Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг «Ўзбекистон Республикасининг Оила кодексини амалга киритиш тартиби тўғрисида» 1998 йил 30 апрелдаги 608-I-сон қарорини бажариш юзасидан Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

Фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш қоидалари 1-иловага мувофиқ;

Ўзбекистон Республикасида васийлик ва ҳомийлик тўғрисидаги Низом 2-иловага мувофиқ;

Вояга етмаган болаларни фарзандликка ва тарбияга олиш (патронат) тўғрисидаги Низом 3-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг «Ўзбекистон ССРнинг васийлик ва ҳомийлик органлари тўғрисидаги, шунингдек болаларни тарбияга бериш (патронат) тартиби ва шартлари тўғрисидаги Низомларни тасдиқлаш ҳақида» 1970 йил 19 январдаги 20-сон қарори (ЎзССР ҚТ, 1970 й., 1-сон, 7-модда);

Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг «Ўзбекистон ССР халқ депутатлари район, шаҳар, шаҳардаги район Советлари ижроия комитетларининг ЗАГС бўлимлари ва посёлка, қишлоқ ҳамда овул Советлари ижроия комитетлари томонидан гражданлик ҳолати актларини қайд қилиш Қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида» 1982 йил 16 декабрдаги 803-сон қарори (ЎзССР ҚТ, 1982 й., 12-сон, 46-модда);

1. Фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органлари* ўз фаолиятини Ўзбекистон Республикаси Конституциясига, Ўзбекистон Республикасининг Оила кодексига, Фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш қоидаларига**, ФҲДЁ органларида иш юритиш тартиби ҳақидаги йўриқномага ва ФҲДЁ органлари фаолиятига тааллуқли бошқа қонун ҳужжатларига мувофиқ амалга оширади.

5. Ўзбекистон Республикасининг чет элда яшовчи фуқароларига нисбатан мазкур Қоидаларнинг 4-бандида кўрсатилган ҳаракатларни Ўзбекистон Республикасининг консуллик муассасалари амалга оширади.

Ўзбекистон Республикасининг чет элда доимий ёки вақтинча яшовчи фуқароларининг фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш консул томонидан, Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларига мувофиқ (Ўзбекистон Республикасининг Оила кодекси, 203-модда) амалга оширилади.

29. Унинг ота-онасининг фамилияси, исми ва миллати тўғрисидаги маълумотлар боланинг туғилиши ҳақидаги далолатнома ёзувига мазкур Қоидаларнинг 27-бандида санаб ўтилган органларнинг кўрсатмалари асосида киритилади. Бундай ҳолда боланинг ва боланинг ота-онаси сифатида кўрсатилган шахсларнинг фамилияси бир хилда ёзилади.

31. Боланинг отаси билан никоҳда бўлмаган она вафот этган тақдирда, шунингдек онанинг яшаш жойи номаълум бўлганда ва оталикни белгилаш ҳақидаги ариза берилмаганда боланинг туғилишини қайд этиш мазкур Қоидаларнинг 27-бандида санаб ўтилган органларнинг аризаси бўйича амалга оширилади.

73. Оила кодексининг 14 ва 15-моддаларига мувофиқ, никоҳланувчиларнинг ўзаро розиликлари ва уларнинг никоҳ ёшига етганликлари никоҳ тузишнинг асосий шартлари ҳисобланади.

82. Оила кодексининг 16-моддасига мувофиқ:

90. Агар ФҲДЁ органига ушбу Қоидаларнинг 82-бандида кўрсатилган ҳолатлар мавжудлиги ҳақида ариза тушган бўлса, никоҳни қайд этиш бошқа муддатга қолдирилади. Бунда аризачига белгиланган муддатда зарур далилларни тақдим этиш тавсия қилинади. ФҲДЁ органи манфаатдор шахснинг илтимосига кўра ёки ўз ташаббуси билан зарур текширув ўтказиши мумкин. Никоҳни қайд этиш вақти кейинга сурилганлиги ҳақида аризачилар хабардор қилинади. Никоҳни қайд этишга тўсиқ бўлувчи қонуний ҳолатлар мавжуд бўлганда ФҲДЁ органи уни қайд этишни рад қилади. Агар мазкур маълумотлар тасдиқланмаса, у ҳолда никоҳни қайд этиш умумий асосларда амалга оширилади. Юқорида қайд этилган ҳолатларни текшириш муддати уч ойдан ошмаслиги керак.

96. Ўзбекистон Республикасининг Оила кодексига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси ФҲДЁ органларида Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг МДҲ мамлакатлари, чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар билан никоҳини қайд этиш ҳамда чет эл фуқаролари ўртасидаги никоҳни қайд этиш умумий асосларда амалга оширилади.

107. Мазкур Қоидаларнинг 106-бандида кўрсатилган ҳолатда никоҳга кириш ҳақидаги аризага ва никоҳ қайд этилганлиги ҳақидаги далолатнома ёзувига қайд этишга рухсат берган мансабдор шахснинг имзоси қўйилади.

