Ushbu Qonun O‘zbekiston Respublikasi hududida mulkdorlar va davlatning mulkiy manfaatlarini himoyalashga ko‘maklashuvchi mustaqil moliyaviy nazorat tizimining huquqiy asoslarini belgilab beradi.

1. Audit — muayyan vakolatlar berilgan shaxslar auditorlar (auditorlik firmalari) tomonidan xo‘jalik yuritayotgan subyektlarning moliyaviy hisobotlari to‘g‘riligini, ular amalga oshirgan moliyaviy va xo‘jalik operatsiyalari O‘zbekiston Respublikasining qonunlari hamda boshqa me’yoriy hujjatlariga qay darajada muvofiqligini, shuningdek mukammalligi va asosliligini, buxgalteriya hisob-kitobi va boshqa moliyaviy hisobot yuritishga doir talablarga qay darajada monandligini tekshirish maqsadida o‘tkaziladigan moliya hujjatlarining ekspertizasi va tahlilidir. Audit shuningdek konsaltingni — mijoz bilan shartnoma asosida xizmatlar ko‘rsatishni o‘z ichiga oladi.

2. Auditorlik faoliyati maxsus vakolat berilgan davlat idoralari tomonidan xo‘jalik subyektlari faoliyati ustidan nazorat qilinishining o‘rnini bosmaydi.

1. Auditor — belgilangan tartibda auditorlik faoliyati bilan shug‘ullanish huquqini olgan va auditorlarning kasb-kor ro‘yxatiga kiritilgan mutaxassisdir.

2. Auditorlik firmasi — yuridik yoki jismoniy shaxs tomonidan tuzilgan, belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tkazilgan o‘z ustaviga ko‘ra faoliyat sohasi auditorlik xizmatlari ko‘rsatishdan iborat bo‘lgan korxonadir.

Auditorlik firmalari kichik korxonalar, mas’uliyati cheklangan jamiyatlar va boshqa tashkiliy-huquqiy shakldagi korxonalar tarzida tuzilishi mumkin, ochiq turdagi aksiyador jamiyatlar bundan mustasno.

3. Auditorlar va auditorlik firmalari davlat ro‘yxatidan o‘tib, litsenziya olganlaridan keyin o‘z faoliyatlarini boshlaydilar.

Xo‘jalik yuritayotgan subyektlar deyilganida mulk shaklidan qat’i nazar, barcha korxonalar hamda mustaqil tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi ayrim fuqarolar tushuniladi.

Xo‘jalik yuritayotgan subyektlar auditor (auditorlik firmasi)ni tanlash huquqiga ega bo‘lib, bu huquq auditorlik firmasi va xo‘jalik yuritayotgan subyekt o‘rtasida tuziladigan shartnomada mustahkamlab qo‘yiladi.

Auditorlar va auditorlik firmalarini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida belgilab qo‘yiladigan tartibda O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida amalga oshiriladi.

Auditorlik faoliyati bilan shug‘ullanish huquqini beradigan litsenziyalar davlat ro‘yxatidan o‘tilgandan keyin beriladi.

Auditorlik faoliyatiga doir litsenziyalar berish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Auditor xulosasi — buxgalteriya hisob-kitobini yuritishga hamda oshkor qilinadigan yillik moliyaviy hisobot hujjatlari tayyorlashga doir talablarga xo‘jalik yuritayotgan subyektning hisobot hujjatlari qay darajada muvofiqligi xususidagi auditor fikri bayon qilingan, imzosi qo‘yilgan va muhr bilan tasdiqlangan hujjatdir.

Auditorlik faoliyati bilan bog‘liq munosabatlar “O‘zbekiston Respublikasidagi korxonalar to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni, ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlari bilan, Qoraqalpog‘iston Respublikasining hududida esa Qoraqalpog‘iston Respublikasining qonunlari bilan ham tartibga solinadi.

