Sud amaliyotida ayrim masalalar vujudga kelayotganligi munosabati bilan hamda xoʻjalik sudlari tomonidan ishlarni koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi umumiy qismini toʻgʻri va bir xilda qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 47-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Xoʻjalik sudlarining eʼtibori Oʻzbekiston Respublikasida soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi (bundan buyon matnda Soliq kodeksi deb yuritiladi) va boshqa qonun hujjatlaridan iboratligiga qaratilsin.

1.1. Yuridik shaxslar va yuridik shaxs tuzmagan holda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan va yakka tartibdagi tadbirkor maqomini qonunda belgilangan tarzda olgan fuqarolarning (bundan buyon matnda soliq toʻlovchilar deb yuritiladi) soliq majburiyatlarini bajarmaganligi bilan bogʻliq, shu jumladan soliqqa oid huquqbuzarliklari uchun ularga nisbatan javobgarlik choralarini qoʻllashga oid ishlarni koʻrishda soliq toʻgʻrisidagi normativ-huquqiy hujjatlar Soliq kodeksida belgilangan qoidalarga muvofiq boʻlmagan taqdirda, Soliq kodeksi 2-moddasining uchinchi qismi va “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 16-moddasining uchinchi qismiga muvofiq Soliq kodeksida belgilangan qoidalar qoʻllaniladi.

1.2. Soliq kodeksining 11-moddasiga muvofiq soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlaridagi bartaraf etib boʻlmaydigan barcha qarama-qarshiliklar va noaniqliklar soliq toʻlovchining foydasiga talqin qilinadi. Bunda xoʻjalik sudlari shuni eʼtiborga olishlari kerakki, ushbu qoida birinchidan, qarama-qarshiliklar va noaniqliklar faqat soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida mavjud boʻlganda, ikkinchidan, qonun hujjatlarining oʻzaro nisbati “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 16-moddasi belgilangan qoidalar asosida bartaraf etib boʻlmaganda qoʻllaniladi.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi 2-moddasining oltinchi qismiga muvofiq soliq va boshqa maʼmuriy munosabatlarga nisbatan fuqarolik qonun hujjatlari qoʻllanilmaydi, Soliq kodeksi va soliq toʻgʻrisidagi boshqa qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Agar vakolatli organning daʼvodan voz kechishi qonun hujjatlariga xilof boʻlsa yoki boshqa shaxslarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzsa, xoʻjalik sudi Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksi (bundan buyon matnda XPK deb yuritiladi) 40-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq daʼvodan voz kechishni qabul qilmaydi va ishni mazmunan koʻrib chiqadi.

5. Xoʻjalik sudlari inobatga olishlari lozimki, Soliq kodeksi 3-moddasining birinchi qismiga muvofiq soliq solish soliq majburiyatlari yuzaga kelgan paytda amalda boʻlgan qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Soliq kodeksi 3-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq, agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari orqaga qaytish kuchiga ega emas va ular amalga kiritilganidan keyin yuzaga kelgan munosabatlarga nisbatan qoʻllaniladi.

Soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni bekor qilish, soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar stavkalarini kamaytirish, soliq toʻlovchilarning majburiyatlarini bekor qilishni yoki ularning ahvolini boshqacha tarzda yengillashtirishni nazarda tutuvchi soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari orqaga qaytish kuchiga ega boʻlishi mumkin, agar bu soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida toʻgʻridan toʻgʻri nazarda tutilgan boʻlsa, Soliq kodeksi 3-moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Soliq kodeksi 3-moddasining uchinchi qismiga muvofiq soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlikni bekor qiladigan yoki yengillashtiradigan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari orqaga qaytish kuchiga ega. Shu munosabat bilan xoʻjalik sudlari soliqtoʻlovchilarga huquqiy taʼsir choralarini qoʻllash bilan bogʻliq ishlarni koʻrishda huquqbuzarlik sodir etilgan vaqtda amalda boʻlgan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari bilan ishni koʻrish paytida amalda boʻlgan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini oʻzaro solishtirib, javobgarlikni bekor qiladigan yoki yengillashtiradigan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini qoʻllashlari lozim.

