Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг «Таълим тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунини амалга киритиш тартиби ҳақида» 1992 йил 2 июлдаги қарорига мувофиқ Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагилар тасдиқлансин:

Мактабгача тарбия муассасаси тўғрисидаги низом 1-иловага мувофиқ;

Мактабдан ташқари муассаса тўғрисидаги низом 2-иловага мувофиқ;

Меҳрибонлик уйи тўғрисидаги низом 3-иловага мувофиқ.

2. Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари, тасарруфида мактабгача тарбия ва мактабдан ташқари муассасалар, меҳрибонлик уйлари бўлган вазирликлар ва идоралар:

уч ой муддатда таълим муассасалари тўғрисидаги идоравий норматив ҳужжатларни мазкур қарорга мувофиқлаштирсинлар;

тасдиқланган низомларни амалга ошириш бўйича зарур ташкилий тадбирларни амалга оширсинлар.

3. Қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Таълим ва фан бўлимига юклансин.

1. Мактабгача тарбия муассасаси — таълим-тарбия муассасаси ҳисобланади, унинг вазифасига бола шахси асосларини шакллантириш, унинг билишга доир қизиқишларини, маданий-ахлоқ-одоб эҳтиёжларини, дастлабки меҳнат кўникмаларини ривожлантириш, унда билимга муҳаббат уйғотиш, саломатлигини мустаҳкамлаш киради.

Мактабгача таълим оилада ва мактабгача тарбия муассасаларида амалга оширилади.

2. Мактабгача тарбия муассасаси «Таълим тўғрисида» ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни талабларига ҳамда мактабгача таълим давлат стандартлари тасдиқлангунга қадар мактабгача ёшдаги болаларга таълим-тарбия бериш дастурига мувофиқ мактабгача таълим соҳасида ягона давлат сиёсатини амалга оширади.

3. Мактабгача тарбия муассасаси ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикаси Конституциясига, «Таълим тўғрисида»ги Қонунга ва бошқа норматив ҳужжатларга, шунингдек мазкур Низомга амал қилади.

4. Мактабгача тарбия муассасаси мазкур Низом асосида жамоанинг умумий йиғилишида тасдиқланадиган ҳамда унинг фаолияти шарт-шароитларини белгилаб берадиган ўз Уставини ишлаб чиқади.

5. Мактабгача тарбия муассасаси, идоравий бўйсунишидан қатъи назар, юридик шахс ҳисобланади, ўз муҳрига ва номи ёзилган штампга эга бўлади.

Мактабгача тарбия муассасасининг асосий вазифалари қуйидагилар ҳисобланади:

умуминсоний қадриятларни, ижодий тажрибаларни, кўп асрлик анъаналарни ҳисобга олган ҳолда ҳар томонлама ривожланган шахсни шакллантириш мақсадида мактабгача тарбия ва таълим соҳасида давлат сиёсатини амалга ошириш;

педагогик жараёнда оила ва жамоатчилик тарбиясининг бирлиги ғоясини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш, ҳар бир ота-она билан мактабгача тарбия муассасаси ўртасида ҳуқуқий муносабатларни ўрнатиш;

мактабгача таълим ва тарбия концепцияси ва дастури талабларига жавоб берадиган мактабгача таълим мазмунини мунтазам янгилаб бориш.

Мактабгача тарбия муассасаси, мулкчилик шакллари ва идоравий бўйсунишидан қатъи назар, ўз зиммасига юкланган вазифаларга мувофиқ қуйидаги мажбуриятларни бажаради:

таълим ва тарбиянинг илғор усуллари асосида ўқитишнинг замонавий техник воситалари, кўргазмали қўлланмалар ўқув жараёнига татбиқ этилишини таъминлайди;

болалар боғчаси ходимларини ва барча ота-оналарни ушбу Низом билан таништиради;

болалар боғчасига бириктирилган тиббий муассаса билан биргаликда болаларнинг саломатлиги мустаҳкамланиши ва муҳофаза қилинишини таъминлайдиган тадбирларнинг бажарилиши ва шарт-шароитларга риоя қилиниши устидан назоратни амалга оширади;

боланинг ҳиссий сиҳат-саломатлигини таъминлайди;

халқаро ҳуқуқ ва Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонун ҳужжатлари нормалари билан белгиланган таълим ва тарбия ишларининг сифатига, ота-оналар ҳуқуқларига, жамият ва давлат манфаатларига риоя қилиниши учун жавоб беради, ушбу нормалар бўйича ҳар бир бола қуйидаги ҳуқуқларга эгадир:

катталарнинг болалар эҳтиёжига эътибор ва ҳурмат билан муносабатда бўлиши;

шахсий-ҳиссий муносабатда бўлиш эҳтиёжининг қондирилиши;

ривожланишдаги мавжуд нуқсонлар тузатилиши юзасидан малакали ёрдам олиш;

ўз қадр-қимматини ҳимоя қилиш;

катталар томонидан доимий ғамхўрлик кўрсатиш, эҳтиётсиз ва малакасиз муносабатда бўлишдан ҳимоя қилиш;

жисмоний ва руҳий зўравонликнинг, шахсни ҳақорат қилишнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш;

фуқароларнинг таклиф ва аризалари ўз вақтида кўриб чиқилишини ташкил этади, таълим ҳақидаги қонунларнинг бузилишини бартараф этиш чора-тадбирларини кўради.

Мактабгача тарбия муассасаси:

Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан тасдиқланадиган вариатив, намунавий мажмуадан дастурлар танлаш;

тасдиқлаш тартиби Халқ таълими вазирлиги томонидан белгиланадиган ўз (муаллифлик) дастурлари ва услубиётини ишлаб чиқиш ва ўз амалий фаолиятида қўллаш;

мактаб ва бошқа таълим ҳамда илмий муассасалар билан доимий алоқалар ўрнатиш;

тажриба майдони мақомига эга бўлиш ҳуқуқини ҳимоя қилиш билан мустақил синов ишларида иштирок этиш ва бу ишларни олиб бориш;

мактабгача тарбия муассасалари ишини такомиллаштириш, моддий базани мустаҳкамлаш, ходимларни ижтимоий ҳимоя қилишни таъминлаш бўйича таклифларни кўриб чиқиш учун халқ таълимини бошқаришнинг юқори органларига киритиш ҳуқуқига эгадир.

Педагог ходимлар:

болаларни ўқитиш ва тарбиялашни юқори малакада амалга оширишга;

педагогик ахлоқ-одобга риоя қилишга, боланинг қадр-қимматини ҳурмат қилишга, болаларни зўравонлик кўринишларидан ҳимоя қилишга, уларни меҳнатга муҳаббат, ота-онага меҳр, атроф муҳитга эҳтиёткорлик билан муносабатда бўлиш руҳида тарбиялашга;

ўз касб малакаси ва педагогик маҳоратини доимий равишда такомиллаштиришга мажбурдирлар.

Педагог ходимларнинг бошқа мажбуриятлари болалар боғчаси устави ва малака тавсияномалари орқали белгиланади.

Педагог ходимлар:

ўз касб маҳорати, шаъни ва қадр-қимматини ҳимоя қилиш, мактабгача тарбия муассасасини бошқаришда қатнашиш;

қонун ҳужжатларида назарда тутилган ҳоллардан ташқари, касб билан боғлиқ бўлмаган вазифаларни бажаришни рад этиш ҳуқуқига эгадирлар.

Ота-оналар ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар:

ўз болалари учун таълим ва тарбия шаклини танлаш, мактабгача тарбия болалар муассасалари турини ва таълим олиб бориладиган тилни танлаш;

мактабгача тарбия болалар муассасаси маъмуриятидан мактабгача тарбия муассасаси Уставига мувофиқ келувчи зарур шарт-шароитлар яратилишини талаб қилиш;

бола шахсига ҳурмат билан муносабатда бўлишни талаб этиш;

мактабгача тарбия болалар муассасасида болаларнинг ҳаёти ва фаолиятини ташкил этишда фаол иштирок этиш;

болаларнинг жисмоний ва руҳий саломатлиги тўғрисида ғамхўрлик қилиш;

боланинг қадр-қимматига ҳурмат билан муносабатда бўлишга, унда меҳнатсеварлик, яхшилик, эзгулик туйғуларини, катта ёшдагиларга ҳурмат билан муносабатда бўлишни тарбиялаш;

белгиланган нормативларга кўра боланинг боғчада бўлиши учун ҳақни ўз вақтида тўлаш;

болаларни оила шароитда тарбиялаш учун зарур шарт-шароитларни яратиш;

боланинг тўлақонли овқатланишини, унда шахсий гигиена кўникмалари тарбияланишини қатъий кузатиб бориш, болани мактабгача тарбия муассасасига озода кийинган ҳолда олиб келиш;

режим доирасида болани муассасага ўзи учун исталган қулай вақтда олиб келиш ва олиб кетиш ҳуқуқига эгадирлар.

1. Болалар муассасаларининг асосий турлари қуйидагилар ҳисобланади:

болалар яслиси;

болалар боғча-яслиси;

болалар боғчаси;

хонадонлардаги болалар боғчаси (ҳам мустақил муассаса, ҳам филиал сифатида).

Ота-оналарнинг аризаси бўйича ҳокимликнинг қарори билан мактабгача тарбия муассасасида, шу жумладан, шартнома асосида, боланинг боғчада қисқа муддатда бўлиши учун гуруҳлар (сайрли, навбатчи гуруҳлар) эрталабки, кечки соатларда, шунингдек, шанба ва якшанба кунлари очилиши мумкин. Бундай гуруҳларда ота-оналар болани уч соатгача қолдиришлари мумкин. Бунда мактабгача тарбия муассасасига доимий қатновчи болаларнинг манфаатлари камситилмаслиги керак.

