Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etishga doir qonunlarga ijro ishi yuritishni takomillashtirishga qaratilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilishi munosabati bilan mazkur qonun normalarining sud amaliyotida bir xil qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, Oʻzbekiston Respublikasi “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunining 17, 47-moddalariga muvofiq, Oliy sud Plenumi va Oliy xoʻjalik sudi Plenumi qaror qiladi:

2. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 114-moddasi, Fuqarolik protsessual kodeksining (bundan buyon — FPK) 16 va 370-moddalari, Xoʻjalik protsessual kodeksining (bundan buyon — XPK) 14 va 209-moddalariga muvofiq, sud hokimiyati chiqargan hujjatlar barcha davlat organlari, jamoat birlashmalari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar uchun majburiydir.

4. “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida (bundan buyon — Qonun) sud hujjatini ijroga qaratishning umumiy tartibi belgilangan boʻlib, unga koʻra ijro varaqasi, odatda, undiruvchiga berilishi lozim.

FPK 373-moddasiga muvofiq, ijro varaqasi sud hujjati qonuniy kuchga kirgandan soʻng undiruvchiga beriladi.

5. Ijro varaqasining asli yoʻqotilgan taqdirda, qaror chiqargan sud, FPK 374-moddasi va XPK 216-moddasi talablariga muvofiq, ijro varaqasining dublikatini berishi mumkin. Bunda sudlar ijro varaqa dublikatini berishni Qonunning 43-moddasida nazarda tutilgan yoʻqotilgan ijro ishi yuritilishi tiklanishidan farqlashlari lozim.

6. Sudlarning eʼtibori qonunda (FPK 375-moddasi, XPK 212-moddasi) ijro hujjatining mazmuniga nisbatan qatʼiy talablar belgilanganligiga qaratilsin. Ijro varaqasi sud hujjatining qaror qismiga soʻzma-soʻz monand boʻlishi va undiruvchi hamda qarzdorga oid toʻliq maʼlumotlar (familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili, manzili, yuridik shaxslarga nisbatan esa uning aniq nomlanishi)ni oʻzida aks ettirgan boʻlishi shart. Bunday talablar bajarilmagan taqdirda sud ijrochisi ijro varaqani kamchiliklarni bartaraf etish uchun qaytarishi mumkin.

7. FPKning 379-moddasi va XPKning 215-moddasida ijro varaqasini ijroga topshirishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash tartibi belgilangan.

8. Ijro hujjati talablarida noaniqliklar mavjud boʻlgan yoki u bilan sud hujjati orasida tafovut aniqlangan holda sud ijrochisi, Qonunning 31-moddasiga muvofiq, ijro hujjatini bergan sudga sud hujjatini tushuntirish, mazkur hujjatlarda yoʻl qoʻyilgan yozuv, bosma va arifmetik xatolarni bartaraf etish toʻgʻrisida ariza bilan murojaat qilishga haqli. Sud ijrochisining arizasida sud hujjatining qonuniyligi masalasida mushohada yuritilishi mumkin emas.

Sud bunday arizani u kelib tushgan kundan boshlab oʻn kunlik muddat ichida koʻrib chiqadi va natijasi boʻyicha FPK 215-moddasi, XPK 150-moddasiga muvofiq ajrim chiqaradi.

9. Qaror chiqargan sud, FPK 216-moddasi, XPK 217-moddasiga muvofiq, sud ijrochisi, undiruvchi yoki qarzdorning arizasiga asosan sud qarori ijrosini kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib ijro etishga, shuningdek uning ijro usuli va tartibini oʻzgartirishga haqli.

Ish boʻyicha qoʻshimcha hal qiluv qarori chiqarish, tushunarsiz boʻlganda hal qiluv qarorini tushuntirish, uning ijrosini kechiktirish va boʻlib-boʻlib ijro etish, ijro etish usuli va tartibini oʻzgartirishda sudlar Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 1998-yil 17-apreldagi “Sudning hal qiluv qarori haqida”gi 13-sonli qarorining 15—18-bandlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi Plenumining 2007-yil 15-iyundagi “Sudning hal qiluv qarori haqida”gi 161-sonli qarorining 10, 13, 14-bandlari tushuntirishlariga, Qonun hamda mazkur Plenum qarori talablariga asoslanishlari lozim.

