Ushbu Qonun fuqarolarga taʼlim, tarbiya berish, kasb-hunar oʻrgatishning huquqiy asoslarini belgilaydi hamda har kimning bilim olishdan iborat konstitutsiyaviy huquqini taʼminlashga qaratilgan.

Taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari ushbu Qonundan hamda boshqa qonun hujjatlaridan iborat.

Qoraqalpogʻiston Respublikasida taʼlim sohasidagi munosabatlar Qoraqalpogʻiston Respublikasining qonun hujjatlari bilan ham tartibga solinadi.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlaridagidan oʻzgacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Taʼlim Oʻzbekiston Respublikasi ijtimoiy taraqqiyoti sohasida ustuvor deb eʼlon qilinadi.

Taʼlim sohasidagi davlat siyosatining asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:

taʼlim va tarbiyaning insonparvar, demokratik xarakterda ekanligi;

taʼlimning uzluksizligi va izchilligi;

umumiy oʻrta, shuningdek oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimining majburiyligi;

oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi yoʻnalishini: akademik litseyda yoki kasb-hunar kollejida oʻqishni tanlashning ixtiyoriyligi;

taʼlim tizimining dunyoviy xarakterda ekanligi;

davlat taʼlim standartlari doirasida taʼlim olishning hamma uchun ochiqligi;

taʼlim dasturlarini tanlashga yagona va tabaqalashtirilgan yondashuv;

bilimli boʻlishni va isteʼdodni ragʻbatlantirish;

taʼlim tizimida davlat va jamoat boshqaruvini uygʻunlashtirish.

Jinsi, tili, yoshi, irqiy, milliy mansubligi, eʼtiqodi, dinga munosabati, ijtimoiy kelib chiqishi, xizmat turi, ijtimoiy mavqeyi, turar joyi, Oʻzbekiston Respublikasi hududida qancha vaqt yashayotganligidan qatʼi nazar, har kimga bilim olishda teng huquqlar kafolatlanadi.

Bilim olish huquqi:

davlat va nodavlat taʼlim muassasalarini rivojlantirish;

ishlab chiqarishdan ajralgan va ajralmagan holda taʼlim olishni tashkil etish;

taʼlim va kadrlar tayyorlash davlat dasturlari asosida bepul oʻqitish, shuningdek taʼlim muassasalarida shartnoma asosida toʻlov evaziga kasb-hunar oʻrgatish;

barcha turdagi taʼlim muassasalarining bitiruvchilari keyingi bosqichdagi oʻquv yurtlariga kirishda teng huquqlarga ega boʻlishi;

oilada yoki oʻzi mustaqil ravishda bilim olgan fuqarolarga akkreditatsiyadan oʻtgan taʼlim muassasalarida eksternat tartibida attestatsiyadan oʻtish huquqini berish orqali taʼminlanadi.

Boshqa davlatlarning fuqarolari Oʻzbekiston Respublikasida xalqaro shartnomalarga muvofiq bilim olish huquqiga ega.

Respublikada istiqomat qilayotgan fuqaroligi boʻlmagan shaxslar bilim olishda Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng huquqlarga ega.

Tegishli maʼlumoti, kasb tayyorgarligi bor va yuksak axloqiy fazilatlarga ega boʻlgan shaxslar pedagogik faoliyat bilan shugʻullanish huquqiga ega.

Pedagog xodimlarni oliy oʻquv yurtlariga ishga qabul qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlagan Nizomga muvofiq tanlov asosida amalga oshiriladi.

Pedagogik faoliyat bilan shugʻullanish sud hukmiga asosan man etilgan shaxslarning taʼlim muassasalarida bu faoliyat bilan shugʻullanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Taʼlim muassasasini akkreditatsiyalash vakolatli davlat organi tomonidan attestatsiyaga asosan amalga oshiriladi.

Taʼlim muassasasi yuridik shaxs boʻlib, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda barpo etiladi. Nodavlat taʼlim muassasasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda davlat akkreditatsiyasidan oʻtgan paytdan boshlab yuridik shaxs huquqlari va taʼlim faoliyati bilan shugʻullanish huquqiga ega boʻladi.

Taʼlim muassasasi qonun hujjatlariga muvofiq ishlab chiqilgan ustav asosida faoliyat koʻrsatadi.