Auditor (auditorlik firmasi):

imzolangan shartnoma asosida xo‘jalik yuritayotgan subyektning hisobot hujjatlarini auditdan o‘tkazish va konsalting xizmatlari ko‘rsatish;

ushbu Qonun, O‘zbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlari va me’yoriy hujjatlarining talablariga asoslanib, tekshirishning shakl va uslublarini mustaqil belgilash;

o‘zi tekshirayotgan xo‘jalik yuritayotgan subyektning mulkiy holati va faoliyatini ko‘rsatuvchi, tekshirilayotgan obyektda ham, uchinchi shaxslarda ham bo‘lgan hujjatlar bilan erkin tanishish;

o‘tkazilayotgan tekshiruv yoki auditorlik xizmati ko‘rsatish munosabati bilan tekshirayotgan xo‘jalik subyekti rahbarlari va boshqa xodimlaridan, shuningdek uchinchi shaxslardan og‘zaki yoki yozma shaklda zarur tushuntirishlar olish;

litsenziyadan mahrum etishga doir qaror ustidan sudga shikoyat qilish huquqiga egadir.

Auditor (auditorlik firmasi):

auditorlik tekshiruvlarini sifatli o‘tkazishi, tekshirishlar o‘tkazish bilan bog‘liq boshqa auditorlik xizmatlari ko‘rsatishi;

o‘zi tekshirayotgan xo‘jalik yuritish subyektining rahbariyatiga tekshiruv chog‘ida aniqlangan buxgalteriya hisob-kitobi yuritish hamda moliyaviy hisobot hujjatlari tayyorlashga doir talablar va qonunlar buzilganligi hollarini ma’lum qilishi;

o‘z vazifalarini bajarish chog‘ida sir saqlash qoidalariga rioya etishi. Mijozga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan ma’lumotlarni faqat sud talabiga binoan oshkor etishga yo‘l qo‘yiladi;

tekshirish tugallanib, xulosa chiqarilgunga qadar uzrsiz sabablarsiz o‘z faoliyatini to‘xtatib qo‘ymasligi;

zarur hollarda, tekshiruv natijalarini ma’lum qilish uchun mulkdorlarning (aksiyadorlarning) umumiy yig‘ilishi chaqirilishini talab qilishi;

basharti, oldindanoq o‘z xatti-harakatlarida xolis va odil bo‘lolmasa, o‘z faoliyatini davom ettirishdan voz kechishi shart.

1. Auditor auditorlik xizmati ko‘rsatish to‘g‘risida mijoz bilan shartnoma tuzgan auditorlik firmasi tomonidan xo‘jalik yuritayotgan subyekt mulkdorlari bilan kelishilgan holda tayinlanadi.

2. Auditorni chaqirib olish faqatgina xo‘jalik yuritayotgan subyekt mulkdorlarining yoki auditorni tayinlagan yuridik shaxsning qaroriga binoan amalga oshirilishi mumkin bo‘lib, bu haqda auditor oldindan uning xizmatlaridan voz kechilish sabablari ko‘rsatilgan holda yozma shaklda xabardor etilishi lozim.

3. Buyurtma asosida o‘tkazilayotgan tekshirish yoki boshqa ishlarni amalga oshirish chog‘ida auditor xizmatidan voz kechilsa, xo‘jalik yuritayotgan subyektning mulkdori auditorning xizmat haqini to‘lashi shart.

4. Auditorlik tekshirishlarini o‘tkazish xarajatlari shu tekshirishlarni tayinlagan tashkilotlar hisobidan qoplanadi.

Xo‘jalik yuritayotgan subyektning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslari auditorning talabiga binoan:

moliya-xo‘jalik faoliyatiga doir hujjatlarni taqdim etishlari;

yozma yoki og‘zaki shaklda zarur tushuntirishlar berishlari;

tekshirilayotgan obyektning moliya-xo‘jalik faoliyatini ekspertizadan sifatli o‘tkazish uchun boshqa zarur shart-sharoit yaratib berishlari shart.

Auditor va auditorlik firmasi auditorlik tekshiruvlari o‘tkazish chog‘ida ushbu Qonunning va O‘zbekiston Respublikasi boshqa qonun hujjatlarining qoidalarini buzganlik uchun:

O‘zbekiston Respublikasining qonunlariga muvofiq mulkiy va ma’muriy javobgarlikka;

litsenziya bergan idoraning qaroriga muvofiq auditorlik faoliyati bilan shug‘ullanish huquqini beruvchi litsenziyaning amal qilishini to‘xtatishgacha yoki bunday litsenziyadan mahrum etishgacha bo‘lgan intizomiy javobgarlikka tortiladilar.

