Ushbu Qonun O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi qabul qiladigan qonunlarni tayyorlash tartibini belgilaydi.

Ushbu Qonun qonunchilik tashabbusi huquqiga ega bo‘lgan organlar va shaxslarning, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi, uning Kengashi, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi topshirig‘iga yoki tavsiyasiga binoan yoxud o‘z tashabbusi bilan qonun loyihalari ustida ishlayotgan vazirliklar, idoralar, boshqa davlat organlari va jamoat birlashmalarining faoliyatiga tatbiq etiladi.

Qonunlar O‘zbekiston Respublikasi xalqining xohish-irodasini ifoda etishi, turli siyosiy kuchlar, ijtimoiy tabaqalar va jamiyat guruhlari manfaatlarining o‘zaro murosasini ta’minlashi lozim.

Qonun loyihalarini tayyorlash oshkoralik, jamoatchilik fikrini o‘rganish va hisobga olish asosida, Oliy Majlis deputatlarining, partiya fraksiyalarining (bloklarining), davlat organlari va jamoat birlashmalarining ishtirokida amalga oshiriladi. Loyihalarni tayyorlashga ilmiy muassasalar, o‘quv yurtlari, olimlar, xalq xo‘jaligi tegishli tarmoqlarining mutaxassislari va yuridik xizmatlari jalb etiladi.

Qonun loyihalari umumxalq muhokamasiga qo‘yilishi mumkin.

Oliy Majlis o‘z faoliyatida qonun yaratuvchilik ishining quyidagi asosiy yo‘nalishlari bo‘yicha istiqbolga mo‘ljallangan va joriy rejalar ishlab chiqadi hamda qabul qiladi:

1) inson huquqlariga rioya etilishi hamda demokratik prinsiplarni hayotga yanada kengroq joriy etish;

2) davlat qurilishi;

3) bozor iqtisodiyotini shakllantirish;

4) xalqaro munosabatlarni rivojlantirish.

Qonun loyihalarini tayyorlash chog‘ida qonunchilik tizimi va prinsiplari, shuningdek O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari hisobga olinadi.

Qonun loyihasi ustida ishlayotgan davlat organlari, jamoat birlashmalari va shaxslar loyihaning ushbu Qonun talablariga muvofiq sifatli va o‘z vaqtida tayyorlanishini ta’minlashlari shart.

Qonun loyihasi har tomonlama asoslangan bo‘lishi, inson huquqlari ustuvorligi prinsiplaridan kelib chiqishi, jamiyat va davlatning manfaatlarini aks ettirishi kerak.

Oliy Majlisning qo‘mitalari va komissiyalari, shuningdek O‘zbekiston Respublikasining vazirliklari va idoralari o‘zlariga topshirilgan tarmoqlar yoki boshqaruv sohasida, respublika jamoat birlashmalarining rahbar organlari o‘zlarining ustavlarida belgilangan vazifalarga muvofiq qonun hujjatlarini qo‘llash amaliyotini va uning samaradorligini o‘rganishni tashkil etadilar hamda zarurat bo‘lsa, uni takomillashtirish yuzasidan takliflar ishlab chiqadilar.

Oliy Majlis Kengashi:

1) loyihalarni tayyorlash ishining rejalashtirilishini tashkil etadi, rejalar bajarilishi ustidan umumiy nazoratni amalga oshiradi;

2) Oliy Majlis qo‘mitalari va komissiyalariga, davlat organlari va jamoat birlashmalariga loyihalarni ishlab chiqish to‘g‘risida topshiriq hamda tavsiyalar beradi;

3) qonun loyihalariga doir konsepsiyalarni ko‘rib chiqadi;

4) qo‘mitalar va komissiyalar, davlat organlari va jamoat birlashmalarining loyihalarni tayyorlashning borishi to‘g‘risidagi axborotlarini eshitadi;

5) Oliy Majlis deputatlariga loyihalarni tayyorlash ishida yordam beradi va ko‘maklashadi;

6) zarur hollarda loyihalarni umumxalq muhokamasiga qo‘yadi;

7) loyihalarni dastlabki yoki qo‘shimcha tarzda ko‘rib chiqish uchun Oliy Majlisning tegishli qo‘mitalari va komissiyalariga topshiradi;

8) davlat organlari va jamoat birlashmalarining amaldagi qonun hujjatlarini qo‘llash amaliyoti va uning samaradorligi to‘g‘risidagi axborotlarini eshitadi;

9) Oliy Majlis muhokamasiga kiritiladigan qonun loyihalari, ularga doir boshqa zarur materiallar bilan Oliy Majlis deputatlari o‘z vaqtida ta’minlanishi ustidan nazoratni amalga oshiradi;

10) ushbu Qonunning talablari buzilgan taqdirda, qonun loyihasini uni kiritgan organga qaytaradi;

11) zarur hollarda qonun loyihalarini tayyorlash yuzasidan tanlov e’lon qiladi.