Taʼlim muassasasi attestatsiya natijalariga binoan davlat akkreditatsiyasidan mahrum etilishi mumkin.

Taʼlim muassasalari oʻquv-tarbiya majmuilariga hamda oʻquv-ilmiy-ishlab chiqarish birlashmalari va uyushmalariga birlashishga haqli.

Taʼlim muassasalari ustavda belgilangan vazifalariga muvofiq pulli taʼlim xizmatlari koʻrsatish, shuningdek tadbirkorlik faoliyatining boshqa turlari bilan shugʻullanishga haqli.

Davlat taʼlim standartlari umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, kasb-hunar va oliy taʼlim mazmuniga hamda sifatiga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi.

Davlat taʼlim standartlarini bajarish Oʻzbekiston Respublikasining barcha taʼlim muassasalari uchun majburiydir.

Taʼlim muassasalarida taʼlim berish tilidan foydalanish tartibi Davlat tili haqidagi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni bilan tartibga solinadi.

Oʻzbekiston Respublikasining taʼlim tizimi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

davlat standartlariga muvofiq taʼlim dasturlarini amalga oshiruvchi davlat va nodavlat taʼlim muassasalari;

taʼlim tizimining faoliyat koʻrsatishi va rivojlanishini taʼminlash uchun zarur boʻlgan tadqiqot ishlarini bajaruvchi ilmiy-pedagogik muassasalar;

taʼlim sohasidagi davlat boshqaruv organlari, shuningdek ularga qarashli korxonalar, muassasalar va tashkilotlar.

Oʻzbekiston Respublikasining taʼlim tizimi yagona va uzluksizdir.

Oʻzbekiston Respublikasida taʼlim quyidagi turlarda amalga oshiriladi:

maktabgacha taʼlim;

umumiy oʻrta taʼlim;

oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi;

oliy taʼlim;

oliy oʻquv yurtidan keyingi taʼlim;

kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash;

maktabdan tashqari taʼlim.

Maktabgacha taʼlim bola shaxsini sogʻlom va yetuk, maktabda oʻqishga tayyorlangan tarzda shakllantirish maqsadini koʻzlaydi. Bu taʼlim olti-yetti yoshgacha oilada, bolalar bogʻchasida va mulk shaklidan qatʼi nazar, boshqa taʼlim muassasalarida olib boriladi.

Umumiy oʻrta taʼlim bosqichlari quyidagicha:

boshlangʻich taʼlim (I—IV sinflar);

umumiy oʻrta taʼlim (I—IX sinflar).

Boshlangʻich taʼlim umumiy oʻrta taʼlim olish uchun zarur boʻlgan savodxonlik, bilim va koʻnikma asoslarini shakllantirishga qaratilgandir. Maktabning birinchi sinfiga bolalar olti-yetti yoshidan qabul qilinadi.

Umumiy oʻrta taʼlim bilimlarning zarur hajmini beradi, mustaqil fikrlash, tashkilotchilik qobiliyati va amaliy tajriba koʻnikmalarini rivojlantiradi, dastlabki tarzda kasbga yoʻnaltirishga va taʼlimning navbatdagi bosqichini tanlashga yordam beradi.

Bolalarning qobiliyati, isteʼdodini rivojlantirish uchun ixtisoslashtirilgan maktablar tashkil etilishi mumkin.

Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlim olish maqsadida har kim umumiy oʻrta taʼlim asosida akademik litseyda yoki kasb-hunar kollejida oʻqishning yoʻnalishini ixtiyoriy ravishda tanlash huquqiga ega.

Akademik litseylar va kasb-hunar kollejlari egallangan kasb-hunar boʻyicha ishlash huquqini beradigan hamda bunday ish yoki taʼlimni navbatdagi bosqichda davom ettirish uchun asos boʻladigan oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi beradi.

Akademik litsey oʻquvchilarning intellektual qobiliyatlarini jadal oʻstirishni, ularning chuqur, tabaqalashtirilgan va kasb-hunarga yoʻnaltirilgan bilim olishlarini taʼminlaydigan uch yillik oʻrta maxsus oʻquv yurtidir.