2. Ихтисослаштирилган мактабгача тарбия муассасалари ва гуруҳлари:

нутқида нуқсон бўлган (қулоғи эшитадиган) болалар учун;

эшитиш қобилияти заиф болалар учун;

кўриш қобилияти заиф болалар учун;

таянч-ҳаракат аъзоларида нуқсон бўлган болалар учун;

руҳий ривожланиши кечиккан болалар учун;

ақли заиф болалар учун ташкил этилади;

туберкулёз (сил) хасталиги энди кўриниш бера бошлаган, сил хасталигининг кичик ва пасайиб бораётган шакллари бўлган болалар учун санатория типидаги мактабгача тарбия муассасалари;

тез-тез касалланувчи болалар учун;

вирусли гепатит билан оғриган болалар учун, шунингдек, агар уларга эҳтиёж туғилса, бошқа ихтисосдаги мактабгача тарбия муассасалари ташкил этилади.

Махсус мақсадли мактабгача тарбия муассасаларини ташкил этиш тартиби, улар ишининг ўзига хослиги, уларга қабул қилиш қоидалари, болалар таълим-тарбиясини ташкил этиш Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги ва соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан тасдиқланган тегишли йўриқномалар ва дастурий-услубий ҳужжатлар билан белгиланади. Етим болалар, ота-онасининг қаровисиз қолган болалар учун болалар уйлари, меҳрибонлик уйлари, мактаб-интернатлар ҳузурида мактабгача тарбия гуруҳлари ташкил этилади, уларнинг мақоми тегишли низомлар асосида белгиланади.

3. Мактабгача тарбия муассасасини ташкил этиш, қайта ташкил этиш ва тугатиш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланган давлат умумтаълим муассасаларини ташкил этиш ва тугатиш тартиби ҳақидаги Низомга мувофиқ амалга оширилади.

4. Мактабгача тарбия муассасаси қуйидагиларга бўлинади:

давлат мактабгача тарбия муассасалари (ҳокимлик қарори билан ташкил этилади);

идоравий мактабгача тарбия муассасалари (идоралар, корхоналар, муассасалар ва ташкилотларнинг қарори билан ташкил этилади);

кооператив мактабгача тарбия муассасалари («Кооперация тўғрисида» ги Қонунда назарда тутилган тартибда ташкил этилади);

акционерлик мактабгача тарбия муассасалари (амалдаги қонун ҳужжатларида белгиланадиган тартибда акционерлик корхоналари, ташкилотлари маблағлари ҳисобидан ташкил қилинади);

жамоатчилик асосида мактабгача тарбия муассасалари (ётоқхоналар, турар жойлардан фойдаланиш идоралари, маданий ва савдо марказларида, шунингдек, оила эҳтиёжларидан келиб чиққан ҳолда бошқа кўринишларда ташкил этилади);

хонадонлардаги мактабгача тарбия муассасалари (кооперация тўғрисидаги қонун ҳужжатлари ва хонадонлардаги мактабгача тарбия муассасалари тўғрисидаги Низомга мувофиқ бир ёки бир неча оила томонидан ташкил қилинади);

аралаш мактабгача тарбия муассасалари (давлат, кооперативлар, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар ва оилалар томонидан улуш қўшиб шартнома асосида ташкил этилади).

5. Мактабгача тарбия муассасаси замонавий талабларга жавоб берадиган, иқлим шароитларини, экологик вазиятни ва таркиб топган миллий анъаналарни ҳисобга олган ҳолда махсус лойиҳа бўйича қурилган бинода ташкил этилади. Умумий йўналишдаги мактабгача тарбия муассасаси учун 140—160 ўрин, махсус мақсадли мактабгача тарбия муассасаси учун 90—120 ўрин мақбул деб ҳисобланиши керак.

6. Мактабгача тарбия муассасаси муассислар томонидан Халқ таълими вазирлиги тасдиқлаган рўйхат зарур инвентари ва жиҳозлар билан таъминланади.

7. Мактабгача тарбия муассасасининг иш тартиби ота-оналарнинг истаги ҳисобга олинган ҳолда халқ таълими бўйича Кенгаш ҳамда мактабгача тарбия муассасаси педагоглари Кенгаши билан келишган ҳолда халқ таълими бошқармаси (бўлими) нинг, мактабгача тарбия муассасаси қарашли бўлган корхона, муассаса, ташкилотнинг тақдимномаси бўйича ҳокимликнинг қарори билан белгиланади. Мактабгача тарбия муассасаси ёки унинг айрим гуруҳлари болалар ҳафтасига 5, 6, 7 кун кундузи, сутка мобайнида ёки қисқа муддат бўладиган тартибда, бир ёки икки кунлик дам олиш кунлари билан ишлашлари мумкин. Ходимларга дам олиш кунлари ўзгарувчи жадвал бўйича берилади. мактабгача тарбия муассасасининг, шу жумладан, унинг айрим гуруҳлари ишининг давомийлиги, бошланиши ва тугаши ота-оналар эҳтиёжини ҳисобга олган ҳолда белгиланади. Аммо у эрталабки 6.30 дан барвақт ва кечки 21.00 дан кеч бўлмаслиги керак.

8. Мактабгача тарбия муассасасида болаларни овқатлантириш иш куни давомийлигини ҳисобга олган ҳолда озиқ-овқат маҳсулотларининг натурадаги нормаларига мувофиқ ташкил қилинади. Болалар 6 соатдан кам бўладиган гуруҳларда овқатлантиришни ташкил қилиш, унинг шакли ва неча марталиги ота-оналар билан келишувга биноан белгиланади.

9. Мактабгача тарбия муассасаси педагогик вазифаларни ҳал этиш мақсадида педагоглар Кенгаши тўғрисидаги Низомга мувофиқ фаолият кўрсатувчи педагоглар Кенгашини ташкил этади.

1. Мактабгача тарбия муассасасининг болалар контингенти халқ таълими органлари ва бошқа муассислар томонидан бутланади.

2. Халқ таълими органларига мактабгача тарбия муассасаси балансида бўлган корхоналар, муассасалар, ташкилотларнинг розилиги билан болалар ўринларининг бир қисмини ота-онаси ушбу корхонада ишламайдиган, аммо мактабгача тарбия муассасаси жойлашган ҳудудда яшовчи болалар билан тўлдириш ҳуқуқи берилади. Бунда бола тарбияси учун ҳақ ота-онадан давлат томонидан белгиланган нормативларга мувофиқ миқдорларда олинади.

3. Болаларни давлат мактабгача тарбия муассасаларига қабул қилиш, йўлланмалар бериш, мактабгача тарбия муассасасида бола учун жой сақлаш, болаларни боғчаларга жойлаштириш бўйича қондирилмаган аризаларни ҳисобга олиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлигининг йўриқномаси билан белгиланади.

4. Ота-онанинг иш жойи ўзгариши муносабати билан болани мактабгача тарбия муассасасидан чиқариш (агар бу шартномада кўрсатилмаган бўлса) ман қилинади.

5. Гуруҳларни бошқа ёшдаги гуруҳдан ўтган болалар билан бутлаш ўқув йили сўнгида (август ойида), янги қабул қилинаётганлар билан бутлаш эса ўринлар бўшашига қараб амалга оширилади.

6. Мослаштириш мақсадида боғчага янги келаётганларни ва кичик ёшдаги боғча болаларини гуруҳларга қабул қилиш босқичма-босқич, бир ой давомида амалга оширилади.

7. Мактабгача тарбия муассасасида ўқув йили ҳар йили 1 сентябрдан бошланади.

1. Амалдаги қонун ҳужжатларига мувофиқ мактабгача тарбия муассасаси болаларга тиббий хизмат кўрсатиш ҳуқуқига эга.

Болаларга тиббий хизмат кўрсатиш штатдаги ёки мактабгача тарбия муассасасига махсус бириктирилган тиббиёт ходимлари томонидан амалга оширилади.

Тиббиёт ходимлари мактабгача тарбия муассасаси маъмурияти билан биргаликда болаларнинг ҳаёти, соғлиғи ва жисмоний ривожланиши, даволаш-профилактика тадбирларининг ўтказилиши, санитария-гигиена нормаларига, тарбияланувчиларнинг овқатланиши сифати ва тартибига, уларга тушадиган жисмоний ва ақлий оғирликни мувофиқлаштиришга риоя қилиш учун жавоб беради.

2. Тиббиёт ходимлари фаолияти устидан назорат қилиш маҳаллий соғлиқни сақлаш органларига юкланади.

1. Мактабгача тарбия муассасасининг тузилмаси ва штатларини тегишли бошқарув органи ва муассис Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан ишлаб чиқилган намунавий штатларга татбиқан белгилайди.

2. Мактабгача тарбия муассасаси мудири, идоравий бўйсуниши ва мулкчилик шаклларидан қатъи назар, муассислар томонидан, халқ таълимини бошқариш органлари билан келишган ҳолда, махсус олий маълумотга ва беш йилдан кам бўлмаган педагогик стажга эга бўлган шахслардан тайинланади.

Катта тарбиячи (тарбиячи-методист) халқ таълимини бошқариш органлари билан келишган ҳолда муассислар томонидан махсус олий маълумот ва уч йилдан кам бўлмаган педагогик стажга эга бўлган шахслардан тайинланади.

3. Мактабгача тарбия муассасасининг барча тоифадаги ходимларининг ҳуқуқ ва бурчлари Ўзбекистон Республикаси Меҳнат вазирлиги билан келишган ҳолда Халқ таълими вазирлиги томонидан тасдиқланган малака тавсияномаларига кўра белгиланади.

4. Мактабгача тарбия муассасаларида лавозимларни эгаллаш Меҳнат вазирлиги ва Ўзбекистон Касаба уюшмалари Федерацияси Кенгашининг 1994 йил 6 январдаги 1/1 (30-22)-сон қарорига мувофиқ ёзма шартнома тузиш йўли билан амалга оширилади.

