105-модда. Алимент миқдорини камайтириш ёки алимент тўлашдан озод қилиш
Алимент тўлаётган ота-онанинг бошқа вояга етмаган болалари бўлиб, ундан қонунда белгиланган миқдорда алимент ундирилганда ўша болалар алимент олаётган болаларга нисбатан моддий жиҳатдан камроқ таъминланиб қоладиган бўлса, шунингдек алимент тўлаётган ота (она) ногиронлиги бўлган шахс бўлиб, моддий жиҳатдан қийналиб келаётган бўлса ёки алимент олаётган шахс мустақил даромадга эга бўлган тақдирда, алимент миқдори суд томонидан камайтирилиши мумкин.
Агар вояга етмаган бола давлат ёки нодавлат муассасаларининг тўлиқ таъминотида бўлса, суд алимент тўлаётган ота ёки онанинг моддий аҳволини ҳисобга олиб, тўланаётган алимент миқдорини камайтириш ёки уни алимент тўлашдан озод қилиш ҳақида ҳал қилув қарори чиқариши мумкин.
Алимент миқдорини камайтириш ёки уни тўлашдан озод қилиш учун асос бўлган ҳолатлар тугаганда манфаатдор тараф алимент қонунда белгиланган миқдорда ундирилишини талаб қилиб, судга мурожаат этишга ҳақли.
ИЛМИЙ-АМАЛИЙ ШАРҲ
Шарҳланаётган моддада алимент миқдорини камайтириш ёки алимент тўлашдан озод этиш асослари белгиланган.
1. Алимент миқдори қоидага кўра тарафларнинг келишуви билан белгиланиши мумкин бўлганда, унинг миқдорини камайтириш ҳам келишувга кўра амалга оширилади. Бироқ алимент тўловчи ва алимент олувчи ўртасида келишув мавжуд бўлмаганда, алимент миқдорини камайтириш фақат суд томонидан белгиланиши мумкин. Суд томонидан алимент миқдори камайтирилиши мумкин бўлган ҳолатлар сифатида шарҳланаётган модданинг биринчи қисмида қуйидагилар белгиланган:
- алимент тўлаётган ота-онанинг бошқа вояга етмаган болалари бўлиб, ундан қонунда белгиланган миқдорда алимент ундирилганда ўша болалар алимент олаётган болаларга нисбатан моддий жиҳатдан камроқ таъминланиб қоладиган бўлса;
- алимент тўлаётган ота (она) ногиронлиги бўлган шахс бўлиб, моддий жиҳатдан қийналиб келаётган бўлса;
- алимент олаётган шахс мустақил даромадга эга бўлган тақдирда.
- Ота-она томонидан болага тўланадиган алимент миқдорини камайтириш ёки уни тўлашдан озод қилишнинг навбатдаги асослари шарҳланаётган модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган. Бунда вояга етмаган бола давлат ёки нодавлат муассасаларининг тўлиқ таъминотида бўлса, суд алимент миқдорини камайтириши ёки тўлашдан озод қилиши мумкин. Бунинг учун эса суд алимент тўлаётган ота ёки онанинг моддий аҳволини ҳисобга олиши зарур. Агар ота-онанинг ўзи кам даромадли бўлса ёки улар ногиронлиги бўлган шахс бўлиб қолган бўлса, суд давлат ёки нодавлат муассасаларининг тўлиқ таъминотида бўлган вояга етмаган болага алимент тўлашни бекор қилиши мумкин.
Алимент миқдорини камайтириш ёки уни тўлашдан озод қилиш қатъий ёки охирги қарор ҳисобланмайди. Алимент миқдорини камайтириш ёки уни тўлашдан озод қилиш учун асослар тугаганда манфаатдор тараф: вояга етмаган бола билан бирга яшаётган она (ота), васийлик ва ҳомийлик органи, вояга етмаган боланинг васийси ёки ҳомийси алимент қонунда белгиланган миқдорда ундирилишини талаб қилиб, судга мурожаат этишга ҳақли ҳисобланади. Бунда суд алимент миқдорини камайтириш ёки уни тўлашдан озод қилиш учун асослар тугаганлигини аниқлаганда Оила кодексининг 99-моддасига асосан алимент миқдорини белгилайди ва алимент ундириш ҳақида қарор қабул қилади.
