Har bir fuqaro davlat organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari yoki mansabdor shaxslarning gʻayriqonuniy xatti-harakatlari (qarorlari) bilan oʻz huquqlari yoki erkinliklari buzilgan deb hisoblasa, shikoyat bilan sudga murojaat qilish huquqiga ega.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari va bitimlarida oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, chet ellik fuqarolar ushbu Qonunda belgilangan tartibda sudga shikoyat bilan murojaat qilishga haqlidirlar.

Fuqaroligi boʻlmagan shaxslar ushbu Qonunga muvofiq sudga shikoyat bilan murojaat qilish huquqiga egadirlar.

Davlat organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va mansabdor shaxslarning sudga shikoyat qilishga loyiq kollegial yoki yakka tartibdagi xatti-harakatlari (qarorlari) jumlasiga:

fuqaroning huquqlari va erkinliklarini buzgan;

fuqaroning oʻz huquqlari va erkinliklarini roʻyobga chiqarishiga monelik tugʻdirgan;

fuqaro zimmasiga qonunga xilof ravishda qandaydir majburiyat yuklatilishiga sabab boʻlgan xatti-harakatlar (qarorlar) kiradi.

Ushbu Qonunga muvofiq sudlar fuqarolarning huquqlari yoki erkinliklarini buzadigan har qanday xatti-harakatlar (qarorlar) ustidan berilgan shikoyatlarni koʻrib chiqadilar, bundan:

tekshirilishi qonun hujjatlarida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudining mutlaq vakolatlari doirasiga kiritilgan xatti-harakatlar (qarorlar);

qonun hujjatlarida ustidan sudga shikoyat qilishning oʻzgacha tartibi belgilangan xatti-harakatlar (qarorlar) mustasnodir.

Fuqaro oʻz huquqlari va erkinliklarini buzadigan xatti-harakatlar (qarorlar) ustidan shikoyat bilan bevosita sudga yoki tobelik tartibida yuqori turuvchi organga yoxud mansabdor shaxsga murojaat qilish huquqiga ega.

Tobelik tartibida yuqori turuvchi organ, mansabdor shaxs shikoyatni bir oylik muddatda koʻrib chiqishlari shart. Agar fuqaroning shikoyatini qanoatlantirish rad qilingan boʻlsa yoki u shikoyat bergan kundan boshlab bir oy mobaynida javob olmagan boʻlsa, sudga shikoyat bilan murojaat qilishga haqli.

Shikoyatni huquqlari, erkinliklari buzilgan fuqaro yoki uning vakili, shuningdek fuqaroning iltimosiga koʻra jamoat birlashmasining, mehnat jamoasining vakolat berilgan vakili berishi mumkin.

Shikoyat fuqaroning xohishiga qarab yo u yashaydigan joydagi sudga yoki organ joylashgan yerdagi, yoxud xatti-harakatlari (qarorlari) ustidan shikoyat qilinayotgan mansabdor shaxsning ish joyidagi sudga beriladi.

Harbiy xizmatchi oʻzining huquqlari va erkinliklarini buzayotgan harbiy boshqaruv organlari va harbiy mansabdor shaxslarning xatti-harakatlari (qarorlari) ustidan shikoyat bilan harbiy sudga, shuningdek yuqori turuvchi mansabdor shaxslarga ushbu moddada koʻzda tutilgan tartibda murojaat qilishga haqli.

Sud shikoyatni koʻrib chiqishga qabul qilgach:

tegishli organlar va mansabdor shaxslardan zarur materiallarni talab qilib oladi;

fuqaroning iltimosiga koʻra yoki oʻz tashabbusi bilan shikoyat qilinishiga sabab boʻlgan xatti-harakat (qaror)ning ijrosini toʻxtatib turish masalasini hal qiladi.

Sudga shikoyat bilan murojaat qilish uchun quyidagi muddatlar belgilanadi:

fuqaro oʻz huquqlari va erkinliklari buzilganligidan xabar topgan kundan boshlab uch oy;

fuqaro yuqori turuvchi organ, mansabdor shaxsning shikoyatni qanoatlantirishni rad etish haqidagi yozma bildirishini olgan kundan boshlab bir oy;

agar fuqaro oʻz shikoyatiga yozma javob olmagan boʻlsa, shikoyat berganidan keyin bir oy muddat oʻtgan kundan boshlab bir oy.

Shikoyat berishning uzrli sabablarga koʻra oʻtkazib yuborilgan muddati sud tomonidan tiklanishi mumkin.

Fuqaroning davlat organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalari, fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organlari, mansabdor shaxslar xatti-harakatlari (qarorlari) ustidan shikoyati sud tomonidan fuqaroviy sudlov ishlarini yuritish qoidalari asosida koʻrib chiqiladi.

Shikoyatni koʻrib chiqish natijalari boʻyicha sud qaror chiqaradi.

Sud shikoyatning asosliligini aniqlagach, ustidan shikoyat berilgan xatti-harakatni (qarorni) qonunsiz deb topadi, fuqaroning talablarini qanoatlantirish majburiyatini yuklaydi yoki uning buzilgan huquqlari va erkinliklarini oʻzgacha yoʻl bilan tiklaydi.

Agar ustidan shikoyat berilgan xatti-harakatni (qarorni) sud fuqaroning huquqlari va erkinliklarini buzmaydigan qonuniy xatti-harakat (qaror) deb topsa, u shikoyatni qanoatlantirishni rad etadi.

Sudning qarori ustidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yuqori sudga shikoyat berilishi mumkin.

Sudning qonuniy kuchga kirgan qarori barcha davlat organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, mansabdor shaxslar, fuqarolar uchun majburiy va uni bajarish shart.

Sudning qarori xatti-harakatlari (qarorlari) ustidan shikoyat berilgan organ yoki mansabdor shaxsga, shuningdek fuqaroga qaror qonuniy kuchga kirgach kechi bilan oʻn kun ichida yuboriladi.

Qaror bajarilganligi haqida sudga va fuqaroga sud qarori olingan kundan boshlab kechi bilan bir oy ichida xabar qilinishi shart. Qaror bajarilmagan taqdirda sud qonun hujjatlarida belgilab qoʻyilgan chora-tadbirlarni koʻradi.

Shikoyatni koʻrib chiqish bilan bogʻliq boʻlgan sud xarajatlari, sud shikoyatni qanoatlantirishni rad etish haqida qaror chiqargan taqdirda fuqaro zimmasiga yoki sud organ yoxud mansabdor shaxsning xatti-harakatlari (qarorlari)ni qonuniy emas deb topgan taqdirda ular zimmasiga yuklatilishi mumkin.