5. Мактабгача тарбия муассасаси маъмурияти ушбу муассаса қарашли бўлган ташкилотнинг раҳбарлари, жамоат ташкилотлари, педагоглар кенгаши билан биргаликда халқ таълими органлари билан келишган ҳолда мактабгача тарбия муассасаси ходимларини аттестациядан ўтказиш бўйича қулай шарт-шароитларни таъминлайди, уларга ўз вақтида зарур методик ёрдам кўрсатади.

1. Давлат мактабгача тарбия муассасасини бошқариш яккабошлик ва ўзини ўзи бошқариш принциплари асосида кенг ошкоралик шароитларида амалга оширилади.

2. Мудир Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда мактабгача тарбия муассасасининг бутун фаолиятига раҳбарлик қилади, болаларнинг ҳаёти ва саломатлиги муҳофаза қилиниши, кадрларни танлаш, жой-жойига қўйиш ва тарбиялаш учун, мактабгача тарбия муассасасининг ташкилий-педагогик, молиявий-хўжалик ва бош фаолият натижалари, жамоада ижобий маънавий-руҳий муҳит яратилиши учун шахсан жавоб беради.

Мактабгача тарбия муассаси мудири амалдаги қонунчилик доирасида мактабгача тарбия муассасаси педагогик ходимлари ва маъмуриятининг касб-кори ва лавозим фаолиятларига асоссиз аралашувга чек қўювчи зарур чора-тадбирларни кўради; мактабгача тарбия муассасасининг фаолиятини такомиллаштириш бўйича тегишли органларга таклифлар киритади.

3. Мудир мактабгача тарбия муассасаси ҳуқуқи доирасида мактабгача тарбия муассасасининг барча ходимлари томонидан бажарилиши мажбурий бўлган буйруқлар чиқаради, кўрсатмалар беради. Тарбиячи-методист, катта тиббиёт ҳамшираси, хўжалик мудирининг ўз ҳуқуқлари доирасида берадиган кўрсатмалари ҳам барча ходимлар томонидан бажарилиши шарт.

1. Давлат мактабгача тарбия муассасаси бюджетдан ёки тармоқдан маблағ билан таъминлаш принципи асосида фаолият кўрсатади. Болалари мактабгача тарбия муассасасида тарбиялангани учун ота-оналар томонидан ҳақ тўлаш амалдаги қонунчиликка биноан амалга оширилади.

Мактабгача тарбия муассасасини маблағ билан таъминлаш учун ҳисоб бирлиги сифатида битта боланинг ўртача йиллик таъминоти қабул қилинади.

Бюджетдан ёки тармоқдан маблағ билан таъминлаш нормативлари вазирликлар ва идоралар томонидан бевосита уларга бўйсунувчи муассасалар учун Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан Молия вазирлиги билан биргаликда ишлаб чиқилган методик тавсияларга мувофиқ ишлаб чиқилади (озиқ-овқат маҳсулотларининг натурал меъёри, жиҳозлар ва ускуналар сони ва бошқалар).

2. Қуйидагилар мактабгача тарбия муассасасининг қўшимча манбалари ҳисобланади:

давлат корхоналари ва ташкилотлари, кооператив корхоналар ва ташкилотлар ҳамда аҳоли буюртмаси бўйича тузилган шартномаларга мувофиқ моддий тусдаги ишлар (хизматлар) бажарилганлиги учун тушум;

бўш ёрдамчи хоналарни, иншоотларни, асбоб-ускуналарни ижарага беришдан тушган маблағлар;

давлат корхоналари, кооператив ва бошқа корхоналардан, жамоат ташкилотларидан, шунингдек, айрим фуқаролардан тушган ихтиёрий бадаллар ва бериладиган моддий бойликлар;

бошқа тушумлар.

Турли манбалардан тушган барча маблағлар, меҳнат шартномаси бўйича аниқ ижрочиларга мўлжалланган пулдан ташқари, мактабгача тарбия муассасасининг даромадини ташкил этади.

Мактабгача тарбия муассасаси болаларга чет тилларни ўргатиш, хореография, ритмик гимнастика бўйича машғулотлар ўтказиш, шунингдек, белгиланган тартибда рухсат этилган бошқа қўшимча хизмат турларини ҳам бажаради.

3. Мактабгача тарбия муассасасининг таъминоти бўйича бухгалтерия ҳисоб-китоби марказлаштирилган бухгалтериялар ёки мактабгача тарбия муассасаси томонидан мустақил равишда юритилади.

Мактабгача тарбия муассасасининг молиявий-хўжалик фаолиятини тафтиш қилиш белгиланган тартибда шу ишга ваколатли органлар томонидан ўтказилади.

4. Мактабгача тарбия муассасасининг меҳнати ташкил этиш ва унга ҳақ тўлаш борасидаги ҳуқуқи Ягона тариф сеткаси ва шу масалага оид бошқа норматив ҳужжатлар билан белгиланади.

1. Мактабдан ташқари муассасалар халқ таълими тизимининг таркибий қисми ҳисобланадилар ва улар таълим-тарбия беришга мўлжаллангандир.

2. Мактабдан ташқари муассасалар ўз фаолиятларини Ўзбекистон Республикаси Конституциясига, «Таълим тўғрисида» ги Қонунга ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига ҳамда ушбу Низомга мувофиқ амалга оширадилар.

3. Мазкур Низом асосида маҳаллий хусусиятларни, ўзининг йўналишини, ривожланиш истиқболларини, жамоа нормалари, қоидалари ва анъаналарини, моддий-техника аҳволини, молиявий таъминотини, фаолият дастурини ҳисобга олган ҳолда ҳар бир мактабдан ташқари муассасада ўз устави ишлаб чиқилади. Устав халқ таълимининг юқори органи томонидан тасдиқланади. Уставда мактабдан ташқари муассасаларнинг мақсади ва асосий вазифалари ўзгартирилиши, ўқувчилар ва педагог ходимларнинг ҳуқуқлари чегараланиши мумкин эмас.

1. Қуйидагилар мактабдан ташқари муассасанинг асосий вазифалари ҳисобланади:

ҳар томонлама ривожланган ижодий шахсни шакллантириш мақсадида мактабдан ташқари таълим-тарбия соҳасидаги давлат сиёсатини амалга ошириш;

ўқувчилар ва аҳолининг турли ёшдаги гуруҳларининг эҳтиёжларига жавоб берувчи мактабдан ташқари таълим-тарбиянинг мазмунини мунтазам равишда янгилаб бориш;

қўшимча таълим ва тарбия бериш ҳамда ҳозирги ижтимоий-иқтисодий шароитдаги фаолиятга тайёрлаш учун синфдан ва мактабдан ташқари тарбиявий ишлар концепциясини амалга ошириш;

ўқувчиларни умуминсоний ва халқ қадриятларини акс эттирувчи маданият билан таништириш;

қўшимча билимлар, малакалар эгаллашга бўлган эҳтиёжларни шакллантириш ва уларни янада бойитиш;

ҳар бир ўсмирнинг табиий билимдонлик даражаси ва ижодий имкониятларини аниқлаш ва ривожлантириш;

ҳаётнинг олий қадрияти бўлган меҳнатга муносабатни тарбиялаш;

фаолиятнинг ҳар қандай шаклига ижодий ёндошиш эҳтиёжини тарбиялаш;

халқ таълимининг бошқа муассасалари билан ўзаро ҳамкорлик муносабатлари механизмни такомиллаштириш;

тўгарак аъзоларини ўқитиш ва тарбиялаш сифатини яхшилаш мақсадида ўқув-тарбия ва услубий ишларни такомиллаштириш.

2. Мактабдан ташқари муассасалар ўзларига юкланган вазифаларга мувофиқ қуйидаги функцияларни амалга оширадилар:

6 ёшдан 18 ёшгача бўлган барча ўқувчиларга уларнинг ҳар томонлама камол топишлари ва бўш вақтларини ўзлари белгилашлари учун имконият яратадилар;

ўқувчилар шахсининг ривожланишига, уларнинг қизиқишларига, иқтидорига, мустақил билим олишларига ва ижодий меҳнат қилишларига шарт-шароитлар яратадилар;

маҳаллий ҳокимият органлари билан биргаликда мактабдан ташқари муассасаларнинг моддий-техника базасини мустаҳкамлашга оид чора-тадбирларни амалга оширадилар;

эҳтиёжларни ўрганиш ва шунга мувофиқ болаларнинг қизиқишларига кўра шахснинг ижодий имкониятларини ривожлантиришга қаратилган тўгараклар очадилар;

фан асослари бўйича қўшимча таълим берадилар;

болаларга санъат ва ҳунармандчиликнинг анъанавий миллий турларини ўргатадилар;

ўқувчилар ўртасида қобилиятли, иқтидорли ёшларни аниқлаш, шахсни ривожлантиришга қаратилган мусобақаларни, сайёҳлик слётларини, техника ва бадиий ижодкорлик ҳамда бошқа тадбирларни уюштирадилар ва ўтказадилар.

1. Болалар ва ўсмирларнинг шахсий эҳтиёжларини тўлароқ қондириш, уларнинг бўш вақтлари дам олишларини тўғри ташкил этиш мақсадида давлат органлари, мулкчиликнинг турли шаклларидаги корхоналар, жамоатчилик бирлашмалари ва фуқаролар маданий-эстетик, табиий-илмий, техник, тажриба-натуралистик, сайёҳлик-ўлкашунослик ва бошқа йўналишлардаги мактабдан ташқари муассасалар очишлари мумкин.

2. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси, «Таълим тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига мувофиқ барча ҳудуд (шаҳарчалар, туман, шаҳар, вилоятлар ва республика)ларда мактабдан ташқари муассасалар тегишли ҳокимликнинг қарорига мувофиқ очилади. Мактабдан ташқари муассасалар мустақил равишда ёки илмий-ишлаб чиқариш, ўқув-тарбия комплекси (маркази) таркибида фаолият кўрсатиши мумкин.

