“Standartlashtirish toʻgʻrisida”, “Metrologiya toʻgʻrisida”, “Mahsulotlar va xizmatlarni sertifikatlashtirish toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari munosabati bilan Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasida Standartlashtirish ishlarini tashkil etish toʻgʻrisida” 1992-yil 2-martdagi 93-son qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 1992-yil, 3-son, 4-modda) qisman oʻzgartirish kiritgan holda:

b) Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi, Qurilish vazirligi, Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi va Sogʻliqni saqlash vazirligiga Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish ishlarini mablagʻ bilan taʼminlash uchun har yili Oʻzbekiston Respublikasi respublika budjetidan budjet mablagʻlari ajratishni nazarda tutsin:

“Oʻzdavstandart” markazi “Davarxitektqurilish” qoʻmitasi, Davlat tabiatni muhofaza qilish qoʻmitasi va Sogʻliqni saqlash vazirligi bilan birgalikda bir oy muddatda qonunlar buzilganligi uchun jarimalar undirish va koʻrsatiladigan xizmatlarga sarflanadigan mablagʻlarni hisobga olgan holda ularni davlat nazorati organlari oʻrtasida taqsimlash prinsiplari toʻgʻrisidagi Nizomni ishlab chiqsin.

Belgilab qoʻyilsinki, nashr etilgan (qayta nashr etilgan) standartlarni, texnik-iqtisodiy axborot klassifikatorlarini, mahsulotlar va xizmatlar Davlat reyestriga kiritilgan mahsulotlar va xizmatlarning nashr etilgan (qayta nashr etilgan) kataloglarini, standartlarga muvofiq tamgʻalangan belgilarni sotishdan belgilangan tartibda olingan mablagʻlar, shuningdek, “Standartlashtirish toʻgʻrisida”, “Metrologiya toʻgʻrisida”, “Mahsulotlar va xizmatlarni sertifikatlashtirish toʻgʻrisida” gi qonunlarning qoidalari buzilganligi uchun undiriladigan hamda davlat nazorati organlariga yuboriladigan jarimalarning bir qismi hamda, “Oʻzstandart” agentligi tomonidan shartnomalar va litsenziya bitimlari asosida beriladigan metrologiya va sertifikatlash sohasida ayrim huquqlar va koʻrsatiladigan xizmatlar uchun toʻlovlar ham standartlashtirish, standartlar, metrologik qoidalar va sertifikatlangan mahsulotlarga qoʻyiladigan majburiy talablarga rioya qilish ustidan davlat nazorati ishlarini mablagʻ bilan taʼminlash manbalari boʻlishi mumkin;

v) Belgilab qoʻyilsinki, standartlarni, qurilish normalari va qoidalarini nashr qilish va qayta nashr qilishni ularni tasdiqlagan organlar amalga oshiradilar;

g) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Fan va texnologiyalarni rivojlantirishni muvofiqlashtirish qoʻmitasi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, shuningdek, davlat boshqaruvi organlari toʻliq yoki qisman Oʻzbekiston Respublikasi respublika budjeti mablagʻlari hisobiga mablagʻ bilan taʼminlanadigan davlat dasturlarini ishlab chiqishda Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi bilan kelishilgan holda, qurilish, loyihalash, tabiiy resurslarni tartibga solish va atrof muhitni muhofaza qilish sohasida esa tegishlicha Qurilish vazirligi, Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi va Sogʻliqni saqlash vazirligi bilan kelishilgan holda mahsulot sifatini normativ taʼminlash boʻlimlarini nazarda tutsin.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligining Texnik jihatdan tartibga solish, standartlashtirish, sertifikatlashtirish va metrologiya sohasidagi davlat nazorati departamenti tomonidan yuridik va jismoniy shaxslarning standartlarning majburiy talablari, sertifikatlashtirish, davlat metrologik tekshirishi va nazorati qoidalariga rioya etishlari ustidan davlat tekshirishi va nazorati amalga oshirilishida ularga zarur yordam koʻrsatsinlar.

Davlat boshqaruvi organlariga, xoʻjalik faoliyati subyektlariga bir oy muddatda “Standartlashtirish toʻgʻrisida”, “Metrologiya toʻgʻrisida”, “Mahsulotlar va xizmatlarni sertifikatlashtirish toʻgʻrisida”gi qonunlardan kelib chiqqan holda oʻz nizomlariga kiritiladigan qoʻshimchalar va oʻzgartirishlarni belgilangan tartibda koʻrib chiqish uchun kiritish topshirilsin.

