1.07.00.00.00 Молия ва кредит тўғрисидаги қонунчилик. Банк фаолияти / 07.22.00.00 Кредитлаш / 07.22.06.00 Кредитлашнинг алоҳида турлари / 07.22.06.02 Микрокредитлаш. Кичик бизнес субъектларини кредитлаш;
2.07.00.00.00 Молия ва кредит тўғрисидаги қонунчилик. Банк фаолияти / 07.23.00.00 Бошқа кредит муассасалари / 07.23.02.00 Ломбардлар]
[ТСЗ:
1.Молия / Банклар ва бошқа кредит муассасалари. Кредитлар]
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг
Мазкур Низом микромолия ташкилотлари, факторинг ташкилотлари (бундан буён матнда ташкилотлар деб юритилади) ва ломбардлар томонидан фаолиятни амалга оширишда уларга қўйиладиган талаблар, шу жумладан ташкилотларнинг активлари сифатини таснифлаш, активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларга қарши захираларни яратиш ҳамда улардан фойдаланиш, пруденциал нормативлар, ломбардлар томонидан фаолият ва операцияларни амалга ошириш, ташкилотлар ва ломбардлар томонидан молиявий ҳисоботларни тақдим этиш тартибини белгилайди.
(муқаддима Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
(Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарорига (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) асосан 1-банд иккинчи хатбошисининг чиқарилиш санаси — 2027 йил 4 январь — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон)
активнинг жами қиймати — активнинг ташкилотлар балансида акс эттирилган асосий қарзи ва унга ҳисобланган фоизлари, пеня, комиссион ва бошқа фоизсиз тўловлари қолдиғининг мазкур актив бўйича яратилган захира чегирилмаган миқдори;
(1-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
муддати ўтган қарздорлик — қарздор томонидан шартномада кўрсатилган муддат ва шартларда бажарилмаган (лозим даражада бажарилмаган), шу жумладан тўловлар камида бир кунга кечиктирилган ташкилотлар олдидаги мажбурият;
(1-банднинг учинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
мазкур бандда белгиланган активлар бўйича олиниши лозим бўлган ҳисобланган ва (ёки) ундирилмаган фоизли ва фоизсиз даромадлар, жарима ва пенялар;
банкларга жойлаштирилган маблағлар;
гаровга олинган мулкка эгалик ҳуқуқини қўллаган ҳолда ундириб олинган мулклар;
балансдан ташқари ҳисобварақлардаги мажбуриятларнинг, шу жумладан кафолатларнинг микромолия ташкилоти томонидан бажарилиши натижасида вужудга келган активлар;
кредит таваккалчилиги мавжуд бўлган бошқа активлар ва балансдан ташқари ҳисобварақлар.
12. Қуйидаги активларга нисбатан мазкур Низом талаблари қўлланилмайди:
сотиб олинган давлат қимматли қоғозларига;
ҳосилавий инструментларга;
ташкилотларнинг номоддий активларига;
ташкилотларнинг молиявий ва (ёки) молиявий бўлмаган ташкилотлар устав фондидаги (устав капиталидаги) улушлар ва (ёки) акцияларга қилинган инвестицияларига.
(11 ва 12-бандлар Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарорига (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) асосан киритилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
2. Ташкилотлар ўз фаолияти давомида вужудга келадиган зарарларни қоплаш учун захира фондининг яратилишини кўзда тутишлари мумкин ва унинг миқдори ташкилотларнинг таъсис ҳужжатларида кўрсатилади.
(2-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
3. Ташкилотларнинг активлари мазкур Низомга мувофиқ ўз вақтида ва тўғри таснифланиши ҳамда уларга активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларга қарши захиралар (бундан буён матнда захира деб юритилади) яратилиши шарт.
(3-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
41. Мазкур Низомнинг 24-бандида кўрсатилган маблағлар ҳисобидан фаолият кўрсатаётган ташкилотлар балансидаги муаммоли активларнинг жами активлардаги улуши ўн фоиз ва ундан юқори бўлмаслиги лозим.
(41-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарорига (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) асосан киритилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
асосий қарз ва (ёки) фоизлар ёхуд бошқа тўловлар бўйича муддати ўтган қарздорлик бўлмаганда ёки уларни қайтариш 30 кундан ошмаган муддатга кечиктирилганда — «стандарт»;
(5-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
асосий қарз ва (ёки) фоизларни ёхуд бошқа тўловларни қайтариш 91 кун ва ундан ортиқ, лекин 180 кундан ошмаган муддатга кечиктирилганда — «қониқарсиз»;
(5-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарорига (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) асосан тўртинчи хатбоши билан тўлдирилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
Қуйида келтирилган омиллардан ҳеч бўлмаганда биттаси мавжуд бўлса, активнинг сифати «умидсиз» деб таснифланиши мумкин:
қарздор томонидан қарзни тўлиқ ёки қисман қайтарилиши бўйича ташкилотнинг асосли кутилмалари мавжуд бўлмаса ёки актив қайтмаслигидан далолат берувчи омиллар мавжуд бўлса;
қарздор фаолияти тугатилган (тугатилаётган) бўлса ва (ёки) қарздор суднинг қарорига асосан тўловга қобилиятсиз деб топилган бўлса.
(5-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарорига (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) асосан хатбошилар билан тўлдирилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
Агар ташкилотлар томонидан қилинган инвестицияни қайта баҳолаш натижасида салбий фарқ юзага келса, бундай инвестицияларнинг сифати «умидсиз» деб таснифланиши керак.
(6-банднинг ўнинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
7. Гаровга олинган мулкка эгалик ҳуқуқини қўллаган ҳолда қарздордан ундириб олинган мулклар ташкилотлар фаолиятида фойдаланилмаган тақдирда сотилиши лозим. Бунда, мазкур мулк ташкилотлар томонидан балансга қабул қилинган кундан бошлаб бир йил муддатда сотилмаса, умидсиз актив сифатида таснифланади.
(7-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
8. Балансдан ташқари ҳисобварақлардаги мажбуриятларнинг, шу жумладан кафолатларнинг микромолия ташкилоти томонидан бажарилиши натижасида вужудга келган активлар «умидсиз» деб таснифланади.
(8-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
9. Мазкур Низомнинг 5-бандида назарда тутилган активлар бўйича қарздорнинг молиявий қийинчиликларга дуч келиши ёки бундай қийинчиликларга дуч келиш эҳтимоли муносабати билан унга қуйидаги енгилликлардан камида биттаси тақдим этилган бўлса, бундай активлар реструктуризация қилинган активлар деб ҳисобланади:
актив бўйича тўловлар, жумладан асосий қарз, фоиз ва (ёки) бошқа тўловларни тўлаш муддати узайтирилиши, бундан мазкур Низомнинг 93-банди иккинчи ва учинчи хатбошиларида келтирилган ҳолат мустасно;
асосий қарз, фоиз ва (ёки) бошқа тўловлар бўйича имтиёзли давр тақдим этилиши ва (ёки) узайтирилиши, шу жумладан актив бўйича асосий қарз ва фоизлар тўлови маълум муддат оралиғида фақат фоиз тўланадиган шаклга ўзгартирилиши;
фоиз ставкасининг пасайтирилиши ёки устама миқдорининг камайтирилиши, бундан мазкур Низомнинг 93-банди тўртинчи хатбошисида келтирилган ҳолатлар мустасно;
гаровга қўйилган мол-мулкларнинг қисман ёки тўлиқ гаровдан чиқарилиши ёки кредитнинг таъминланганлик даражаси пасайтирилиши, бундан мазкур Низомнинг 93-банди бешинчи ва олтинчи хатбошиларида келтирилган ҳолатлар мустасно;
«стандарт» деб таснифланмаган активнинг қайта молиялаштирилиши. Бунда қайта молиялаштирилган актив деб қайта молиялаштириш доирасида қарздорга берилган янги актив ҳамда мазкур актив ҳисобидан тўлиқ ёки қисман сўндирилган амалдаги актив ҳисобланади;
тўланиши лозим бўлган фоиз ва (ёки) бошқа тўловларнинг капитализация қилиниши;
асосий қарз, фоизлар, устама ва (ёки) бошқа тўловларнинг бир қисми ёки барчасидан воз кечилиши;
гаровга қўйилган мол-мулкни ташкилот балансига қабул қилиш эвазига актив бўйича тўловлардан қисман воз кечилиши;
қарздорнинг бошқа қарздорга ўзгартирилиши, бундан вафот этган қарздорнинг мажбурияти унинг ҳуқуқий ворисига ўтиши мустасно.
