Xoʻjalik sudlari tomonidan ishlarni koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksining (bundan buyon matnda XPK deb yuritiladi) protsessual muddatlar toʻgʻrisidagi normalarini toʻgʻri va bir xilda qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 47-moddasiga muvofiq Oliy xoʻjalik sudi Plenumi qaror qiladi:

XPKda yoki boshqa qonunlarda protsessual muddatlar belgilanmagan hollarda ular sud tomonidan belgilanishi va uzaytirilishi mumkin.

3. XPK 96-moddasining uchinchi qismiga muvofiq yillar, oylar yoki kunlar bilan hisoblanadigan protsessual muddatning oʻtishi kalendar sananing ertasidan yoki uning boshlanishi belgilab qoʻyilgan voqea sodir boʻlgan kundan boshlanadi.

Sudlar inobatga olishlari kerakki, yillar, oylar va kunlar bilan hisoblanadigan protsessual muddatlarga ish kuni boʻlmagan kunlar ham kiradi, XPK 155¹⁸-moddasining oltinchi qismida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

4. Sudlar inobatga olishlari kerakki, protsessual muddatlarning tugashi bilan ishda ishtirok etuvchi shaxslar protsessual harakatlarni amalga oshirish huquqini yoʻqotadi. Protsessual muddatlar oʻtkazilib berilgan arizalar, shikoyatlar va boshqa hujjatlar, agar oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash toʻgʻrisidagi iltimosnoma boʻlmasa, sud tomonidan koʻrib chiqilmaydi va ularni bergan shaxslarga qaytariladi. Ushbu qoida XPK va boshqa qonun hujjatlari talablari yoki sud topshirigʻiga muvofiq ishda ishtirok etuvchi shaxslar bajarishi lozim boʻlgan protsessual harakatlarga nisbatan tatbiq etilmaydi. Bunday holatda protsessual muddatlarning oʻtkazib yuborilganligi ushbu shaxslarni ularga yuklatilgan majburiyatlarni bajarishdan ozod etmaydi.

5. Protsessual muddatning tugash kuni XPKning 97-moddasiga muvofiq aniqlanadi. Protsessual muddatning tugash kuni deganda, ushbu muddatning oxirgi kuni, agar oxirgi kuni ish kuni boʻlmagan kunga toʻgʻri kelgan boʻlsa, undan keyin keladigan birinchi ish kuni tushuniladi.

8. XPK 99-moddasining birinchi qismiga koʻra sud ishda ishtirok etuvchi shaxsning arizasi boʻyicha ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda belgilangan protsessual muddatning oʻtkazib yuborilishi sabablarini uzrli deb topsa, oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklaydi.

10. XPK 99-moddasining toʻrtinchi qismiga koʻra sud tomonidan belgilangan protsessual muddatlarni uning oʻzi uzaytirishi mumkin. Bunda nazarda tutish kerakki, sudlar XPK yoki boshqa qonunlarda belgilangan protsessual muddatlarni uzaytirish huquqiga ega emaslar. Qonun hujjatlarida protsessual muddatlarni uzaytirish nazarda tutilgan hollar (masalan, XPK 125-moddasining ikkinchi qismi) ushbu qoidadan istisno boʻlishi mumkin.

11. Sud buyrugʻini berish toʻgʻrisidagi ariza (XPK 108-moddasining birinchi va ikkinchi qismlari), daʼvo arizasi (ariza) (XPK 125-moddasining birinchi va ikkinchi qismlari, 155¹⁷-moddasining birinchi qismi), apellyatsiya shikoyati (protesti) (XPK 167-moddasining birinchi va ikkinchi qismlari), kassatsiya shikoyati (protesti) (XPK 185-moddasining birinchi va ikkinchi qismlari), nazorat tartibida protest keltirish toʻgʻrisidagi ariza (XPK 192¹-moddasining beshinchi qismi), qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi ariza (XPKning 207-moddasi), sud hujjatining ijrosini kechiktirish yoki uni boʻlib-boʻlib ijro etish, ijro etish usulini va tartibini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi ariza (XPK 217-moddasining toʻrtinchi qismi) XPKda belgilangan muddatlarda koʻrib chiqilishi lozim.

