|
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisida Qonunchilik palatasi tomonidan 2024-yil 9-iyulda qabul qilingan Senat tomonidan 2024-yil 10-iyulda maʼqullangan 1-bob. Umumiy qoidalar 1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi Ushbu Qonunning maqsadi energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat. 2-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilik Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun hamda boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir. Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi. 3-modda. Asosiy tushunchalar Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: birlamchi energiya resurslari — bevosita yoqilgʻi sifatida ishlatilishi mumkin boʻlgan tabiiy resurslar (neft, tabiiy gaz, koʻmir); Davlat energetika reyestri — energiya subyektlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlgan maʼlumotlar bazasi; Davlat energetika reyestriga kiritilgan subyektlar — yiliga besh yuz hamda undan ortiq tonna shartli yoqilgʻini va (yoki) ikki yuz ellik va undan ortiq tonna motor yoqilgʻisini isteʼmol qiladigan yuridik shaxslar; yoqilgʻi — xom neft, uchuvchan neft, ogʻir neft va boshqa neft mahsulotlari, tabiiy gaz, shuningdek yoqilgʻi sifatida foydalaniladigan koʻmir, koks va boshqa mahsulotlar; yoqilgʻi-energetika resurslari — tabiiy va boshqa manbalardan ishlab chiqariladigan yoqilgʻi va energiyaning barcha turlari yigʻindisi; yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari — yoqilgʻi-energetika resurslarining bir yoki bir nechta turlarini isteʼmol qiluvchi yuridik va jismoniy shaxslar; yoqilgʻi-energetika resurslarini ishlab chiqaruvchilar — yoqilgʻi-energetika resurslarining bir yoki bir nechta turlarini ishlab chiqaruvchi yuridik va jismoniy shaxslar; yoqilgʻi-energetika resurslarining isteʼmol normasi — shartli yoki natural birliklarda oʻlchanadigan, maʼlum bir sifatdagi mahsulot (ishlar, xizmatlar) birligini ishlab chiqarish uchun sarflanadigan yoqilgʻi, issiqlik va elektr energiyasining miqdori; yoqilgʻi-energetika resurslarini isteʼmol qilishning yoʻl qoʻyiladigan eng yuqori hajmi — bir yilgacha boʻlgan muddatga talab qilinadigan yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining yoʻl qoʻyiladigan hajmi; yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining progressiv normalari — bir yildan besh yilgacha boʻlgan muddatga shakllantiriladigan va yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli normalarini kamaytirish boʻyicha asoslantirilgan takliflarga mos keladigan yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli normalarining kamayib boruvchi qiymati; yoqilgʻi-energetika resurslaridan oqilona foydalanish — yoqilgʻi-energetika resurslarining asossiz sarflanishini bartaraf etishga va ularning eng maqbul turlaridan foydalanishga qaratilgan tadbirlar; yoqilgʻi-energetika resurslarini isteʼmol qilishning amaldagi normalari — yoqilgʻi-energetika resurslarining mahsulotini (ishlarini, xizmatlarini) ishlab chiqarish chogʻidagi resurslar isteʼmolining yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolini minimallashtirishni hisobga olgan holda bir yilgacha boʻlgan muddatga shakllantiriladigan normalari qiymatlarining toifasi; ikkilamchi energiya resurslari — birlamchi energiya resurslarini texnologik jarayonlarda oʻzgartirish orqali olinadigan yoqilgʻi-energetika resurslari; mahalliy yoqilgʻi-energetika resurslari — tabiatda mavjud boʻlgan va Oʻzbekiston Respublikasi hududida barcha tabiiy hamda boshqa manbalardan ishlab chiqariladigan yoqilgʻi va energiya turlarining yigʻindisi; tartibga solinadigan faoliyat turlari — issiq suv taʼminoti, sovuq suv taʼminoti va (yoki) suv taʼminoti bilan shugʻullanadigan, oʻziga nisbatan qonunchilik hujjatlariga muvofiq narxlar (tariflar) tartibga solinadigan tabiiy monopoliyalar subyektlari, tashkilotlar, kommunal xoʻjaligi korxonalari tomonidan amalga oshiriladigan faoliyat turlari; shartli yoqilgʻi — texnik-iqtisodiy hisob-kitoblarda qabul qilingan, normativ hujjatlar va standartlar bilan tartibga solinadigan, har xil turdagi organik yoqilgʻining issiqlik qiymatini solishtirish uchun xizmat qiladigan birlik; energiya auditi — foydalanilgan yoqilgʻi-energetika resurslari va energiya samaradorligi koʻrsatkichlari toʻgʻrisidagi ishonchli maʼlumotlarni toʻplashga, ularga ishlov berishga hamda ularni tahlil qilishga, shuningdek xulosa tayyorlashga qaratilgan faoliyat; energiya samaradorligi — yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanish natijasida olingan samaraning unga sarflangan yoqilgʻi-energetika resurslari xarajatlariga nisbatini aks ettiruvchi koʻrsatkich; energiyani tejash va energiya samaradorligi koʻrsatkichlari — yuridik va jismoniy shaxslarning energiyani tejash va energiya samaradorligiga doir tadbirlarni amalga oshirish chogʻidagi faoliyati natijalarini tavsiflovchi koʻrsatkichlar; energiyani tejash — yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanish chogʻidagi energiya sarfini mahsulot ishlab chiqarish, ishlar va xizmatlar koʻrsatish hajmini qisqartirmagan holda kamaytirishga qaratilgan tashkiliy-huquqiy, texnik, texnologik, iqtisodiy va boshqa chora-tadbirlarni amalga oshirish. 4-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishning asosiy prinsiplari Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat: qonuniylik; hisobdorlik; ochiqlik; shaffoflik. 5-modda. Energiya samaradorligini oshirishga doir standartlarni ishlab chiqish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi maxsus vakolatli davlat organi hamda boshqa masʼul vazirliklar va idoralar bilan birgalikda energiyani tejovchi texnologiyalar va asbob-uskunalarga doir talablarni belgilovchi milliy standartlarni xatlovdan oʻtkazadi, shuningdek energiyani tejovchi texnologiyalarga, mahsulotlar, asbob-uskunalar, maishiy texnika vositalariga va ularda energiya samaradorligini oshirish jarayonlariga oid zarur talablarni nazarda tutuvchi xalqaro standartlarni koʻrib chiqadi hamda quyidagi tadbirlarni oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiradi: sanoat obyektlarida va binolarda energiya isteʼmoli yuqori boʻlgan qurilmalar, asbob-uskunalar, mahsulotlar, jarayonlarning va texnologiyalarning energiya samaradorligini oshirishning milliy standartlari tasdiqlanishini taʼminlaydi; asbob-anjomlar, uskunalar, mahsulotlar, mashinalar va texnologiyalarning energetik xususiyatlariga doir eng kam va eng koʻp talablarni belgilaydi; import qiluvchilar, ishlab chiqaruvchilar va sotuvchilarga energiya samaradorligining milliy standartlariga mos boʻlmagan har qanday qurilmalar, uskunalar, mahsulotlarni va texnologiyalarni sotishni taqiqlaydi; import qiluvchilar, ishlab chiqaruvchilar va sotuvchilarga nisbatan ularning qurilmalari, asbob-uskunalari, mahsulotlari va texnologiyalari energiya samaradorligining milliy standartlariga muvofiqligi toʻgʻrisida sertifikat olish uchun sinovlar va oʻlchovlarni amalga oshirish talablarini belgilaydi. Sinovlar, oʻlchovlar va sertifikatlashtirishga doir ishlar belgilangan tartibda Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi tomonidan akkreditatsiya qilingan muassasalar tomonidan amalga oshiriladi. Qurilmalar, asbob-uskunalar, mahsulotlar va texnologiyalar uchun energiya samaradorligi milliy standartlari eʼlon qilinganidan keyin bir yil oʻtgach majburiydir. 