(9-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
91. Активни реструктуризация қилиш тўғрисида қарор ташкилотнинг тегишли ваколатли органи томонидан амалга оширилган таҳлил асосида қабул қилиниши, ташкилотнинг ички ҳужжатларига мувофиқ расмийлаштирилиши ҳамда ушбу қарорга тасдиқловчи ҳужжатлар ва таҳлилий маълумотлар илова қилиниши лозим.
92. Актив сифатининг ҳақиқий таснифини яшириш ҳамда ушбу актив бўйича зарарлар тан олинишини кечиктириш мақсадида реструктуризация қилишга йўл қўйилмайди.
таъминот турининг ўша сифатдаги (ликвидлилик, қиймат) ёки юқорироқ сифатдаги таъминот турига ўзгартирилиши;
активнинг фойдаланилмаган қисми камайтирилиши.
94. Қуйида келтирилган ҳолатлардан ҳеч бўлмаганда биттаси мавжуд бўлса, қарздор молиявий қийинчиликларга дуч келган ёки молиявий қийинчиликларга дуч келиши эҳтимоли мавжуд бўлган деб ҳисобланади:
енгиллик тақдим этиш санасида қарздорда ташкилот ва (ёки) бошқа кредит ташкилоти томонидан берилган актив (активлар) бўйича 30 кун ва ундан ортиқ муддати ўтган қарздорлик мавжудлиги;
қарздорда сўнгги 6 ой ичида умумий ҳисобда 60 кун ва ундан ортиқ муддати ўтган қарздорлик мавжудлиги;
ташкилот томонидан енгиллик тақдим этилмаган тақдирда қарздор кейинги 6 ой ичида ўзининг молиявий мажбуриятларини бажара олмаслиги ёки лозим даражада бажара олмаслиги эҳтимолининг мавжудлиги;
ташкилотнинг ички кредит рейтинг тизимига мувофиқ (агар мавжуд бўлса) сўнгги 6 ой ичида қарздорнинг тўловга қобилиятсизлик ҳолатига учраш эҳтимоли ошганлиги;
қарздор томонидан ташкилот билан тузилган шартномада белгиланган шартларга риоя этилмаслиги натижасида ташкилотда қарздордан активни муддатидан олдин сўндиришни талаб қилиш ҳуқуқи вужудга келганлиги;
қарздорнинг молиявий ҳолатига салбий таъсир кўрсатувчи муҳим ҳодисалар юз берган бўлса, шу жумладан қарздорнинг қимматли қоғозлари хорижий ва (ёки) маҳаллий уюшган (тартибга солинадиган) молия бозорида савдо қилишга рухсат этилган листинг рўйхатидан листинг талабларига номувофиқлик ёки молиявий сабаблар туфайли чиқарилиши ёки чиқарилиш жараёнида бўлиши;
ташкилотнинг ички ҳужжатларига мувофиқ қарздор молиявий қийинчиликларга дуч келганлигини ёки молиявий қийинчиликларга дуч келиши эҳтимоли мавжуд эканлигини ифодаловчи бошқа ҳолатлар.
(91 — 94-бандлар Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарорига (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) асосан киритилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
асосий қарз ва (ёки) фоизлар ёхуд бошқа тўловлар бўйича муддати ўтган қарздорлик бўлмаганда ёки уларни қайтариш 30 кундан ошмаган муддатга кечиктирилганда — «субстандарт»;
асосий қарз ва (ёки) фоизларни ёхуд бошқа тўловларни қайтариш 31 кун ва ундан ортиқ, лекин 90 кундан ошмаган муддатга кечиктирилганда — «қониқарсиз»;
асосий қарз ва (ёки) фоизларни ёхуд бошқа тўловларни қайтариш 91 кун ва ундан ортиқ, лекин 180 кундан ошмаган муддатга кечиктирилганда — «шубҳали»;
асосий қарз ва (ёки) фоизларни ёхуд бошқа тўловларни қайтариш 181 кун ва ундан ортиқ муддатга кечиктирилганда — «умидсиз».
Мазкур Низомнинг 5-банди саккизинчи ва тўққизинчи хатбошиларида келтирилган омиллардан ҳеч бўлмаганда биттаси мавжуд бўлса, реструктуризация қилинган активнинг сифати «умидсиз» деб таснифланиши мумкин.
(10-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
11. Активлар сифатини таснифлаш ва уларни ташкилотларнинг балансларида акс эттириш ташкилотлар ва қарздор ёки пул талабномасидан воз кечувчи ўртасида тузилган шартнома шартларини ўзгартирмайди, шу жумладан шартнома шартларига мувофиқ ташкилотлар томонидан асосий қарз ва унга ҳисобланган фоизларни, шунингдек шартнома шартларини бажармаганлиги учун жарима ва пеняларни тўлиқ миқдорда қарздордан ундириш ҳуқуқини бекор қилмайди.
(11-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
12. Алоҳида ҳолларда (фавқулодда ва муайян шароитларда олдини олиб бўлмайдиган вазиятларда қарздор томонидан ташкилотлар олдидаги мажбуриятни бажариш ёки лозим даражада бажариш имконияти бўлмаганда) активлар сифатини таснифлаш, захира яратиш ва реструктуризация қилинган актив деб ҳисобламаслик Ўзбекистон Республикаси Марказий банки (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) томонидан белгиланиши мумкин.
(12-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
21-§. Активга «фоизларни ўстирмаслик» мақомини бериш
121. 2027 йил 1 январдан бошлаб муаммоли деб таснифланган активларга мазкур Низом мақсадларида «фоизларни ўстирмаслик» мақоми берилади. Бунда фоизларни ўстирмаслик деганда ҳисобланган фоиз даромадини тўлиқ олиш ва (ёки) активнинг асосий суммасини қайтариш эҳтимоли мавжуд бўлмаганда, актив бўйича фоизларни ҳамда бошқа даромадларни, шу жумладан жарима ва пеняларни балансда ҳисоблашни тўхтатиш тушунилади.
122. Активга «фоизларни ўстирмаслик» мақоми берилганидан сўнг барча ҳисобланган, лекин олинмаган фоизли ва бошқа даромадлар тескари бухгалтерия ўтказмаси амалга оширилган ҳолда, балансдан ташқари ҳисобварақларга ўтказилади. Фоизли ва бошқа даромадлар балансдан ташқари ҳисобварақларга ўтказилганидан сўнг, кейинги фоизлар (даромадлар) ҳисобланиши фақат мазкур ҳисобварақларда кредит шартномасида белгиланган муддат давомида амалга оширилади, бундан қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда қарздор ва кафилнинг мажбуриятлари бекор бўладиган ҳолатлар мустасно.