3. Мактабдан ташқари муассаса жамоаси ўз фаолияти дастурини минтақани ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг ўзига хослигини, мавжуд мактабдан ташқари муассасалар тармоғини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқади. Меҳнатга ҳақ тўлашнинг ягона фонди доирасида тузилмани ва штат жадвалини тасдиқлайди.

4. Мактабдан ташқари муассасаларда ўқувчиларнинг асосий фаолияти бир хил ёшдаги ва турли ёшдаги болалар гуруҳларида уларнинг қизиқишларига кўра (тўгарак, секция, студия, клуб, ансамбль, театр) амалга оширилади.

Машғулотлар бир ёки икки йўналишли дастурлар бўйича, шунингдек, комплекс, тўғридан-тўғри эстетика, театр, санъат, мусиқа, спорт йўналишлари бўйича ўтказилиши мумкин. Ногирон болалар билан якка тартибда ишлар турар жойларда олиб борилади.

5. Бирлашманинг мақсади, вазифалари ва мазмуни Ўзбекистон Республикаси халқ таълими вазирлиги томонидан ишлаб чиқиладиган, педагогик жиҳатдан асосланган ҳолда раҳбарларни, ўқув режалари ва дастурлари, иш услублари, шакллари, воситаларини танлашга таянган ҳолда тузилади. Педагогик ходимлар Республика ўқув-методика марказининг ўқув-методика кенгаши томонидан тасдиқланадиган муаллифлик дастурларини ишлаб чиқишлари мумкин.

6. Маъмуриятнинг рухсати билан бирлашмалар ишда ўқувчилар билан бирга (асосий таркибдан ташқари) бўш жой бўлган тақдирда ва тўгарак раҳбарининг розилиги билан ота-оналар ҳам қатнашишлари мумкин.

7. Тўгараклар, дастурлар талабларига кўра, бутун ўқув йили учун ҳам, қисқароқ муддатларга ҳам ташкил этилади.

Тўгаракларни тўлдириш май ойида бошланади ва асосан мазкур йилнинг 10 сентябрида тамомланади. Тўгаракларнинг машғулотлари мазкур йилнинг 15 сентябридан кечикмай бошланади ва одатда кейинги йилнинг 25 майида тугалланади.

Бирлашмалар машғулотларининг жадвали ўқувчиларнинг меҳнат қилишлари ва дам олишлари учун қулайроқ кун тартибида, улар ёшининг ўзига хослигини, санитария-гигиена нормаларини ҳисобга олган ҳолда педагогик ходимларнинг тақдимномасига кўра маъмурият томонидан тузилади.

Тўгарак машғулотлари учун ҳамма ихтисосликларни ўқитишнинг биринчи йилида ҳафтада 4 академик соат, иккинчи ва кейинги йилларида ҳафтада 6 академик соат ажратилади. 6 ёшдаги болалар учун тўгарак машғулотлари 35 минут давомида ўтказилади ва у ҳафтада 2 академик соатдан ошмаслиги лозим.

Сайёҳлик-ўлкашунослик тўгараклари дастурининг ўзига хослиги сабабли, ўқувнинг биринчи, иккинчи йилида ва кейинги йилларида ҳафтада 6 академик соат кўзда тутилади.

Ўқувнинг биринчи йилида ҳар бир тўгаракдаги таркиб 10 нафар ўқувчидан кам бўлмаслиги лозим, ўқувнинг иккинчи ва кейинги йилларида эса ўқувчилар 8 нафардан кам бўлмаслиги керак.

Гуруҳдаги ўқувчиларнинг ушбу кўрсатилган сони минимал ҳисобланади. Мактабдан ташқари муассасалар тўгарак ихтисосининг ўзига хослигига кўра (вокал-чолғу ансамбли, хор, рақс ва бошқалар) тўгарак аъзолари сонини кўпайтириш, шунингдек, чуқурлаштирилган муаллифлик дастурлари мавжуд бўлганда, алоҳида истеъдодга эга бўлган болалар якка тартибда машғулотлар олиб бориши мумкин.

8. Таътил пайтларида мактабдан ташқари муассасалар ўқувчилар ва уларнинг ота-оналари билан уларнинг бўш пайтларини мазмунли ўтказиш, дам олишларини тўлақонли амалга ошириш имкониятини туғдирган ҳолда болалар ва ўсмирларнинг турар жойларида, концерт сафарлари, походлар, экскурсиялар, саёҳатлар, мусобақалар (шу жумладан, ўқувчиларнинг Янги ўзгарувчан гуруҳлари билан тўгараклар, секциялар ва студияларда, шаҳардан ташқаридаги оромгоҳларга кунлик борган ҳолда), турли-туман оммавий ишларни ташкил қиладилар. Ёзги таътил пайтида мактабдан ташқари муассасалар ўқувчилар учун йўналишли (профилли) болалар оромгоҳлари ҳамда туристик базалар очишлари мумкин.

9. Мактабдан ташқари муассасалар бошқа ўқув-тарбия муассасалари негизида, корхоналар, ташкилотларда, болалар турар жойларида ўз шохобчаларини очишлари мумкин.

10. Ўқувчиларнинг қатъий қизиқишларини, иқтидорини, бўлажак касбларини ўзлари белгилашларини қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш учун мактабдан ташқари муассасалар илмий, тадқиқот, ижодий ташкилотлар билан биргаликда иш олиб боради. Бунинг учун тажриба, синов, илмий-тадқиқот ишлари олиб бориш мақсадида ўзларида ва уларнинг негизларида лабораториялар очадилар, ўқувчиларнинг илмий бирлашмаларини тузадилар.

11. Моддий-техника ва кадрлар билан таъминланган мактабдан ташқари муассасалар халқ таълими органлари билан келишган ҳолда шу муассасада ўқувчиларнинг ишлаб чиқариш амалиётини амалга оширишлари мумкин.

12. Халқ таълими муассасаларини аттестация ва аккредитациядан ўтказиш тўғрисидаги низомга мувофиқ мактабдан ташқари муассаса сертификат олгандан кейин ўқувчиларга қўшимча таълим ёки касб даражаси берилганлиги ҳақида ҳужжат бериш ҳуқуқига эга бўлади.

13. Мактабдан ташқари муассаса минтақа, шаҳар, туман ва қишлоқларда бевосита ёки сиртқи оммавий тадбирлар: байрамлар, мусобақалар ва олимпиадаларни ташкил қилади. Ишлашнинг замонавий шаклларини излайди; ижтимоий аҳамиятга эга бўлган ташаббус ва ҳаракатларни қўллаб-қувватлайди.

14. Республика, вилоят, шаҳар (туманларга бўлинган) мактабдан ташқари муассасалари мактабдан ташқари муассасаларнинг барча тоифадаги ходимларига методик ёрдам берадилар, ўқитувчилар малакасини ошириш институти билан биргаликда улар ходимларининг малакасини ошириш институти билан биргаликда улар ходимларининг малакасини оширишни таъминлайдилар, илғор тажриба асосида мактаблар ва мактабдан ташқари муассасаларнинг тўгараклари ва клубларининг дастурларини тузиш ва такомиллаштиришга оид ишларни олиб борадилар, услубий тавсияномалар ишлаб чиқадилар.

1. Мактабдан ташқари муассасаларнинг тарбияланувчилари шу жамоанинг аъзолари ҳисобланадилар ва ўқув-тарбиявий вазифаларни ҳал этишда, ўз бўш вақтларини ва дам олишларини тўғри ташкил этишда иштирок этадилар.

Мактабдан ташқари муассасаларнинг тарбияланувчилари қуйидаги ҳуқуқларга эгадирлар:

бир неча тўгаракларда (бирлашмаларда) қатнашиш, йил давомида бошқа тўгаракларга ўтиш;

мактабдан ташқари муассасанинг ўқув-ишлаб чиқариш ва маданий-спорт базаларидан фойдаланиш;

мактабдан ташқари муассасанинг жамоатчилик-бошқарув органларига сайлаш ва сайланиш;

меҳнат бирлашмаларининг, шу жумладан, хўжалик ҳисоби асосида ишловчи, хўжалик юритишнинг кооператив шаклларидаги гуруҳлар ишида иштирок этиш;

мактабдан ташқари муассасанинг иш фаолиятини яхшилашга оид таклифлар киритиш.

2. Мактабдан ташқари муассаса ўқувчиларининг бурчлари:

мактабдан ташқари муассасада ўрнатилган интизом ва тартибга риоя қилиш;

ўз ижодий қобилиятларини ривожлантириш, билимларни мустақил эгаллаш кўникмасини ҳосил қилиш ва уни амалда қўллаш.

Ота-оналар ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар қуйидаги ҳуқуқларга эгадирлар:

ўзларининг вояга етмаган болалари учун мактабдан ташқари муассасаларнинг турини ва қайси тилда ўқитилишини танлаш;

мактабдан ташқари муассаса маъмуриятидан мактабдан ташқари муассаса Уставига мувофиқ келувчи шарт-шароитлар яратишни, бола шахсига ҳурмат билан муносабатда бўлишни талаб қилиш;

мактабдан ташқари муассасани бошқаришда қатнашиш.

Ота-оналар ва уларнинг ўрнини босувчи шахсларнинг бурчлари:

болаларнинг жисмоний ва руҳий соғлом бўлишлари ҳақида ғамхўрлик қилиш;

болаларнинг шахсига ҳурмат билан муносабатда бўлиш, уларда меҳнатсеварлик, эзгулик, меҳр-шафқат каби фазилатларни, Ватанга, ўзидан катталарга ва она тилига, оилага, миллий, тарихий ва маданий қадриятларга ҳурмат билан муносабатда бўлишни тарбиялаш;

қонунларга, инсон ҳуқуқлари ва эркинликларига нисбатан ҳурмат руҳида тарбиялаш;

мактабдан ташқари муассасаларда болаларнинг машғулот ўтказишлари учун зарур шарт-шароитлар яратиш.