Oliy Majlis Kengashi loyihalarni tayyorlash ishini tashkil etish bilan bog‘liq boshqa vakolatlarni ham amalga oshiradi.

Oliy Majlis qo‘mitalari va komissiyalari:

1) o‘z tashabbusi bilan yoki Oliy Majlis, uning Kengashi topshirig‘iga ko‘ra qonun loyihalarini ishlab chiqadi va ularni Oliy Majlis muhokamasiga kiritadi;

2) loyihalarni tayyorlash yoki dastlabki tarzda ko‘rib chiqish uchun maxsus komissiyalar yoki ishchi guruhlari tuzadi;

3) loyihalar yuzasidan tegishli davlat organlari, jamoat birlashmalari va ilmiy muassasalarning fikrini so‘raydi;

4) loyihalar yuzasidan tushgan takliflarni umumlashtiradi va ko‘rib chiqadi.

Oliy Majlis qo‘mitalari va komissiyalari loyihalarni tayyorlash ishini tashkil etish bilan bog‘liq boshqa vakolatlarni ham amalga oshiradi.

Oliy Majlis deputati:

1) Oliy Majlisga, uning Kengashi yoki Oliy Majlis qo‘mitalari va komissiyalariga loyihalar ishlab chiqish to‘g‘risida takliflar kiritishi mumkin;

2) tegishli davlat organlari va jamoat birlashmalariga murojaat qilishga haqlidir, bu organlar va birlashmalar loyihani ishlab chiqishda unga yordam ko‘rsatishlari, axborot materiallari va ma’lumotnomalar bilan ta’minlashlari shart;

3) Oliy Majlis yoki uning organlari loyihalar tayyorlash uchun tuzadigan komissiyalar va ishchi guruhlarining ishida qatnashadi;

4) qonun loyihalarini tayyorlash chog‘ida saylovchilarning fikrini hisobga oladi.

Oliy Majlis deputati loyihalarni tayyorlash ishini tashkil etish bilan bog‘liq boshqa vakolatlarni ham amalga oshiradi.

Vazirlar Mahkamasi:

1) o‘z tashabbusi bilan yoxud O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, Oliy Majlis yoki uning Kengashi topshirig‘iga binoan qonun loyihalarini ishlab chiqadi hamda ularni Oliy Majlis muhokamasiga kiritadi;

2) vazirliklar va idoralarga loyihalar tayyorlash to‘g‘risida topshiriqlar beradi, loyihalarni tayyorlashga doir ishlarni birlashtirib va yo‘naltirib turadi;

3) qonun loyihalari yuzasidan davlat organlari, jamoat birlashmalari va ilmiy muassasalarning fikrini so‘raydi;

4) Oliy Majlisga loyihani umumxalq muhokamasiga qo‘yish maqsadga muvofiqligi to‘g‘risida takliflar kiritadi;

5) vazirliklar va idoralarning amaldagi qonun hujjatlarini qo‘llash amaliyoti va uning samaradorligini o‘rganish natijalari to‘g‘risidagi axborotlarini eshitadi.

Vazirlar Mahkamasi loyihalarni tayyorlash ishini tashkil etish bilan bog‘liq boshqa vakolatlarni ham amalga oshiradi.

O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi:

1) qonun ijodkorligi va huquqni qo‘llash amaliyoti sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini ta’minlaydi;

2) yuqori organlarning topshirig‘iga binoan va o‘z tashabbusi bilan qonun loyihalarini tayyorlaydi, boshqa davlat organlari va jamoat birlashmalari bilan birgalikda loyihalarni tayyorlashda ishtirok etadi;

3) qonun loyihalarini tayyorlash zaruratiga oid masalalarni davlat boshqaruvi organlari bilan dastlabki tarzda kelishib oladi;

4) Oliy Majlis va uning organlarining yoki Vazirlar Mahkamasining topshiriqlariga muvofiq qonun loyihalari yuzasidan yuridik xulosalar beradi;

5) qonun loyihalarini tayyorlashni amalga oshirayotgan vazirliklar, davlat qo‘mitalari va idoralarning ishini muvofiqlashtirib boradi;

6) qonun ijodkorligi masalalarida davlat boshqaruvi organlarining faoliyatiga metodik rahbarlikni amalga oshiradi;

7) Oliy Majlisni, uning organlarini va Vazirlar Mahkamasini qonun loyihalarini ishlab chiqish masalalari yuzasidan xabardor qiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi loyihalarni tayyorlash ishini tashkil etish bilan bog‘liq boshqa vakolatlarni ham amalga oshiradi.