108. Оила кодексининг 42 ва 218-моддаларига мувофиқ ФҲДЁ органи мулкий низолари ҳамда вояга етмаган фарзандлари (шу жумладан, фарзандликка олинганлари) бўлмаган эр-хотинлардан никоҳдан ажралиш тўғрисидаги аризани қабул қилади.

114. Оила кодексининг 43 ва 219-моддаларига мувофиқ:

119. Оила кодексининг 47-моддасига мувофиқ никоҳдан ажратиш тўғрисидаги қонуний кучга кирган суд қарори нусхаси никоҳдан ажратилганлик тўғрисидаги гувоҳномага тенглаштирилади.

Мазкур қоида Оила кодекси амалга киритилгандан кейин, яъни 1998 йил 1 сентябрдан кейин қонуний кучга кирган суд қарорларига нисбатан қўлланилади.

138. Оила кодексининг 230-моддасига мувофиқ фуқаролик ҳолати далолатнома ёзувларини тиклаш деганда илгари шундай ёзув бўлганлигини тасдиқловчи етарли асослар бўлганида йўқолган ёзувларни қайта тиклаб қўйиш тушунилади.

Ёзувни тиклашдан манфаатдор тарафлар ўртасида низо бўлса ёзувни тиклаш Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексига асосан амалга оширилади.

шаҳар (Тошкент), вилоят, республика (Қорақалпоғистон)* ФҲДЁ архивининг ариза берувчининг туғилган жойи бўйича далолатнома ёзувининг йўқлиги ҳақидаги маълумотномаси;

а) «Давлат тили ҳақида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 15-моддаси асосида тарихий ва миллий анъаналарга риоя қилиш мақсадида фамилияси, исми, отасининг исмини ёздириш истаги бўлганда;

164. Мазкур Қоидаларнинг 155-банди «б» ва «в» қисмларидан ташқари барча ҳолларда ўзгартиришлар киритилганлиги учун белгиланган тартибда давлат божи ундирилади.

«Давлат тили ҳақида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 15-моддасига биноан;

182. Ўзбекистон Республикасининг чет элда доимий яшовчи фуқароларининг аризалари консул томонидан кўриб чиқилади. Аризага мазкур Қоидаларнинг 167-моддасида кўрсатилган ҳужжатлар илова қилиниши лозим. Зарур ҳолларда консул аризачининг илтимоси асосли эканлигини тасдиқловчи ҳужжатларни ва ўзгартириш киритилиши лозим бўлган далолатнома ёзувларини Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги орқали тегишли органлардан талаб қилиб олади.

185. Ўзбекистон Республикаси Оила кодексининг 233-моддасига мувофиқ, агар ФҲДЁ органи томонидан икки ва ундан ортиқ бир хил ёзувлар борлиги аниқланса, тикланган ёзувлар улар тузилган жойдаги ФҲДЁ органи томонидан бекор қилиниши мумкин.

199. Тирик туғилиб, ҳаётининг биринчи ҳафтасида ўлган болага нисбатан туғилганлик ҳақидаги далолатнома ёзуви мазкур Қоидаларнинг 198-бандида кўрсатилганидек тўлдирилади.

1. Ўзбекистон Республикаси Оила кодексига биноан васийлик ёки ҳомийлик ота-она вафот этганда, улар ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум этилганда, уларнинг ота-оналик ҳуқуқи чекланганда, ота-она муомалага лаёқатсиз деб топилганда, улар касал бўлганда, ота-она узоқ муддат бўлмаганда, ота-она болаларни тарбиялаш ёки уларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишдан бўйин товлаганда, шу жумладан, ота-она тарбиялаш, даволаш муассасалари ва аҳолини ижтимоий ҳимоялаш муассасаси ва шунга ўхшаш бошқа муассасадаги ўзининг боласини олишдан бош тортганда, болалар ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган бошқа ҳолларда, шунингдек, вояга етган, суд томонидан муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб топилган шахсларга нисбатан уларни таъминлаш, тарбиялаш ва уларга таълим бериш мақсадида, шунингдек, уларнинг шахсий ва мулкий ҳуқуқлари ва манфаатларини ҳимоя қилиш учун белгиланади.