2-bob. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasini davlat tomonidan tartibga solish 6-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: energiyani ishlab chiqarish va isteʼmol qilishda energiyadan samarali hamda xavfsiz foydalanishni taʼminlash; energiyani tejovchi texnologiyalarni ishlab chiqarish va joriy etishni ragʻbatlantirish; yoqilgʻi-energetika resurslaridan samarali foydalanilishini yoʻlga qoʻyish hamda yoqilgʻi-energetika resurslarini isteʼmol qilishning maqbul yoʻllari va usullarini belgilash; yoqilgʻi-energetika resurslarini ishlab chiqarish va isteʼmol qilishni taʼminlashda zamonaviy boshqaruv usullarini qoʻllash; energiyani tejovchi zamonaviy asbob-uskunalar, texnologiyalar, oʻlchov vositalari hamda samarali nazorat tizimlari joriy etilishini ragʻbatlantirish; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi fundamental, ilmiy va amaliy tadqiqotlarni rivojlantirish; yoqilgʻi-energetika resurslarini ishlab chiqaruvchilar, yetkazib beruvchilar va isteʼmol qiluvchilar oʻrtasidagi hamkorlikni mustahkamlash; qayta tiklanuvchi energiya manbalarini ishlab chiqarish va isteʼmolga keng joriy etish boʻyicha mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining masʼuliyatini oshirish; energetika xizmatlari bozorini rivojlantirish, mazkur yoʻnalishda davlat-xususiy sheriklik asosida xususiy sektorning ishtirokini yanada kengaytirish; hududlarda energiya samaradorligini va qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish darajasini oshirish uchun moliyaviy va fiskal mexanizmlarni hamda ragʻbatlantirish shakllarini joriy etish. 7-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi vakolatlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini taʼminlaydi; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat dasturlarining ishlab chiqilishini hamda amalga oshirilishini tashkil etadi; energiya samaradorligining maqsadli koʻrsatkichlarini, shuningdek energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi boshqa koʻrsatkichlarni tasdiqlaydi hamda ularga erishish tartibini belgilaydi; yoqilgʻi-energetika resurslarini isteʼmol qilish normalarini ishlab chiqish va qayta koʻrib chiqish tartibini belgilaydi; energiya samaradorligini davlat ekspertizasidan oʻtkazish tartibini va shartlarini belgilaydi; yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilarini energiya auditidan oʻtkazish tartibini belgilaydi; malakali energetika menejerini tayyorlashni tashkil etish, energetika menejerini sertifikatlashtirish va sertifikatga ega boʻlgan shaxslar orasidan energetika menejerini tanlab olish tartibini belgilaydi; energiya samaradorligi sertifikatlarini (oq sertifikatlarni) joriy etish tartibini belgilaydi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin. 8-modda. Maxsus vakolatli davlat organining energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi vakolatlari Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organidir (bundan buyon matnda maxsus vakolatli davlat organi deb yuritiladi). Maxsus vakolatli davlat organi: energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi yagona davlat siyosatini amalga oshiradi; davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni, strategiyalarni ishlab chiqadi, amalga oshiradi hamda nazorat qiladi; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini oʻz vakolatlari doirasida ishlab chiqadi hamda qabul qiladi; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat axborot tizimini yuritadi; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat dasturlarining maqsadli koʻrsatkichlariga erishishga qaratilgan tadbirlarni amalga oshiradi; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish tadbirlarining rejalari bajarilishini oʻz vakolatlari doirasida nazorat qiladi hamda muvofiqlashtiradi; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi maqsadli koʻrsatkichlarni hisob-kitob qilish uslubiyotini ishlab chiqadi; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi uslubiy va axborot taʼminotini amalga oshiradi; Davlat energetika reyestriga kiritilgan subyektlar tomonidan energiya auditi natijalarining bajarilishi monitoringini yuritadi va tahlil qiladi, shuningdek ushbu subyektlar energetika pasportlarining elektron reyestrini yuritadi; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash boʻyicha belgilangan tartibda akkreditatsiyadan oʻtgan oʻquv markazlarining reyestrini yuritadi; energiyani tejashni, undan oqilona foydalanishni va energiya samaradorligini oshirishni ragʻbatlantirish chora-tadbirlarini ishlab chiqish hamda amalga oshirishda oʻz vakolatlari doirasida ishtirok etadi; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi yillik hisobotni tayyorlaydi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga taqdim etadi; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish, shuningdek qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish sohasidagi ilgʻor jahon tajribasini oʻrganish va amaliyotga tatbiq etish ishlarini amalga oshiradi; yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari tomonidan energiyani tejaydigan texnologiyalardan va qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishning afzalliklari toʻgʻrisida jamoatchilikni xabardor qiladi hamda tushuntirish ishlarini tashkil etadi. Maxsus vakolatli davlat organi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin. 9-modda. Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasining energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi vakolatlari Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi (bundan buyon matnda Oʻzenergoinspeksiya deb yuritiladi) oʻz vakolatlari doirasida: energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida davlat nazoratini amalga oshiradi; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda ishtirok etadi; binolar va inshootlarni, shu jumladan koʻp kvartirali uylarni loyihalashtirish, qurish, rekonstruksiya qilish, taʼmirlash va foydalanishga topshirishda ularda energiyani tejaydigan va energiya jihatidan samarador texnologiyalardan foydalanishning shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiqligini tekshiradi; binolar va inshootlarni, shu jumladan koʻp kvartirali uylarni loyihalashtirish, qurish, rekonstruksiya qilish, taʼmirlashda issiqlik saqlovchi qurilish materiallarini, shuningdek konstruksiyalarni qoʻllashga hamda muqobil energiya manbalarini va energiyani tejaydigan qurilmalarni majburiy tarzda oʻrnatish talablariga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi, bundan yakka tartibdagi uylar qurilishi mustasno; tovarlar (ishlar, xizmatlar), binolar va inshootlarning energiya samaradorligi va energiyani tejash, shuningdek energiyadan oqilona foydalanish normalariga hamda uning sifat koʻrsatkichlariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi; ushbu Qonunda belgilangan hollarda yuridik shaxslarga nisbatan moliyaviy sanksiyalar qoʻllash choralarini koʻradi. 10-modda. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi vakolatlari Mahalliy davlat hokimiyati vakillik organlari energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi hududiy dasturlarni tasdiqlaydi va ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi. (10-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 30-dekabrdagi OʻRQ-1109-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.12.2025-y., 03/25/1109/1241-son) Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari: (10-modda ikkinchi qismining birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 30-dekabrdagi OʻRQ-1109-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.12.2025-y., 03/25/1109/1241-son) energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat dasturlarini ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etadi; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi hududiy dasturlarni ishlab chiqadi, tasdiqlash uchun mahalliy davlat hokimiyati vakillik organlariga kiritadi hamda amalga oshiradi; (10-modda ikkinchi qismining uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 30-dekabrdagi OʻRQ-1109-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.12.2025-y., 03/25/1109/1241-son) energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi xalqaro hamkorlikni amalga oshirishda oʻz vakolatlari doirasida ishtirok etadi; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish masalalarini ommaviy axborot vositalari yordamida keng targʻib etadi. Mahalliy davlat hokimiyati organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin. 3-bob. Energiya servis kompaniyalari va energiya servis shartnomasi 11-modda. Energiya servis kompaniyalari Energiya servis kompaniyasi energetika xizmatlarini koʻrsatish shartnomasiga muvofiq energiya tejamkorligi va energiya samaradorligini oshirish maqsadida qurilish, qurilish-montaj va sozlash ishlarini bajarish, energiya qurilmalarini ishga tushirish hamda bunday qurilmalar mavjud boʻlgan obyektlarda energiya auditini oʻtkazish, shu jumladan qayta tiklanuvchi energiya manbalari qurilmalarini oʻrnatish va ekspluatatsiya qilish bilan kompleks ravishda shugʻullanadigan yuridik shaxsdir. Maxsus vakolatli davlat organi energiya servis kompaniyalari faoliyatini rivojlantirishning strategik rejasini ishlab chiqadi va kelishadi, mazkur reja quyidagilarni oʻz ichiga oladi: iqtisodiyot tarmoqlarining hamda ijtimoiy soha obyektlarining binolari va inshootlarida energiya samaradorligini oshirish hamda qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish boʻyicha talablarni belgilashni; energiya servis kompaniyalarini moliyalashtirish va rivojlantirishga koʻmaklashishni. Maxsus vakolatli davlat organi energiya servis kompaniyalarini akkreditatsiya qilish jarayonini (arizalarni koʻrib chiqish, baholash, energiya servis kompaniyalarini akkreditatsiya qilish va ularning roʻyxatini yuritish) qonunchilikda belgilangan tartibda tashkil etadi va amalga oshiradi. Maxsus vakolatli davlat organi energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish masalalari boʻyicha energiya servis shartnomalariga doir talablarni ishlab chiqadi. Unda quyidagilar koʻrsatiladi: energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar hamda energiya servis kompaniyalarining ularni amalga oshirish borasidagi majburiyatlari; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha ishlar rejasi, shu jumladan maqsadli dasturni amalga oshirish bosqichlari; har bir chora-tadbirga doir investitsiyalar qiymatini baholash hamda energiya hajmlari va xarajatlarini aniqlash; qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish samaradorligini oshirish chora-tadbirlarini baholash; shartnomani tuzish va bekor qilish shartlarini koʻrsatgan holda, shartnomaning mezonlarini, shuningdek boshqa qoidalarini belgilash; energiya servis kompaniyalariga rejadagi ishlarni bajarishda koʻmaklashadigan pudrat va yordamchi pudrat tashkilotlarining yoki boshqa servis tashkilotlarining ishtirokini baholash; bajarilgan ishlarni baholash va sinovlardan oʻtkazish rejasi; shartnomaning moliyaviy shartlari; shartnomaga oʻzgartirishlar kiritish tartibi. 12-modda. Energiya servis shartnomasi Energiya servis shartnomasi energiya servis kompaniyasi va isteʼmolchi oʻrtasidagi kelishuv boʻlib, u energiya servis kompaniyasining energiya tejamkorligi va energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan xizmatlari (ishlari) yuzasidan taraflarning huquq va majburiyatlarini belgilaydi. Energiya servis shartnomasida quyidagilar belgilanadi: energiya servis kompaniyasi tomonidan energiya servis shartnomasini bajarish natijasida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan xizmatlar (ishlar) koʻrsatish shartlari hamda ushbu xizmatlarning (ishlarning) hajmi; energiya servis shartnomasining amal qilish muddati; qonunchilikda belgilangan boshqa shartlar. Energiya servis shartnomasiga qoʻshimcha ravishda quyidagilar kiritilishi mumkin: shartnomaning amal qilish davrida yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanishning boshqa shartlari; foydalaniladigan yoqilgʻi-energetika resurslarini oʻlchash vositalarini oʻrnatish va ishga tushirish yuzasidan energiya servis kompaniyasining majburiyatlari; energiya servis shartnomasini amalga oshirish natijasida tejalgan yoqilgʻi-energetika resurslarining miqdoridan kelib chiqib, energiya servis xizmati uchun mukofot pullarini toʻlash. Davlat organlari va tashkilotlari bilan energiya servis shartnomalari qonunchilikka muvofiq tuziladi. 4-bob. Energetika menejmenti, energiya auditi va energetika ekspertizasi 13-modda. Energetika menejmenti Energetika menejmenti yoqilgʻi-energetika resurslari sarfini kamaytirish va maqbullashtirish, isteʼmolchilar uchun zarur miqdordagi yoqilgʻi-energetika resurslarini ishlab chiqarish, tashish va ulardan foydalanish jarayonlarini doimiy boshqarish tizimidir. Energetika menejmenti Davlat energetika reyestriga kiritilgan subyektlarda amalga oshiriladi. Energetika menejmenti joriy etilgan subyektlar: yoqilgʻi-energetika resurslari sarfini kamaytirish va maqbullashtirishga oid tadbirlarni amalga oshiradi; energetika menejmenti sohasidagi xodimlarni (energetika menejerlarini) oʻqitish va ularni attestatsiyadan oʻtkazish ishlarini tashkil etadi. Xalqaro standartlar talablariga muvofiq energetika menejmenti tizimi joriy etiladigan vazirliklar va idoralarning roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. 14-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasini uslubiy va axborot jihatdan qoʻllab-quvvatlash Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida maxsus vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladigan uslubiy va axborot jihatdan qoʻllab-quvvatlash quyidagi tadbirlarni oʻz ichiga oladi: energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha uslubiy va axborotga oid hujjatlarni tayyorlash, davlat organlari va tashkilotlariga yetkazib berish hamda ularning qoʻllanilishini monitoring qilishga; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi eng samarali loyihalarni tanlab olishni va amalga oshirishni taʼminlashga; monitoring tizimini joriy etish va uni takomillashtirishga; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida rivojlangan davlatlarning uslubiy, axborot, texnik va tashkiliy jihatdan qoʻllab-quvvatlash borasidagi tajribasini amaliyotga joriy etish boʻyicha tavsiyalarni amalga oshirishga. 