Agar ijro hujjati ijroga topshirish muddati oʻtib ketganidan keyin yuborilgan boʻlsa yoki ijro hujjati Qonunning 8-moddasida nazarda tutilgan talablarga muvofiq boʻlmasa, sud ijrochisi ijro hujjatini qaytarib yuborish haqida qaror chiqaradi.

Sud ijrochisining har qanday ijro hujjatini qaytarib yuborish haqidagi qarori ustidan sud hujjati boʻyicha qaror chiqargan yoki ijro joyidagi tegishli sudga, boshqa organlarning hujjati boʻyicha esa FPK 27-bobida belgilangan tartibda umumiy yurisdiksiya sudiga shikoyat berilishi mumkin.

11. Sudlarga tushuntirilsinki, Qonunning 34-moddasi birinchi qismiga muvofiq:

Shuni nazarda tutish lozimki, Qonunning 35-moddasi birinchi qismiga koʻra:

Ijro ishi yuritishni toʻxtatib turish haqida sud ajrim chiqaradi. Ushbu ajrim ustidan FPK yoki XPKda belgilangan tartibda shikoyat yoki protest keltirilishi mumkin.

Qonun 36-moddasining uchinchi qismiga muvofiq, ijro ishi yuritishni toʻxtatib turishga sabab boʻlgan holatlar bartaraf qilinganidan keyin ijro ishi yuritish uni toʻxtatib turgan sud yoki sud ijrochisi tomonidan undiruvchining arizasiga yoki sud ijrochisining tashabbusiga koʻra tiklanadi.

12. Sudlar Qonunning 34-moddasi birinchi qismi 2 va 3-bandlarida nazarda tutilgan hollarda ijro ishi yuritilishining toʻxtatilishi sud ijrochisining murojaati asosida, Qonunning 35-moddasi birinchi qismi 1, 4 va 5-bandlarida nazarda tutilgan hollarda esa, sud tomonidan ijroni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib ijro qilish toʻgʻrisidagi arizani yoxud sud ijrochisining harakatlari ustidan berilgan shikoyatni yoki baholash natijalaridan norozilik haqidagi arizani ish yurituvga qabul qilish bilan bir vaqtning oʻzida amalga oshirilishini, ajrimda ijro ishi yuritilishi toʻxtatilishi haqida koʻrsatilishini eʼtiborga olishlari zarur.

Qonunning 34 va 35-moddalarida koʻrsatilgan, ijro ishi yuritishni sud qaysi vaziyatda toʻxtatishi shart va haqli boʻlgan holatlar roʻyxati tugal hisoblanadi.

Shu bilan birga, Oʻzbekiston Respublikasi “Bankrotlik toʻgʻrisida”gi Qonunining 63-moddasiga koʻra, ijro hujjati ijrosini toʻxtatish uchun xoʻjalik sudining arizani ish yuritishga qabul qilish va qarzdorga nisbatan bankrotlik ishini qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi ajrimi ham asos hisoblanishi eʼtiborga olinishi lozim.

13. Sud hujjati ijrosini nazorat tartibida toʻxtatib turish huquqi faqat muayyan mansabdor shaxslarga berilganligi tufayli (FPK 352, JPK 517-moddalari) mazkur shaxslar muayyan ishni chaqirib olish masalasini hal qilish chogʻida sud hujjati ijrosini toʻxtatib turish masalasini xam hal etishga haqlidirlar.

Qonuniy kuchga kirgan xoʻjalik sudlari hujjatlarining ijrosi, XPKning 193-moddasida koʻrsatilgan shaxslar tomonidan protest keltirilgan taqdirdagina, ish nazorat tartibida koʻrilgunga qadar toʻxtatib turilishi mumkin.

Qonunning 38-moddasiga koʻra, xoʻjalik sudi tomonidan berilgan ijro hujjati asosida qoʻzgʻatilgan ijro ishi yuritishni toʻxtatib turish va tugatish oʻsha xoʻjalik sudi yoki sud ijrochisi turgan joydagi xoʻjalik sudi tomonidan amalga oshiriladi.

Qonunning ushbu moddasi birinchi qismida nazarda tutilmagan ijro hujjatlari boʻyicha ijro ishi yuritishni toʻxtatib turish va tugatish sud ijrochisi turgan joydagi umumiy yurisdiksiya sudi tomonidan amalga oshiriladi.