Bankrotlik toʻgʻrisidagi ishlar sudlar tomonidan “Bankrotlik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida belgilangan muddatlarda koʻrib chiqiladi.

12. Sudya ishni sudda koʻrishga tayyorlash paytida daʼvo arizasi (ariza) xoʻjalik sudiga kelib tushgan kundan boshlab oʻn kundan kechiktirmasdan XPKning 122-moddasida nazarda tutilgan tegishli protsessual harakatlarni amalga oshirishi lozim.

Sudlar inobatga olishlari kerakki, ish boʻyicha qabul qilingan sud hujjati bekor qilingan va ish yangidan koʻrishga yuborilganidan keyin uni ish yuritishga qabul qilish muddati XPK 122-moddasining birinchi qismiga mos holda ish yangidan koʻrishga yuborilgan sudga kelib tushgan kundan boshlab oʻn kundan oshmasligi lozim.

Sudlar inobatga olishlari kerakki, ish XPKning 125 va 155¹⁷-moddalarida belgilangan muddatlarda koʻrilishi hamda ish boʻyicha qabul qilingan sud hujjati qabul qilingan kundan eʼtiboran besh kunlik muddatda tayyorlanishi va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuborilishi lozim.

Yangidan koʻrishga yuborilgan ish tegishincha XPKning 125, 155¹⁷, 167 hamda 185-moddalarida belgilangan muddatlarda koʻrib chiqiladi.

14. XPK 125-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq alohida hollarda ishni koʻrish muddati xoʻjalik sudining raisi tomonidan bir oydan oshmagan muddatga uzaytirilishi mumkin.

Sudlar shuni inobatga olishlari lozimki, ishni koʻrish muddatini uzaytirish haqidagi bildirgi sudya tomonidan sud raisiga XPK 125-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan bir oylik muddat tugaguniga qadar berilishi kerak.

XPKda ishni koʻrish muddatini uzaytirish uchun asoslar boʻlganda, uni bir necha marotaba uzaytirishni taqiqlovchi normalar mavjud emas. Biroq bunda ishni koʻrishning umumiy muddati ikki oydan oshishi mumkin emas.

15. XPKning 22-moddasi, 38-moddasining beshinchi qismi, 41 va 42-moddalari, 115-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlari, 120-moddasining birinchi qismi, 128-moddasining ikkinchi qismi, 131-moddasining toʻrtinchi qismida nazarda tutilgan hollarda ishni koʻrish yangidan boshlanadi.

Sudlarga tushuntirilsinki, yuqorida qayd etilgan asoslarga koʻra ishni koʻrish yangidan boshlanishi XPKning 125-moddasida nazarda tutilgan ishni koʻrish muddatining yangidan boshlanishiga olib kelmaydi.

16. XPK 115-moddasi ikkinchi qismining mazmuniga koʻra ayni bir shaxslar ishtirok etuvchi bir turdagi bir necha ish bitta ish yuritishga birlashtirilgan taqdirda, birlashtirilgan ishni koʻrish muddati dastlabki daʼvoni ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrim chiqarilgan kundan boshlab hisoblanadi.

Bir yoki bir necha birlashtirilgan talab XPK 115-moddasining uchinchi qismiga asosan alohida ish yuritishga ajratilgan taqdirda, ajratilgan talabni koʻrish muddati ham dastlabki daʼvoni ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrim chiqarilgan kundan boshlab hisoblanadi.

18. XPK 77-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan daʼvoni taʼminlash choralari bunday choralarni koʻrish toʻgʻrisidagi ariza xoʻjalik sudiga tushganidan keyingi kundan kechiktirmasdan nizoni hal etayotgan sudya tomonidan koʻriladi.

19. XPK 131-moddasining birinchi qismiga muvofiq asoslar mavjud boʻlganda ishni koʻrish keyinga qoldirilishi mumkin. Sudlar shuni nazarda tutishlari kerakki, sud majlisi ishni koʻrishga toʻsqinlik qilayotgan holatlarni bartaraf etish uchun zarur boʻlgan oqilona muddatga qoldirilishi lozim, biroq ishni koʻrish muddati qoldirishlarni hisobga olgan holda XPKning 125-moddasida nazarda tutilgan bir oylik muddatdan oshmasligi kerak.