15-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida xodimlarning malakasini oshirish Davlat organlari va tashkilotlari energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha masʼul xodimlarni tayinlaydi, shuningdek ushbu yoʻnalishdagi mutaxassislarning malakasini oshiradi. Iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy soha obyektlarida, shu jumladan Davlat energetika reyestriga kiritilgan subyektlarda energiya menejmenti boʻyicha oʻquv dasturlari ishlab chiqiladi va maxsus vakolatli davlat organi bilan kelishiladi. Maxsus vakolatli davlat organi energiya auditorlari va energetika menejerlarining attestatsiyasini amalga oshiradi. Maxsus vakolatli davlat organi energiya auditorlari va energetika menejerlariga sertifikatlashtirish imtihonlariga tayyorgarlik koʻrish boʻyicha oʻquv dasturlarini ishlab chiqadi va belgilangan tartibda eʼlon qiladi. Energiya auditorlari va energetika menejerlari akkreditatsiyadan oʻtkazilgan oʻquv markazlarida, shu jumladan oliy taʼlim tashkilotlarida malaka oshiradi. Oʻquv markazlarining roʻyxati maxsus vakolatli davlat organi tomonidan yuritiladi va belgilangan tartibda eʼlon qilinadi. 16-modda. Energiya auditini tashkil etish Energiya auditi majburiy va ixtiyoriy tarzda tashkil etiladi. Majburiy energiya auditi Davlat energetika reyestriga kiritilgan subyektlarda dastlabki, davriy, navbatdan tashqari va ekspress energiya auditi shaklida oʻtkaziladi. Dastlabki energiya auditi energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishni baholash maqsadida oʻtkaziladi. Davriy energiya auditi besh yilda kamida bir marta majburiy tartibda oʻtkaziladi. Navbatdan tashqari energiya auditi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga muvofiq oʻtkaziladi. Ekspress energiya auditi energiya samaradorligini oshirish imkoniyatlarini aniqlash, shuningdek texnik va texnologik modernizatsiya ishlarini amalga oshirish natijasida erishilgan energiya samaradorligi koʻrsatkichlarini tezkor aniqlash maqsadida oʻtkaziladi. Ixtiyoriy energiya auditi Davlat energetika reyestriga kiritilmagan isteʼmolchilarda energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish maqsadida oʻtkaziladi. Ichki energiya auditi yoqilgʻi-energetika resurslarining aniq turi, ikkilamchi energiya resurslaridan foydalanish, alohida agregat (agregatlar guruhi) yoki energiya samaradorligining alohida koʻrsatkichlari boʻyicha oʻtkaziladigan energiya auditidir. 17-modda. Energiya auditini oʻtkazish Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilarining energiya auditi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda oʻtkaziladi. Energiya auditi energiya auditi xizmatlarini koʻrsatuvchi va isteʼmolchi oʻrtasida tuzilgan shartnomaga asosan oʻtkaziladi. Energiya auditining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: yoqilgʻi-energetika resurslarini tejash, ulardan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish salohiyatini baholash; yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining progressiv normalariga oʻtish boʻyicha asoslantirilgan takliflarni ishlab chiqish; energiyani tejashga doir chora-tadbirlarni ishlab chiqish; energetika pasportini ishlab chiqish. Energiya auditi natijalari boʻyicha ishlab chiqilgan energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar maqsadli, hududiy va tarmoq dasturlariga hamda audit oʻtkazilayotgan yuridik shaxslarning energiyani tejash dasturlariga kiritiladi. Davriy energiya auditi Oʻzenergoinspeksiya bilan kelishilgan holda, har yili belgilangan tartibda tasdiqlanadigan jadvallarga asosan besh yilda kamida bir marta oʻtkaziladi. Majburiy energiya auditi yuqori texnologiyali ishlab chiqarish uskunalarini uch yildan kam boʻlgan davr ichida oʻrnatgan va asosiy texnologik uskunalarni shu davr ichida modernizatsiya qilgan hamda Davlat energetika reyestriga kiritilgan subyektlarda ekspress energiya audit shaklida oʻtkaziladi. Majburiy energiya auditini oʻtkazish Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalari bilan kelishilgan texnik topshiriqqa asosan amalga oshiriladi. Ixtiyoriy energiya auditi energiya auditini oʻtkazish uchun ishlab chiqilgan texnik topshiriqqa asosan oʻtkaziladi. Ichki energiya auditi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibga muvofiq korxonalar va tashkilotlarning energetika menejmenti boʻlimlari (guruhlari) tomonidan oʻtkaziladi. Ichki energiya auditini oʻtkazuvchi shaxslar: ichki energiya auditini oʻtkazish va uning natijalarini koʻrib chiqish uchun malakali mutaxassislarni jalb etish; ichki audit oʻtkazishda yuzaga kelgan masalalar yuzasidan energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish uchun masʼul boʻlgan shaxslardan tushuntirishlar va boshqa qoʻshimcha axborot olish huquqiga ega. 18-modda. Energiya auditi natijalari boʻyicha energetika pasportini yuritish tartibi Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalari: energiya auditi natijalari boʻyicha tuzilgan energetika pasportlarini umumlashtiradi, tahlil qiladi, ularga ishlov beradi, ularni tizimlashtiradi va tegishli qaror qabul qilish uchun maxsus vakolatli davlat organiga taqdim etadi; energiya auditi natijalari boʻyicha tuzilgan energetika pasportlarining Davlat energetika reyestriga kiritilishini taʼminlaydi. Energetika pasportlarini yuritish jarayonida olingan axborot isteʼmolchilarning (bundan jismoniy shaxslar mustasno) yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar monitoringini yuritish uchun asos boʻladi. Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalari energiya auditorlari tashkilotlaridan energetika pasportlari toʻgʻrisidagi axborotni energiya auditidan ixtiyoriy ravishda oʻtkazilgan isteʼmolchilarning roziligi bilan olishga haqli. Maxsus vakolatli davlat organi davlat energetika reyestrining, davlat organlari va tashkilotlarining maʼlumotlari asosida respublika yalpi ichki mahsulotining energiya sigʻimini hamda yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanish samaradorligini hisoblaydi va tahlil qiladi. 19-modda. Energetika ekspertizasi Energetika ekspertizasi akkreditatsiya qilingan ekspert tashkiloti tomonidan yangi qurilayotgan va (yoki) rekonstruksiya qilinayotgan obyektlarning loyiha-smeta hujjatlarini energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi qonunchilik hujjatlariga, shu jumladan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini tekshirish uchun oʻtkaziladi. Energetika ekspertizasini oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilandi. Energetika ekspertizasini oʻtkazishning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: loyiha-smeta hujjatlarining energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi qonunchilik hujjatlari, shu jumladan majburiy texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini baholash; loyiha-smeta hujjatlarida nazarda tutilgan energiya samaradorligini oshirishga doir chora-tadbirlarning yetarliligi va asoslantirilganligini baholash. Energetika ekspertizasi yoqilgʻi-energetika resurslarini qazib olish, ishlab chiqarish, qayta ishlash, tashish, saqlash, yetkazib berish (taqsimlash, sotish) va isteʼmol qilish bilan bogʻliq texnologik jarayonlarda foydalaniladigan asbob-uskunalar va qurilmalarning energiya samaradorligini baholash uchun oʻtkaziladi. Yangi quriladigan va rekonstruksiya qilinadigan obyektlar, texnologiyalar va asbob-uskunalar loyiha-smeta hujjatlarining energiya samaradorligini oshirish normalariga muvofiqligi yuzasidan energetika ekspertizasidan majburiy tartibda oʻtkazilishi kerak. 