4. Oʻzbekiston Respublikasida standartlar va oʻlchov vositalari ustidan davlat nazorati toʻgʻrisida ilova qilinayotgan Nizom tasdiqlansin.

5. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasida standartlashtirish ishlarini tashkil etish toʻgʻrisida” 1992-yil 2-martdagi 93-son qarorining (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 1992-yil, 3-son, 4-modda) 1, 9, 10-bandlari va Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasida standartlar va oʻlchov vositalari ustidan davlat nazorati toʻgʻrisidagi Nizomni tasdiqlash haqida” 1992-yil 29-apreldagi 211-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi QT, 1992-yil, 4-son, 16-modda) oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

1. Xoʻjalik faoliyati subyektlari tomonidan standartlarning majburiy talablariga, standartlashtirish boʻyicha qonunchilikning boshqa hujjatlariga rioya etilishi ustidan davlat tekshiruvi va nazoratini Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi, Qurilish vazirligi, Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, sogʻliqni saqlash vazirligi va ularning hududiy organlari, shuningdek, boshqa maxsus vakil qilingan davlat organlari oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiradilar.

Tayyorlovchilar (tadbirkorlar, sotuvchilar, ijrochilar), sinov laboratoriyalari (markazlari), sertifikatlashtirish organlarining majburiy sertifikatlashtirish qoidalariga rioya qilishlari hamda sertifikatlashtirilgan mahsulot ustidan davlat nazoratini Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligining davlat inspektorlari Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan tartibda va shartlarda amalga oshiradilar.

Davlat metrologiya tekshiruvi va nazorati metrologiya xizmati organlari tomonidan metrologiya normalari va qoidalarini tekshirish maqsadida amalga oshiriladi.

2. Vazirliklar, idoralar, uyushmalar, konsernlar, davlat korxonalari, kooperativlar, qoʻshma, aksionerlik, ijaradagi, kichik va boshqa korxonalar, muassasalar va tashkilotlar (bundan keyin matnda korxonalar deyiladi) ularning qaysi idoraga qarashliliklari va mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, shuningdek respublika hududida tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi fuqarolar tomonidan standartlar va metrologik qoidalarning, oʻlchov birligining oʻz vaqtida joriy etilishini va ularga qatʼiy rioya qilinishini taʼminlash, shuningdek, standartlar va oʻlchov vositalarining ilmiy-texnik darajalarini tahlil qilishdan va ularni ishlab chiqishda ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, ilmiy-texnika taraqqiyotini jadallashtirish, mehnat unumdorligini oʻstirish, mahsulotning texnik darajasini va sifatini oshirish maqsadida fan va texnika yutuqlaridan yanada samaraliroq foydalanishga koʻmaklashish Oʻzbekiston Respublikasida standartlar va oʻlchov vositalari ustidan davlat nazoratining bosh vazifasi hisoblanadi.

Mahsulotlar, atrof muhit, aholi sogʻligʻi va mol-mulkining xavfsizligini taʼminlash maqsadida belgilanadigan talablar ustidan olib boriladigan davlat nazoratining obyekti mahsulot, shu jumladan, qaysi idoraga boʻysunishlari va mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, xoʻjalik faoliyati subyektlari, tadbirkorlik bilan shugʻullanuvchi jismoniy shaxslarning ham ishlab chiqish, tayyorlash, saqlash, tashish, ishlatish, tuzatish va foydalanish bosqichlarida sertifikatlashtirilgan mahsulotidir.

Mahsulotlar (dasturiy va boshqa ilmiy-texnikaviy mahsulot ham), xizmatlar va, shuningdek, sifat tizimlari sertifikatlashtirish obyektlari hisoblanadi.

Etalonlar, oʻlchov vositalari, modda va materiallarning tarkibi va xossalarining standart namunalari, axborot-oʻlchov tizimlari, oʻlchovlarni bajarish uslubi va metrologiya normalari va qoidalarida koʻzda tutilgan boshqa obyektlar davlat metrologiya tekshirishi va nazorati obyektlari hisoblanadi.

Xoʻjalik faoliyati subyektlari davlat nazoratini amalga oshirish uchun zarur boʻladigan barcha sharoitlarni yaratib berishlari shart.

Standartlarning majburiy talablariga rioya qilinishi ustidan davlat nazorati:

Oʻzbekiston Respublikasi va Qoraqalpogʻiston Respublikasining standartlar ustidan nazorat qilish boʻyicha bosh davlat inspektorlari;

standartlar ustidan nazorat qilish boʻyicha viloyatlar, shaharlardagi bosh davlat inspektorlari;

standartlar ustidan nazorat qilish boʻyicha davlat inspektorlari tomonidan amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi bosh direktori, uning birinchi oʻrinbosari va Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligining Texnik jihatdan tartibga solish, standartlashtirish, sertifikatlashtirish va metrologiya sohasidagi davlat nazorati departamenti boshligʻi bir vaqtning oʻzida mos ravishda Oʻzbekiston Respublikasining standartlar va oʻlchashlar birligini taʼminlash boʻyicha nazorat olib boruvchi bosh davlat inspektori va bosh davlat inspektorining oʻrinbosarlari hisoblanadi.