6. Oʻzbekiston Respublikasi hududida Soliq kodeksida nazarda tutilgan soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar amal qiladi. Soliq kodeksining 30-moddasida belgilanganidek, soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha imtiyozlar Soliq kodeksi, boshqa qonunlar va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari bilan berilishi mumkin. Mol-mulk soligʻi, yer soligʻi, yagona yer soligʻi hamda obodonlashtirish va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish soligʻi boʻyicha imtiyozlarni berish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan amalga oshirilishi mumkin.

7. Soliq kodeksining 38-moddasiga muvofiq davlat soliq xizmati organi soliq davri tugaganidan keyin besh yil ichida soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni hisoblashi yoki ularning hisoblangan summasini qayta koʻrib chiqishi mumkin. Soliq toʻlovchi soliq davri tugaganidan keyin besh yil ichida soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarning ortiqcha toʻlangan summalarini hisobga olishni yoki qaytarishni talab qilishga haqli.

Soliq kodeksi 110-moddasi ikkinchi qismining uchinchi xatboshisiga muvofiq soliq majburiyatlari boʻyicha daʼvo muddatlarining tugaganligi soliq toʻlovchini soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlikdagi aybini va uni javobgarlikka tortishni istisno qiladigan holat deb eʼtirof etiladi. Shu munosabat bilan soliq toʻlovchining soliqqa oid huquqbuzarliklari uchun javobgarlik choralarini qoʻllash haqidagi davlat soliq xizmati organining talabi boʻyicha daʼvo muddati huquqbuzarlik sodir etilgan soliq davri tugaganidan keyin besh yilni tashkil etadi.

8. Soliq qarzini soliq toʻlovchining mol-mulkiga qaratish haqidagi ishlarni koʻrishda xoʻjalik sudlari inobatga olishlari lozimki, Soliq kodeksi 54-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq soliq qarzini toʻlashni kechiktirish va (yoki) boʻlib-boʻlib toʻlash qonun hujjatlarida belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi yoki u vakolat bergan organ tomonidan bir oydan yigirma toʻrt oygacha muddatga berilishi mumkin.

9. Xoʻjalik sudlariga tushuntirish lozimki, Soliq kodeksining 56—58-moddalarida belgilangan qoidalarga muvofiq ortiqcha toʻlangan soliq va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha nizo boʻlmaganda ushbu summalarni qaytarish yoki kelgusi toʻlovlar hisobiga oʻtkazish vakolatli organ tomonidan mustaqil amalga oshiriladi. Agar vakolatli organ va soliq toʻlovchi oʻrtasida ushbu masala yuzasidan nizo kelib chiqsa, soliq toʻlovchi ortiqcha toʻlangan yoki undirilgan soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni kelgusi toʻlovlar hisobiga oʻtkazish yoxud undirishni soʻrab xoʻjalik sudiga daʼvo arizasi bilan murojaat qilishi mumkin.

10. Soliq kodeksi 69-moddasining birinchi qismiga muvofiq davlat soliq xizmati organlari, bojxona organlari hamda zimmasiga soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni undirish vazifasi yuklatilgan boshqa davlat organlari hamda tashkilotlari budjetga va davlat maqsadli jamgʻarmalariga tushumlar hisobini yuritishi kerak. Shu munosabat bilan soliq toʻlovchilar tomonidan ortiqcha toʻlangan yoki asossiz undirilgan pul mablagʻlarini (soliqlar, majburiy toʻlovlar, jarimalar, penyalar) vakolatli organlardan undirish toʻgʻrisida daʼvolar berilganda xoʻjalik sudlari Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, uning huzuridagi budjetdan tashqari jamgʻarmalar va (yoki) ularning hududiy organlarini hamda boshqa vakolatli tashkilotlarni XPKning 42-moddasiga muvofiq nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qilmaydigan javobgar tomonidan uchinchi shaxslar sifatida ishda ishtirok etishga jalb qilishlari kerak.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2005-yil 14-iyundagi “Tadbirkorlik subyektlarini huquqiy himoya qilish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF—3619-sonli Farmonining 3-bandiga muvofiq davlat organlarining noqonuniy qarorlari yoki shu organlar mansabdor shaxslarining qonunga xilof harakatlari (harakatsizligi) natijasida tadbirkorlik subyektiga yetkazilgan zararning oʻrni sud qarori asosida toʻla hajmda bevosita ana shu davlat organlari tomonidan, birinchi navbatda, ularning budjetdan tashqari jamgʻarma mablagʻlari hisobiga qoplanishi lozim.

