Kassatsiya instansiyasida ishlarni koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksining (bundan buyon matnda XPK deb yuritiladi) bir xilda qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 47-moddasiga asosan, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi Plenumi qaror qiladi:

2. XPKning 173-moddasiga muvofiq, xoʻjalik sudining qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori hamda apellatsiya instansiyasining qarori ustidan ishda ishtirok etuvchi shaxslar kassatsiya shikoyati berishga, prokuror esa, ishda ishtirok etishidan qatʼi nazar, kassatsiya protesti keltirishga haqlidir.

Xoʻjalik sudi ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslarning huquq va majburiyatlari toʻgʻrisida hal qiluv qarori, qaror qabul qilgan hollarda bu shaxslar ham XPK 188-moddasi uchinchi qismining 5-bandiga muvofiq bunday hal qiluv qarori, qaror ustidan XPKda belgilangan tartibda shikoyat qilish huquqiga ega boʻladilar.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudining kassatsiya instansiyasi, XPKning 174-moddasiga muvofiq, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar xoʻjalik sudlarining birinchi va apellatsiya instansiyalarida qabul qilingan, qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarorlari va qarorlarning qonuniyligini tekshiradi.

4. XPKning 175-moddasiga muvofiq kassatsiya shikoyati (protesti) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudiga hal qiluv qarori, qaror qabul qilgan xoʻjalik sudi orqali beriladi.

Hal qiluv qarori, qaror qabul qilgan xoʻjalik sudi, agarda XPKning 180-moddasida nazarda tutilgan kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish asoslari mavjud boʻlmasa, besh kunlik muddatda kassatsiya shikoyatini (protestini) ish bilan birga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudiga yuboradi. Bunday asoslar mavjud boʻlgan taqdirda birinchi instansiya sudining sudyasi kassatsiya shikoyatini (protestini) XPK 180-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlariga asosan qaytaradi.

5. XPKning 176-moddasiga muvofiq, kassatsiya shikoyati (protesti) hal qiluv qarori, qaror qonuniy kuchga kirgandan soʻng bir oy mobaynida berilishi mumkin. Hal qiluv qarori, qaror ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) muddati u qabul qilingan sananing ertasidan boshlab hisoblanadi.

XPKning 149 va 150-moddalariga muvofiq qabul qilingan qoʻshimcha hal qiluv qarorlari, qarorlar ham kassatsiya tartibida alohida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

6. Kassatsiya shikoyatining (protestining) mazmuni XPKning 177-moddasi talablariga mos boʻlishi kerak.

Kassatsiya shikoyatini imzolash vakolatini tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etilmaganda kassatsiya instansiyasi sudi XPK 88-moddasining 3-bandiga mos holda kassatsiya shikoyatini koʻrmasdan qoldiradi.

7. Sudlar shuni eʼtiborga olishlari kerakki, XPK 180-moddasining birinchi qismida koʻrsatilgan kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish asoslari qatʼiy boʻlib, ularni kengaytirilgan tarzda talqin qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Bir vaqtning oʻzida bir necha ishlar boʻyicha qabul qilingan hal qiluv qarorlari, qarorlar, shuningdek qonuniy kuchga kirmagan hal qiluv qarori ustidan berilgan kassatsiya shikoyati (protesti) XPKning 173-moddasi mazmuniga koʻra koʻrmasdan qoldiriladi.

Kassatsiya shikoyati (protesti) xoʻjalik sudiga oʻtkazib yuborilgan apellatsiya shikoyatini (protestini) berish muddatini tiklash toʻgʻrisidagi iltimosnoma bilan apellatsiya shikoyati (protesti) berilgandan keyin kelib tushgan va bu iltimosnoma qanoatlantirilgan hollarda kassatsiya shikoyati (protesti) XPKning 173-moddasiga muvofiq koʻrmasdan qoldiriladi.

XPKning 99-moddasiga muvofiq oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash haqidagi ajrim ustidan shikoyat (protest) qilinishi mumkin emas.

7.2. Kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish uchun asos boʻlgan holatlar bartaraf etilganidan soʻng, shikoyat bergan (protest keltirgan) shaxs, XPK 180-moddasining beshinchi qismida nazarda tutilgan hollarda va tartibda, xoʻjalik sudiga kassatsiya shikoyati (protesti) bilan umumiy tartibda hal qiluv qarori, qaror qonuniy kuchga kirgandan soʻng bir oy ichida murojaat qilishga haqli.