123. Активга «фоизларни ўстирмаслик» мақоми берилиши қарздорни ҳисобланган фоизлар ва бошқа тўловларни, шу жумладан ташкилотнинг балансдан ташқари ҳисобварақларида ҳисобга олинган фоизлар ва бошқа тўловларни тўлаш мажбуриятидан озод этмайди.
124. Ўзбекистон Республикаси «Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида»ги Қонунининг 141-моддасига мувофиқ суд томонидан қарздорни банкрот деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш тўғрисида қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан қарздорнинг барча турдаги қарзлари бўйича жарима, пеня ва фоизларни ҳисоблаш тугатилади.
Кредит бўйича қарздорликни ундириш тўғрисида суднинг ҳал қилув қарори чиқарилганда суд қарорида кўрсатилган, кредит бўйича ундириладиган суммага нисбатан Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 327-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларида ҳамда 734-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган фоизлар, шунингдек неустойка ҳисобланиши тўхтатилади.
125. Судгача санация даврида ташкилотлар қарздор билан тузилган келишувга асосан келишувда белгиланган муддатга ва фаолиятини тиклашга қаратилган санация режасини бажариш шарти билан кредитлар бўйича фоизларни ҳисоблаш ва (ёки) тўлашни тўхтатиб туриши, кейинчалик санация режасига мувофиқ реструктуризация қилиши ёхуд кредитни реструктуризация қилишнинг бошқа чораларини кўриши мумкин.
Суд санацияси даврида санация режасига мувофиқ ва кредиторлар йиғилиши (қўмитаси) розилиги билан суд ажрими асосида қарздорнинг кредитлари бўйича фоизларни ҳисоблаш ва (ёки) тўлаш тўхтатиб турилиши, кейинчалик санация режасида белгиланган тартибда реструктуризация қилиниши ёхуд кредитни реструктуризация қилишнинг бошқа чоралари кўрилиши мумкин.
126. Балансдан ташқари ҳисобварақларда ҳисобланган фоизли ва бошқа даромадлар ташкилотга ҳақиқатда кирим қилинган санада, шу жумладан ташкилотнинг айланма кассасига ва (ёки) мижознинг тегишли ҳисобварағига маблағ келиб тушганда, ташкилотнинг даромади сифатида тан олинади.
127. Актив мазкур Низом талабларига мувофиқ «стандарт» ёки «субстандарт» деб қайта таснифланганидан сўнг, унинг «фоизларни ўстирмаслик» мақоми бекор қилинади.
(21-параграф Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарорига (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) асосан киритилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
14. Қуйидаги ҳолларда актив у бўйича шакллантирилган захира ҳисобига «Балансдан ташқари ҳисобварақлар»га ўтказилиши лозим:
қарздорга онлайн кредит фрод ҳолати натижасида расмийлаштирилиши оқибатида мазкур қарздор жабрланувчи деб эътироф этилганлиги тўғрисидаги суриштирувчи, терговчи, прокурорнинг қарори ёки суднинг ажрими келиб тушганда;
актив сифати «умидсиз» деб таснифланган санадан эътиборан уч иш куни ичида.
Активнинг «Балансдан ташқари ҳисобварақлар»га ўтказилиши унинг қисман ёки тўлиқ қайтарилиши мумкинлигини инкор этмайди ҳамда улар бўйича тўловлар бекор қилинишини билдирмайди. Мазкур активлар «Балансдан ташқари ҳисобварақлар»га ўтказилган пайтдан бошлаб уч йилдан кам бўлмаган муддат мобайнида ушбу ҳисобварақда акс эттирилиши ҳамда ташкилот томонидан уларни ундириш бўйича тегишли чоралар кўрилиши лозим.
(14-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
141. «Балансдан ташқари ҳисобварақлар»да ҳисобга олинган активлар қуйидаги ҳолатларда ташкилотнинг юқори бошқарув органи қарорига асосан ҳисобдан чиқарилиши мумкин:
ташкилот активдан воз кечса;
актив «Балансдан ташқари ҳисобварақлар»га ўтказилгандан кейин 3 йил давомида тўланмаса;
қарздор вафот этса ва унинг қарзини қайтариш мажбуриятини ўз зиммасига оладиган бошқа шахс мавжуд бўлмаса;
(141-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарорига (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) асосан киритилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
(Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарорига (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) асосан 15-банднинг ўз кучини йўқотиш санаси — 2027 йил 4 январь — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон)
16. Ташкилотлар захираларни активларни таснифлаш учун мазкур Низомда назарда тутилган асослар вужудга келган санадан бошлаб шакллантиришлари ва улар бўйича бухгалтерия ўтказмаларини дастурлашган ҳолда амалга оширишлари лозим.
(16-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Яратилган захира харажатлари Молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботда акс эттирилиши лозим.
17. Ташкилотларнинг ижро этувчи органлари захираларнинг доимий равишда етарли эканлигини таъминлаш учун жавобгардир.
(17-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
18. Мазкур Низом талаблари асосида таснифланган активлар бўйича етарли миқдорда захира яратилмаган ҳолларда Марказий банк захираларни яратиш бўйича қўшимча ажратмаларни амалга оширишни талаб қилишга ҳақли.
19. Ташкилотларнинг ижро этувчи органлари молиявий йил якуни бўйича ташкилотлар иштирокчилари (акциядорлари) умумий йиғилишида сифати «умидсиз» деб таснифланган активларни ундириш бўйича қўлланган чора-тадбирлар ҳақида ҳисобот беришлари лозим.
(19-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
20. Қуйидаги ҳолларда актив сифати «стандарт» деб қайта таснифланиши мумкин:
«субстандарт» деб таснифланган активнинг асосий қарзи ва (ёки) фоизлари ёхуд бошқа тўловлари бўйича муддати ўтган қарздорликлар тўлиқ тўланганда ва активни қайтариш графиги бўйича кейинги тўлов ўз вақтида ва тўлиқ тўланганда;
«қониқарсиз» деб таснифланган активнинг асосий қарзи ва (ёки) фоизлари ёхуд бошқа тўловлар бўйича муддати ўтган қарздорликлар тўлиқ тўланганда ва активни қайтариш графиги бўйича кетма-кет 2 та тўлов ўз вақтида ва тўлиқ тўланганда;
«шубҳали» деб таснифланган активнинг асосий қарзи ва (ёки) фоизлари ёхуд бошқа тўловлари бўйича муддати ўтган қарздорликлар тўлиқ тўланганда ва активни қайтариш графиги бўйича кетма-кет 3 та тўлов ўз вақтида ва тўлиқ тўланганда.
(20-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
21. Активлар сифати улар реструктуризация қилиниши билан дарҳол олдинги таснифланган тоифадан яхшироқ тоифада таснифланиши мумкин эмас.
«Субстандарт», «қониқарсиз» ёки «шубҳали» деб таснифланган активлар реструктуризация қилинганидан кейин активни қайтариш графигига асосан камида кетма-кет 3 та тўлов тўлиқ ва ўз вақтида тўланган тақдирда, уларнинг сифати «стандарт» деб таснифланиши мумкин.
Активлар реструктуризация қилинганидан кейин улар бўйича асосий қарз ва (ёки) фоизларни қайтариш муддати мазкур Низомнинг 10-бандида кўрсатилган муддатларга кечиктирилган тақдирда, ушбу активларнинг сифатини «стандарт» деб қайта таснифлаш мазкур Низомнинг 20-бандида назарда тутилган тартибда амалга оширилади.