Qonun loyihalarini tayyorlash uchun komissiyalar, ishchi va tahrir guruhlari tuzilishi mumkin.

Oliy Majlis, uning Kengashi yoki Oliy Majlis qo‘mitalari va komissiyalari tuzadigan tayyorlov komissiyalari tarkibiga deputatlar, davlat organlari, jamoat birlashmalari, ilmiy muassasalar, o‘quv yurtlarining vakillari, mutaxassislar va olimlar kiritilishi mumkin.

Qonun loyihasini tayyorlash topshirilgan davlat organi yoki jamoat birlashmasi loyihani ishlab chiqishda ishtirok etayotgan organlarning, boshqa manfaatdor davlat organlari va jamoat birlashmalarining, ilmiy muassasalarning vakillaridan, mutaxassislar va olimlardan iborat komissiya tuzishi mumkin.

Loyiha ustida ish boshlangunga qadar loyihani tayyorlayotgan komissiya yoki organ (organlar) qonunning konsepsiyasini ishlab chiqadi, uning maqsadini, amal qilish sohasini, tarkibiy tuzilishini, qonun hujjatlari tizimidagi o‘rnini aniqlaydi.

Loyihani tayyorlayotgan organning iltimosiga ko‘ra vazirliklar va idoralar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar loyiha yuzasidan xulosalar beradilar, maslahatlar berish uchun mutaxassislar ajratadilar, zarur materiallarni taqdim etadilar.

Oliy Majlis qo‘mitalari va komissiyalari, davlat organlari va jamoat birlashmalari qonun loyihasini tayyorlash chog‘ida:

1) loyiha mavzusi bo‘yicha amaldagi qonun hujjatlarini qo‘llash amaliyotini o‘rganadilar va hisobga oladilar, jamiyatning huquqiy jihatdan tartibga solishga bo‘lgan ehtiyojini, qonun hujjatlarining samaradorligiga ta’sir etuvchi sabablar va shartlarni aniqlaydilar;

2) qonun hujjatlarini takomillashtirish yuzasidan davlat organlari va jamoat birlashmalarining, mehnat jamoalari va fuqarolarning takliflarini, ommaviy axborot vositalarining materiallarini, ilmiy muassasalar, olimlar va mutaxassislarning takliflarini, shuningdek jamoatchilik fikrini o‘rganuvchi boshqa vositalarning ma’lumotlarini umumlashtiradilar hamda ulardan foydalanadilar;

3) qonun bilan tartibga solish borasida boshqa davlatlar tajribasini hisobga oladilar.

Tartibga solinayotgan munosabatlarning xususiyatiga va o‘ziga xos jihatlariga qarab qonun aktining loyihasi O‘zbekiston Respublikasi qonunining yoki Oliy Majlis qarorining loyihasi tariqasida tayyorlanadi.

Loyiha uni tayyorlash uchun mas’ul bo‘lgan organ tomonidan manfaatdor davlat organlari va jamoat birlashmalariga, shuningdek ilmiy muassasalarga va o‘quv yurtlariga taqriz uchun yuborilishi mumkin, ular loyiha yuzasidan o‘z taklif va mulohazalarini ma’lum qiladilar.

Loyihani dastlabki tarzda muhokama etish chog‘ida bildirilgan yoki unga doir taqrizlarda bayon etilgan taklif va mulohazalar keyinchalik loyiha ustida ish olib borilganda ko‘rib chiqiladi va umumlashtiriladi.

Qonunni qo‘llash uchun zarur bo‘lgan normativ hujjatlarning (amalga kiritish tartibi to‘g‘risidagi hujjatlarning, hukumat va idoralarning normativ hujjatlari va shu kabilarning) loyihalari, ilgari qabul qilingan qonun hujjatlariga tegishli o‘zgartishlar, qo‘shimchalar kiritish yoki bu qonun hujjatlarini o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish to‘g‘risidagi takliflar, qoida tariqasida, qonun loyihasi bilan bir vaqtda ishlab chiqiladi. Bu normativ hujjatlar yangi qonun qabul qilinishi bilan bir vaqtda yoki uni amalga kiritguncha yoxud u qabul qilinganidan keyin mumkin qadar qisqa muddat ichida qabul qilinadi.

Qonun loyihalari ekspert baholashidan o‘tkazilishi mumkin. Ekspertiza Oliy Majlis qo‘mitasida, komissiyasida loyiha ustidagi ishlar tugallanganidan keyin o‘tkaziladi.

Qonun loyihasini ekspertizadan o‘tkazishga olimlar, amaliyotchi xodimlar va boshqa shaxslar jumlasidan bo‘lmish yuqori malakali mutaxassislar jalb etiladi.