O‘zbekiston Respublikasining Auditorlar palatasi O‘zbekiston Respublikasi hududida ish olib boruvchi auditorlarni ixtiyoriy asoslarda birlashtirib, auditorlik faoliyatini rivojlantirishga, takomillashtirishga va birxillashtirishga da’vat etilgan mustaqil jamoat tashkilotidir.

1. Auditorlar palatasi O‘zbekiston Respublikasining Moliya vazirligi bilan birgalikda:

auditor litsenziyasi olish huquqini qo‘lga kiritish uchun o‘tkaziladigan malaka imtihonlari dasturini va tartibini ishlab chiqadi hamda tasdiqlaydi;

auditorlik tekshiruvlari o‘tkazishning umumiy qoidalarini ishlab chiqadi;

auditorlar tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil qiladi;

auditorlik faoliyati bilan bog‘liq qonunlarga zid kelmaydigan boshqa xatti-harakatlarni amalga oshiradi.

2. Auditorlar palatasi davlatning boshqa idoralari, mamlakatdagi va xorijdagi auditorlar hamda buxgalterlar tashkilotlari bilan hamkorlik qiladi.

3. Auditorlar palatasi O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan birgalikda:

auditorlik firmalari tuzish masalalarini qarab chiqadi;

boshqa davlatlarning auditorlik palatalari yoki shunday ishni bajarish vakolati berilgan idoralari bilan tegishli hududlarda O‘zbekiston Respublikasi auditorlarining litsenziyalarini o‘zaro e’tirof etish to‘g‘risida shartnoma tuzadi.

Xo‘jalik yuritayotgan subyektning e’lon qilinadigan moliyaviy hisobot hujjatlari — auditorlik xulosasini, balansni, foyda va zarar to‘g‘risidagi hisobotni yoki daromadlarga doir deklaratsiyani hamda buxgalteriyaga oid boshqa ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi. Bunday ma’lumotlar tashqaridagi foydalanuvchilar uchun taqdim etilishi shart.

1. Dastlabki tarzda auditor tekshiruvidan o‘tgan moliyaviy hisobot hujjatlari:

tashkiliy-huquqiy shakli mulkdorlarning mulkiy javobgarligi cheklanishini ko‘zda tutadigan xo‘jalik yuritayotgan subyektlar;

aksiyalari fond birjalarida qimmatga ega bo‘lgan xo‘jalik yuritayotgan subyektlar;

mulk shaklidan qat’i nazar, banklar;

mulk shaklidan qat’i nazar, sug‘urta kompaniyalari;

faoliyat sohasi uchinchi shaxslarning mablag‘larini aksiyalar, obligatsiyalar yoki boshqa qimmatbaho qog‘ozlarga joylashtirishdan iborat bo‘lgan investitsiya va moliya kompaniyalari;

birjalar;

chet el investitsiyalari ega bo‘lgan korxonalar;

doirasini har yili O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilab beradigan boshqa subyektlar tomonidan e’lon qilinishi shart.

2. Yillik moliyaviy hisobot hujjatlari tegishli moliya yili tugaganidan keyin ko‘pi bilan 5 oy ichida e’lon qilinadi.

Auditorlik tekshiruvi:

tekshirilayotgan xo‘jalik yuritish subyekti rahbarlari va mansabdor shaxslaridan birortasi bilan bevosita qarindosh shaxs;

tekshirilayotgan xo‘jalik yuritish subyektida shaxsiy mulkiy manfaatlari bo‘lgan shaxs;

xo‘jalik yuritayotgan subyektning rahbarlari, muassislari yoki mulkdorlari;

tekshirilayotgan xo‘jalik yuritish subyekti yoki uning filiali xodimi;

davlat hokimiyati va boshqaruv idoralarining mansabdor shaxslari;

kreditorlar, investorlar va boshqa manfaatdor shaxslar tomonidan o‘tkazilishi man etiladi.

Auditorlar va auditorlik firmalari o‘rtasidagi o‘zaro nizolar, shuningdek ular bilan yuridik va jismoniy shaxslar o‘rtasidagi nizolar qonunlarda belgilangan tartibda qarab chiqiladi.