Kasb-hunar kolleji oʻquvchilarning kasb-hunarga moyilligi, mahorat va malakasini chuqur rivojlantirishni, tanlangan kasblar boʻyicha bir yoki bir necha ixtisos olishni taʼminlaydigan uch yillik oʻrta kasb-hunar oʻquv yurtidir.

Oliy taʼlim yuqori malakali mutaxassislar tayyorlashni taʼminlaydi.

Oliy maʼlumotli mutaxassislar tayyorlash oliy oʻquv yurtlarida (universitetlar, akademiyalar, institutlar va oliy maktabning boshqa taʼlim muassasalarida) oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi asosida amalga oshiriladi.

Oliy taʼlim ikki bosqichga: davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi oliy maʼlumot toʻgʻrisidagi hujjatlar bilan dalillanuvchi bakalavriat va magistraturaga ega.

Bakalavriat oliy taʼlim yoʻnalishlaridan biri boʻyicha puxta bilim beradigan, oʻqish muddati kamida toʻrt yil boʻlgan tayanch oliy taʼlimdir.

Magistratura aniq mutaxassislik boʻyicha bakalavriat negizida kamida ikki yil davom etadigan oliy taʼlimdir.

Fuqarolar ikkinchi va undan keyingi oliy maʼlumotni shartnoma asosida olishga haqlidirlar.

Oliy oʻquv yurtidan keyingi taʼlim jamiyatning ilmiy va ilmiy-pedagogik kadrlarga boʻlgan ehtiyojlarini taʼminlashga qaratilgandir. Oliy oʻquv yurtidan keyingi taʼlim oliy oʻquv yurtlari va ilmiy-tadqiqot muassasalarida (tayanch doktorantura, doktorantura, mustaqil izlanuvchilik) olinishi mumkin.

Ilmiy va ilmiy-pedagogik kadrlarni tayyorlash, ilmiy daraja va ilmiy unvonlar berish tartibi qonun hujjatlarida belgilanadi.

Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash kasb bilimlari va koʻnikmalarini chuqurlashtirish hamda yangilashni taʼminlaydi.

Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Bolalar va oʻsmirlarning yakka tartibdagi ehtiyojlarini qondirish, ularning boʻsh vaqti va dam olishini tashkil etish uchun davlat organlari, jamoat birlashmalari, shuningdek boshqa yuridik va jismoniy shaxslar madaniy-estetik, ilmiy, texnikaviy, sport va boshqa yoʻnalishlarda maktabdan tashqari taʼlim muassasalarini tashkil etishlari mumkin.

Maktabdan tashqari taʼlim muassasalariga bolalar, oʻsmirlar ijodiyoti saroylari, uylari, klublari va markazlari, bolalar-oʻsmirlar sport maktablari, sanʼat maktablari, musiqa maktablari, studiyalar, axborot-kutubxona muassasalari, sogʻlomlashtirish muassasalari va boshqa muassasalar kiradi.

Maktabdan tashqari taʼlim muassasalarini tashkil etish va ularning faoliyat koʻrsatish tartibi qonun hujjatlarida belgilab qoʻyiladi.

Davlat oilada taʼlim olishga va mustaqil ravishda taʼlim olishga koʻmaklashadi. Bolalarni oilada oʻqitish va mustaqil ravishda taʼlim olish tegishli taʼlim muassasalarining dasturlari boʻyicha amalga oshiriladi. Taʼlim oluvchilarga vakolatli davlat muassasalari tomonidan uslubiy, maslahat va boshqa yoʻsinda yordam koʻrsatiladi.

Akkreditatsiya qilingan taʼlim muassasalarining bitiruvchilariga davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi maʼlumot toʻgʻrisidagi hujjat (shahodatnoma, diplom, sertifikat, guvohnoma) beriladi. Davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi maʼlumot toʻgʻrisidagi hujjat oilada taʼlim olgan yoki mustaqil ravishda bilim olgan va akkreditatsiya qilingan taʼlim muassasalarining tegishli taʼlim dasturlari boʻyicha ekstern tartibida imtihonlar topshirgan shaxslarga ham beriladi, davlat taʼlim muassasalarida oʻqitilishi shart boʻlgan va roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilab qoʻyiladigan mutaxassisliklar bundan mustasno.

Oliy maʼlumot toʻgʻrisidagi diplomga oʻzlashtirilgan fanlar roʻyxati, ularning hajmlari va fanlarga qoʻyilgan baholar yozilgan varaqa ilova qilinadi.