(21-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
22. Активнинг сифати «умидсиз» деб таснифланганидан, шу жумладан «Балансдан ташқари ҳисобварақлар»да акс эттирилганидан бошлаб қуйидаги ҳолларда актив сифати «субстандарт» деб таснифланиши ва унинг кейинги ҳисобини юритиш учун баланснинг актив ҳисоби юритилувчи тегишли ҳисобварағига ўтказилиши мумкин:
(22-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
шартнома шартларига мазкур Низомнинг 9-бандида келтирилган ўзгартиришлар киритилмаган ҳолда, активнинг асосий қисми ва (ёки) фоизлари ёхуд бошқа тўловлар бўйича муддати ўтган қарздорликлар тўлиқ тўланганда;
(22-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
шартнома шартларига мазкур Низомнинг 9-бандида келтирилган ўзгартиришлар киритилганда, активни қайтариш графигига асосан камида олти ойлик тўловлари ёки активнинг асосий қисмининг 20 фоизидан кам бўлмаган миқдори тўлиқ ва ўз вақтида тўланганда.
23. Мазкур Низомнинг 22-бандига мувофиқ активнинг сифати «субстандарт» деб таснифланган кундан бошлаб активни қайтариш графиги бўйича кетма-кет 3 та тўлов ўз вақтида ва тўлиқ тўланганда актив сифати «стандарт» деб таснифланишига йўл қўйилади.
Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджетининг ҳамда давлат жамғармаларининг маблағлари;
халқаро молия институтларининг, чет эл ҳукумат молия ташкилотларининг, нодавлат нотижорат ташкилотларнинг, шу жумладан чет эл нодавлат нотижорат ташкилотларининг қарз маблағлари;
юридик шахслардан, шу жумладан чет эл юридик шахсларидан олинган қарз маблағлари;
исломий молиялаштиришга мувофиқ бўлган қимматли қоғозларни жойлаштиришдан олинган маблағлар.
Пруденциал нормативларга мазкур бандда кўрсатилган маблағлар жалб этилган ойдан кейинги ҳисобот ойининг биринчи санасидан бошлаб риоя этиш талаб этилади.
26. Ташкилотларнинг бир қарз олувчи ёки ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳи ҳамда ташкилотларга алоқадор бўлган шахслар бўйича таваккалчиликлари тегишлилиги бўйича қуйидагиларни ўз ичига олади:
(26-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
(26-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/04-сонли қарорига (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) асосан олтинчи хатбоши билан тўлдирилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Бир қарз олувчи ва ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳи ҳамда ташкилотларга алоқадор бўлган шахсларга доир таваккалчиликни ҳисоблашда активнинг жами қийматидан яратилган захира миқдори чегирилади.
(26-банднинг тўққизинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
261. Факторинг хизмати бўйича ташкилотларнинг бир қарз олувчи ва ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳи ҳамда ташкилотларга алоқадор бўлган шахсларга доир таваккалчилиги:
ташкилотлар томонидан мижозга нисбатан регресс талабини қўйиш ҳуқуқи мавжуд бўлмаса ёки мавжуд бўлиб, ушбу ҳуқуқдан фойдаланиш зарурати юзага келмаган бўлса, қарздорга;
мазкур регресс талабини қўйиш ҳуқуқи мавжуд бўлса ва ушбу ҳуқуқдан фойдаланиш зарурати вужудга келган бўлса, мижозга нисбатан ҳисобланади.
(261-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/04-сонли қарорига (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) асосан киритилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
27. Ташкилотлар капиталининг етарлилик коэффициенти ташкилотлар жами хусусий капиталининг жами активларига нисбати орқали ҳисобланади ва ушбу коэффициент 10 фоиздан кам бўлмаслиги лозим.
(27-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
29. Ташкилотларнинг жорий ликвидлилик коэффициенти 100 фоиздан кам бўлмаслиги лозим. Бунда, жорий ликвидлилик коэффициенти жорий активлар суммасининг (кассадаги нақд пуллар, банклардаги талаб қилиб олингунча маблағлар, тўлов муддати 30 кунгача бўлган активлар, бундан муддати ўтган қарздорлиги мавжуд активлар мустасно) жорий мажбуриятлар (талаб қилиб олингунча ва ижро этиш муддати 30 кунгача бўлган мажбуриятлар) суммасига нисбати орқали ҳисобланади.
(29-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
4-§. Бир қарз олувчига ёки ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳига доир таваккалчиликнинг энг кўп миқдори
30. Ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳи деганда қуйидаги мезонлардан бирига мос келувчи шахслар тушунилади:
шахс томонидан юридик шахснинг устав фондида (устав капиталида) устунлик қиладиган улушга эгалик қилиш;
иштирокчи (акциядор) бўлган шахснинг шу юридик шахс бошқарув органларининг кўпчилик аъзоларини тайинлаш ёки алмаштириш ҳуқуқи;
шахснинг юридик шахс фаолиятига у билан тузилган шартномага ва (ёки) унинг устави қоидаларига мувофиқ таъсир кўрсатиш имконияти;
Яқин қариндошлар деганда қариндош ёки қайин-бўйинчилик муносабатидаги шахслар, яъни ота-она, туғишган ва ўгай ака-укалар ҳамда опа-сингиллар, эр-хотин, фарзандлар, шу жумладан фарзандликка олинганлар, боболар, бувилар, неваралар, эр-хотиннинг ота-онаси, туғишган ва ўгай ака-укалари ҳамда опа-сингиллари тушунилади.
31. Ташкилотларнинг бир қарз олувчига ёки ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳига доир таваккалчилигининг энг кўп миқдори ташкилот хусусий капиталининг 25 фоизидан ошмаслиги лозим.
(31-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
32. Ташкилотлар барча йирик таваккалчиликларининг (жами суммаси хусусий капиталнинг 10 фоизи ва ундан юқори бўлган бир қарз олувчи ёки ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳига доир таваккалчиликлар) умумий миқдори ташкилот хусусий капиталининг 5 баробаридан ошмаслиги лозим.
(32-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
33. Ташкилотларга алоқадор бўлган битта шахсга тўғри келувчи таваккалчиликнинг энг кўп миқдори ташкилот хусусий капиталининг 25 фоизидан ошмаслиги лозим.
(33-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
34. Ташкилотларга алоқадор бўлган барча шахсларга тўғри келувчи таваккалчиликнинг энг кўп миқдори ташкилот хусусий капиталининг 50 фоизидан ошмаслиги лозим.
(34-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
6-§. Юридик шахсларнинг устав фондига (устав капиталига) ва (ёки) қарз қимматли қоғозларига инвестицияларнинг энг кўп миқдори
36. Мазкур Низом кучга кирган санада бир қарз олувчининг ёки ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳининг ҳамда ташкилотларга алоқадор бўлган шахсларнинг ташкилот олдида мажбурияти мавжуд бўлиб, мазкур мажбуриятларнинг миқдори ушбу Низомнинг 31 ва 33-бандларида белгиланган меъёрлардан ошиши, бундай мажбурият бўйича тузилган шартнома шартларини ўзгартиришга олиб келмайди.
(36-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
37. Бир қарз олувчига ёки ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳига ҳамда ташкилотларга алоқадор бўлган шахсларга тўғри келувчи таваккалчиликнинг умумий суммаси шартнома тузиш вақтида мазкур Низомда назарда тутилган чекловлар доирасида бўлиб, кейинчалик белгиланган меъёрлардан ошса (хусусий капитал даражаси тушиши ёки бошқалар сабабли), ташкилотлар мазкур ҳолат ҳақида Марказий банкка ўн кун мобайнида маълум қилишлари ва Марказий банк билан келишилган муддатларда, бироқ олти ойдан кўп бўлмаган муддатда таваккалчиликнинг умумий суммасини мазкур Низомнинг 31 ва 33-бандларида белгиланган талабларга мувофиқлаштириш бўйича чоралар кўришлари лозим.