12. Undiruvni soliq toʻlovchining mol-mulkiga qaratish haqidagi ishlarni koʻrishda xoʻjalik sudlari davlat soliq xizmati organi nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibiga rioya etganligiga eʼtibor qaratishlari lozim. Qayd etilgan tartibga rioya etilmagan holda berilgan daʼvo arizasi XPK 118-moddasi birinchi qismining 6-bandiga muvofiq qaytarilishi, ushbu holat daʼvo arizasi ish yuritishga qabul qilinganidan keyin aniqlansa, XPK 88-moddasining 5-bandiga muvofiq daʼvo koʻrmasdan qoldirilishi lozim.

12.1. Soliq kodeksi 60-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlariga muvofiq soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma soliq toʻlovchiga yoki uning vakiliga bu talabnomani soliq toʻlovchi olganligini va talabnoma olingan sanani tasdiqlovchi usulda topshirilishi lozim, soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma pochta orqali buyurtma xat bilan yuborilgan taqdirda esa, u buyurtma xat pochta joʻnatmasi topshirilganligi toʻgʻrisidagi bildirish blankasida koʻrsatilgan sanada olingan deb hisoblanadi.

13. Soliq kodeksi 62-moddasining birinchi qismiga muvofiq soliq qarzini majburiy undirish choralariga quyidagilar kiradi:

Davlat soliq xizmati organining soliq qarzini soliq toʻlovchining bankdagi hisobvaraqlaridan soʻzsiz undirish choralarini koʻrmasdan, undiruvni soliq toʻlovchining mol-mulkiga qaratish haqida berilgan daʼvo arizasi XPK 118-moddasi birinchi qismining 8-bandiga muvofiq qaytariladi, ushbu holat daʼvo arizasi ish yuritishga qabul qilinganidan keyin aniqlansa, XPK 88-moddasining 4-bandiga muvofiq daʼvo koʻrmasdan qoldiriladi, soliq toʻlovchining bank hisobvaraqlari boʻlmagan yoki soliq toʻlovchi soliq qarzini toʻlash uchun oʻzining bank hisobvaragʻiga toʻlov topshiriqnomasini qoʻygan hollar bundan mustasno.

13.1. Davlat soliq xizmati organi undiruvni soliq toʻlovchining mol-mulkiga qaratish toʻgʻrisida ariza bilan murojaat qilganda soliq qarzdorligining miqdori qonun hujjatlarida belgilangan miqdordan kam boʻlmasligi lozim. Agar qarzdorlik summasi belgilangan miqdordan kam boʻlsa, arizani qabul qilish XPK 117-moddasi birinchi qismining 1-bandiga mos ravishda rad etiladi, ushbu holat ariza ish yuritishga qabul qilinganidan keyin aniqlansa, ish yuritish XPK 86-moddasining 1-bandiga muvofiq tugatiladi.

14. Soliq kodeksi 63-moddasining birinchi qismiga muvofiq soliq toʻlovchining bankdagi hisobvaraqlaridan soliq qarzini soʻzsiz undirish, agar Soliq kodeksi 62-moddasining uchinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻlovchining talab qilib olinguncha saqlanadigan depozit hisobvaragʻiga xizmat koʻrsatayotgan bankka davlat soliq xizmati organining soliq qarzi summasini tegishli budjetga yoki davlat maqsadli jamgʻarmasiga oʻtkazish toʻgʻrisidagi inkasso topshiriqnomasini taqdim etish orqali amalga oshiriladi.