Dissertatsiya himoya qilgan shaxslarga belgilangan tartibda falsafa doktori (Doctor of Philosophy (PhD) yoki fan doktori (Doctor of Science (DSc) ilmiy darajasi beriladi va davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi diplom topshiriladi.

Davlat taʼlim standartlariga mos kelgan taqdirda Oʻzbekiston Respublikasi bilan xorijiy davlatlarning hukumatlari oʻrtasidagi ikki tomonlama bitimlar asosida har ikki tomonning maʼlumot toʻgʻrisidagi hujjatlari belgilangan tartibda oʻzaro tan olinishi mumkin.

Tegishli bosqichdagi taʼlimni tugallamagan shaxslarga belgilangan namunadagi maʼlumotnoma beriladi.

Davlat tasdiqlagan namunadagi maʼlumot toʻgʻrisidagi hujjat navbatdagi bosqich taʼlim muassasalarida taʼlim olishni davom ettirish yoki tegishli ixtisoslik boʻyicha ishlash huquqini beradi.

Taʼlim muassasasida taʼlim oluvchilar qonun hujjatlariga va normativ hujjatlarga muvofiq imtiyozlar, stipendiya va yotoqxonada joy bilan taʼminlanadi.

Taʼlim muassasalari xodimlariga ish vaqtining qisqartirilgan muddati belgilanadi, haqi toʻlanadigan yillik uzaytirilgan taʼtillar hamda qonun hujjatlarida nazarda tutilgan imtiyozlar beriladi.

Taʼlim muassasalari ish haqiga moʻljallangan mavjud mablagʻlar doirasida mustaqil ravishda stavkalar, mansab okladlariga tabaqalashtirilgan ustama belgilashga hamda mehnatga haq toʻlash va uni ragʻbatlantirishning turli shakllarini qoʻllashga haqli.

Yetim bolalarni va ota-onalarining yoki boshqa qonuniy vakillarining vasiyligisiz qolgan bolalarni oʻqitish va ularni boqish davlatning toʻla taʼminoti asosida qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Jismoniy yoki ruhiy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan, shuningdek uzoq vaqt davolanishga muhtoj boʻlgan bolalar va oʻsmirlarni oʻqitish, ularni tarbiyalash hamda davolash uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari tashkil etiladi. Bolalar va oʻsmirlarni ushbu taʼlim muassasalariga yuborish va ulardan chiqarish ota-onalarining yoki boshqa qonuniy vakillarining roziligi bilan psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyaning xulosasiga binoan amalga oshiriladi.

Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining oʻquvchilari qisman yoki toʻla davlat taʼminotida boʻladi.

Alohida sharoitlarda tarbiyalanish va oʻqishga muhtoj bolalar va oʻspirinlar uchun ularning bilim olishi, kasb tayyorgarligi va ijtimoiy tiklanishini taʼminlaydigan ixtisoslashtirilgan oʻquv-tarbiya muassasalari tashkil etiladi.

Ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni oʻtash muassasalarida saqlanayotgan shaxslarning taʼlim olishi va mustaqil bilim olishi uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sharoitlar yaratiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taʼlim sohasidagi vakolatlariga quyidagilar kiradi:

taʼlim sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshirish;

taʼlim sohasidagi davlat boshqaruvi organlariga rahbarlik qilish;

taʼlimni rivojlantirish dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirish;

taʼlim muassasalarini tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish tartibini belgilash;

taʼlim muassasalarini akkreditatsiyadan, pedagog, ilmiy kadrlarni attestatsiyadan oʻtkazish tartibini belgilash;

boshqa davlatlarning taʼlim muassasalariga Oʻzbekiston Respublikasining hududida taʼlim faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beruvchi ruxsatnomalar berish;

qonun hujjatlariga muvofiq xorijiy davlatlarning taʼlim toʻgʻrisidagi hujjatlarini tan olish va hujjatlarning ekvivalent ekanligini qayd etish tartibini belgilash;

davlat taʼlim standartlarini tasdiqlash;

davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi maʼlumot toʻgʻrisidagi hujjatlarni tasdiqlash va ularni berish tartibini belgilash;

davlat grantlari miqdori va taʼlim muassasalariga qabul qilish tartibini belgilash;

davlat oliy taʼlim muassasasining rektorlarini tayinlash;

taʼlim oluvchilarni akkreditatsiya qilingan bir taʼlim muassasasidan boshqasiga oʻtkazish tartibini belgilash;

qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlar.