Qurilish vazirligi, Davlat tabiatni muhofaza qilish qoʻmitasi, Sogʻliqni saqlash vazirligi rahbariyati lavozimlariga koʻra ayni vaqtda Oʻzbekiston Respublikasining standartlar va oʻlchov vositalari ustidan nazorat olib boruvchi bosh davlat inspektorlari, ularning oʻrinbosarlari esa Oʻzbekiston Respublikasining standartlar va oʻlchov vositalari ustidan nazorat olib boruvchi bosh davlat inspektorlarining oʻrinbosarlari hisoblanadilar.

Qurilish vazirligi, Davlat tabiatni muhofaza qilish qoʻmitasi, Sogʻliqni saqlash vazirligining Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi va shaharlardagi hududiy organlari rahbarlari lavozimlariga koʻra ayni bir vaqtda tegishli ravishda Qoraqalpogʻiston Respublikasida, viloyatlar va Toshkent shahrida standartlar va oʻlchov vositalari ustidan nazorat qilish boʻyicha bosh davlat inspektorlari, ularning oʻrinbosarlari esa — tegishli hududiy bosh inspektorlarining oʻrinbosarlari hisoblanadi.

Standartlar va oʻlchov vositalari ustidan davlat nazoratini amalga oshirish vazifasi topshirilgan boʻlim boshliqlari, ularning oʻrinbosarlari, bosh mutaxassislar, mansabdor shaxslar lavozimlari boʻyicha bir vaqtning oʻzida standartlar va oʻlchov vositalari ustidan nazoratni amalga oshiruvchi davlat inspektorlari hisoblanadilar.

Standartlar va oʻlchov vositalari ustidan davlat nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslar hokimiyat organlarining vakillari hisoblanadilar va davlat himoyasi ostida boʻladilar.

Standartlar va oʻlchov vositalari ustidan davlat nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslar davlat nazoratchisi yoki davlat tekshiruvchisi sifatida Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi tomonidan belgilanadigan tartibda attestatsiyadan oʻtgan boʻlishlari kerak.

Oʻzbekiston Respublikasida davlat nazoratini:

butun Oʻzbekiston Respublikasi boʻyicha — Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi;

qurilish, qurilish industriyasi, shu jumladan, loyihalash va konstruksiyalash sohasidagi standartlar boʻyicha — Qurilish vazirligi;

tabiiy resurslardan foydalanishni tartibga solish, atrof muhitni ifloslanishdan va boshqa zararli moddalar taʼsiridan muhofaza qilish sohasida Davlat tabiatni muhofaza qilish qoʻmitasi;

tibbiy maqsadlardagi mahsulotlar, tibbiy texnika buyumlari, dorivor vositalar sohasida, shuningdek, respublika sanoati ishlab chiqarayotgan, shu jumladan, import boʻyicha keltirilayotgan mahsulot tarkibida inson uchun zararli moddalarning borligini aniqlash masalalari boʻyicha — Sogʻliqni saqlash vazirligi amalga oshiradi.

3. Standartlar va oʻlchov vositalari ustidan davlat nazorati organlari oʻzlariga yuklangan vazifalarga muvofiq:

a) standartlar va metrologiya qoidalarining, shuningdek, mahsulotlar (jarayonlar, ishlar va xizmatlar) ning aholi hayoti va salomatligi, mulki xavfsizligiga, atrof muhitni muhofaza qilish, resurslarni tejash, bir-birini almashtira olishga majburiy talablarni belgilaydigan standartlar va metrologiya qoidalarining oʻz vaqtida joriy qilinishi hamda ularga rioya qilinishini, shuningdek, ularni nazorat qilish uslublari birligi va tamgʻalash birligini, qonunchilikda nazarda tutilgan, mahsulotni ishlab chiqish, ishlab chiqarish va yetkazib berish shartnomalariga kiritilgan boshqa talablarni tekshiradilar;

b) fizik oʻlchovlarning belgilangan birliklarining toʻgʻri qoʻllanilishini, oʻlchov vositalarining ahvolini, ularni tayyorlash, saqlash, uzatish, tekshirish va qoʻllanish sharoitlarini, eskirgan oʻlchov vositalarining ishlab chiqarishdan oʻz vaqtida olib tashlanishini va ularni yangisiga almashtirilishini tekshiradilar;