(37-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
38. Қарз олувчи шартнома тузилган даврда ташкилотларга алоқадор ҳисобланмасдан, кейинчалик унга алоқадор шахсга айланса, таваккалчилик миқдорининг мазкур Низомнинг 33 ва 34-бандларида белгиланган талаблардан ошиши пруденциал нормативга номувофиқ деб тан олинмайди, башарти ташкилотлар Марказий банкка ўн кун мобайнида бу ҳақида маълум қилиб, Марказий банк билан келишилган муддатларда, бироқ олти ойдан кўп бўлмаган муддатда пруденциал нормативга мувофиқлаштиришни ўз зиммаларига олган бўлсалар.
(38-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
39. Ташкилотлар бир қарз олувчи ёки ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳи, шунингдек ташкилотларга алоқадор бўлган шахслар учун таваккалчиликлар ҳисобини юритишлари ва бу тўғрисидаги маълумотларни ҳисобот ойидан кейинги ойнинг 5-санасигача ҳар ойда Марказий банкка тақдим этиб боришлари лозим.
(39-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
3-боб. Микромолия ташкилотлари томонидан банкларнинг ва бошқа молия ташкилотларининг агенти вазифаларини амалга ошириш
40. Микромолия ташкилотлари томонидан банкларнинг агенти вазифалари банклар ва банк фаолияти тўғрисидаги қонунчиликка, тўлов агенти (субагенти) вазифалари тўловлар ва тўлов тизимлари тўғрисидаги қонунчиликка, шунингдек суғурта агенти вазифалари суғурта фаолияти тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ амалга оширилади.
41. Микромолия ташкилотларининг банклар, тўлов ва суғурта агенти сифатида агентлик хизматлари мазкур ташкилотлар номидан кўрсатилади. Бунда, агентлик битимлари тузилиши ва улар тузилган кундан эътиборан беш кун ичида мазкур битимлар тўғрисида ахборот Марказий банкка юборилиши лозим.
Агентлик битимининг мавжудлиги тўғрисидаги ахборотлар хизматлар кўрсатилишидан олдин мижозларга ошкор этилиши лозим.
4-боб. Ломбардлар томонидан фаолият ва операцияларни амалга ошириш
1-§. Умумий қоидалар
42. Жисмоний шахслар томонидан шахсий истеъмол учун мўлжалланган кўчар мол-мулкларни (ашёларни) ломбардда гаровга қўйиш, сақлаш, ломбарддан талаб қилиб олинмаган ашёларни сотиш ҳамда ундирувни гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиш Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси, «Гаров тўғрисида»ги Қонуни ва мазкур Низомга мувофиқ амалга оширилади.
43. Ломбард шахсни тасдиқловчи ҳужжат (паспорт ёки идентификацияловчи ID-карта ёхуд миллий ҳайдовчилик гувоҳномаси ёки уларнинг Ўзбекистон Республикаси Ягона интерактив давлат хизматлари портали ва (ёки) «Ижтимоий карта» мобил иловаси орқали бериладиган электрон шакли, чет эл фуқароларининг ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг яшаш гувоҳномаси ёки ID-картаси, ҳарбий хизматчининг шахсий гувоҳномаси) тақдим этилганида, жисмоний шахслар билан шартномалар тузади.
(43-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2026 йил 3 сентябрдаги 23/6-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-2, 02.10.2026 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.10.2026 й., 10/26/3412-2/0999-сон. Кучга кириш санаси — 2027 йил 4 январь)
44. Ломбард, зарур ҳолларда, гаровга ёки вақтинчалик сақлашга топширилаётган мол-мулкка (ашёга) эгалик ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларни ёки бошқа далилларни талаб қилишга ҳақли.
2-§. Ломбардлар томонидан микроқарзларни расмийлаштириш ва бериш тартиби
45. Гаров асосида микроқарзнинг берилиши ломбард билан жисмоний шахс ўртасида тузиладиган микроқарз шартномаси ва гаров шартномаси асосида амалга оширилади.
Ломбардда мол-мулкларни гаровга қўйиш ҳақидаги шартнома ломбард томонидан мазкур Низомнинг 1-иловасига мувофиқ шаклдаги гаров паттасини бериш йўли билан расмийлаштирилади.
46. Микроқарз олиш учун ломбардга гаровга топшириладиган мол-мулк томонлар келишувига асосан баҳоланади.
47. Ломбард қуйидагиларни бажариши шарт:
гаров нарсасини хавфсиз сақлаш учун чоралар кўриши;
гаров нарсаси йўқолиши хавф-хатари пайдо бўлганлиги ёки шикаст етказилганлиги тўғрисида гаровга қўювчига дарҳол хабар бериши;
микроқарз шартномасининг шартлари бажарилганида гаров нарсасини мулк эгасига ёки учинчи шахсга белгиланган тартибда расмийлаштирилган мулк эгасининг ишончномаси асосида дарҳол қайтариши;
гаровга қабул қилинган ашёларни гаровга қабул қилиш пайтида шунга ўхшаш ва шундай сифатли ашёларнинг нархларига мос баҳодаги тўлиқ суммасида ўз ҳисобидан гаровга қўювчи фойдасига суғурталаши;
гаровга қўювчининг талабига асосан микроқарз шартномасидан келиб чиққан мажбуриятларнинг гаровга қўювчи ёки учинчи шахс томонидан қисман ёки тўлиқ бажарилганлигини тасдиқловчи маълумотнома бериши.
48. Гаровга қўйилган ашёларни сотишдан тушган сумма, агар шартномада бошқа ҳоллар кўзда тутилмаган бўлса, микроқарз, у бўйича ҳисобланган фоизлар, неустойка, ижро муддати ўтганлиги натижасида юзага келган зарарларни қоплаш, шунингдек, сақлаш ва суғурта учун тўлов, гаровга олинган мол-мулкни сотиш бўйича харажатларни қоплашга қаратилади. Агар гаровга қўйилган мол-мулкнинг сотилишидан тушган сумма ломбарднинг талаблари миқдоридан ошса, тафовути гаровга қўювчига қайтарилади.
3-§. Ломбардда мол-мулкларни вақтинча сақлаш
49. Ломбардда ашёларни вақтинча сақлаш шартномаси ломбард томонидан юк топширувчига (мижозга) мазкур Низомнинг 2-иловасига мувофиқ шаклдаги эгасининг номи ёзилган сақлов паттаси бериш йўли билан расмийлаштирилади.
50. Агар мижоз тез алангаланадиган, портлаш хавфи бўлган ёки ўзи табиатан хавфли ашёларни сақлашга топшириш вақтида уларнинг хусусиятлари тўғрисида ломбардни огоҳлантирмаган бўлса, ломбард ашёларни топширган мижозга кўрилган зарарларни қопламаган ҳолда, уларни хоҳлаган вақтда хавфсизлантириши ёки йўқ қилиши мумкин. Ушбу ашёларни сақлаш натижасида ломбардга ва (ёки) учинчи шахсларга етказилган зарарларни қоплаш мижознинг зиммасига юклатилади.
51. Ломбардга гаровга ёки сақлаш учун топширилган ашёлар йўқолганда ёки шикастланганда, агар ломбард йўқотиш ёки шикастланиш енгиб бўлмас куч оқибатида юз берганлигини исботлай олмаса, етказилган мулкий зарар ашёлар эгасига томонлар келишувига кўра қоплаб берилади. Томонлар келишувга эришмаганда мулкий зарарни қоплаш суд тартибида амалга оширилади.