7. Ўзбекистон Республикасининг Оила кодекси ва бошқа қонун ҳужжатларига биноан васийлик ва ҳомийлик органлари қуйидаги вазифаларни амалга оширадилар:

а) ота-онасининг қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни аниқлайдилар, уларни ҳисобга олади ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган ҳар бир ҳолатидан келиб чиқиб, болаларни жойлаштириш шаклларини танлайдилар (149-модда);

б) бола манфаатлари учун зарур ҳолларда унга васий ёки ҳомий тайинлайдилар (177, 179-моддалар);

в) туман, шаҳар ҳокимига вояга етмаган болаларни фарзандликка олиш юзасидан тавсияномалар тайёрлайдилар (151-модда);

г) болаларни оилага тарбияга олиш (патронат) тўғрисида келишув тузадилар ва уни бекор қиладилар (195, 196-моддалар);

е) васийликдаги ва ҳомийликдаги шахснинг таъминоти учун маблағлар етарли бўлмаган ҳолларда, унинг таъминоти учун нафақа тайинлайдилар (186-модда);

ж) васий ёки ҳомийдан ўз зиммасига юкланган мажбуриятларни инсофсизлик ёки эътиборсизлик билан бажариши натижасида васийликдаги шахсга етказилган мулкий зарарни тўлашни талаб қиладилар (191- модда);

з) ҳомийни ҳомийлик қилишдан озод қиладилар, васий ва ҳомийни ўз мажбуриятларини бажаришдан четлатадилар (187, 188-моддалар);

и) васий ёки ҳомийнинг хатти-ҳаракатлари устидан тушган шикоятларни кўриб чиқадилар (193-модда);

н) ота-оналар ўртасида пайдо бўладиган боланинг исми ва (ёки) фамилиясига алоқадор келишмовчиликларни, шунингдек болаларнинг таълим ва тарбиясига тааллуқли масалаларни ҳал қиладилар (69, 75-моддалар);

о) васий ва ҳомий мажбуриятларининг бажарилиши ва ҳуқуқларининг амалга оширилиши устидан йилда камида 2 марта назоратни амалга оширадилар, оилага тарбияга берилган болаларнинг турмуш шароитларини ва уларнинг тарбияланишини кузатиб борадилар ва бу ҳақда тегишли маълумотномалар тузадилар (182, 200-моддалар);

п) суд қарорига асосан бедарак йўқолган деб топилган фуқаронинг мулкини ишончли бошқариб турувчи шахсни аниқлайдилар ва у билан шартнома тузадилар (Фуқаролик кодексининг 34-моддаси);

р) ота-оналар ва болалар ўртасида келишмовчиликлар пайдо бўлган ҳолларда болаларнинг ҳуқуқлари ва манфаатларини ҳимоя қилиш учун вакил тайинлайдилар (74-модда);

с) белгиланган тартибда ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиш тўғрисида даъво тақдим этадилар, судларда ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиш ёки уларнинг ҳуқуқини чеклаш тўғрисида, шунингдек, ота-оналик ҳуқуқларини тиклаш тўғрисидаги ишлар кўриб чиқилаётганда иштирок этадилар (80, 82, 83 моддалар);

т) вояга етмаган шахсни тўла муомалага лаёқатли деб эълон қиладилар (эмансипация) (Фуқаролик кодексининг 28-моддаси);

9. Васийлик ва ҳомийлик органлари ўз фаолиятларида Ўзбекистон Республикасининг Оила кодексига, бошқа қонун ҳужжатларига, мазкур Низомга, шунингдек, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши ва жойлардаги давлат ҳокимияти органлари қарорларига амал қиладилар.

16. Ота ва оналари ҳақидаги маълумотлар бўлмаган ҳолларда ота ва она ҳақидаги ёзувлар «Фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш қоидалари»га ва мазкур Низомга биноан васийлик ва ҳомийлик органи кўрсатмаси бўйича ёзиб қўйилади.

25. Васийлик ва ҳомийлик органи Оила кодексининг 168 ва 169-моддаларида белгиланган ҳолларда фарзандликка олишни бекор қилиш тўғрисида ёки фарзандликка олишни ҳақиқий эмас деб топиш ҳақида даъво аризаси билан судга мурожаат қилиши мумкин.

43. 14 ёшдан 18 ёшгача бўлган ҳомийликдаги вояга етмаган шахслар ўз иш ҳақларини, нафақаларини, стипендияларини ва бошқа даромадларини мустақил равишда тасарруф қилишга ҳақлидир. Етарли асослар бўлганда васийлик ва ҳомийлик органи уларнинг бу маблағларни мустақил тасарруф қилиш ҳуқуқини чеклаш ёки бу ҳуқуқдан маҳрум қилиш юзасидан судга мурожаат этиши мумкин, Фуқаролик кодексининг 22-моддасининг иккинчи қисмида ва 28-моддасида назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно.

6. Васий ёки ҳомий этиб вояга етган ҳар икки жинсдаги фуқаролар уларнинг розилиги билангина, мазкур Низомнинг 36-бандининг I қисмида назарда тутилган ҳолатлар ҳисобга олинган ҳолда, тайинланиши мумкин.

собиқ фарзандликка олувчилар агар фарзандликка олганлиги Оила кодексининг 169-моддасига мувофиқ бекор қилинган бўлса;

1. Вояга етмаган болаларни фарзандликка олиш Ўзбекистон Республикасининг Оила кодекси ва ушбу Низомга мувофиқ амалга оширилади.