Ота-оналарга ўз фарзандларининг тарбияси ва баркамол ривожланишларида мактабдан ташқари муассаса маъмурияти билан тенг даражада жавобгарлик юкланади.

1. Мактабдан ташқари муассасалар ходимларининг фаолиятлари ўқувчилар шахсини, уларнинг умумий маданий савиясини, фаоллигини, мустақиллигини, масъулиятлилигини, онгли, интизомли, уюшқоқ ва тартибли бўлишини ривожлантиришга йўналтирилгандир.

2. Мактабдан ташқари муассасаларда лавозимларни эгаллаш Меҳнат вазирлиги ва Ўзбекистон Касаба уюшмалари федерацияси Кенгашининг 1994 йил 6 январдаги 1/1 (30-22)-сон қарорига мувофиқ ёзма ҳолда меҳнат шартномаси тузиш йўли билан амалга оширилади. Амалдаги меҳнат қонунчилигига мувофиқ тўгарак раҳбарларини даврий аттестациядан ўтказиб турадилар.

Мактабдан ташқари муассасаларнинг педагогик ходимлари қуйидаги ҳуқуқларга эгадирлар:

мактабдан ташқари муассасалар фаолиятининг муҳим масалалари муҳокамасида ва қарорлар қабул қилишда қатнашиш;

машғулотларни ўтказиш шаклларини, ўқувчиларни ўқитиш ва тарбиялашнинг воситалари ва усулларини мустақил белгилаш;

тўгарак машғулотларининг ўзига хос, ижодий дастурларини ишлаб чиқиш;

ўқув-тарбиявий ва услубий ишларни такомиллаштириш юзасидан таклифлар ишлаб чиқиш ва тақдим этиш;

мактабдан ташқари муассасани бошқариш органларига сайлаш ва сайланиш.

Мактабдан ташқари муассасалар педагогик ходимларининг бурчлари:

ўқув-тарбиявий ишларни юқори малакада олиб бориш, таълим мазмунини такомиллаштириш, ўқитиш воситаларини яратишда фаол қатнашиш;

ўқувчилар билан ўзаро муносабат ўрнатиш, уларни давлатга садоқат руҳида тарбиялаш;

ўзининг назарий билим даражасини, педагогик маҳорати ва касб малакасини узлуксиз равишда ошириб бориш;

ўқувчиларнинг ота-оналари ва уларнинг ўрнини босувчи шахслар билан мунтазам равишда иш олиб бориш.

1. Мактабдан ташқари муассасага халқ таълимининг юқори органи томонидан тайинланадиган директор раҳбарлик қилади.

2. Давлат мактабдан ташқари муассасаларини бошқариш ўқувчилар, педагогик жамоалар, ходимлар, ота-оналар ва жамоатчиликнинг бошқа вакиллари иштирокида амалга оширилади.

3. Мактабдан ташқари муассасада ўзини ўзи бошқаришнинг юқори органи жамоа йиғилиши (конференцияси) ҳисобланади.

Ҳал қилувчи овозга эга бўлган делегатлар педагогик ходимларнинг, ўрта ва юқори ёшдаги ўқувчиларнинг, шунингдек, ота-оналарнинг йиғилишларида сайланадилар.

4. Жамоанинг умумий йиғилиши:

тўғридан-тўғри яширин овоз бериш йўли билан мактабдан ташқари муассаса Кенгашини, унинг раисини сайлайди, уларнинг ваколатлари муддатини белгилайди;

мактабдан ташқари муассасанинг Уставини қабул қилади ва унга зарур ўзгартиришлар киритади;

мактабдан ташқари муассасани такомиллаштириш ва ривожлантиришнинг, унинг фаолиятининг сифати ва самарадорлигини оширишнинг асосий йўналишларини тасдиқлайди;

лозим бўлган тақдирда мактабдан ташқари муассаса ишининг турли йўналишлари бўйича вақтинчалик ёки доимий комиссияларни, кенгашларни тузади ва уларнинг ваколатларини белгилайди.

Жамоа умумий йиғилиши йилига камида бир марта ўтказилади.

5. Ўқув-тарбия жараёнини ривожлантириш ва такомиллаштириш, педагогик ходимларнинг касб маҳоратларини ва ижодий ўсишларини кучайтириш мақсадида мактабдан ташқари муассасада педагогик ходимларни бирлаштирувчи коллегиал орган — услубий Кенгаш тузилади.

Услубий Кенгаш фаолият мазмунининг турли намуналари (ўқув режалари, дастурлари, ўқув қўлланмалари) ни, унинг шакл ва усулларини, амалга ошириш йўлларини муҳокама қилади, педагогик ходимларнинг малакасини ошириш, уларнинг ижодий ташаббускорликларини ривожлантириш, илғор тажрибаларни оммалаштириш ишларини ташкил этади, педагогик ходимлар касб фаолиятларининг барча бошқа масалаларини ҳал этиш юзасидан қарорлар қабул қилади.

Услубий Кенгаш ҳузурида иш йўналишлари бўйича шуъбалар, гуруҳлар тузилиши мумкин.

Услубий Кенгаш раиси педагогик ходимлар жамоаси томонидан сайланади.

1. Мактабдан ташқари муассасаларни маблағ билан таъминлаш республика ва маҳаллий бюджетлар, корхоналар, бирлашмалар, ташкилотлар, айрим шахслар ва қўшимча манбалар ҳисобидан амалга оширилади.

Мактабдан ташқари муассасалар аҳолига, корхоналарга ва ташкилотларга пулли хизматлар кўрсатишга, шунингдек, амалдаги қонунлар билан тақиқланмаган тижоратчилик фаолиятининг бошқа турлари билан шуғулланишга ҳақлидирлар.

2. Қуйидагилар мактабдан ташқари муассасалар маблағларининг қўшимча манбалари ҳисобланади:

ўқувчилар ва педагогик ходимлар томонидан тайёрланган маҳсулотлар, буюмларни сотишдан тушган тушум;

асосий машғулотлардан ташқари пайтда бўш бинолар, иншоотлар, асбоб-ускуналарни ижарага беришдан тушган тушум;

ортиқча, эскирган ва яроқсиз ҳолга келган ускуналарни сотишдан тушган маблағлар;

мактабдан ташқари муассасалар ва бошқа идоралар педагогик ходимларининг малакасини оширишга оид хизматлар учун вазирликлар, корхоналар, муассасалардан, жамоат ташкилотларидан тушган маблағлар;

давлат, кооператив ва бошқа жамоатчилик корхоналари, муассасалари, ташкилотлари, шунингдек, алоҳида фуқаролар томонидан берилган ихтиёрий бадаллар, қимматбаҳо ашёлар;

бошқа тушумлар.

Турли манбалардан тушган барча маблағлар, меҳнат шартномасига биноан маълум ижрочиларга мўлжалланган пул маблағлари бундан мустасно, мактабдан ташқари муассаса даромадларини ташкил этади.

3. Қўшимча ишлар сираси (пулли хизматлар)га мактабдан ташқари муассаса фаолиятининг асосий дастурларидан ташқари кўрсатилган хизматлар ва ишлар киради.

Шартнома ишлари (пули хизматлар) асосан муайян мактабдан ташқари муассасанинг йўналиши (профили) бўйича бажарилади.

Пулли хизматлар болалар, ўсмирлар ва ёшлар билан давлат бюджетидан маблағ билан таъминланадиган асосий бепул фаолияти ўрнига амалга оширилиши мумкин эмас (бу бепул хизмат кўрсатиш даражасини пасайтириш ҳисобига ҳам амалга оширилиши мумкин эмас). Бунда, агар асосий фаолиятнинг кўрсаткичлари пасайиб кетса, пулли хизматларни амалга ошириш мумкин эмас.

Бепул хизмат кўрсатиш даражасини назорат қилиш тегишли халқ таълими органи томонидан амалга оширилади.

Мактабдан ташқари муассаса, имкониятига, бўш турган бинолар, иш ўринлари, ускуналар ва бошқалар мавжудлигига қараб, йўналиши (профили) бўйича пулли хизматларни амалга ошириши мумкин.

Ўқувчилар билан асосий фаолиятдан бўш вақтларда шартномавий ишлар (пулли хизматлар кўрсатиш, маҳсулотларни сотиш, бинолар, иншоотлар, ускуналарни ижарага бериш) ни бажариш белгиланган тартибда прейскурант билан тасдиқланган тарифлар ва нархлар бўйича, улар бўлмаган тақдирда шартнома тарифлари ва нархлари бўйича амалга оширилади.

Юқори ташкилотлар томонидан ишлар (қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари) га ва пулли хизматларга режаланган топшириқлар берилишига йўл қўйилмайди.

Мактабдан ташқари муассасага бюджетдан ажратиладиган маблағлар муассаса томонидан қўшимча ишлар (пулли хизматлар) амалга оширилган тақдирда ҳам камайтирилмайди, турли манбалардан тушаётган маблағлар эса муассасанинг умумий даромадига қўшилади ва унинг маблағлари фондини ташкил этади.

4. Мактабдан ташқари муассаса банк кредитидан фойдаланиши мумкин.

Қисқа муддатли кредит мактабдан ташқари муассасанинг моддий-техника базасини ривожлантиришга ва мустаҳкамлашга берилади. Узоқ муддатли кредит эса кейинчалик ишлаб чиқариш ва ижтимоий ривожлантириш фонди маблағлари ҳисобидан қопланган ҳолда ишлаб чиқариш (илмий-техника) ва ижтимоий ривожлантириш мақсадлари учун берилади.