Loyihani ekspertizadan o‘tkazish natijalari yuzasidan ekspertlar tegishli xulosa taqdim etadilar.

Basharti tayyorlangan qonun loyihasi uni ishlab chiquvchilar oldiga qo‘yilgan vazifalarga javob bermaydi deb topilsa, Oliy Majlis va uning organlari ushbu loyihani tayyorlash yuzasidan tuzilgan komissiya yoki ishchi guruhini tarqatib yuborish to‘g‘risida va bunday guruhni yangi tarkibda tuzish haqida qaror qabul qilishi mumkin.

Yangi qonunning samaradorligini o‘rganish maqsadida Oliy Majlis o‘z tashabbusi bilan yoki qonunchilik tashabbusi huquqiga ega bo‘lgan organlar va shaxslarning taklifiga binoan mazkur qonunni ayrim hududda yoki xalq xo‘jaligining biror tarmog‘ida tajriba tariqasida vaqtincha joriy etish to‘g‘risidagi masalani hal qilishi mumkin.

Qonun loyihasida normativ ko‘rsatmalar moddalar shaklida bayon etiladi. Kodekslar va boshqa qonunlarning moddalariga, qoida tariqasida, sarlavha qo‘yiladi.

Qonun loyihalari muqaddimaga ega bo‘lishi, bo‘limlar, kichik bo‘limlar, boblar va paragraflarga, moddalari esa qismlar, bandlar va kichik bandlarga bo‘linishi mumkin. Bo‘limlar, boblar, moddalar, moddalarning qismlari, bandlari va kichik bandlari loyiha mavzui mantiqan rivojlanib borishini ta’minlaydigan tarzda ketma-ket joylashtiriladi.

Qonun loyihasidagi qoidalar aniq va ravshan bo‘lishi lozim. Loyihada ishlatiladigan tushunchalar va atamalar turlicha izohlash imkoniyatini istisno etadigan, ularning amaldagi qonun hujjatlarida qabul qilingan ma’nosiga muvofiq yagona shaklda qo‘llaniladi. Zarur hollarda maxsus atamalar va tushunchalarning qisqacha ta’rifi beriladi, umumiy qabul qilingan qisqartmalar qo‘llaniladi va boshqa qisqartmalarga tushunchalar berib o‘tiladi.

Qonun loyihasida quyidagi rekvizitlar bo‘lishi zarur: qonun aktining turi; uning asosiy mazmunini aks ettiruvchi sarlavhasi; qonun aktiga imzo qo‘yuvchi mansabdor shaxsning nomi.

Qonun loyihasida zarur hollarda uni amalga kiritish muddati va tartibi ko‘rsatiladi.

Qonunchilik tashabbusi huquqiga ega bo‘lgan organlar va shaxslar qonun loyihalarini Oliy Majlis muhokamasiga kiritadilar. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq Oliy Majlisda qonunchilik tashabbusi huquqiga O‘zbekiston Respublikasining Prezidenti, o‘z davlat hokimiyatining oliy organi orqali Qoraqalpog‘iston Respublikasi, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining deputatlari, Vazirlar Mahkamasi, Konstitutsiyaviy sudi, Oliy sudi, Oliy xo‘jalik sudi, Bosh prokurori egadirlar.

Qonunchilik tashabbusi huquqiga ega bo‘lmagan vazirliklar, idoralar va boshqa organlar yoki jamoat birlashmalari tomonidan tayyorlangan qonun loyihalari, agar loyihani tayyorlash to‘g‘risidagi topshiriqda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo‘lmasa, ko‘rib chiqish uchun Vazirlar Mahkamasiga taqdim etiladi.

Qonun loyihasi dastlabki tarzda ko‘rib chiqish natijalarini hisobga olgan holda, shuningdek ushbu Qonunning talablari buzilgan taqdirda maromiga yetkazish uchun qaytarilishi mumkin.

Qonun loyihasini Oliy Majlisga kiritish chog‘ida uni qabul qilish zarurligi asosi, shuningdek loyiha kelishib olingan davlat organlari va jamoat birlashmalarining ro‘yxati ham taqdim etiladi. Amalga oshirish uchun qo‘shimcha moddiy va boshqa xarajatlar talab qilinadigan loyiha taqdim etilayotganda unga moliyaviy-iqtisodiy asoslar ilova qilinadi.

Loyihani tayyorlashda qatnashgan va bu loyihaga e’tirozi bo‘lgan davlat organining yoki jamoat birlashmasining rahbari o‘zi rozi bo‘lmagan qoidalarning mohiyati yuzasidan asoslantirilgan fikrini taqdim etadi.

Oliy Majlisga kiritilgan qonun loyihalari Oliy Majlisning Reglamenti qoidalariga muvofiq muhokama qilinadi.