Qonunning 86¹-moddasiga koʻra, xoʻjalik sudi tomonidan berilgan ijro hujjati boʻyicha sud ijrochisining chiqargan qarori ustidan undiruvchi yoki qarzdor tomonidan ijro hujjatini bergan xoʻjalik sudiga yoki boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi organga, mansabdor shaxsga qaror chiqarilganligi haqida xabar qilingan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda shikoyat berilishi mumkin.

16. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh sud ijrochisi va uning oʻrinbosarlari, shuningdek sud ijrochilari tomonidan Qonunning 83¹ va 84-moddalarida nazarda tutilgan vakolatlarini amalga oshirish jarayonida qabul qilgan qarorlari va xatti-harakatlari ustidan berilgan ariza va shikoyatlarni koʻrib chiqishning sudlarga taalluqliligi masalasi sudlar tomonidan ushbu qarorning 15-bandi talablaridan kelib chiqib hal etilishi lozim.

XPK 24-moddasining 9-bandiga muvofiq, davlat organlari va fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining qonun hujjatlariga muvofiq boʻlmagan, tashkilotlar va fuqarolarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzadigan hujjatlarini haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisidagi nizolar xoʻjalik sudlariga taalluqlidir.

Qayd etilgan toifadagi ishlarni koʻrish jarayonida sud ijrochilarining harakatlarida qonun buzilishi aniqlangan hollarda sudlar, FPKning 19-moddasi va XPKning 152-moddasiga muvofiq, ularga nisbatan tegishli qonuniy taʼsir choralari koʻrishlari lozim.

Qonun 83¹-moddasi 1-qismining 3-xatboshiga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Bosh sud ijrochisi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar Bosh sud ijrochilari, shuningdek ularning oʻrinbosarlari sud ijrochilarining noqonuniy va asossiz qarorlarini bekor qiladilar.

Xoʻjalik sudlari shuni eʼtiborga olishlari lozimki, sud ijrochisining u yoki bu qarorini bekor qilish toʻgʻrisidagi qaror ustidan berilgan ariza xoʻjalik sudi tomonidan koʻrib chiqilmaydi va bunday arizalar XPK 117-moddasining 1-bandiga asosan qabul qilinmaydi, qabul qilinganlari esa, XPK 86-moddasining 1-bandiga asosan tugatilishi lozim.

17. Qonunning 88-moddasiga muvofiq, sud ijrochisining xatti-harakatlari (harakatsizligi) ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin. Sud ijrochisining qonuniy kuchga kirgan sud hujjatining ijrosi boʻyicha chora koʻrmaganligi yoki boshqa gʻayriqonuniy harakatlarni sodir etganligi sudga beriladigan shikoyatning obyekti boʻlishi mumkin.

Shikoyat qilish FPK va XPKning 15-boblarida nazarda tutilgan talablarga rioya qilingan holda ariza (shikoyat) berish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

18. Sudlarning eʼtibori FPK va XPKning 40-moddalari talablariga muvofiq, taraflar protsessning istalgan bosqichida, shuningdek ijro bosqichida kelishuv bitimi tuzish orqali ishni yakunlashga haqli ekanligiga qaratilsin.

Tugatishga doir ish yuritish jarayonida qarzdorning barcha majburiyatlari amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyilganligi bois, ish yuritish tugatilgan ijro hujjatlari, ijro ishi yuritishni tugatish haqidagi sud ijrochisining qarori nusxasi bilan birgalikda, uch ish kuni ichida tugatuvchiga yuboriladi. Qonunning 62-moddasi uchinchi qismiga muvofiq, sud ijrochisi ijro hujjatini yuborilganligi haqida undiruvchiga maʼlum qiladi.

21. Oʻzbekiston Respublikasi FK 284-moddasiga muvofiq, garovga qoʻyilgan mol-mulkka mulk huquqi yoki uni xoʻjalik asosida yuritish huquqi bu mol-mulkni haq olib yoki haq olmasdan boshqa shaxsga berish natijasida yoxud universal huquqiy vorislik tartibida garovga qoʻyuvchidan boshqa shaxsga oʻtgan taqdirda garov huquqi oʻz kuchida qoladi.

22. Qonunning 81-moddasiga muvofiq, ijro hujjati topshirilgan bank yoki boshqa kredit tashkiloti pul mablagʻlarini undirish toʻgʻrisidagi ijro hujjatini ijro etmaganligi uchun ularga xoʻjalik sudi tomonidan undirilishi lozim boʻlgan summaning ellik foizigacha miqdorda jarima solinadi.