5-боб. Молиявий ҳисоботлар ва электрон маълумотларни тақдим этиш ҳамда ички аудит хизматини ташкил этиш
52. Ташкилотлар ва ломбардлар тегишлилигига кўра мазкур Низомнинг 53 , 531 ва 54-бандларига мувофиқ Марказий банкка қуйидаги молиявий ва назоратга оид ҳисоботларни ҳамда уларнинг электрон маълумотларини тақдим этади:
(52-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
алоқадор шахслар билан тузилган битимлар тўғрисида маълумот (117-илова);
йирик таваккалчиликлар тўғрисида маълумот (118-илова);
(52-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/04-сонли қарорига (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) асосан ўн биринчи — ўн саккизинчи хатбошилари билан тўлдирилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
пруденциал нормативларга риоя этиш бўйича маълумот (12-илова).
53. Микромолия ташкилотлари томонидан мазкур Низомнинг 52-банди иккинчи — ўн тўққизинчи хатбошиларида кўрсатилган ҳисобот ва маълумотлар тақдим этилади. Бунда ушбу Низомнинг 52-банди тўртинчи, олтинчи — ўн тўртинчи хатбошиларида кўрсатилган ҳисобот ва маълумотлар молиявий натижалар ёки ушбу хизматлар бўйича қолдиқ мавжуд бўлганда, ўн бешинчи — ўн тўққизинчи хатбошиларида кўрсатилган ҳисобот ва маълумотлар микромолия ташкилоти мазкур Низомнинг 24-бандида кўрсатилган маблағлар ҳисобидан фаолият кўрсатганда тақдим этилади.
(53-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
531. Факторинг ташкилотлари томонидан мазкур Низомнинг 52-банди иккинчи — бешинчи, еттинчи — тўққизинчи ва ўн бешинчи — ўн тўққизинчи хатбошиларида кўрсатилган ҳисобот ва маълумотлар тақдим этилади.
Бунда, ушбу Низомнинг 52-банди тўртинчи, еттинчи — тўққизинчи хатбошиларида кўрсатилган ҳисобот ва маълумотлар молиявий натижалар ёки ушбу хизматлар бўйича қолдиқ мавжуд бўлганда, ўн бешинчи — ўн тўққизинчи хатбошиларида кўрсатилган ҳисобот ва маълумотлар факторинг ташкилоти мазкур Низомнинг 24-бандида кўрсатилган маблағлар ҳисобидан фаолият кўрсатганда тақдим этилади.
(531-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/04-сонли қарорига (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) асосан киритилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
54. Ломбардлар томонидан мазкур Низомнинг 52-банди иккинчи — олтинчи хатбошиларида кўрсатилган ҳисобот ва маълумотлар тақдим этилади. Бунда, ушбу Низомнинг 52-банди тўртинчи хатбошисида кўрсатилган ҳисобот ломбард молиявий натижаларга эга бўлганда, олтинчи хатбошисида кўрсатилган маълумот хизматлар бўйича қолдиқ мавжуд бўлганда тақдим этилади.
55. Молиявий ҳисоботлардаги маълумотлар ҳисобот ойининг охирги кунида амалга оширилган амалиётларни ҳисобга олган ҳолда мазкур ҳисобот ойининг охирги санаси ҳолатига кўрсатилиши керак.
56. Молиявий ҳисоботлар ташкилотлар ва ломбардлар томонидан ҳисобот ойидан кейинги ойнинг 5-санасигача Марказий банкка тақдим этилади. Агар ойнинг 5-санаси дам олиш ёки байрам кунига тўғри келса, бунда ҳисоботлар дам олиш ёки байрам кунидан кейинги иш кунида тақдим этилиши лозим. Тақдим этилган молиявий ҳисоботларда хато ва камчиликлар аниқланганда, камчиликлар тузатилиб, беш кунда қайта тақдим этилиши шарт.
(56-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
58. Ташкилотлар ва ломбардлар автоматлаштирилган ахборот тизими орқали молиявий ҳисоботларнинг электрон маълумотларини шакллантириб, Банк тизими маълумотлар омборхонасига (бундан буён матнда БТМО деб юритилади) ҳисобот ойидан кейинги ойнинг 10-санасигача алоқа каналлари орқали юбориши шарт. Агар ойнинг 10-санаси дам олиш ёки байрам кунига тўғри келса, бунда молиявий ҳисоботларнинг электрон маълумотлари дам олиш ёки байрам кунидан кейинги иш кунида тақдим этилиши лозим.
(58-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
(59-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
БТМО билан коммуникация алоқаси узилганда;
техник воситаси ва дастурий таъминоти носоз ҳолатда бўлганда;
форс-мажор ҳолатларида молиявий ҳисоботларни Марказий банкка ва уларнинг электрон маълумотларини БТМОга юборишни кечиктириш сабабларини кўрсатган ҳолда тушунтириш хати билан тақдим қилади.
60. Ташкилотлар ва ломбардлар мазкур Низомнинг 59-бандида кўрсатилган ҳолатлар ҳақида Марказий банкни дарҳол хабардор этиши ҳамда Марказий банк билан келишилган муддатларда уларни бартараф этиб, электрон маълумотларни тўлиқ юбориши керак. Бунда, келишилган муддат ҳолатни бартараф этиш учун зарур бўлган вақтга мутаносиб бўлиши лозим.
(60-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
61. Ташкилотлар ва ломбардлар томонидан айрим молиявий операцияларни ўтказиш қонунчиликка мувофиқ маълум муддатга тўхтатилганидан қатъий назар, улар томонидан молиявий ҳисоботлар ва уларнинг электрон маълумотлари белгиланган муддатларда тақдим этилиши лозим.
(61-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
62. Активларининг баланс қиймати ўн миллиард сўмдан ортиқ бўлган ташкилотларнинг кузатув кенгаши (бундан буён матнда кенгаш деб юритилади) ички аудит хизматини ташкил этиши шарт ва унинг самарали фаолият юритишини таъминлаши лозим.
(62-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Активларининг баланс қиймати беш миллиард сўмдан ортиқ бўлган ломбардларда ички аудит хизмати ташкил этилиши шарт. Бунда ички аудит хизматини ташкил этишга қўйиладиган талаблар ҳамда унинг ишини ташкил этишнинг методологик асослари қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.
63. Ташкилотларнинг кенгаши мазкур Низом ва қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ташкилотнинг ички аудит хизмати (бундан буён матнда — ички аудит хизмати деб юритилади) тўғрисидаги низомни тасдиқлайди.
(63-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Ички аудит хизмати тўғрисидаги низом йилига камида бир марта тегишли йилнинг 1 февралигача бўлган муддатда қайта кўриб чиқилиши лозим. Заруратга кўра Ички аудит хизмати тўғрисидаги низомга йил давомида ўзгартириш ва қўшимчалар киритилиши мумкин. Агар Ички аудит хизмати тўғрисидаги низомнинг аксарият қисмига (50 фоиздан кам бўлмаган) ўзгартириш ва қўшимчалар киритилаётган бўлса, бунда уни янги таҳрирда қабул қилиш мақсадга мувофиқ.