5-bob. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishning iqtisodiy mexanizmlari 20-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi dasturlar va loyihalarni moliyalashtirish Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi milliy, tarmoq va hududiy dasturlar hamda loyihalar Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari, budjet tashkilotlarining budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan moliyalashtiriladi. 21-modda. Tarmoqlararo energiyani tejash jamgʻarmasi Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Tarmoqlararo energiyani tejash jamgʻarmasi (bundan buyon matnda Jamgʻarma deb yuritiladi) mablagʻlarini shakllantirish manbalari quyidagilardan iborat: kreditlashdan va jamgʻarmaning boshqa moliya-xoʻjalik faoliyatidan olingan foyda; energiyadan oqilona foydalanish sohasidagi milliy, tarmoq va hududiy dasturlarni hamda loyihalarni amalga oshirishdan olingan foydaning ulushi; xalqaro moliya institutlari hamda donor tashkilotlar tomonidan ajratiladigan grantlar va kreditlar; davlat ulushi boʻyicha dividendlar hisobidan neft-gaz va elektr energetikasi tarmoqlari korxonalarining sof foydasidan ajratiladigan transfertlar; yoqilgʻi-energetika resurslarini shartnomada belgilangan normalardan ortiq isteʼmol qilganlik uchun qoʻshimcha toʻlovlardan olingan tushumlar; qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa tushumlar. 22-modda. Energiya isteʼmolchilariga beriladigan imtiyozlar Energiya isteʼmolchilariga imtiyozlar qonunga va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlariga muvofiq berilishi mumkin. 6-bob. Iqtisodiyot tarmoqlarida va ijtimoiy soha obyektlarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari 23-modda. Iqtisodiyot tarmoqlarida va ijtimoiy soha obyektlarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish Iqtisodiyot tarmoqlarida va ijtimoiy soha obyektlarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari jumlasiga quyidagilar kiradi: energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida monitoring tizimini joriy etish; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida uslubiy va axborot jihatdan taʼminlashni amalga oshirish; rahbarlar va mutaxassislarning energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi bilimlari hamda koʻnikmalarini oshirib borish; energiya auditi muntazam ravishda oʻtkazilishini taʼminlash; yoqilgʻi-energetika resurslari sarfining belgilangan normalariga qatʼiy rioya etish; ishlab chiqarilayotgan mahsulot (ishlar, xizmatlar) birligi uchun sarflanayotgan yoqilgʻi-energetika resurslari yoʻqotishlarini qisqartirishga qaratilgan chora-tadbirlarni belgilash; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi xalqaro standartlarni qoʻllash; barcha turdagi binolarni isitish va sovutish, yoritish, issiq va sovuq suv taʼminoti chogʻidagi energiya sarfini tartibga soluvchi avtomatlashtirilgan tizimlarni joriy etish. 24-modda. Sanoat korxonalarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish Sanoat korxonalarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari jumlasiga quyidagilar kiradi: yangi zamonaviy, innovatsion, energiyani tejaydigan texnologiyalarni, shu jumladan energiyani tejaydigan xorijiy texnologiyalarini jalb etish orqali sanoat korxonalarini bosqichma-bosqich modernizatsiya va rekonstruksiya qilish; texnik jihatdan qayta jihozlashga qaratilgan istiqbolli investitsiya loyihalarini amalga oshirish; sexlarning alohida uchastkalarida yoqilgʻi-energetika resurslari hisobini yuritish; ichki energiya auditi natijalari boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish hamda ularning bajarilishini taʼminlash; rahbarlar va mutaxassislarning energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi bilimlari hamda koʻnikmalarini oshirib borish; foydalanilayotgan ayrim asbob-uskunalar uchun yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining eng yuqori normalarini belgilash; korxonalarda ishlab chiqarilayotgan mahsulot birligi uchun sarflanadigan yoqilgʻi-energetika resurslari normalarini belgilash; xalqaro standartlarga muvofiq energetika menejmenti tizimini bosqichma-bosqich joriy etish; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan loyihalarni amalga oshirish uchun xalqaro moliya institutlarining, xorijiy va mahalliy investorlarning mablagʻlarini jalb etish. 25-modda. Qurilish sohasida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish Qurilish sohasida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari jumlasiga quyidagilar kiradi: binolar, inshootlar qurilishida hamda turar joylarda energiya samaradorligini oshirishga va energiyani tejashga oid normativ koʻrsatkichlarni belgilash; rahbarlar va mutaxassislarning energiyani tejash, undan oqilona foydalanish hamda energiya samaradorligini oshirish borasidagi bilim va koʻnikmalarini oshirib borish; tarmoqdagi korxonalar va tashkilotlarda foydalanishda boʻlgan asbob-anjomlar hamda uskunalar uchun yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining eng yuqori normalarini belgilash; foydalanish maydoni 200 kvadrat metrdan ortiq boʻlgan binolar va inshootlarning energiya samaradorligi toifasini belgilash; binolar va inshootlar uchun yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining eng kam normalarini belgilash hamda ushbu normalarni har besh yilda qayta koʻrib chiqish; energiya sarfi past boʻlgan binolar qurilishini ragʻbatlantirish va qoʻllab-quvvatlash; xalqaro standartlarni hisobga olgan holda yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining oʻrtacha yillik koʻrsatkichlarini aniqlash; markaziy yoki lokal isitish tizimiga ulangan koʻp kvartirali uylarda va yashash uchun moʻljallanmagan joylarda individual hisoblagichlarni oʻrnatish; koʻp kvartirali uylarni va yashash uchun moʻljallanmagan joylarni isitish (sovitish) tizimlarida energiya sarfi shaffofligini taʼminlash maqsadida hisob-kitobni har bir isteʼmolchiga alohida oʻrnatilgan hisoblagichlar orqali amalga oshirish; energiya auditi natijalari boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirish; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi loyihalarni moliyalashtirish uchun xalqaro moliya institutlarining, xorijiy hamda mahalliy investorlarning mablagʻlarini jalb etish. Binolar va inshootlarni qurishda hamda rekonstruksiya qilishda issiqlik izolyatsiyasi koʻrsatkichlarini taʼminlashning asosiy yoʻnalishlari jumlasiga quyidagilar kiradi: issiqlik izolyatsiyasi boʻyicha xalqaro standartlar talablariga rioya etish; issiqlikni izolyatsiya qiladigan materiallardan foydalanish; ikki kamerali derazalar oʻrnatilishini ragʻbatlantirish; quyosh suv isitkichlaridan, energiya sarflanishi jihatidan samarador qurilish materiallari va konstruksiyalardan foydalanish; mukammal taʼmirlanadigan binolar va inshootlarga nisbatan yangi binolar hamda inshootlarga qoʻyiladigan talablarni qoʻllash. Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligining qarori bilan quyidagi toifadagi binolar hamda inshootlarga nisbatan ushbu moddada nazarda tutilgan talablar qoʻllanilmasligi mumkin: moddiy madaniy meros obyektlari, davlat muzeylari va muhofaza etiladigan tabiiy hududlar, agar energiya samaradorligi boʻyicha belgilangan minimal talablarga rioya etish binolar va inshootlarning tashqi koʻrinishi, tarixiy ahamiyati oʻzgarishiga olib kelishi yoki ularga boshqacha tarzda taʼsir etishi mumkin boʻlsa; diniy tashkilotlarning binolari; ekspluatatsiya muddati ikki yildan oshmagan vaqtinchalik imoratlar, energiya samaradorligi past boʻlgan sanoat obyektlari, yashash uchun moʻljallanmagan qishloq xoʻjaligi binolari. Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi har uch yilda bir marta binolar hamda inshootlarning energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish, “energiya sarfi nol” boʻlgan binolar hamda inshootlar sonini koʻpaytirish toʻgʻrisidagi ishlar yuzasidan hisobot eʼlon qilib boradi. 26-modda. Transport sohasida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish Transport sohasida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: barcha turdagi transport vositalari uchun yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining eng yuqori normalarini belgilash; energiya auditi natijalari boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirish; respublikada elektromobillar ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish va uni rivojlantirish choralarini koʻrish; elektromobillarni quvvatlash stansiyalari, avtomobil zavodlarida elektromobillar ishlab chiqarish liniyalarini oʻrnatish va elektromobillarga oʻtishni ragʻbatlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlarni amalga oshirish. 27-modda. Maishiy texnikadan foydalanishda energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish Maishiy texnikadan foydalanishda energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: energiya samaradorligi past boʻlgan maishiy texnika mahsulotlarini sotishga cheklovlar oʻrnatish; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid xalqaro standartlarni qoʻllash; maishiy texnika asbob-anjomlarining energiya samaradorligi toifalarini belgilash (tamgʻalash); yoqilgʻi-energetika resurslarini isteʼmol qiladigan maishiy texnika asbob-anjomlarini belgilangan tartibda sertifikatlashtirish; sinov laboratoriyalarini joriy etish va rivojlantirish. 28-modda. Issiqlik taʼminoti hamda kommunal xizmat koʻrsatish korxonalarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish Issiqlik taʼminoti hamda kommunal xizmat koʻrsatish korxonalarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: kommunal xizmat koʻrsatish korxonalarida foydalanishda boʻlgan asbob-anjomlar hamda uskunalar uchun yoqilgʻi-energetika resurslari sarfining eng yuqori normalarini belgilash; Yagona issiqlik dispetcherlik markazi orqali markazlashtirilgan issiqlik taʼminoti tizimlarini boshqarish; issiqlik taʼminoti korxonalari va isteʼmolchilar tomonidan isteʼmol rejimlariga rioya etilishini monitoring qilish; issiqlik energiyasining sifat koʻrsatkichlarini joriy etish; sovitish, ventilyatsiya va issiqlik taʼminoti sifatini yaxshilash; issiqlik taʼminoti tarmoqlarida, shuningdek binolar va inshootlarda issiqlik himoya qilinishini yaxshilash; issiqlik taʼminoti quvurlarini izolyatsiya qilish; yondirgichlarni yangilash, havo va yoqilgʻi nisbatini maqbullashtirish; issiqlik taʼminoti miqdorining oʻzgarishiga nisbatan issiq suv miqdori oʻzgarishini joriy etish; markazlashtirilgan issiqlik taʼminoti tizimlarida gidravlik rejimlarni sozlash va avtomatlashtirish; issiqlik taʼminoti sohasida tarif siyosatini takomillashtirish, shu jumladan issiqlik energiyasi isteʼmolchilarining hisob-kitoblarini ikki bosqichli kommunal toʻlovlar tariflariga oʻtkazish; isteʼmolchilarda issiqlik energiyasi (issiq suv) sarfini oʻlchash asboblarini toʻliq oʻrnatish; energiya auditi natijalari boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlar ishlab chiqilishi va bajarilishini taʼminlash; qozonxonalarni modernizatsiya va rekonstruksiya qilishga, energiya samaradorligi past boʻlgan qozonxonalarni bosqichma-bosqich foydalanishdan chiqarishga, issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun yoqilgʻi sarfini kamaytirishga qaratilgan loyihalarni amalga oshirish; issiqlik taʼminoti va kommunal xizmat koʻrsatish korxonalarida ishlab chiqarilayotgan mahsulot birligiga nisbatan sarf qilinadigan yoqilgʻi-energetika resurslari normalarini belgilash; xalqaro moliya institutlarining hamda xorijiy va mahalliy investorlarning mablagʻlarini jalb etish; rahbarlar va mutaxassislarni qayta tayyorlash hamda ularning malakasini oshirish. 29-modda. Markazlashtirilgan issiqlik taʼminoti tizimlarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish Markazlashtirilgan issiqlik taʼminoti tizimlarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari jumlasiga quyidagilar kiradi: issiqlik taʼminoti markazlariga ulangan ijtimoiy soha obyektlari, xususiy sektor binolari va yangi qurilgan turar joy majmualarini issiqlik taʼminoti tizimlaridan ajratish; konditsioner yoki issiqlik nasosi va issiq suv taʼminoti uchun mustaqil sovitish (isitish) tizimini joriy etish; ijtimoiy soha obyektlarida, xususiy sektor binolarida va yangi qurilgan uylarda lokal qozonxonalardan foydalanish hisobiga tabiiy gaz isteʼmolini tejash; ijtimoiy soha obyektlaridan, xususiy sektor binolaridan va yangi qurilgan uylardan iborat yangi majmuani qurishda binolar hamda inshootlar uchun maxsus issiqlik taʼminoti tizimini oʻrnatish; mavjud binolar va inshootlarni mukammal taʼmirlashda ularni yangi binolar va inshootlarga nisbatan qoʻllaniladigan talablarga muvofiq markazlashtirilgan issiqlik taʼminoti tizimidan ajratish. Yoqilgʻi-energetika resurslarining boshqa manbalariga ulanish imkoniyati mavjud boʻlmagan hollarda issiqlik qabul qiluvchi va issiqlik taʼminoti tizimida issiqlik yoʻqotilishining oldini olish boʻyicha barcha chora-tadbirlar koʻrilganidan keyin markazlashtirilgan issiqlik taʼminotiga ulanishga ruxsat beriladi. 30-modda. Qishloq va suv xoʻjaligida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish Qishloq xoʻjaligi tizimida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: qishloq xoʻjaligi ehtiyojlari uchun suv resurslaridan foydalanuvchi isteʼmolchilarning mavjud nasos stansiyalarini har yili bir marta tekshiruvdan oʻtkazish; energiya auditi natijalari boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish; energiya jihatidan samarador nasoslarda reaktiv quvvatni kompensatsiya qilish va ularda quyosh fotoelektr tizimlarini joylashtirish imkoniyatlarini belgilash. Suv xoʻjaligi tizimida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: energiya auditi natijalari boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish; qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish, qayta ishlash, saqlash va tashishda uskunalarning energiya samaradorligini oshirish uchun ilmiy tadqiqotlar oʻtkazish hamda takomillashtirilgan texnologiyalarni qoʻllash. 