5. Мактабдан ташқари муассасага меҳнатни ташкил этиш ва унга ҳақ тўлашда қуйидаги масалаларни ҳал қилиш ҳуқуқи берилади:

ходимларга бирлашмаларда ўқувчиларнинг асосий таркибини сақлаб қолганлиги, ижодий ютуқларга эришганлиги, ўтказиладиган тадбирларнинг юқори савияда бўлганлиги, алоҳида муҳим ишларни бажарганлиги учун қўшимча ҳақлар белгилаш. Қўшимча иш ҳақларининг миқдори ҳар бир ходимнинг ўтказиладиган тадбирларнинг, бажариладиган ишлар (хизматлар) нинг юқори савияда бўлишига, даромаднинг кўпайишига қўшган шахсий ҳиссаси ҳисобга олинган ҳолда белгиланади;

кўрсатиб ўтилган устамалар иш сифати пасайганда, бирлашмалардаги ўқувчилар сони камайиб кетганда, ўқув режалари ва дастурлар бажарилмаган тақдирда камайтирилади ёки бутунлай бекор қилинади;

ходимларга ўриндошлик вазифасини бажарганликлари, хизмат кўрсатиш соҳасини кенгайтирганликлари ёки бажариладиган иш ҳажмини кўпайтирганликлари, шунингдек, ўзларининг асосий вазифалари билан бирга вақтинча ишламаётган ходимнинг ҳам вазифасини бажарганликлари учун ўриндошлик касблари (лавозимлари) рўйхатига мувофиқ қўшимча ҳақ тўлашни чегараламай иш ҳақи фонди (меҳнатга ҳақ тўлашнинг ягона фонди) доирасида ва шу фонд ҳисобидан қўшимча ҳақ белгилаш;

бўлинмаларнинг хўжалик фаолиятида меҳнатни ташкил этиш ва унга ҳақ тўлашнинг бригада, оила, ижара пудрати, жамоа, шартнома ва бошқа шаклларини, шунингдек, мосланувчи иш тартибларини қўллаш.

Педагогик ва бошқа ходимларни мукофотлаш шартлари ва тартиби уюшмаси ташкилоти билан келишилган ҳолда меҳнат жамоаси Кенгаши томонидан белгиланади.

Мактабдан ташқари муассаса раҳбарининг меҳнатдаги юқори ижодий ва ишлаб чиқариш муваффақиятларига эришганлиги учун устама ҳақ тўлаш ва мукофотларнинг миқдорлари юқори бошқарув органининг қарори билан тасдиқланади.

Муассаса ходимларини мукофотлашга, шунингдек, уларга турли қўшимча (устама) лар белгилашга ўқувчилар меҳнатига тўлаш учун ҳисоботларини юритиш тартиби амалдаги қонунчиликка биноан белгиланади.

6. Мактабдан ташқари муассасада бухгалтерлик ва статистика ҳисоботларини юритиш тартиби амалдаги қонунчиликка биноан белгиланади.

Бухгалтерлик ҳисоби мактабдан ташқари муассаса кенгашининг хоҳишига кўра мустақил равишда ёки бошқа мактабдан ташқари муассасалар, ўқув юртлари, ташкилотлар ва корхоналар билан биргаликда, шунингдек, марказлаштирилган бухгалтерия орқали юритилиши мумкин.

7. Мактабдан ташқари муассасанинг ҳужжатлари Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан тасдиқланган намунавий йўриқномага мувофиқ юритилади.

8. Мактабдан ташқари муассасанинг моддий-техника базаси ерларни, биноларни, лабораторияларни, кутубхоналарни, спорт иншоотларини, коммуникация, машина ва ускуналарни, транспорт воситаларини ҳамда таълим ва тарбияда фойдаланиладиган бошқа анжомларни ўз ичига олади.

Мактабдан ташқари муассасаларнинг моддий-техника базаси республика ва маҳаллий бюджетлар, шунингдек, маблағлар билан таъминлашнинг қўшимча манбалари ҳисобига ривожланади.

Мактабдан ташқари муассасалар, қонунчилик билан белгиланган тартибда, мактабдан ташқари тарбия ва таълим муаммолари бўйича халқаро ҳамкорлик ишларида иштирок этадилар, халқ таълимининг юқори органлари билан келишган ҳолда чет мамлакатларнинг ўқув юртлари ва илмий муассасалари билан тўғридан-тўғри алоқа ўрнатишга ҳақлидирлар.

Мактабдан ташқари муассасалар, Ўзбекистон Республикасининг қонунчилигида назарда тутилган доирада, халқаро ташқи иқтисодий фаолиятда қатнашишлари мумкин ва валюта маблағларига эга бўлишга ҳақлидирлар.

1. Меҳрибонлик уйлари етим болалар ва ота-онасининг қаровисиз қолган болалар учун давлат интернат таълим муассасасидир.

2. Меҳрибонлик уйлари ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикаси Конституциясига, қонунларга, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг қарорлари ва бошқа ҳужжатларига, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари, қарорлари ва фармойишларига, Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари ва фармойишларига, бошқа норматив ҳужжатларга ҳамда ушбу Низомга амал қилади.

3. Меҳрибонлик уйининг асосий вазифаси оилавий муҳитдан маҳрум бўлган болалар ва ўсмирларни тўлиқ руҳий соғломлаштиришга, ижтимоий-меҳнат мослашувига ва ижтимоий-ҳуқуқий ҳимоя қилишга кўмаклашувчи, уй шароитига энг кўп даражада яқинлаштирилган муҳитни яратишдир.

4. Меҳрибонлик уйлари Қорақалпоғистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги, вилоятлар ва Тошкент шаҳар халқ таълими бошқармалари тасарруфида бўлади.

5. Меҳрибонлик уйидаги болалар сони Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари томонидан санитария ва гигиена нормаларига риоя қилган ҳолда белгиланади, лекин тарбияланувчиларнинг сони 240 нафардан ошмаслиги керак.

6. Меҳрибонлик уйи тарбияланувчилари ҳар хил ёки бир хил ёшдаги тарбияланувчилар гуруҳларига бирлаштирилади. 7 ёшгача бўлган турли ёшдаги болалар гуруҳларида тарбияланувчилар сони 12 нафар қилиб белгиланади, бир хил ёшдаги тарбияланувчилар гуруҳларида эса: 4 ёшгача болалар — 10 нафар, 4 ёшдан 7 ёшгача бўлган болалар гуруҳида эса — 16 нафар бола бўлади; гуруҳ ва синфлардаги ўқувчилар сони I—IX. синфларда — 25 киши, X—XI синфларда—20 киши бўлиши лозим.

7. Меҳрибонлик уйларини ташкил этиш, қайта ташкил этиш ва тугатиш Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.

Меҳрибонлик уйлари қулай экологик шароитлар мавжуд бўлган жойларда ташкил қилинади.

8. Меҳрибонлик уйи мустақил юридик шахс ҳисобланади, Ўзбекистон Республикасининг Давлат герби тасвирланган, ўз номи ёзилган муҳрга, бурчакли штампга, бланк ва белгиланган намунадаги лавҳага эга бўлади.

9. Меҳрибонлик уйларида меҳнаткашларнинг хат, ариза, мурожаат ва шикоятларини кўриб чиқиш ишлари ҳамда фуқароларни қабул қилиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан белгиланган тартибда олиб борилади.

10. Ўзбекистон Республикасида етим болалар ва ота-онасининг қаровисиз қолган болалар учун давлат интернат таълим муассасаларининг қуйидаги турлари фаолият кўрсатади:

а) Мактабгача тарбия меҳрибонлик уйи;

б) Меҳрибонлик уйи (мактабгача ва мактаб ёшидаги болалар учун ёки фақат мактаб ёшидаги болалар учун);

в) Махсус коррекцион меҳрибонлик уйи (жисмоний ёки руҳий ривожланишида нуқсонлари бўлган болалар учун).

11. Тарбияланувчиларни ўқитиш меҳрибонлик уйларига яқин бўлган бошланғич (I—IV синф); таянч (V—IX синф); ўрта (X—XI (XII синф) мактабларда ёки бошқа ўрта ўқув муассасалари (лицей, гимназия ва бошқалар) да, шунингдек, меҳрибонлик уйининг ўзида белгиланган тартибда ташкил қилинган таянч (ёки фақат бошланғич) мактабда амалга оширилади.

Таълимнинг ҳар бир босқичидаги ўқувчиларнинг ёши ва ўқиш муддати меҳрибонлик уйи ёки тарбияланувчилар ўқиётган ўқув муассасасининг Уставига биноан белгиланади.

12. Етим болалар ва ота-онасининг қаровисиз қолган болалар билим олаётган ўрта ўқув муассасаларининг ўқув-тарбиявий ва бошқа масалалари меҳрибонлик уйи педагогик жамоаси билан яқин ҳамкорликда ҳал қилинади.

13. Меҳрибонлик уйларидаги ўқув ишлари етим болалар ва ота-онасининг қаровисиз қолган болаларнинг руҳий-физиологик хусусиятларини ҳисобга олиб, инсонпарварлик, демократик ва дунёвий принциплар асосида, ўқув дастурларини, маънавий, жисмоний ва меҳнат тарбиясини танлашга табақалаштирилган тарзда ёндашган ҳолда қурилади.

14. Муассаса тарбияланувчиларнинг илмий билимлар асосларини, тадбиркорлик, меҳнат ва бошланғич касб малакасини давлат стандартига мувофиқ ҳолда ўзлаштиришни, шунингдек, болаларнинг шахсий ижодий қобилиятларини ва ахлоқий фазилатларини ўстиришни таъминлайди.

15. Меҳрибонлик уйлари болалар ва ўсмирлар умумий таълимини, тарбияланувчиларнинг саломатлигини муҳофаза қилиш, уларнинг ҳуқуқлари ва манфаатларини ҳимоя қилиш талабларига мувофиқ уларнинг ҳаёти ва турмушини ташкил этиш ва усулларини танлашда мустақилдирлар ва бунинг учун белгиланган тартибда жавоб берадилар.