8. Kassatsiya shikoyati hal qiluv qarori, qaror ustidan shikoyat qilishga huquqi boʻlmagan shaxs tomonidan berilganda yoki kassatsiya shikoyati (protesti) kassatsiya tartibida shikoyat berilmaydigan (protest keltirilmaydigan) sud hujjati ustidan berilganda birinchi instansiyasi sudining sudyasi XPK 117-moddasi birinchi qismining 1-bandiga mos holda shikoyatni (protestni) qabul qilishni rad etadi. Agar koʻrsatilgan holatlar kassatsiya shikoyati (protesti) ish yuritishga qabul qilingandan keyin aniqlansa, shikoyat (protest) boʻyicha kassatsiya instansiyasida ish yuritish XPK 86-moddasining 1-bandiga mos holda tugatiladi.

Kassatsiya instansiyasida oldin mazmunan koʻrilgan ish boʻyicha qabul qilingan hal qiluv qarori, qaror ustidan berilgan kassatsiya shikoyatini (protestini) qabul qilish XPK 117-moddasi birinchi qismining 2-bandiga mos holda rad etiladi.

9. Kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimni kassatsiya instansiyasi sudining sudyasi chiqaradi (XPKning 181-moddasi).

Ajrimda kassatsiya shikoyatini (protestini) koʻrish vaqti va joyi koʻrsatiladi. Ajrim ishda ishtirok etuvchi shaxslarga, kassatsiya protestini keltirgan prokurorga, shuningdek XPK 188-moddasi uchinchi qismining 5-bandiga muvofiq shikoyat bergan shaxsga yuboriladi.

10. XPKning 182-moddasiga muvofiq, kassatsiya instansiyasi sudi ishda ishtirok etuvchi shaxslarning, shuningdek XPK 188-moddasi uchinchi qismining 5-bandiga muvofiq kassatsiya shikoyatini bergan shaxslarning iltimosiga koʻra, agar ariza beruvchi shunday choralarni koʻrmaslik hal qiluv qarori, qarorning qaytarma ijrosini qiyinlashtirishi yoki bajarib boʻlmaydigan qilib qoʻyishi mumkinligini isbotlasa, kassatsiya instansiyasida ish yuritish tugagunga qadar birinchi va apellatsiya instansiyalarida qabul qilingan hal qiluv qarori, qarorning ijrosini toʻxtatib qoʻyishga haqli.

11. XPKning 183-moddasiga muvofiq, kassatsiya instansiyasida ish XPKning 22-bobida nazarda tutilgan xususiyatlar bilan xoʻjalik sudining birinchi instansiyasida ish koʻrish qoidalari boʻyicha koʻrib chiqiladi. Bunda faqat birinchi instansiya uchun belgilangan qoidalar qoʻllanilmaydi.

Kassatsiya instansiyasida, xususan, nizolarni hal etish uchun hakamlik sudlariga topshirish (XPKning 25-moddasi), ishga daxldor boʻlmagan tarafni almashtirish (XPKning 38-moddasi), daʼvoning asoslari va predmetini oʻzgartirish, daʼvo talablari miqdorini oʻzgartirish, daʼvodan toʻliq yoki qisman voz kechish (XPKning 40-moddasi), ishga nizo predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qiluvchi uchinchi shaxslarning kirishishi (XPKning 41-moddasi), ishga nizo predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxslarning kirishishi (ularni ishda ishtirok etishga jalb qilish) (XPKning 42-moddasi), bir nechta daʼvo talablarini birlashtirish va ajratish (XPKning 115-moddasi), qarshi daʼvo taqdim etish (XPKning 120-moddasi) haqidagi qoidalar qoʻllanilmaydi. Shuningdek, ishni oʻzining ishtirokisiz koʻrib chiqishga rozilik bermagan daʼvogarning ishtirokisiz nizoning hal etilishiga yoʻl qoʻyilmasligi (XPK 130-moddasining uchinchi qismi) haqidagi qoida ham qoʻllanilmaydi. Bundan kelib chiqadiki, ishda ishtirok etuvchi shaxslar kassatsiya instansiyasining sud majlisida ishtirok etmagan hollarda, agar ular tegishli tartibda ishni muhokama etish vaqti va joyi haqida xabardor qilingan boʻlsalar, ish ularning ishtirokisiz koʻrib chiqilishi mumkin.

12. Kassatsiya shikoyati (protesti) xoʻjalik sudi tomonidan ish yuritishga qabul qilingan boʻlib, kassatsiya shikoyatini bergan shaxs qaror qabul qilingunga qadar undan voz kechsa, protest keltirgan prokuror yoki yuqori turuvchi prokuror sud majlisi boshlanishidan oldin protestni chaqirib olsa va XPKning 184-moddasiga koʻra sud tomonidan kassatsiya shikoyatidan voz kechish qabul qilinsa, agar hal qiluv qaroriga, qarorga nisbatan ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar tomonidan shikoyat berilmagan boʻlsa, kassatsiya instansiyasi sudi kassatsiya instansiyasida ish yuritishni tugatadi va bu haqda ajrim chiqaradi.

