Har bir xodim hayotida shunday davrlar bo‘ladiki, vaqtincha ishdan tanaffus olish zarurati tug‘iladi: salomatlikni tiklash, oilaviy vaziyat, bola parvarishi yoki shaxsiy masalalar. Shunday paytlarda taʼtil olish imkoni bu faqat imtiyoz emas, balki qonuniy huquqdir. Ayniqsa, ish haqi qisman yoki to‘liq saqlanmasdan beriladigan taʼtillar mehnat munosabatlarida muhim o‘rin tutadi.

1. Ish haqi qisman saqlanadigan taʼtil – murosaga asoslangan imkoniyat

Bu turdagi taʼtil xodimga uning ish haqining bir qismi saqlangan holda beriladi. Bunday taʼtil:

jamoa kelishuvi,

jamoa shartnomasi,

yoki mehnat shartnomasi orqali nazarda tutiladi.

Bunday taʼtilning necha kungacha berilishi, qancha ish haqi saqlanishi, shuningdek, bu taʼtilning ish stajiga qo‘shilishi yoki qo‘shilmasligi aniq va yozma ravishda shartnoma yoki kelishuvlarda ko‘rsatiladi.

Eʼtibor bering: Qisman saqlanadigan ish haqi hech qachon mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdoridan kam bo‘lishi mumkin emas. Agar davlat miqyosida ish haqi miqdori oshsa, xodimning qisman saqlanadigan ish haqi ham qayta hisoblanadi.

2. Ish haqi saqlanmaydigan taʼtil – vaqtincha tanaffus, lekin ish o‘rni saqlanadi

Bunday taʼtilda xodimga haq to‘lanmaydi, ammo ish joyi saqlanib qoladi. Bu turdagi taʼtil:

xodimning yozma arizasi asosida,

ish beruvchi bilan kelishilgan holda,

12 oy davomida jami 3 oydan ortiq bo‘lmasligi kerak.

Agar favqulodda holatlar (karantin, xavfli tabiiy ofatlar va hokazo) yuz bersa, ushbu muddat 6 oygacha uzaytirilishi mumkin.

3. Huquqiy kafolat: Xodim talab qilgan taqdirda majburiy tarzda beriladigan taʼtillar

Ayrim holatlarda ish haqi saqlanmaydigan taʼtil xodimning arizasiga binoan majburiy tartibda berilishi shart. Jumladan:

1941–1945 yillar urush qatnashchilari va tenglashtirilgan shaxslarga – har yili 14 kungacha;

I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslarga – har yili 14 kungacha;

ikki yoshdan uch yoshgacha bolani parvarishlayotgan ota-ona yoki vasiylarga;

o‘n ikki yoshga to‘lmagan ikki yoki undan ortiq bola, yoki nogironligi bo‘lgan bolani tarbiyalayotgan ota-onaga – har yili 14 kungacha;

boshqa holatlar, agar qonunchilik yoki mehnat shartnomasida ko‘rsatilgan bo‘lsa.

Taʼtil olish bu – xodimning huquqi, ish beruvchining marhamati emas. Ish haqi qisman yoki to‘liq saqlanmaydigan taʼtillar orqali shaxsiy hayot va ish o‘rtasidagi muvozanatni saqlash mumkin. Ammo bu huquqlardan foydalanish uchun har bir xodim:

mehnat shartnomasi bilan tanish bo‘lishi,

jamoa kelishuvlari va ish joyi ichki hujjatlarini bilishi,

zarurat tug‘ilganda huquqiy maslahat so‘rashi kerak.