v) standartlashtirish va metrologiya xizmatlarining idoraviy xizmatlari ishini nazorat qiladilar;

g) standartlar ustidan nazoratni amalga oshiruvchi korxonalar va tashkilotlar faoliyatiga uslubiy rahbarlikni amalga oshiradilar va ularning faoliyatlarini muvofiqlashtiradilar;

d) sertifikatlashtirish sinovlarining toʻgʻri oʻtkazilishi ustidan nazoratni amalga oshiradilar;

e) ishlab chiqarishlar, sertifikatlashtirilgan mahsulotlar, sifat tizimlarida attestatsiya shartlariga qanday rioya qilinayotganligi ustidan inspeksiya nazoratini oʻtkazadilar;

j) mahsulotlarning ayrim turlarini oʻz bazalarida tashkil qilingan laboratoriyalarda sinab koʻradilar;

z) standartlar va oʻlchov vositalari ustidan davlat nazorati natijalarini umumlashtiradilar, ularni ishlab chiqishda fan va texnika yutuqlaridan samarali foydalanishda koʻmaklashadilar, ularning oʻz vaqtida joriy qilinmaganligi, standartlar va metrologik qoidalarning buzilishi sabablarini tahlil qiladilar, standartlar va oʻlchov vositalari ustidan davlat nazorat organlari ishining taʼsirini oshirish yuzasidan tadbirlar ishlab chiqadilar va ularni oʻtkazadilar;

k) sinov laboratoriyalari (markazlari) faoliyati ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiradilar;

l) oʻlchovlarni bajarish uslublarining toʻgʻri qoʻllanilayotganligi ustidan nazoratni amalga oshiradilar;

m) agar standartlar, metrologiya qoidalari va mahsulotlarning texnik darajasini va sifatini oshirishni taʼminlamasa yoki amaldagi qonun hujjatlariga zid boʻlsa, ularni bekor qiladilar yoki bekor qilish, amalda boʻlish muddatlarini cheklash toʻgʻrisida belgilangan tartibda takliflar kiritadilar;

n) standartlar tasdiqlashda va davlat roʻyxatidan oʻtkazishda ularni ekspertiza qiladilar;

o) korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning oʻlchov vositalarini ishlab chiqarish, tuzatish va tekshirish boʻyicha ishlarni bajarish uchun tayyorgarliklarini tekshiradilar, agarda ular tayyor boʻlsalar, ularga koʻrsatilgan ishlarni bajarish huquqini beruvchi roʻyxatga olinganlik guvohnomalarini topshiradilar;

p) vazirliklar, idoralar, uyushmalar, konsernlarning bosh tashkilotlarini va madaniy-maishiy maqsadlardagi mahsulotlarning muhim turlarini davlat sinovlarini oʻtkazish boʻyicha attestatsiya qilishni amalga oshiradilar va ushbu sinovlarni ularga biriktirib qoʻyilgan mahsulotlar boʻyicha oʻtkazish huquqini beruvchi roʻyxatga olinganlik guvohnomalarini beradilar;

r) sertifikatlashtirish qoidalari, standartlar va oʻlchov vositalarini joriy etish va ularga rioya qilishni nazorat etish jarayonida aniqlangan buzilishlarni bartaraf qilish chora-tadbirlarini koʻradilar.

4. Davlat inspektori quyidagi huquqlarga egadir:

mahsulotlarni loyihalash, ishlab chiqarishga tayyorlash, uni ishlab chiqarish, sotish (yetkazib berish) va ishlatish, saqlash, foydalanish jarayonida standartlarning majburiy talablari buzilganligi aniqlansa, ularni bartaraf etish haqida yozma koʻrsatma berish;

xoʻjalik faoliyati subyekti tekshiruvdan bosh tortgan taqdirda, mahsulotni sotishni man qilish;

