (ishtirokchilar) tomonidan korxonani ixtiyoriy tugatish haqida qaror qabul qilinib, korxona yagona davlat reyestridan chiqarilmagan boʻlsa, arizadagi talab rad qilinishi, agar yagona davlat reyestridan chiqarilgan boʻlsa, ish yuritish XPK 86-moddasining 4-bandiga asosan tugatilishi kerak.

14. Nizomning 3.2-bandiga muvofiq korxonani tugatish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan xoʻjalik sudi bu haqda korxonani davlat roʻyxatidan oʻtkazgan organga, maxsus komissiyaga, shuningdek qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga soluvchi davlat vakolatli organiga (agar korxona aksiyadorlik jamiyati boʻlsa) yozma ravishda xabar berishi shart.

15. Nizom 3.1-bandining uchinchi xatboshisiga muvofiq xoʻjalik sudi tomonidan korxonani tugatish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan taqdirda tugatish jarayoni uning topshirigʻiga koʻra maxsus komissiya tomonidan amalga oshiriladi.

16. FK 55-moddasining oʻn birinchi qismiga, Nizom 3.12-bandining ikkinchi xatboshisiga muvofiq, korxonaning tugatilishi haqidagi yozuv yuridik shaxslarning yagona davlat reyestriga kiritib qoʻyilganidan soʻng korxonani tugatish tamomlangan, faoliyati esa tugagan hisoblanadi.

17. Agar xoʻjalik sudining hal qiluv qarori, qarori bilan tugatilgan korxona yagona davlat reyestridan chiqarilgan boʻlsa, sudning hal qiluv qarori, qarori ustidan berilgan shikoyat (protest)ni XPK 117-moddasi birinchi qismining 1-bandiga muvofiq qabul qilish rad etiladi, agar shikoyat (protest) ish yuritishga qabul qilingan boʻlsa, u boʻyicha ish yuritish XPK 86-moddasining 4-bandiga muvofiq tugatiladi.