Taʼlimni boshqarish boʻyicha maxsus vakolat berilgan davlat organlarining huquq doirasiga quyidagilar kiradi:

taʼlim sohasida yagona davlat siyosatini roʻyobga chiqarish;

taʼlim muassasalari faoliyatini muvofiqlashtirish va uslub masalalarida ularga rahbarlik qilish;

davlat taʼlim standartlari, mutaxassislarning bilim saviyasi va kasb tayyorgarligiga boʻlgan talablar bajarilishini taʼminlash;

oʻqitishning ilgʻor shakllari va yangi pedagogik texnologiyalarni, taʼlimning texnik va axborot vositalarini oʻquv jarayoniga joriy etish;

taʼlim muassasalarida huquqiy taʼlim va tarbiyaga, mutaxassislarning kasbiy tayyorgarligi sifatini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqish, korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlarini hisobga olgan holda taʼlim dasturlarini muntazam takomillashtirish;

oʻquv va oʻquv-uslubiyat adabiyotlarini nashr etishni tashkil qilish;

taʼlim oluvchilarning yakuniy davlat attestatsiyasi va davlat taʼlim muassasalarida eksternat toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash;

davlat oliy taʼlim muassasasining rektorini tayinlash toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritish;

pedagog xodimlarni tayyorlashni, ularning malakasini oshirishni va qayta tayyorlashni tashkil etish;

qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlar.

Mahalliy davlat hokimiyati organlari:

taʼlim muassasalari faoliyatining mintaqalarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish ehtiyojlariga muvofiqligini taʼminlaydilar;

taʼlim muassasalarini tashkil etadilar, qayta tashkil etadilar va tugatadilar (respublika tasarrufida boʻlgan muassasalar bundan mustasno), ularning ustavlarini roʻyxatga oladilar;

oʻz hududlaridagi taʼlim muassasalarini vakolat doirasida moliyalash miqdorlarini va imtiyozlarni belgilaydilar;

taʼlim sifati va darajasiga, shuningdek pedagog xodimlarning kasb faoliyatiga boʻlgan davlat talablariga rioya etilishini taʼminlaydilar;

qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshiradilar.

Taʼlim muassasasini uning rahbari boshqaradi.

Taʼlim muassasalarida qonun hujjatlariga muvofiq faoliyat koʻrsatadigan jamoat boshqaruvi organlari tashkil etilishi mumkin.

Taʼlim sohasidagi davlat boshqaruvi organlari nodavlat taʼlim muassasalarida taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishini nazorat qiladi.

Nodavlat taʼlim muassasalari taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzgan taqdirda, akkreditatsiya qilgan organlar ularning faoliyatini qonun hujjatlariga muvofiq toʻxtatib qoʻyishga haqli.

Nodavlat taʼlim muassasalariga qabul davlat oʻquv yurtlari uchun belgilangan tartibda va muddatlarda amalga oshiriladi.

Voyaga yetmagan bolalarning ota-onalari yoki qonuniy vakillari bolaning qonuniy huquqlari va manfaatlarini himoya qilishlari shart hamda ularning tarbiyasi, maktabgacha, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi olishlari uchun javobgardirlar.

Davlat taʼlim muassasalarini moliyalash respublika va mahalliy budjetlar mablagʻlari, shuningdek budjetdan tashqari mablagʻlar hisobidan amalga oshiriladi.

Taʼlimni rivojlantirish fondlari qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yuridik va jismoniy shaxslarning shu jumladan chet ellik yuridik va jismoniy shaxslarning ixtiyoriy badallari hisobidan tashkil etilishi mumkin.

Taʼlim muassasalari taʼlim muammolari yuzasidan xalqaro hamkorlikda ishtirok etadilar, chet davlatlarning tegishli oʻquv yurtlari bilan bevosita aloqalar oʻrnatish, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ular bilan qoʻshma oʻquv yurtlari tashkil etish huquqiga ega.

Taʼlim toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzishda aybdor boʻlgan shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.