64. Ички аудит хизмати тўғрисидаги низомда камида қуйидагилар назарда тутилиши лозим:
ички аудит хизмати мақсади, вазифалари, ҳуқуқ ва мажбуриятлари;
ички аудит хизматининг фаолият йўналишлари;
ички аудит хизматининг мустақиллиги ва холислигини таъминлаш асослари;
ички аудит хизмати раҳбари ва ходимларини лавозимга тайинлаш ва ишдан бўшатиш тартиби, уларнинг ҳуқуқ, мажбуриятлари ва жавобгарлиги, ҳисобдорлиги;
ички аудит хизмати ходимларига нисбатан қўйиладиган талаблар (мустақиллик, холислик ва беғаразлик, профессионал малака, одоб-ахлоқ қоидалари);
кенгаш, ижро этувчи орган ва таркибий бўлинмалар раҳбарларини ички аудит натижалари юзасидан хабардор қилиш шартлари ва тартиби;
ички аудит хизмати ўз вазифаларини амалга ошириш жараёнида тўсқинлик қилаётган ҳолатлар юзасидан кенгаш ва ижро этувчи органни хабардор қилиш тартиби;
ички аудит хизмати ташкилотларда юзага келган ёки юзага келиши мумкин бўлган таваккалчиликлар, аниқланган камчилик ва муаммолар ҳамда молиявий операциялар билан боғлиқ масалалар юзасидан, манфаатлар тўқнашувини келтириб чиқармаган ҳолда, маслаҳатлар бериш тартиби.
(64-банднинг тўққизинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
65. Ички аудит хизмати раҳбари ва ходимлари кенгаш қарори билан лавозимга тайинланади ва лавозимидан озод этилади.
66. Ички аудит хизмати ходимларининг сони ички аудит вазифаларини самарали бажариш учун етарли бўлиши керак.
67. Ташкилотларнинг ижро этувчи органи аъзолари, мазкур ташкилотларда фаолият юритаётган ходимлар ва улар билан алоқадор шахслар бир вақтнинг ўзида ички аудит хизматида фаолият юрита олмайди.
(67-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
68. Ички аудит хизмати ходимлари қуйидаги талабларга жавоб беришлари керак:
Ўзбекистон Республикаси олий таълим ташкилотларида олинган олий маълумотга ёки аудиторларнинг республика жамоат бирлашмалари томонидан берилган ички аудитор малака сертификатига эга бўлишлари;
(68-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
хорижий давлат таълим ташкилотида олий таълим олган тақдирда, олинган олий таълим тўғрисидаги ҳужжатни тан олиш ҳақидаги гувоҳномага эга бўлишлари;
(68-банднинг учинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
банк иши, микромолиялаштириш, бухгалтерия ҳисоби, аудит, молия ёки солиқ назорати соҳасида (шу жумладан, ўриндошлик асосида) камида икки йиллик амалий иш тажрибасига эга бўлишлари;
ташкилотлар фаолиятига оид қонунчилик ҳужжатлари бўйича етарли билимларга эга бўлишлари, шу жумладан, Марказий банкнинг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини билишлари;
(68-банднинг бешинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботига доир қонунчилик ҳужжатлари ва халқаро стандартлар ҳамда аудитнинг халқаро стандартлари ва уларни амалда қўллаш бўйича билим ва кўникмаларга эга бўлишлари.
69. Ички аудит хизмати ишининг самарадорлигини таъминлаш мақсадида ички аудиторлик текшируви (бундан буён матнда аудиторлик текшируви деб юритилади) режаси кенгаш томонидан тегишли йилнинг 1 январига қадар тасдиқланиши лозим.
70. Ички аудит хизмати ходимларига, шу жумладан раҳбарига нисбатан ижро этувчи орган ёки бошқа шахслар томонидан ўтказилган ҳар қандай босим ва иш фаолиятига қилинган тўсқинлик тўғрисида кенгаш дарҳол ички аудит хизмати томонидан хабардор қилиниши лозим.
71. Ички аудит хизмати раҳбари ва ходимлари ўзларининг холислиги ва беғаразлигига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган молиявий ҳужжатларни ёки таваккалчиликларни қабул қилишни кўзда тутувчи ҳужжатларни имзолаш жараёнларида иштирок этмасликлари лозим.
72. Холисликни таъминлаш мақсадида ички аудит хизмати ходимлари ички назоратга доир чора-тадбирларни (ички ҳужжатлар, жумладан сиёсатлар, низомлар, қоидалар ва бошқалар) ишлаб чиқиш, уларни жорий этиш ёки амалга ошириш жараёнида иштирок этмасликлари лозим, бундан ички аудитга доир чора-тадбирларни ишлаб чиқиш ҳамда ички аудит хизматининг таваккалчиликларни бошқариш ёки ички назоратга доир фикр ва мулоҳазаларини бериши мустасно.
73. Ички аудит хизмати қуйидагиларни мустақил таҳлил қилиши ва баҳолаши лозим:
(73-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
ахборот тизимларининг ишончлилигини, тўлиқлигини ва самарадорлигини ҳамда маълумотларнинг долзарблигини, аниқлигини, қулайлигини, шунингдек махфийлик таъминланганлигини;
қонунчилик ҳужжатларига, жумладан Марказий банкнинг пруденциал талабларига ҳамда ташкилотларнинг ички ҳужжатларига риоя этилишини;
(73-банднинг тўртинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Марказий банк, бошқа давлат органлари ва ташқи аудит томонидан аниқланган камчиликлар ўз вақтида бартараф этилганлигини;
активлар бутлигини.
Ички аудит хизмати тўғрисидаги низом билан ички аудит хизматига мазкур бандда назарда тутилган масалалардан ташқари бошқа масалаларни ҳам таҳлил қилиш ва баҳолаш вазифаси юклатилиши мумкин.
74. Ички аудит хизмати ходимлари қуйидаги ҳолатларда жавобгар ҳисобланадилар:
ўз хизмат вазифаларини бажариш пайтида олинган маълумотлар ҳамда қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ банк сирини ташкил этувчи ҳар қандай маълумот махфийлигини таъминламаганда;
ўз хизмат вазифаларини бажариш пайтида олинган маълумотлардан шахсий мақсадларда ёки учинчи шахс манфаатлари йўлида фойдаланганда;
қонунчилик ҳужжатлари ва ташкилотларнинг ички ҳужжатларига мувофиқ бошқа мажбуриятларни бажармаганда.
(74-банднинг бешинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
75. Аудиторлик текширувига чиқишдан олдин батафсил аудиторлик текшируви дастури (бундан буён матнда аудиторлик дастури деб юритилади) ишлаб чиқилиши ва белгиланган тартибда ички аудит хизмати раҳбари томонидан тасдиқланиши лозим.
76. Аудиторлик дастури аудиторлик текшируви мақсадларини, текшириш соҳаси ва йўналишларини, батафсил иш режасини, текширувлар графигини, аудит предмети бўлган ҳар бир йўналишни текшириш тартиб-таомиллари тавсифини, аудиторлик текширувларида иштирок этувчи ички аудиторлар рўйхатини ўз ичига олиши керак.
Аудиторлик текширувини амалга ошириш жараёнида аудиторлик дастурига ўзгартиришлар киритилиши мумкин. Ўзгартиришлар ёзма равишда ҳужжатлаштирилган ва тасдиқланган бўлиши лозим.
77. Аудиторлик текшируви тугатилганидан сўнг аудиторлик ҳисоботи тайёрланиши ҳамда аудит мақсадлари, миқёси, хулосаларни ҳамда ҳар бир аниқланган камчиликни бартараф қилишга доир батафсил тавсияларни ўз ичига олиши лозим. Тавсиялар аниқланган муаммолар ва уларнинг келиб чиқиш сабабларининг қисқача изоҳини, мавжуд таваккалчиликларни, талаб этиладиган чора-тадбирларни, жумладан, ташкилотларнинг ички сиёсатлари ва тартиб-таомилларини кўриб чиқишни ўз ичига олиши лозим.
(77-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Ички аудит хизматининг ҳисоботлари ички аудит хизмати ходимларининг мустақил фикр ва мулоҳазаларига асосланиши лозим.