Soliq kodeksining 63-moddasi davlat soliq xizmati organi tomonidan soliq toʻlovchining soliq qarzini soʻzsiz undirish tartibini belgilaydi. Shu bois xoʻjalik sudlari eʼtiborga olishlari kerakki, soliq qarzini soliq toʻlovchining bankdagi hisobvaraqlaridan undirish haqidagi daʼvo arizalari (arizalar) xoʻjalik sudlariga taalluqli emas.

17. Xoʻjalik sudlari undiruvni soliq toʻlovchining mol-mulkiga qaratish toʻgʻrisidagi daʼvo arizasini ish yuritish uchun qabul qilishda Soliq kodeksi 65-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq daʼvo arizasiga quyidagi hujjatlar ilova qilinganligini tekshirishlari shart:

Davlat soliq xizmati organining undiruvni soliq toʻlovchining mol-mulkiga qaratish toʻgʻrisidagi daʼvo arizasiga qayd etilgan hujjatlar ilova qilinmaganligi XPK 118-moddasi birinchi qismining 1-bandiga muvofiq daʼvo arizasini qaytarish uchun asos boʻladi.

18. Undiruvni soliq toʻlovchining mol-mulkiga qaratish toʻgʻrisidagi nizolarni hal etishda xoʻjalik sudlari Soliq kodeksining 120-moddasiga koʻra soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni toʻlash muddatlarining buzilishi oʻtkazib yuborilgan har bir kun uchun 0,033 foiz miqdorida penya hisoblashga sabab boʻlishini, ammo penya miqdori tegishli soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha qarz summasidan oshib ketishi mumkin emasligini eʼtiborga olishlari kerak.

Xoʻjalik sudlari Soliq kodeksining 120-moddasiga muvofiq hisoblangan penyadan soliq toʻlovchini ozod etishga yoki penya miqdorini kamaytirishga haqli emas, penya miqdori tegishli soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha qarz summasidan oshib ketgan hollar bundan mustasno.

20. Undiruvni soliq toʻlovchining mol-mulkiga qaratish, soliq toʻlovchiga moliyaviy sanksiyani qoʻllash, uning banklardagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish, vakolatli organning qarorini haqiqiy emas deb topish, inkasso topshiriqnomasini ijro etilishi mumkin emas deb topish haqidagi ishlarni koʻrishda isbotlash majburiyati XPK 55-moddasining birinchi qismiga mos holda vakolatli organ zimmasiga yuklatiladi.

XPK 60-moddasi toʻrtinchi qismining mazmuniga koʻra soliq toʻlovchining rahbari yoki xodimiga nisbatan jinoyat ishi boʻyicha hukm muayyan harakatlar sodir etilgan yoki sodir etilmaganligi va ular kimlar tomonidan sodir etilganligi masalalari boʻyicha xoʻjalik sudi uchun majburiydir. Bunda vakolatli organ tekshirish tartibi va qoidalari buzilmagan holda oʻtkazilganligini hamda soliq toʻlovchining soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganligini isbotlashdan ozod etiladi, Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksining 83-moddasida nazarda tutilgan reabilitatsiya asoslariga muvofiq chiqarilgan hukm bundan mustasno.

20.1. XPK 54-moddasi ikkinchi qismining mazmuniga koʻra va Soliq kodeksi 67-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq qonun hujjatlarining talablarini buzgan holda olingan dalillar (soliq toʻlovchi toʻgʻrisidagi hujjatlar yoki boshqa axborot) soliq toʻlovchini soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlikka tortishga asos boʻla olmaydi.

22. Vakolatli organning daʼvo arizasi (arizasi)ga belgilangan tartibda va miqdorda pochta xarajatlari qoplanganligini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinmagan boʻlsa, XPK 118-moddasi birinchi qismining 5-bandiga muvofiq daʼvo arizasi (ariza) va unga ilova qilingan hujjatlar sud ajrimi bilan qaytariladi.