Ushbu bandning birinchi xatboshisida koʻrsatilgan asoslar boʻyicha kassatsiya instansiyasida ish yuritishni tugatish ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga kassatsiya shikoyati (protesti) bilan murojaat qilishga toʻsqinlik qilmaydi.

13. Agar kassatsiya shikoyati (protesti) ish yuritishga qabul qilingandan soʻng birinchi yoki apellatsiya instansiyasining hal qiluv qarorini, qarorini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisida ariza berilsa, shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritish XPK 82-moddasi birinchi qismining 1-bandiga binoan toʻxtatib qoʻyiladi, ish esa XPKning 24-bobi tartibida koʻrish uchun tegishli instansiyaga yuboriladi.

14. Kassatsiya instansiyasi sudi ishni koʻrib chiqishda sud tomonidan ish uchun ahamiyatli holatlarning toʻliq tekshirilganligini, sud aniqlangan deb topgan holatlarning isbotlanganligini, moddiy va protsessual huquq normalari toʻgʻri qoʻllanganligini tekshiradi. Bunda sud kassatsiya shikoyatida bayon etilgan vajlar bilan cheklanmasligi kerak. Shuningdek, sud hal qiluv qarori, qaror ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslarning huquq va majburiyatlariga taʼsir etmaganligini ham tekshiradi, chunki XPK 188-moddasi uchinchi qismining 5-bandiga muvofiq koʻrsatib oʻtilgan qonun buzilishi hal qiluv qarorini, qarorni bekor qilishga asos boʻladi.

15. Shuni eʼtiborga olish kerakki, XPKning 187-moddasida sanab oʻtilgan kassatsiya instansiyasi sudining vakolatlari qatʼiy boʻlib, ularni kengaytirilgan tarzda talqin qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

16. XPK 188-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq, protsessual huquq normalari buzilgan yoki notoʻgʻri qoʻllanilgan hollarda, agar bu qonun buzilishi notoʻgʻri hal qiluv qarorining, qarorning qabul qilinishiga olib kelgan yoxud olib kelishi mumkin boʻlsa, hal qiluv qarori, qaror bekor qilinadi yoki oʻzgartiriladi. Bunday oqibatlarning mavjudligi har bir aniq holatda kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan baholanadi.

17. Kassatsiya instansiyasi sudining qarori XPKning 189-moddasi talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

18. Ishni kassatsiya instansiyasida koʻrgan xoʻjalik sudining qarorida bayon qilingan koʻrsatmalari, XPKning 190-moddasi talablariga muvofiq, shu ishni yangidan koʻrayotgan sud uchun majburiydir. Ushbu koʻrsatmalarni bajarmaslik ish holatlarining toʻliq aniqlanmaganligiga olib kelgan boʻlsa, ishni yangidan koʻrishda qabul qilingan hal qiluv qarorini, qarorni bekor qilishga asos boʻlishi mumkin.

19. Ishni kassatsiya tartibida koʻrishda tashkilot, davlat organi yoki boshqa organ, mansabdor shaxs yoxud fuqaroning faoliyatida qonun hujjatlarining buzilishi aniqlangan taqdirda kassatsiya instansiyasi sudi XPKning 152-moddasiga asosan xususiy ajrim chiqarishi mumkin.

21. Xoʻjalik sudining shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin boʻlgan ajrimlari ustidan kassatsiya shikoyati (protesti) XPKda nazarda tutilgan hollarda beriladi (keltiriladi).

XPK 191-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq, xoʻjalik sudining ajrimlariga nisbatan berilgan kassatsiya shikoyatlari (protestlari) xoʻjalik sudining hal qiluv qarori va qarori ustidan beriladigan kassatsiya shikoyatlarini (protestlarini) qabul qilish va koʻrib chiqish uchun belgilangan tartib asosida qabul qilinadi va koʻrib chiqiladi.

22. Kassatsiya instansiyasi sudi XPK 149-moddasining birinchi qismiga muvofiq qoʻshimcha qaror qabul qilishga hamda XPKning 150-moddasiga muvofiq oʻzi qabul qilgan qarorni tushuntirib berishga, yoʻl qoʻyilgan yozuvdagi xatolar, harfiy xatolar va hisob-kitobdagi yanglishishlarni tuzatishga haqli.

23. Sud xarajatlarini taqsimlash kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan XPKning 95-moddasida belgilangan qoidalarga asosan amalga oshiriladi.

Kassatsiya shikoyati uni bergan shaxsga qaytarilgan holda toʻlangan davlat boji XPK 93-moddasining uchinchi qismiga muvofiq qaytarilishi kerak.