Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2002 йил 20 августдаги ПФ-3114-сон «Пахта нархини шакллантириш механизми тўғрисида» (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2002 йил, 15-16-сон, 117-модда)ги Фармони ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2006 йил 29 августдаги ПҚ-456-сон «Пахта толасини сотиш ва унинг учун ҳисоб-китоб қилиш механизмини тартибга солиш тўғрисида» (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 йил, 36-сон, 359-модда)ги қарори ижросини таъминлаш мақсадида қарор қиламиз:

1. Илова қилинаётган Пахта хом ашёсининг харид нархини ва пахта толасининг улгуржи нархини шакллантириш тартиби тўғрисидаги низом тасдиқлансин.

2. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилганидан сўнг ўн кундан кейин кучга киради.

3. Мазкур қарор кучга кирган кундан бошлаб Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги, Иқтисодиёт вазирлиги, Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги, Ташқи иқтисодий алоқалар, инвестициялар ва савдо вазирлиги, «Ўзпахтасаноат» уюшмасининг 2003 йил 4 январдаги 1, 1, 10, ЭГ-01/01-30, 01/4739-сон «Пахта хом ашёсининг харид нархини ва пахта толасининг улгуржи нархини шакллантириш тартиби тўғрисида низомни тасдиқлаш ҳақида» (2003 йил 22 январь, рўйхат рақами 1208 — Меъёрий ҳужжатлар ахборотномаси, 2003 йил, 1-2-сон)ги қарори ва Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги, Иқтисодиёт вазирлиги, Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги, Ташқи иқтисодий алоқалар, инвестициялар ва савдо вазирлиги, «Ўзпахтасаноат» уюшмасининг 2003 йил 22 декабрдаги 123, 17, 01/172, НН-01/10-4713, 01/4127-сон «Пахта хом ашёсининг харид нархини ва пахта толасининг улгуржи нархини шакллантириш тартиби тўғрисидаги низомга ўзгартириш киритиш ҳақида» (2004 йил 2 февраль, рўйхат рақами 1208-1 — Меъёрий ҳужжатлар ахборотномаси, 2004 йил, 5-сон)ги қарори ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Пахта нархларини шакллантириш механизми тўғрисида» 2002 йил 20 августдаги ПФ-3114-сон Фармони (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2002 йил, 15-16-сон, 117-модда) ва «Пахта толасини сотиш ва унинг учун ҳисоб-китоб қилиш механизмини тартибга солиш тўғрисида» 2006 йил 29 августдаги ПҚ-456-сон қарорига (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 йил, 36-сон, 359-модда) мувофиқ пахта хом ашёсининг харид нархларини ва пахта толасининг улгуржи нархларини шакллантириш тартибини белгилайди.

1. Етиштирилган пахта хом ашёсининг бутун ҳажмига бўлган харид нархлари Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан йиғим-терим бошланишидан 15 кундан кечикмасдан, Франко-ташувчи жўнатиш станцияси (ҒСА) шартлари ва Марказий банкнинг прогноз қилинаётган валюта курси қийматида пахта хом ашёси йиғим-терими мавсумида жаҳон бозорида кутилаётган пахта толасига бўлган ўртача даражадаги нархлардан келиб чиқиб белгиланади.

2. Ливерпул пахта уюшмасида кутилаётган котировка бўйича бир инглиз фунти оғирлигидаги америка центларида ифодаланган СIҒ шартларида ўртача жаҳон бозоридаги нархи ушбу Низом мақсадлари учун пахта толасининг бешинчи тип, биринчи нав, ўрта класс нархи сифатида қабул қилинади.

3. Бир инглиз фунти оғирлигининг центи бир тоннанинг АҚШ долларидаги нархига айлантириш учун 22.046 ҳисоб-китоб коэффициенти қўлланилади.

4. Пахта хом ашёсининг базис (ўртача) харид нархи (бешинчи тип, иккинчи нав, биринчи класс) тола чиқиши ўртача кўрсаткичини ҳисобга олиб пахта толасининг жаҳон бозоридаги ўртача нархидан келиб чиқиб, миллий валюта (сўм)да қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Бх = (Жн - Тсх)х Вк + Имқ - Кх) х Тч, бунда:

Бх — бир тонна пахта хом ашёнинг сўмдаги базис (ўртача) харид нархи;

Жн — бир тонна пахта толасининг йиғим-терим мавсумида жаҳон бозорида кутилаётган АҚШ долларидаги ўртача нархи;

Тсх — бир тонна пахта толасини сотиш харажатлари АҚШ долларида (пахта тозалаш заводидан терминалгача ташиш, терминалда сақлаш ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланадиган ташқи савдо компанияларининг пахта толасини экспортга сотиш бўйича чегараланган харажатлари, ҳудудий бирлашмаларнинг комиссион харажатлари («Пахтасаноат» ҲАБ ва бошқалар);

Вк — Марказий банкнинг пахта йиғим-терими мавсумида кутилаётган ўртача валюта курси, сўм/доллар;

Имқ — бир тонна пахта толасига тўғри келадиган иккиламчи маҳсулотнинг қиймати, сўмда;

Кх — пахта тозалаш корхоналарининг бир тонна пахта толасига тўғри келадиган пахта хом ашёсини тайёрлаш, ташиш, сақлаш ва қайта ишлаш бўйича сўмдаги харажатлари;

Тч — охирги уч йилда ўртача тола чиқиш коэффициенти.