23. Soliq kodeksi 70-moddasining birinchi qismiga muvofiq, kameral nazorat soliq toʻlovchi tomonidan belgilangan tartibda taqdim etilgan moliyaviy va soliq hisobotini, shuningdek soliq toʻlovchining faoliyati toʻgʻrisida davlat soliq xizmati organidagi mavjud boshqa hujjatlarni oʻrganish hamda tahlil etish asosida amalga oshiriladigan nazoratdir, ushbu Kodeks 71-moddasining sakkizinchi qismiga muvofiq naqd pul tushumi kelib tushishining xronometraji natijalaridan faqat taqdim etilayotgan soliq hisoboti toʻgʻriligini tahlil etish uchun, shuningdek soliq solish obyektlari va soliq solish bilan bogʻliq obyektlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bazasini yuritish uchun foydalaniladi. Kameral nazorat yoki xronometraj natijasi soliq toʻlovchini javobgarlikka tortish uchun asos boʻla olmaydi.

24. Soliq kodeksi 108-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq hech kim soliqqa oid sodir etilgan aynan bitta huquqbuzarlik uchun takroran javobgarlikka tortilishi mumkin emas.

25. Soliq kodeksi 108-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan sodir etilgan soliqqa oid huquqbuzarlik uchun moliyaviy sanksiyalar yuridik shaxslar uchun nazarda tutilgan tartibda qoʻllaniladi.

26. Soliq kodeksi 109-moddasining birinchi qismiga muvofiq shaxs soliqqa oid huquqbuzarlik uchun quyidagi holatlardan loaqal bittasi mavjud boʻlgan taqdirda javobgarlikka tortilishi mumkin emas:

Soliq kodeksining 110-moddasida belgilangan holatlar soliq toʻlovchining soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlikdagi aybini va uni javobgarlikka tortishni istisno qiladigan holatlar hisoblanadi hamda bunday holatlardan loaqal bittasi boʻlganda soliq toʻlovchi javobgarlikka tortilmaydi.

27. Soliq kodeksi 96-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq davlat soliq xizmati organi soliq toʻlovchining banklardagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi ariza bilan quyidagi hollarda xoʻjalik sudiga murojaat qilishga haqli:

28. Soliq kodeksi 101-moddasining birinchi qismiga koʻra davlat soliq xizmati organining mansabdor shaxslari tomonidan soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha soliq tekshiruvi dalolatnomasi tuziladi.

28.1. Soliq tekshiruvi oʻtkazilganda soliq tekshiruvi dalolatnomasi tuzilmagan hollarda tekshirish oʻtkazilmagan va soliqqa oid huquqbuzarlik aniqlanmagan deb hisoblanadi. Shuning uchun davlat soliq xizmati organining soliq toʻlovchini soliq tekshiruvi natijasida aniqlangan soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganligi uchun javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qarori soliq tekshiruvi dalolatnomasiga asoslanmagan boʻlsa, bu holat ushbu qarorni haqiqiy emas deb topish yoki moliyaviy sanksiya qoʻllashni rad etish uchun asos boʻladi. Soliq kodeksining 113, 118, 120-moddalarida koʻrsatilgan huquqbuzarliklar hamda qonun hujjatlarida koʻrsatilgan boshqa huquqbuzarliklar bundan mustasno.

29. Davlat soliq xizmati organlari mansabdor shaxslarining SKning 92 — 104-moddalarida nazarda tutilgan qoidalarga rioya etmaganligi davlat soliq xizmati organining qarori davlat soliq xizmatining yuqori turuvchi organi tomonidan bekor qilinishi yoki mazkur qarorning sud tomonidan haqiqiy emas deb topilishi uchun asos boʻlishi mumkin.