78. Аудиторлик ҳисоботлари бевосита кенгашга тақдим этилиши лозим. Ушбу ҳисоботларнинг нусхалари ижро этувчи органга, шунингдек тегишлилиги бўйича ташкилотларнинг алоҳида таркибий бўлинмаларига, филиал раҳбарларига тақдим этилади.
(78-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
79. Ижро этувчи орган ўтказилган аудиторлик текшируви чоғида аниқланган камчилик ва қоидабузарликларни бартараф этиш учун зарур бўлган чора-тадбирлар режасини ишлаб чиқади.
80. Ички аудит хизмати текшириш жараёнида аниқланган камчилик ва қоидабузарликларни бартараф этиш бўйича чора-тадбирларни ўз вақтида ва тегишли равишда бажарилиши устидан кейинги назоратни ўрнатиши лозим. Текширишдан кейинги назоратни ўтказиш учун жавобгарлик Ички аудит хизмати тўғрисидаги низомда белгиланган бўлиши керак.
81. Кенгаш аудиторлик текшируви натижасида аниқланган камчилик ва қоидабузарликларни бартараф этишга қаратилган чора-тадбирларни ижро этувчи орган томонидан амалга оширилишини назорат қилиши зарур.
6-боб. Якуний қоида
82. Мазкур Низом талабларини бузган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб берадилар.
Микромолия ташкилотлари, факторинг ташкилотлари ва ломбардлар фаолиятини мувофиқлаштириш ва тартибга солиш тўғрисидаги низомга 1-ИЛОВА
(1-илова белгиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Гаров нарсаси ломбардга эгалик қилиш учун топширилади.
Ломбард гаров нарсасидан фойдаланиш, бошқа шахсга беришга, учинчи шахсларга ижарага ёки текинга фойдаланишга бериш, ёхуд гаров нарсасини бошқа кўринишда тасарруф этиш ҳуқуқига эга эмас.
Микромолия ташкилотлари, факторинг ташкилотлари ва ломбардлар фаолиятини мувофиқлаштириш ва тартибга солиш тўғрисидаги низомга 2-ИЛОВА
(2-илова белгиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
9. Сақлаш учун ҳақ суммаси ___________________________________________________________________
Сақлаш учун топширилган ашёдан уни эгасининг розилигисиз фойдаланишга ва уни тасарруф этишга ломбард ҳақли эмас (ашёнинг сақланишини таъминлаш учун ундан фойдаланиш ҳоллари, бундан мустасно).
Ломбард сақлаш учун қабул қилинган ашёлар йўқолишига, етишмаслигига ёки ашёнинг зарарланишига жавобгардир.
Ломбард сақлаш учун қабул қилинган ашёларни уларнинг тўлиқ баҳоланган нархида ўз ҳисобидан юк топширувчининг фойдасига суғурталаши шарт.
Микромолия ташкилотлари, факторинг ташкилотлари ва ломбардлар фаолиятини мувофиқлаштириш ва тартибга солиш тўғрисидаги низомга 3-ИЛОВА
(3-илова белгиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Микромолия ташкилотлари, факторинг ташкилотлари ва ломбардлар фаолиятини мувофиқлаштириш ва тартибга солиш тўғрисидаги низомга 4-ИЛОВА
(4-илова белгиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Микромолия ташкилотлари, факторинг ташкилотлари ва ломбардлар фаолиятини мувофиқлаштириш ва тартибга солиш тўғрисидаги низомга 5-ИЛОВА
(5-илова белгиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Микромолия ташкилотлари, факторинг ташкилотлари ва ломбардлар фаолиятини мувофиқлаштириш ва тартибга солиш тўғрисидаги низомга 6-ИЛОВА
(6-илова белгиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Микромолия ташкилотлари, факторинг ташкилотлари ва ломбардлар фаолиятини мувофиқлаштириш ва тартибга солиш тўғрисидаги низомга 8-ИЛОВА
(8-илова белгиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Микромолия ташкилотлари, факторинг ташкилотлари ва ломбардлар фаолиятини мувофиқлаштириш ва тартибга солиш тўғрисидаги низомга 9-ИЛОВА
(9-илова белгиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Микромолия ташкилотлари, факторинг ташкилотлари ва ломбардлар фаолиятини мувофиқлаштириш ва тартибга солиш тўғрисидаги низомга 10-ИЛОВА
___________________________________________________ томонидан жалб этилган маблағлари тўғрисида маълумот
(ташкилотнинг номи)
Т/р
Баланс ҳисобварағи
Кредиторнинг тўлиқ номи
Кредиторнинг СТИРи/ЖШШИР (юридик шахс учун — солиқ тўловчининг идентификация рақами, ЯТТ ва жисмоний шахс учун — жисмоний шахснинг шахсий идентификация рақами)
Жалб этилган маблағ миқдори (минг сўмда)
Жалб этилган маблағ қолдиғи
(минг сўмда)
Ҳисобланган фоизлар
(минг сўмда)
Йиллик фоиз ставкаси
Маблағ жалб этилган сана
Маблағни қайтариш санаси
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Раҳбар имзоси:
(Ф.И.О.)
Бош бухгалтер имзоси:
(Ф.И.О.)
(10-илова Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Микромолия ташкилотлари, факторинг ташкилотлари ва ломбардлар фаолиятини мувофиқлаштириш ва тартибга солиш тўғрисидаги низомга 11-ИЛОВА
(11-илова белгиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
__________________________________________ томонидан берилган кафолат ва кафилликлар тўғрисида маълумот
Микромолия ташкилотлари, факторинг ташкилотлари ва ломбардлар фаолиятини мувофиқлаштириш ва тартибга солиш тўғрисидаги низомга 12-ИЛОВА
(12-илова белгиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 15 сентябрдаги 21/4-сонли қарори (рўйхат рақами 3412-1, 17.10.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.10.2025 й., 10/25/3412-1/0952-сон. Кучга кириш санаси — 2026 йил 21 январь)
Пруденциал нормативларга риоя этиш бўйича маълумот
Кўрсаткичлар
Формула
Меъёр
Амалда
1. Капитал етарлилиги кўрсаткичи
1.1
Капитал етарлилиги коэффициенти
жами хусусий капитал
0,10
жами актив
2. Ликвидлилик кўрсаткичи
2.1
Ликвидлилик коэффициенти
кассадаги нақд пуллар, банклардаги талаб қилиб олингунча маблағлар, тўлов муддати 30 кунгача бўлган активлар, бундан муддати ўтган қарздорлиги мавжуд активлар мустасно
1,00
талаб қилиб олингунча ва ижро этиш муддати 30 кунгача бўлган мажбуриятлар
2. Қарздорлар билан операциялар
2.1
Бир қарз олувчига ёки ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳига доир таваккалчиликнинг энг кўп миқдори
бир қарз олувчи ёки ўзаро алоқадор қарз олувчилар
0,25
хусусий капитал
2.2
барча йирик таваккалчиликларнинг умумий миқдори
барча йирик таваккалчиликлар
5,00
хусусий капитал
2.3
Микромолия ташкилотига алоқадор бўлган битта шахсга тўғри келувчи таваккалчиликнинг энг кўп миқдори
алоқадор бўлган битта шахсга тўғри келувчи таваккалчилик
0,25
хусусий капитал
2.3
Микромолия ташкилотига алоқадор бўлган барча шахсларга тўғри келувчи таваккалчиликнинг энг кўп миқдори
алоқадор бўлган барча шахсларга тўғри келувчи таваккалчилик
0,50
хусусий капитал
3. Инвестициялар
3.1
Юридик шахсларнинг устав фондига (устав капиталига) ва (ёки) қарз қимматли қоғозларига инвестицияларнинг энг кўп миқдори