Oʻzbekiston Respublikasi va Qoraqalpogʻiston Respublikasining standartlarni nazorat qilish boʻyicha bosh davlat inspektorlari, viloyatlar, shaharlarning standartlarni nazorat qilish boʻyicha bosh davlat inspektorlari, bulardan tashqari, Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligining Texnik jihatdan tartibga solish, standartlashtirish, sertifikatlashtirish va metrologiya sohasida davlat nazorati departamenti inspektorlari va uning Qoraqalpogʻiston Respublikasi va viloyatlardagi inspektorlari quyidagi mutlaq huquqqa egadir:

standartlar, sertifikatlashtirish va metrologiya qoidalarining buzilishida aybdor boʻlgan xoʻjalik faoliyati subyektlarining mansabdor shaxslarini belgilangan tartibda maʼmuriy va moliyaviy javobgarlikka tortish;

mahsulotni ishlab chiqarish, ishlab chiqarishga tayyorlash, uni tayyorlash, sotish (yetkazib berish, sotish), foydalanish, saqlash, transportda tashish va foydali tarzda ishlatish bosqichlarida standartlar majburiy talablarining aniqlangan buzilishlarini bartaraf etish toʻgʻrisida koʻrsatmalar va taqdimnomalar berish;

normativ hujjatlari boʻlmagan mahsulotni ishlab chiqarishni taqiqlash;

standartning majburiy talablariga muvofiq kelmaydigan, davlat roʻyxatidan oʻtmagan va muvofiqlik sertifikatlariga ega boʻlmagan import qilingan mahsulotlarni sotishni taqiqlash;

davlat sinovidan, metrologik attestatsiyadan oʻtmagan, tekshirilmagan yoki tuzatilmagan oʻlchov vositalarini muomalaga chiqarishni va qoʻllashni toʻxtatish, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga bunday vositalarni muomaladan chiqarish zarur boʻlganda ularni muomaladan olish toʻgʻrisida bajarilishi shart boʻlgan koʻrsatmalar berish;

Xoʻjalik faoliyatining subyektlari tomonidan berilgan koʻrsatmalar yoki qarorlar bajarilmagan taqdirda davlat inspektorlari zarur materiallarni prokuratura yoki sud organlariga yuboradilar.

5. Standartlar va oʻlchov vositalari ustidan davlat nazorati organlari amaldagi qonunchilikka rioya qilinishini nazorat qilishga va ularga berilgan huquqlardan foydalanishda va yuklatilgan funksiyalarni amalga oshirishda umumdavlat manfaatlariga rioya qilishga, standartlarga va metrologiya qoidalariga rioya qilish va oʻlchovlarning yagonaligini taʼminlash bilan bogʻliq masalalarda idoraviy va tor mahalliychilikning har qanday koʻrinishlarining oldini olishga daʼvat etilgandir.

Davlat inspektorlari ularga yuklatilgan vazifalar bajarilmaganligi yoki zarur darajada bajarilmaganligi, davlat va tijorat sirini oshkor qilganliklari uchun qonunchilikda belgilangan tartibda javob beradilar.

6. Davlat inspektorlarining xatti-harakatlari ustidan yuqori turgan mansabdor shaxsga, agar qonunchilikda shikoyat qilishning oʻzgacha tartibi belgilanmagan boʻlsa, 10 kun muddatda shikoyat qilinishi mumkin.

Shikoyat qilish shikoyat qilingan qarorning bajarilishini toʻxtatmaydi.

Davlat inspektorlari ustidan berilgan shikoyatlarni koʻrib chiqish kechiktirilmasdan, biroq shikoyat tushgan kundan boshlab 15 kun muddatdan kechikmay, qoʻshimcha ravishda oʻrganishni va tekshirishni talab etuvchi shikoyatlarni koʻrib chiqish esa bir oygacha muddatda amalga oshiriladi.

7. Korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning rahbarlari davlat inspektorlariga ularga yuklatilgan vazifalar bajarilishi uchun zarur shart-sharoitlar (belgilangan tartibda xizmat xonalari, aloqa vositalari, transport va boshqalar bilan taʼminlash) yaratib berishga majburdirlar.

Standartlar va oʻlchov vositalari ustidan davlat nazorati organlari faoliyatiga chet tashkilotlarning aralashuvi, standartlar va oʻlchov vositalari ustidan davlat nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslarga ularning qonuniy faoliyatiga toʻsqinlik qilish maqsadida qanday shaklda boʻlmasin taʼsir koʻrsatish man etiladi va Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikni keltirib chiqaradi.

8. Standart va oʻlchov vositalari ustidan nazorat organlari oʻz ishini boshqa davlat organlari va jamoat tashkilotlari (kasaba uyushmalari) matlubotchilar jamiyati va boshqalar bilan mustahkam hamkorlikda olib boradilar.

9. Xoʻjalik faoliyati subyektining oxirgi hisobot sanasidagi joriy aktivlari summasining 20 foizidan ortiq boʻlgan jarimalarni undirish unga undiriladigan summani undirish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan kundan boshlab 6 oy mobaynida toʻlovlarni har oyda boʻlib-boʻlib toʻlash imkonini bergan holda amalga oshiriladi.