30. Soliq kodeksi 103-moddasining birinchi qismiga muvofiq davlat soliq xizmati organining rahbari yoki rahbar oʻrinbosari soliq tekshiruvi materiallari koʻrib chiqilganidan keyin besh ish kunidan kechiktirmasdan soliqlar, boshqa majburiy toʻlovlarni va penyani hisoblash yoki buni rad etish haqida yoxud soliq toʻlovchini soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganligi uchun javobgarlikka tortish yoki buni rad etish haqida qaror qabul qiladi.

31. Soliq toʻlovchi davlat soliq xizmati organi qarorining nusxasi olingan kundan eʼtiboran oʻttiz kun ichida qarorda koʻrsatilgan soliqlar, boshqa majburiy toʻlovlar va penya summasini toʻlamasa yoxud qarorning nusxasini olgach soliqlar, boshqa majburiy toʻlovlar va penya summasini toʻlashni rad etish toʻgʻrisida yozma bildirish taqdim etgan taqdirda, davlat soliq xizmati organi Soliq kodeksining 62—65-moddalariga muvofiq soliqlar, boshqa majburiy toʻlovlar va penyani majburiy ravishda undirish choralarini koʻradi.

32. Soliq kodeksi 104-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq soliq toʻlovchi davlat soliq xizmati organi qarorining nusxasi olingan kundan eʼtiboran oʻttiz kun ichida qarorda koʻrsatilgan soliqqa oid huquqbuzarliklarni bartaraf etsa hamda hisoblangan soliqlar, boshqa majburiy toʻlovlar va penya summasini toʻlasa davlat soliq xizmati organi qarorining soliq toʻlovchiga nisbatan qoʻllaniladigan jarima qismi bekor qilingan hisoblanadi. Mazkur norma Soliq kodeksining 114, 119-moddalarida koʻrsatilgan hollarga tatbiq etilmaydi.

33. Soliq toʻlovchi davlat soliq xizmati organi qarorining nusxasi olingan kundan eʼtiboran besh ish kuni ichida sodir etilgan soliqqa oid huquqbuzarliklardagi aybini tan olganligi va jarimani ixtiyoriy ravishda toʻlash toʻgʻrisidagi yoki uni rad etganligi toʻgʻrisidagi yozma bildirishni taqdim etmagan yoxud rad etganligi toʻgʻrisida yozma bildirish taqdim etgan taqdirda, shuningdek Soliq kodeksi 104-moddasining beshinchi qismiga muvofiq berilgan muddat ichida jarima toʻlanmagan taqdirda, davlat soliq xizmati organi soliq toʻlovchiga nisbatan jarima qoʻllash toʻgʻrisida ariza bilan xoʻjalik sudiga murojaat qiladi.

34. Soliq toʻlovchi davlat soliq xizmati organlarining soliqlar, boshqa majburiy toʻlovlar va penyani hisoblash yoki soliq toʻlovchini soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganligi uchun javobgarlikka tortish haqidagi qarorlari, ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan Soliq kodeksining 18-bobida belgilangan tartib va muddatlarda shikoyat berishi mumkin.

35. Soliq kodeksi 112-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq soliq toʻlovchilarga moliyaviy sanksiyalar sud tartibida qoʻllaniladi, soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni toʻlash muddati oʻtkazib yuborilganligi uchun penya hisoblash, shuningdek soliq toʻlovchi sodir etilgan huquqbuzarlikdagi aybini tan olgan va jarimani ixtiyoriy ravishda toʻlagan hollar bundan mustasno.

Agar davlat soliq xizmati organi tomonidan SK 54-moddasining uchinchi qismiga koʻra moliyaviy jarimani boʻlib-boʻlib toʻlashga ruxsat berilgan boʻlsa, ushbu muddat davomida, yaʼni muddat tugamasdan davlat soliq xizmati organi sudga moliyaviy jarima qoʻllash haqida ariza bilan murojaat qilganda, ariza XPK 118-moddasi birinchi qismining 6-bandiga muvofiq qaytarilishi, ushbu holat yuzasidan arizasi ish yurituvga qabul qilinganidan keyin aniqlansa, XPK 88-moddasining 5-bandiga muvofiq ariza koʻrmasdan qoldirilishi lozim.