16. Меҳрибонлик уйларидаги таълим ва тарбия ишларида тиллардан фойдаланиш «Ўзбекистон Республикасининг давлат тили ҳақида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тартибга солинади.

17. Мактабгача тарбия меҳрибонлик уйлари ўз фаолиятини мактабгача тарбия муассасаларининг тарбия Дастурига мувофиқ ташкил қиладилар.

18. Тарбияланувчиларнинг индивидуал эҳтиёжларини янада тўлиқ қондириш, уларнинг бўш вақтларини ва дам олишини ташкил қилиш мақсадида меҳрибонлик уйларида ҳам муассасанинг, ҳам бошқа давлат, жамоат ва хусусий ташкилотларнинг маблағлари ҳисобига турли клублар, секциялар, тўгараклар, студиялар ташкил этилади.

Меҳрибонлик уйларининг тарбияланувчилари, мулкчилик шаклларидан қатъи назар, маданий-эстетик, табиий-илмий, техник, спорт ва бошқа йўналишлардаги мактабдан ташқари муассасалар ишларида қатнашишлари мумкин.

19. Тарбияланувчиларнинг маданий-оммавий, спорт ва меҳнат фаолиятининг турли шаклларида қатнашиши ташаббускорлик, мустақиллик ва виждонийлик принциплари асосида амалга оширилади.

20. Меҳрибонлик уйларида амалдаги қонунчиликка мувофиқ ўз устав ва низомлари асосида фаолият кўрсатадиган болалар, ёшлар жамоатчилик ташкилотлари ва бирлашмалари ташкил қилиниши мумкин.

21. Таътил вақтида болаларнинг дам олиши шаҳар ташқарисидаги оромгоҳларда, дала ҳовлиларда, шунингдек, туристик, спорт, соғломлаштириш оромгоҳларида, дам олиш уйларида, санаторийларда, маҳаллий ҳокимият ва бошқарув органлари томонидан ажратиладиган бепул йўлланмалар бўйича ташкил этилади.

22. Таълим, меҳнат, дам олиш ва турли тадбиркорларнинг тиббий-педагогик жиҳатдан ўзаро боғлиқлигини таъминлайдиган кун тартиби тарбияланувчиларнинг меҳрибонлик уйида кеча-кундуз бўлишларини ҳисобга олган ҳолда тузилади ва муассаса Кенгаши томонидан тасдиқланади.

23. Меҳрибонлик уйларига йил давомида қуйидагилар қабул қилинади:

а) етим болалар;

б) суд қарори билан ота-онасидан ажратиб олинган болалар;

в) ҳукм қилинган, ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум этилган, узоқ муддатли даволанишда бўлган ёки Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги билан белгиланган тартибда ҳуқуқий муомалага лаёқатсиз деб топилган, шунингдек, турар жойи аниқланмаган ота-оналарнинг болалари.

24. Меҳрибонлик уйларига кўп болали, кам таъминланган оилаларнинг болалари ҳам ушбу оилаларни ижтимоий жиҳатдан қўллаб-қувватлаш мақсадида вақтинча қабул қилинадилар. Шунингдек, меҳрибонлик уйларига ёлғиз оналарнинг фарзандлари ёки фақат ота-онасидан биттаси (отаси) бўлган болалар ҳам вақтинча қабул қилинадилар.

25. Меҳрибонлик уйларига йўлланма балоғатга етмаган бола яшайдиган жойдаги ҳокимликларнинг қарорига асосан, шу муассаса тасарруфида бўлган давлат таълимни бошқариш органлари томонидан берилади.

26. Меҳрибонлик уйларига 3 ёшдан 17 ёшгача бўлган болалар қабул қилинадилар.

Жисмоний ёки руҳий ривожланиш жиҳатидан нуқсонлари бўлган етим ва ота-онасининг қаровисиз қолган болалар махсус коррекцион умумтаълим мактаб-интернатларига ёки махсус коррекцион меҳрибонлик уйларига юбориладилар.

27. Меҳрибонлик уйига юбориладиган ҳар бир бола учун қуйидаги ҳужжатлар тақдим қилинади:

а) давлат муассасасига йўлланма;

б) ҳокимликнинг болани меҳрибонлик уйига жойлаштириш ҳақидаги қарори (қарорда балоғатга етмаган бола, унинг оиласи ва ишнинг ҳамма томонлари ҳақида асосланган, тўлиқ маълумотлар бўлиши шарт);

в) туғилганлик тўғрисидаги гувоҳнома, гувоҳнома бўлмаган тақдирда боланинг ёшини тасдиқловчи тиббий экспертиза хулосаси тақдим этилади;

г) боланинг соғлиғи ҳақида тиббий ҳужжатлар (тиббий текширишлар натижалари илова қилинган ҳолда);

д) маълумоти ҳақида ҳужжат (мактаб ёшидаги болалар учун);

е) ота-онаси ёки болани асраб олган кишилар ҳақидаги маълумотлар (ота-онасининг вафоти ҳақидаги гувоҳнома нусхаси, суднинг ҳукми ёки қарори, ота-онасининг сурункали касаллиги ёки қидирувда эканлиги ҳақидаги, ота-онасининг йўқлиги ёки уларнинг ўз фарзандларини тарбиялай олмаслиги ҳақидаги бошқа ҳужжатлар);

ж) боланинг турмуш шароити ва тарбияси ҳақидаги текширув далолатномаси;

з) боланинг ака-укалари, опа-сингиллари ва бошқа яқин қариндошлари мавжудлиги ва уларнинг яшаш жойлари ҳақида маълумотнома;

и) боланинг ота-онасидан қолган мол-мулки (агар бор бўлса) рўйхати, бу мулкнинг қаерда жойлашганлиги, уни сақлаш учун қандай чоралар кўрилганлиги ва уларни сақлаш учун жавобгар шахслар ҳақидаги маълумот;

к) болага турар жой бириктирилганлиги тўғрисидаги ҳужжатлар;

л) пенсия олувчи болаларнинг пенсия дафтарчаси, бола фойдасига алимент ундириш ҳақидаги суд қарори, омонат дафтарчаси.

болани мазкур Низомнинг 24-бандига мувофиқ меҳрибонлик уйига жойлаштиришда юқорида кўрсатилган ҳужжатлар билан бирга ота-онанинг аризаси, турар жойи ва оила аъзолари ҳақида ижтимоий таъминот органларидан маълумотномалар тақдим этилади. Бу ҳолда «е», «з», «и», «к», «л» кичик бандларида кўрсатилган ҳужжатлар тақдим қилинмайди.

28. Бир оиланинг аъзолари бўлган болалар ва ўсмирлар ёки қариндошлар бир муассасага юбориладилар. Тиббий ёки бошқа сабабларга кўра ушбу болаларни алоҳида тарбиялаш керак бўлган ҳоллар бундан мустаснодир.

29. Тарбияланувчиларни мактабгача тарбия меҳрибонлик уйларидан меҳрибонлик уйларига ўтказиш 1 июндан 25 августга қадар амалга оширилади.

Соғлиқни сақлаш тизими муассасаларидан болаларни мактабгача тарбия меҳрибонлик уйларига қабул қилиш бола 3 ёшга тўлгандан сўнг ушбу Низомнинг 27-бандига мувофиқ амалга оширилади.

30. Битириб чиқаётган ёки меҳрибонлик уйидан бошқа жойга ўтказилаётган тарбияланувчиларга қуйидаги ҳужжатлар берилади:

а) туғилганлик тўғрисидаги гувоҳнома, 16 ёшга тўлганларга эса паспорт ҳам;

б) давлат муассасасида бўлгани ҳақида маълумотнома;

в) соғлиғи ҳақида маълумотнома (тиббий ҳужжатлар);

г) маълумоти тўғрисида ҳужжат (мактаб ёшидаги болалар учун);

д) ота-онаси ёки яқин қариндошлари ҳақида маълумотнома;

е) боланинг мол-мулкка, пул маблағларига, турар жойга (ўзи ёки ота-онасига қарашли бўлган) эгалик қилиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатлар, пенсия ва омонат дафтарчалари, алиментлар ундириб олиш тўғрисидаги ижро варақаси ва шахсий ҳужжатлар йиғма жилдидаги бошқа ҳужжатлар;

ж) муассасани битириб кетаётганда бола моддий ва пул нафақаси олганлигини тасдиқловчи ҳужжат.

31. Тарбияланувчиларнинг меҳрибонлик уйларини битириб чиқаётганлиги ҳақидаги қарор муассаса Кенгаши томонидан қабул қилинади ва меҳрибонлик уйи бевосита бўйсунадиган давлат таълимни бошқариш органлари томонидан тасдиқланади.

32. Тарбияланувчиларнинг ўз ота-оналари ёки яқин қариндошлари ёнига қайтиб боришлари муносабати билан уларни меҳрибонлик уйидан чиқариш Низомнинг 31-бандига мувофиқ ва боланинг ёши, йилнинг қайси даври ва қайтишининг сабабидан қатъи назар, боланинг турар жойидаги давлат таълимни бошқариш органининг тегишли хулосаси мавжуд бўлганда амалга оширилади.

33. Меҳрибонлик уйи директори болаларни қабул қилиш ва уларни муассасадан чиқариш учун ушбу Низом талабларига мувофиқ шахсан жавоб беради.

34. Меҳрибонлик уйлари тарбияланувчиларининг билим олиши ва тарбияси тўлиқ давлат таъминоти асосида амалга оширилади.

35. Меҳрибонлик уйи тарбияланувчилари мазкур Низомнинг 1 ва 2-иловаларига мувофиқ озиқ-овқат, кийим, пойабзал, юмшоқ кўрпа-тўшак билан таъминланадилар.