Пахта хом ашёсининг харид нархини аниқлашда хўжаликлар томонидан технологик карта нормалари бўйича қилинаётган харажатлари ҳам ҳисобга олинади.

Юқорида келтирилган формула бўйича аниқланган базис (ўртача) нархидан келиб чиқиб пахта хом ашёсининг навлари ва класслари бўйича нархини аниқлаш пахта хом ашёсининг ҳар бир саноат нави, класси ва типи бўйича коэффициентларини (мазкур Низомнинг 1-иловасига мувофиқ) ва Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт вазирлиги, Молия вазирлиги, Ташқи иқтисодий алоқалар, инвестициялар ва савдо вазирлиги ва «Ўзпахтасаноат» уюшмаси томонидан ҳар йили 1 сентябрдан кечиктирмасдан толанинг жаҳон бозоридаги конъюнктурасидан келиб чиқиб тасдиқланадиган коэффициентларини қўллаб аниқланади.

Пахта хом ашёси амалда вужудга келган ўртача харид нархи ўтган йилги базис нархга нисбатан икки ва ундан ортиқ фоизга фарқ қилганда ушбу Низомнинг 1-иловасида келтирилган коэффициентлар жорий йил ҳосилида қайта кўриб чиқилади.

5. Пахта хом ашёсининг харид нархлари прейскуранти ҳамда пахта хом ашёси учун ҳисоб-китоб қилиш тартиби унинг сифат кўрсаткичлари ҳисобга олиниб, Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги ва «Ўзпахтасаноат» уюшмаси билан келишган ҳолда белгиланган тартибда тасдиқланади ва улар томонидан ҳудудий бўлинмаларга ҳамда пахта етиштирувчи хўжаликларга раҳбарлик ва хизматда фойдаланиш учун етказилади.

6. Пахта толасининг ҳар бир типи, нави ва класслари бўйича улгуржи нархлари (бундан кейин улгуржи нархлари деб юритилади) пахта толасининг бешинчи тип, биринчи нав, ўрта класс базис нархига навлар ва класслар бўйича нархини аниқлаш коэффициентлари (ушбу Низомга 2-илова)ни ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт вазирлиги, Молия вазирлиги, Ташқи иқтисодий алоқалар, инвестициялар ва савдо вазирлиги ва «Ўзпахтасаноат» уюшмаси томонидан ҳар йили 1 сентябрдан кечиктирмасдан толанинг жаҳон бозоридаги конъюнктурасидан келиб чиқиб, тасдиқланадиган типлар ва кодларга ўтказиш коэффициентларини қўллаган ҳолда аниқланади.

Пахта толасининг бешинчи тип, биринчи нав, ўрта классдаги улгуржи базис нархи пахта хом ашёсининг бешинчи тип, иккинчи нав, биринчи классига белгиланган харид нархи, ундан ўртача тола чиқиши, пахта тозалаш корхоналарининг харажатлари ва энг кам зарурий фойда миқдоридан келиб чиқиб, қуйидаги формулага биноан аниқланади:

Бун = Хн : Тч - Имқ + Кх + Дх + Ф, бунда:

Бун — пахта толасининг базис улгуржи нархи;

Хн — бир тонна бешинчи тип, иккинчи нав, биринчи классдаги пахта хом ашёсининг харид нархи, сўмда;

Тч — охирги уч йилда бешинчи тип, иккинчи нав, биринчи классдаги пахта хом ашёсидан тола чиқиши коэффициенти;

Имқ — бир тонна пахта толасига тўғри келадиган иккиламчи маҳсулотлар қиймати, сўмда;

Кх — пахта тозалаш корхоналарининг бир тонна пахта толасига тўғри келадиган пахта хом ашёсини тайёрлаш, транспортировка қилиш, сақлаш ва қайта ишлаш бўйича харажатлари, сўмда;

Дх — бир тонна пахта толасига тўғри келадиган давр харажатлари;

Ф — бир тонна пахта толасига тўғри келадиган зарурий фойда миқдори.

7. Улгуржи нархлар «Ўзпахтасаноат» уюшмаси томонидан ҳисобланади ва бу нархларнинг прейскуранти Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан тасдиқланади.

8. Давлат эҳтиёжлари учун сотиб олинадиган пахта толасига улгуржи нархлар «Пахтасаноат» ҳудудий акциядорлик бирлашмалари ва пахта тозалаш корхоналари ўртасидаги ҳисоб-китобларда қўлланади.

Улгуржи нархларни шакллантиришда пахта тозалаш корхоналарининг харажатлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 5 февралдаги 54-сон қарори билан тасдиқланган «Маҳсулот (ишлар, хизматлар)ни ишлаб чиқариш ва сотиш харажатлари таркиби ҳамда молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисидаги низом» (Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг қарорлари тўплами, 1999 йил, 2-сон, 9-модда)га мувофиқ аниқланади.

Бунда бевосита ишлаб чиқариш харажатлари пахта толаси таннархига амалдаги норматив-техник ҳужжатларда белгиланган миқдорда қўшиб ҳисобланади ва пахта тозалаш корхоналарининг қувватларидан фойдаланиш даражаси пасайиши натижасида маҳсулот бирлигига тўғри келадиган шартли-доимий харажатларнинг оширилишига йўл қўйилмайди.

Зарурий фойда миқдори дивиденд тўловлари ва ишлаб чиқаришни ривожлантиришга йўналтириладиган соф фойда миқдорини ҳисобга олган ҳолда аниқланади.