37. Soliq kodeksi 53-moddasining birinchi qismiga muvofiq banklar soliq toʻlovchining soliqni va (yoki) boshqa majburiy toʻlovni oʻtkazishga doir toʻlov topshiriqnomalarini, shuningdek tegishli vakolatli organning soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni undirish toʻgʻrisidagi inkasso topshiriqnomalarini “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank hisob raqamlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish tartibi toʻgʻrisida”gi Yoʻriqnomada (Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2012-yil 15-martda 2342-son bilan roʻyxatga olingan), “Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisida”gi Nizom (Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2013-yil 3-iyunda 2465-son bilan roʻyxatga olingan) hamda “Oʻzbekiston Respublikasi davlat budjetining kassa ijrosi toʻgʻrisida”gi Yoʻriqnomada (Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2012-yil 1-fevralda 2320-son bilan roʻyxatga olingan) belgilangan navbatda bajarishlari shart.

37.1. Xoʻjalik sudlarining eʼtibori Soliq kodeksi 63-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq soliq qarzi summasini undirish soliq toʻlovchining barcha bank hisobvaraqlarida turgan pul mablagʻlaridan amalga oshirilishi, qonun hujjatlariga muvofiq undiruv qaratish mumkin boʻlmagan hisobvaraqlar bundan mustasnoligiga qaratilsin.

37.2. Soliq kodeksi 53-moddasining oltinchi qismiga muvofiq bankning aybi bilan soliq toʻlovchining soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar summasini oʻtkazish topshiriqnomasi, tegishli vakolatli organning ularni undirish toʻgʻrisidagi inkasso topshiriqnomasi bajarilmagan (bajarilishi kechiktirilgan) taqdirda, bankdan har bir kechiktirilgan kun uchun soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarning oʻtkazilmagan summasini 0,5 foizi miqdorida belgilangan tartibda penya undiriladi.

37.3. Davlat soliq xizmati organining moliyaviy sanksiya qoʻllash haqidagi arizasi bank filialiga nisbatan taqdim etilgan boʻlsa, bankni javobgar sifatida ishda ishtirok etishga jalb qilish masalasi xoʻjalik sudi tomonidan XPKning 38-moddasiga muvofiq hal etiladi. Davlat soliq xizmati organining arizasi qanoatlantirilganda moliyaviy sanksiya bank filialiga emas, balki bankning oʻziga qoʻllaniladi.

38. Soliq kodeksi 114-moddasining birinchi qismiga muvofiq, kirim qilinmagan tovarlarni saqlash, bundan ularning qonuniy kelib chiqishi tasdiqlangan hollar mustasno, — kirim qilinmagan tovar qiymati miqdorida, ushbu moddaning ikkinchi qismiga muvofiq, tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilishdan tushgan tushumni yashirish (kamaytirib koʻrsatish) — tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilishdan tushgan tushum yashirilgan (kamaytirib koʻrsatilgan) summasining 20 foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi.

38.2. Soliq kodeksi 114-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq, tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilishdan tushgan tushumni yashirish (kamaytirib koʻrsatish) deb quyidagilar eʼtirof etiladi:

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1996-yil 9-avgustdagi “Budjet bilan hisob-kitoblar uchun xoʻjalik yurituvchi subyektlarning masʼuliyatini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF—1504-sonli Farmoni 3-bandining beshinchi xatboshisiga muvofiq barcha chakana savdo korxonalari, shuningdek aholiga xizmat koʻrsatuvchi korxonalarning tushgan naqd pul mablagʻlarini har kuni bank muassasalariga topshirmasligi ham tushumni yashirish deb baholanadi.

38.3. Soliq kodeksi 114-moddasining uchinchi qismiga muvofiq tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilishdan tushgan tushumning yashirilgan (kamaytirib koʻrsatilgan) summasiga qonun hujjatlariga muvofiq soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni hisoblash amalga oshiriladi.