36. Меҳрибонлик уйларининг тарбияланувчилари кинотеатрлар, кўргазмалар, музейлар, спорт иншоотларига бепул кириш ҳамда шаҳар жамоат (шаҳар атрофи) транспорт воситаларида (таксидан ташқари), шу жумладан, метрода бепул юриш ҳуқуқига эгадирлар.

37. Меҳрибонлик уйининг маъмурияти битирувчиларнинг ишга жойлашишларига, ўқув муассасаларининг навбатдаги босқичига кириб ўқишига зарур ёрдам кўрсатадилар.

38. Меҳрибонлик уйининг тарбияланувчиларига ҳунар-техника ўқув муассасаларига, олий ва ўрта махсус ўқув юртларига ўқишга кираётганда ва ишга жойлашаётганда 3-иловага мувофиқ бир сидра янги кийим-кечак, пойабзал, асбоб-анжомлар, шунингдек, белгиланган норма бўйича дастлабки харажатлар учун бир йўла пул нафақаси берилади.

39. Меҳрибонлик уйларининг битирувчилари ҳунар ўқув юртини (ҳунар билим юртини, ўрта махсус ва олий ўқув юртини) тугатгунга қадар, агар мазкур ўқув юртида ётоқхона бўлмаса ҳамда мазкур ўқув юрти ва меҳрибонлик уйи битта аҳоли пунктида жойлашган бўлса, меҳрибонлик уйларида тўлиқ давлат таъминотида яшаш ҳуқуқига эгадирлар.

40. Меҳрибонлик уйининг собиқ тарбияланувчилари — ҳунар, ўрта махсус ўқув юртларининг ўқувчилари, олий ўқув юртларининг талабалари дам олиш ёки байрам кунларида, таътил вақтида меҳрибонлик уйига келганларида, у ерда бепул овқат ва турар жой билан таъминланадилар.

41. Битириб чиққандан сўнг бир йил мобайнида собиқ тарбияланувчининг бир корхонадан (муассасадан) бошқасига ўтиши зарурати туғилганда, у бир ойдан кўп бўлмаган вақт давомида меҳрибонлик уйи ҳисобидан бепул овқатланиши мумкин ва унга қайта ишга жойлашишда ёрдам кўрсатилади.

42. Тарбияланувчилар Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига, ахлоқий ва одоб-ахлоқ нормаларига; меҳрибонлик уйининг ички тартиб-қоидаларига риоя қилишга; билимларни, амалий кўникмаларни, касб маҳоратини мунтазам ва пухта эгаллашга, ўзларининг умумий маданий савиясини ошириб боришга бурчлидирлар.

Тарбияланувчиларнинг бошқа ҳуқуқ ва бурчлари Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги, меҳрибонлик уйи Устави билан белгиланади.

43. Меҳрибонлик уйига педагог ходимлар белгиланган тартибда контракт асосида қабул қилинади.

44. Тиббий хизмат кўрсатиш муассасанинг тиббиёт ходимлари томонидан (соғлиқни сақлаш муассасаларидан тор ихтисосдаги мутахассисларни жалб этган ҳолда) амалга оширилади, улар (маъмурият билан бир қаторда) болаларнинг саломатлиги ва жисмоний ривожланиши, даволаш-профилактика тадбирларини ўтказиш, санитария-гигиена нормативларига амал қилиш, тарбияланувчиларнинг овқатланиш тартиби ва сифати учун жавоб берадилар.

Меҳрибонлик уйларида даволаш-маслаҳат ёрдами ва ўтказилган даволаш-соғломлаштириш тадбирлари таҳлили маҳаллий соғлиқни сақлаш органлари томонидан амалга оширилади.

45. Меҳрибонлик уйларида таълим жараёнини психологик таъминлашни психолог амалга оширади.

46. Меҳрибонлик уйининг давлат-жамоатчилик бошқаруви демократия, ошкоралик принциплари асосида ва муассаса жамоаси билан жамоатчиликнинг ўзаро ҳамкорлигида амалга оширилади.

Муассасага умумий раҳбарликни унинг белгиланган тартибда тузилган ва иш юритадиган Кенгаши амалга оширади.

47. Муассасада ўзини-ўзи бошқариш жамоатчилик органлари: жамоанинг умумий йиғилиши (конференция), меҳрибонлик уйи Кенгаши фаолият кўрсатиши мумкин.

48. Меҳрибонлик уйига бевосита раҳбарликни тегишли давлат таълимни бошқариш органи белгиланган тартибда тайинлаган директор амалга оширади.

Меҳрибонлик уйи ўқув-тарбия жараёнининг аҳволига ва фаолиятига директор тўлиқ жавобгардир.

49. Меҳрибонлик уйи мазкур Низом ва унга мувофиқ ишлаб чиқилган, маҳаллий ҳокимият ва бошқарув органлари томонидан рўйхатга олинган Устав асосида фаолият кўрсатади.

Жамоа ҳаётининг норма ва қоидалари (унинг ўзига хос хусусиятларини ва ривожланиш истиқболларини ҳисобга олган ҳолда), ходимлар ва тарбияланувчиларнинг ҳуқуқлари, бурчлари ва масъулияти, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси қонунларига зид бўлмаган ва муассаса фаолиятини амалга ошириш учун зарур бўлган бошқа масалалар Устав билан белгиланади.

50. Ҳар бир меҳрибонлик уйида ҳомийлик Кенгаши тузилади. У жамоатчилик органи ҳисобланади ва ўз олдига тарбияланувчиларнинг моддий таъминотини яхшилашга, меҳрибонлик уйининг моддий-техника базасини мустаҳкамлашга ва хўжалик фаолиятини ривожлантиришга ёрдам беришни мақсад қилиб қўяди. Ҳомийлик Кенгаши ўз фаолиятини Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги тасдиқлаган Низом асосида амалга оширади.

51. Меҳрибонлик уйларининг моддий-техника базаси зарур иморатлар, спорт иншоотлари, ер, коммуникациялар, асбоб-анжомлар, транспорт воситалари ва ўқитиш, тарбиялашда ҳамда таълим-тарбия соҳасидаги бошқа вазифаларни ҳал этишда фойдаланиладиган (муассасанинг ўзига хос хусусияти билан боғлиқ бўлган) бошқа мол-мулкдан иборат бўлади.

Муассасанинг биноси техника хавфсизлиги қоидалари ҳамда санитария-гигиена қоидаларига мувофиқ жиҳозланади ва фойдаланилади.

52. Меҳрибонлик уйларини маблағ билан таъминлаш ва уларнинг моддий-техника базасини ривожлантириш давлат нормативлари асосида, республика ҳамда маҳаллий бюджетлар (муассаса кимнинг тасарруфида эканлигига қараб) ва қўшимча манбалар ҳисобига амалга оширилади.

Моддий-техникавий базани ривожлантириш, шу жумладан, лойиҳалаш ва қуриш жаҳон амалиётини ҳисобга олган ҳолда устувор тартибда норматив асосда амалга оширилади.

53. Қуйидагилар маблағ билан таъминлашнинг қўшимча манбалари ҳисобланади:

қўшимча таълим хизматлари кўрсатишдан, амалдаги қонунчилик билан тақиқланмаган бошқа тижорат фаолияти турларидан тушган маблағлар;

муассасанинг ўқув-ишлаб чиқариш устахоналари, корхоналари, цехлари ва хўжаликлари маҳсулотларини сотишдан, бинолар, иншоотлар, асбоб-анжомлар ва транспортни ижарага беришдан тушган даромад сифатидаги маблағлар;

маҳаллий ҳокимият ва бошқарув органларининг дотация тарзида берган маблағлари, банкларнинг кредит ва ссудалари;

корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, алоҳида шахслар қилган хайр-эҳсон пуллари ва қимматбаҳо ашёлар.

54. Меҳрибонлик уйи Кенгаши қўшимча манбалар орқали олинган маблағлардан мустақил фойдаланади.

55. Муассасаларнинг бюджет ва бюджетдан ташқари маблағлари олиб қўйилмайди.

Йил охирида тўпланиб қоладиган пул маблағлари қолдиғи, олинган манбаларидан қатъи назар, олиб қўйилмайди ва таълим муассасаси Кенгашининг хоҳишига биноан сарфланади.

56. Меҳрибонлик уйлари мавжуд иш ҳақи маблағлари доирасида ставкаларга, лавозим маошларига табақаллаштирилган қўшимчалар белгилаш ҳамда меҳнатга ҳақ тўлаш ва уни рағбатлантиришни ташкил этишнинг турли шаклларини мустақил равишда қўллаш ҳуқуқига эга.

57. Муассасада бухгалтерия ва статистика ҳисобини юритиш тартиби белгиланган тартибда бошқариб борилади. Ҳисоб-китоб операциялари тўлов топшириқномалари ва чек дафтарчалари бўйича амалга оширилиши мумкин.

58. Муассасанинг ҳужжатларни юритиш ишлари Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги белгилаган тартибда олиб борилади.

59. Меҳрибонлик уйлари ҳузурида белгиланган тартибда ишлаб чиқилган ва тасдиқланган Низом асосида ёрдамчи хўжаликлар ташкил этилиши мумкин.

Маҳаллий ҳокимият ва бошқарув органлари ушбу хўжаликларни ривожлантиришга, уларга зарур қишлоқ хўжалиги ерлари, ем-хашак, уруғлик, ёнилғи-мойлаш материаллари ва шу кабиларни ажратишга ёрдам берадилар.

60. Меҳрибонлик уйлари, қонунчиликда белгиланган тартибда, ҳозирги давридаги етимлик, етим болалар ва ота-онасининг қаровисиз қолган болалар таълими муаммолари бўйича халқаро ҳамкорликда қатнашадилар.

Меҳрибонлик уйлари хорижий мамлакатларнинг ўқув юртлари илмий муассасалари билан тўғридан-тўри алоқа ўрнатиш, улар билан қўшма ўқув юртлари ташкил этиш ҳуқуқига эгадирлар.