20. XPK 134-moddasining beshinchi qismiga koʻra xoʻjalik sudlov ishlarini yuritishning ishtirokchilari bayonnoma imzolanganidan keyin uch kunlik muddatda sud majlisining yoki protsessual harakatning bayonnomasi bilan tanishish hamda uning toʻla-toʻkisligi va toʻgʻri tuzilganligi xususida oʻz fikr-mulohazalarini berish huquqiga ega.

21. Sud majlisida eʼlon qilinadigan tanaffusning muddati XPKning 125 va 155¹⁷-moddalarida nazarda tutilgan ishni koʻrish muddatiga kiradi.

Sudlar hisobga olishlari kerakki, asoslantirilgan hal qiluv qarorini tuzish uchun XPK 145-moddasining birinchi qismida belgilangan muddat hal qiluv qarorini ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuborish uchun XPKning 148-moddasida nazarda tutilgan besh kunlik muddat hisobiga kiradi.

22. XPK 149-moddasi ikkinchi qismining mazmuniga koʻra qoʻshimcha hal qiluv qarorini qabul qilish masalasi sudning hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirguniga qadar, yaʼni u qabul qilingan kundan boshlab bir oylik muddat tugaguniga qadar, huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha oʻn kunlik muddat tugaguniga qadar qoʻyilishi mumkin.

23.1. Apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish masalasi sudya tomonidan XPK 122-moddasining birinchi qismiga mos holda oʻn kunlik muddatda hal etiladi. Bunda inobatga olish kerakki, oʻn kunlik muddatni hisoblash shikoyat (protest) sudga kelib tushgan kundan boshlanadi.

25.1. Ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquq va majburiyatlari toʻgʻrisida hal qiluv qarori qabul qilingan shaxslar hamda ishni koʻrish vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli ravishda xabardor qilinmaganligi sababli ishni koʻrishda qatnashmagan ishda ishtirok etuvchi shaxslar tomonidan berilgan apellyatsiya va kassatsiya shikoyatlarini berish uchun oʻtkazib yuborilgan protsessual muddatni tiklash haqidagi iltimosnomani qanoatlantirish XPKning 158 va 176-moddalarida nazarda tutilgan bir oylik muddat oʻtkazib yuborilganligi sababli rad etilishi mumkin emas.

26. Sudlar shuni nazarda tutishlari kerakki, nazorat tartibida protest keltirish toʻgʻrisidagi arizani taqdim etish mumkin boʻlgan, XPK 192¹-moddasining toʻrtinchi qismida nazarda tutilgan uch yillik protsessual muddat qatʼiy boʻlib, u tiklanmaydi. Belgilangan muddat oʻtkazib yuborilgan holda berilgan arizalar ilgari taqdim etilganidan qatʼiy nazar koʻrib chiqilmaydi.

27. XPK 192¹-moddasining beshinchi qismiga muvofiq nazorat tartibida protest keltirish toʻgʻrisidagi ariza bir oylik muddatda, ish talab qilib olinadigan va tekshiriladigan hollarda esa ikki oygacha boʻlgan muddatda koʻrib chiqilishi kerak.

28. XPK 213-moddasining birinchi qismiga muvofiq ijro varaqasi sud hujjati qonuniy kuchga kirgan kundan yoxud ijroni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib ijro etishda belgilangan protsessual muddat tugagan kundan yoxud ijro varaqasini ijroga taqdim etish uchun oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash toʻgʻrisida ajrim chiqarilgan kundan boshlab olti oydan kechiktirmasdan taqdim etilishi mumkin.

29. XPK 216-moddasining birinchi qismiga koʻra undiruvchining ijro varaqasi dublikatini berish toʻgʻrisidagi arizasi ijro varaqasini ijroga taqdim etish uchun belgilangan muddat tugaguniga qadar berilishi mumkin.

30. Ishlarni koʻrishda sudlar XPK va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan protsessual muddatlarga qatʼiy va soʻzsiz rioya qilishlari va nizolarni qisqa muddatlarda koʻrib chiqishni taʼminlashlari lozim.