40. Fiskal xotirali nazorat-kassa mashinalarini va (yoki) toʻlovlarni plastik kartochkalar asosida qabul qilish boʻyicha hisob-kitob terminallarini ishlatish majburiy boʻlgani holda ularni ishlatmasdan (oʻrnatmasdan) savdoni amalga oshirganlik va xizmatlar koʻrsatganlik, xuddi shuningdek sotib oluvchiga kvitansiyalar yozib berish, talonlar, cheklar yoki ularga tenglashtirilgan boshqa hujjatlarni berish majburiy boʻlgani holda bunday hujjatlarni bermasdan tovarlarni realizatsiya qilganlik va xizmatlar koʻrsatganlik Soliq kodeksi 119-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan miqdorda, texnik talablarga javob bermaydigan nazorat-kassa mashinalaridan foydalanganlik yoki fiskal xotirasining xizmat koʻrsatish dasturi buzilgan nazorat-kassa mashinalaridan foydalanganlik, shuningdek plastik kartochkalar asosida toʻlovlarni qabul qilishni rad etganlik Soliq kodeksi 119-moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan miqdorda jarima solinishiga sabab boʻladi.

40.1. Soliq kodeksi 119-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan harakatlar jarima qoʻllanilganidan keyin bir yil ichida sodir etilganda ushbu moddaning ikkinchi qismida belgilangan miqdorda, ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan harakatlar jarima qoʻllanilganidan keyin bir yil ichida sodir etilganda esa ushbu moddaning toʻrtinchi qismida belgilangan miqdorda jarima solinadi.

40.2. Agar soliq toʻlovchining bir necha savdo shoxobchalari mavjud boʻlsa va bir soliq tekshiruvi jarayonida ularning har birida Soliq kodeksining 119-moddasida nazarda tutilgan bir xildagi huquqbuzarlik sodir etilganligi aniqlangan taqdirda, soliq toʻlovchiga bir marta moliyaviy sanksiya qoʻllaniladi.

40.3. Ushbu toifadagi nizolarni hal etishda xoʻjalik sudlari fiskal xotirali nazorat-kassa mashinalarining va yozib beriladigan bir martalik kvitansiyalarning davlat soliq xizmati organidan roʻyxatdan oʻtkazilganligiga eʼtibor qaratishlari lozim. Tegishli tartibda roʻyxatdan oʻtkazilmagan nazorat-kassa mashinalari va kvitansiyalardan foydalanganlik soliq toʻlovchiga Soliq kodeksi 119-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan jarima qoʻllash uchun asos boʻladi.

40.4. Sertifikatlash boʻyicha akkreditatsiya qilingan organlar tomonidan majburiy tartibda sertifikatlanmagan va muvofiqlik sertifikatiga ega boʻlmagan fiskal xotiraga ega boʻlgan nazorat-kassa mashinalaridan foydalangan holda texnik talablarga javob bermaydigan nazorat-kassa mashinalaridan foydalanganlik sifatida qaraladi hamda ushbu holat Soliq kodeksi 119-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan jarima qoʻllash uchun asos boʻladi.

Soliq kodeksi 51-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq qayta tashkil etilgan yuridik shaxsning soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni toʻlash boʻyicha soliq majburiyatini bajarish, qayta tashkil etish tugallanguniga qadar huquqiy vorisga (huquqiy vorislarga) qayta tashkil etilayotgan yuridik shaxs soliq majburiyatlarini bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi faktlari va (yoki) holatlari maʼlum boʻlganligi yoxud maʼlum boʻlmaganligidan qatʼi nazar, uning huquqiy vorisi (huquqiy vorislari) zimmasiga yuklatiladi.

43. Moliyaviy sanksiyani qoʻllashda xoʻjalik sudlari Soliq kodeksining 111-moddasida belgilangan soliqqa oid huquqbuzarliklar uchun javobgarlikni yengillashtiruvchi holatlarning tugal emasligini, ogʻirlashtiruvchi holat esa tugal hisoblanishini inobatga olishlari lozim.