31-modda. Tashqi yoritish tizimlarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish Tashqi yoritish tizimlarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: loyihalash ishlarini xalqaro standartlarga muvofiq amalga oshirish; energiya jihatidan tejamkor va yuqori samarali yoritish uskunalaridan foydalanish; qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish; energiya auditi natijalari boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirish; hududlarda yoritish tizimlaridan vaqt oraliqlariga muvofiq tarzda foydalanish. 32-modda. Energiya taʼminoti va boshqa yoqilgʻi-energetika tarmogʻi tashkilotlarining energiya samaradorligini oshirish boʻyicha majburiyatlari Oʻzbekiston Respublikasi hududida faoliyat yurituvchi neft mahsulotlari, elektr va issiqlik energiyasi hamda tabiiy gazni yetkazib beruvchi energiya taʼminoti tashkilotlari, energiyaning chakana savdosi bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar, suyuq yoqilgʻining chakana sotuvchilari va yakuniy isteʼmolchilarga yoqilgʻini toʻgʻridan-toʻgʻri yetkazib beruvchilar energiya samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlarni bajarishi shart. 7-bob. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati hamda monitoringi 33-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi monitoring Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi monitoringni maxsus vakolatli davlat organi amalga oshiradi. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish monitoringi quyidagilardan iborat: energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish obyektlarining texnik koʻrsatkichlarini, yoqilgʻi-energetika resurslarining sarflanishi, shuningdek ishlab chiqarish hajmlari (tannarx) va moliyaviy koʻrsatkichlarni oʻz ichiga olgan maʼlumotlar bazasini yuritish; maʼlumotlar bazasi asosida yagona axborot-tahlil tizimini yaratish; integratsiyalashgan axborot-tahlil tizimi maʼlumotlari asosida iqtisodiyot tarmoqlari hamda faoliyat turlari boʻyicha energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yuzasidan muntazam monitoring olib borish; yuqori malakali ekspertlarni jalb etgan holda korxonalarga energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha tegishli tavsiyalar berish. 34-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish, shuningdek energiya sifatining normativ hujjatlarda belgilangan koʻrsatkichlariga rioya etilishi sohasidagi davlat nazorati Oʻzenergoinspeksiya hamda uning hududiy boshqarmalari tomonidan qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi. 35-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid statistikani yuritish Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid statistikani yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi tomonidan amalga oshiriladi. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid statistika maʼlumotlarini shakllantirish yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: maxsus vakolatli davlat organi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi bilan birgalikda energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga doir maqsadli koʻrsatkichlarni (indikatorlarni) sohalar boʻyicha shakllantirish; maxsus vakolatli davlat organi tomonidan yoqilgʻi-energetika resurslarining isteʼmoli miqdori va tarkibi hamda ulardan oqilona foydalanishni tashkil etish toʻgʻrisidagi axborotni shakllantirish. 36-modda. Yoqilgʻi-energetika resurslarini hisobga olish Qazib olinayotgan, ishlab chiqarilayotgan, qayta ishlanayotgan, uzatilayotgan, saqlanayotgan, yetkazib berilayotgan (taqsimlanayotgan, sotilayotgan) va isteʼmol qilinayotgan yoqilgʻi-energetika resurslarini hisobga olish belgilangan standartlar va normalarga muvofiq amalga oshiriladi. Yoqilgʻi-energetika resurslarini ishlab chiqarish va isteʼmol qilish toʻgʻrisidagi axborotning ishonchliligi uchun javobgarlik tegishli korxonalar va tashkilotlarning rahbarlari zimmasiga yuklatiladi. Normativ darajadan yuqori boʻlgan energetika resurslarini talab qiladigan hamda hisobga olish, nazorat qilish va tartibga solish qurilmalari rejalashtirilmagan sanoat, jamoat hamda turar joy binolarini qurish loyihalarini tasdiqlashga yoʻl qoʻyilmaydi. Foydalanishga topshirilayotgan sanoat, jamoat va turar joy binolarida qurilmalar hamda oʻlchash tizimlari orqali energiya isteʼmoli normalariga rioya etilishini nazorat qilish tartibi maxsus vakolatli davlat organi tomonidan belgilanadi. 8-bob. Yoqilgʻi-energetika resurslarining isteʼmoli normalari 37-modda. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli normalarini belgilashning maqsad va vazifalari Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli normalarini belgilash mahsulot (ishlar, xizmatlar) ishlab chiqarishni rejalashtirishda yoqilgʻi-energetika resurslarining texnik-iqtisodiy jihatdan asoslangan sarflanishidan foydalanishni taʼminlash maqsadida amalga oshiriladi. Yoqilgʻi-energetika resurslarining energiya taʼminoti manbalaridan qatʼi nazar, yuridik shaxslar tomonidan asosiy va yordamchi ishlab chiqarish hamda ekspluatatsiya ehtiyojlari uchun sarflangan yoqilgʻi, issiqlik va elektr energiyasi isteʼmol qilish normasiga kiritiladi. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli normalarini belgilash energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi fan va texnikaning zamonaviy yutuqlariga, yoqilgʻi-energetika resurslaridan samarali hamda oqilona foydalanish talablarini inobatga oluvchi yagona uslubiy va tashkiliy prinsiplarga asoslanadi. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli normalarini belgilashning yagona uslubiy va tashkiliy prinsiplarini ishlab chiqish maxsus vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladi. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli normalarini belgilash quyidagi vazifalarni oʻz ichiga oladi: yagona uslubiy asosda mahsulotlarning (ishlarning, xizmatlarning) tegishli turlariga muvofiq normalarini ishlab chiqish; normalarni belgilashda ishlab chiqarish sharoitlarini, fan-texnika taraqqiyoti yutuqlarini joriy etish, energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish choralarini hisobga olish; yoqilgʻi-energetika resurslaridan samarali foydalanish, mehnat jamoalarining energiyani tejash va energiya samaradorligini oshirishga qiziqishini kuchaytirish choralarini koʻrish; mahsulot (ishlar, xizmatlar) ishlab chiqarishda yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanishning eng tejamkor koʻrsatkichlariga erishish. 38-modda. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining normalarini belgilash Yoqilgʻi-energetika resurslarining umumiy yillik isteʼmol normasi besh yuz hamda undan ortiq tonna shartli yoqilgʻi va (yoki) ikki yuz ellik hamda undan ortiq tonna motor yoqilgʻisi sarflaydigan jismoniy va yuridik shaxslar uchun belgilanadi. 39-modda. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining amaldagi va progressiv normalari Besh yuz hamda undan ortiq tonna shartli yoqilgʻi va (yoki) ikki yuz ellik va undan ortiq tonna motor yoqilgʻisi hajmida yoqilgʻi-energetika resurslarini isteʼmol qilishning amaldagi normalari energiya auditi natijalariga koʻra yoki eng yaxshi mavjud texnologiyalardan foydalangan holda taqqoslash usullarini qoʻllash asosida bir yilgacha boʻlgan muddatga belgilanadi. Yoqilgʻi-energetika resurslari yillik isteʼmolining progressiv normativlari yoqilgʻi-energetika resurslarining umumiy yillik isteʼmolidan kelib chiqib besh yil muddatga belgilanadi. 40-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish koʻrsatkichlarining normalarini belgilash Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida maqsadli koʻrsatkichlar hamda yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanishning rejali va amaldagi qiymatlari, energiya sigʻimliligi, shu jumladan qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish koʻrsatkichlari hamda energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq boshqa koʻrsatkichlar normalari belgilanadi. 9-bob. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat axborot tizimi 41-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid axborot taʼminoti Tarmoqlar va sohalarda energiya sigʻimi, energiyani tejash imkoniyatlari toʻgʻrisida axborot olish maqsadida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid davlat axborot tizimi yuritiladi. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid davlat axborot tizimini yuritish maxsus vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladi. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid davlat axborot tizimi quyidagi axborotni oʻz ichiga oladi: energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi hududlar va tashkilotlarning dasturlarini; tashkilotlar tomonidan isteʼmol qilinadigan yoqilgʻi-energetika resurslarini qisqartirish hajmlarini; iqtisodiyot tarmoqlari, ijtimoiy soha va uy-joy kommunal xoʻjaligi obyektlariga taalluqli umumlashtirilgan yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanish hajmini; yoqilgʻi-energetika resurslarini hisobga olish oʻlchov vositalari bilan jihozlanganlikni; energetika pasportlarida mavjud boʻlgan axborotga ishlov berish, uni qayta ishlash tizimlashtirish va tahlil qilish jarayonida olingan maʼlumotlarni; energetika xizmatlarini koʻrsatish uchun shartnomalar tuzish va ularni amalga oshirish jarayonida yoqilgʻi-energetika resurslarini rejalashtirilgan tejash hajmlari (shu jumladan qiymat ifodasida) toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni; yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanish bilan bogʻliq va yuqori energiya samaradorligiga ega boʻlgan mahsulotlar, texnologik jarayonlar, energiyani tejashning eng samarali chora-tadbirlarini; davlat tomonidan energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishni qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan koʻrsatkichlarni; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga doir normativ huquqiy hujjatlarni; energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan boshqa axborotni. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat axborot tizimiga kiritilgan maʼlumotlar maxsus vakolatli davlat organining Internet jahon axborot tarmogʻidagi rasmiy veb-saytiga majburiy tartibda joylashtiriladi hamda har chorakda bir marta Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibga muvofiq yangilanadi. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid davlat axborot tizimiga kiritilgan maʼlumotlar qonunchilik hujjatlari talablariga rioya etgan holda oshkor qilinadi. 42-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi axborotni ommalashtirish Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi axborotni ommalashtirish boʻyicha yoqilgʻi-energetika resurslarini ishlab chiqaruvchilar hamda yetkazib beruvchilar quyidagilarni amalga oshiradi: energiya jihatidan samarador ilgʻor texnologiyalar hamda qayta tiklanuvchi energiya manbalarining afzalliklari toʻgʻrisida axborot tayyorlash va barcha isteʼmolchilarga tarqatish; maxsus vakolatli davlat organiga aniq tadbirlar boʻyicha va energiyani tejash, undan oqilona foydalanish hamda energiya samaradorligini oshirishda erishilgan natijalar toʻgʻrisida yillik hisobotlarni taqdim etish; yiliga kamida bir marta isteʼmolchilarni energiya sarfi va isteʼmoli hamda xarajatlar tendensiyalari va parametrlari toʻgʻrisida xabardor qilish; energiya isteʼmolchilarini yetkazib beriladigan energiyadan, shu jumladan qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan oqilona foydalanganda ragʻbatlantirilishi toʻgʻrisida xabardor qilish dasturini ishlab chiqish; energiya tejamkorligi yuqori boʻlgan maishiy elektr jihozlari va asbob-anjomlardan, birinchi navbatda, energiya jihatidan samarador sovutkichlar, muzlatkichlar, suv isitkichlari va yoritish lampalaridan foydalanishni ommaviy axborot vositalari orqali targʻib qilishni tashkil etish. 10-bob. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi javobgarlik 43-modda. Neft, gaz kondensati, neft mahsulotlari va suyultirilgan uglevodorod gazidan foydalanishdagi qoidabuzarliklar Ishlab chiqaruvchi, yetkazib beruvchi hamda sotuvchilar tomonidan sifati belgilangan talablarga muvofiq boʻlmagan neft, gaz kondensati, neft mahsulotlari va suyultirilgan uglevodorod gazini realizatsiya qilish — sifati belgilangan talablarga javob bermaydigan realizatsiya qilingan tovar qiymatining ellik foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi. Neft mahsulotlari va suyultirilgan uglevodorod gazini qonunchilikda belgilangan tartibda sertifikatlashtirishdan oʻtkazilmagan hamda belgilangan tartibda tamgʻalanmagan nazorat oʻlchov asboblari va yoqilgʻi tarqatish uskunalari orqali isteʼmolchilarga yetkazib berish, shuningdek nazorat oʻlchov asboblariga tashqaridan bevosita taʼsir koʻrsatish — nazorat oʻlchov asboblari va yoqilgʻi tarqatish uskunalarining oxirgi tekshiruvi oʻtkazilgan kundan eʼtiboran realizatsiya qilingan tovar qiymatining ellik foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi. 44-modda. Tabiiy gazdan foydalanishdagi qoidabuzarliklar Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati organlarining tegishli ruxsatnomasi va xulosasisiz tabiiy gazdan foydalanish qurilmalarida sinov-sozlash ishlarini amalga oshirish — ishlarni amalga oshirgan yuridik shaxslarga ishga tushirish-sozlash ishlari hisoblangan hajmining oʻn foizi miqdorida jarima solishga hamda barcha ishlarni toʻxtatib, isteʼmolchini (qurilmani) gaz tarmogʻidan uzishga sabab boʻladi. Magistral gaz quvurlari va gaz taqsimlash tarmoqlari orqali tabiiy gazni qabul qilish, tashish va yetkazib berishda belgilangan normadan ortiqcha texnologik yoʻqotishlarga yoʻl qoʻyish, mazkur holat ularning harakatsizligi natijasida yuzaga kelgan boʻlsa — gaz taʼminoti korxonalariga ortiqcha yoʻqotilgan gazning ellik foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi. 45-modda. Elektr energiyasidan foydalanishdagi qoidabuzarliklar Reaktiv quvvat kompensatsiyasi boʻyicha ishlarni tashkil etish tartibini buzish yoki unga rioya etmaslik — asbob-uskunalar yoki normativ usullar bilan aniqlangan isrof boʻlgan elektr energiyasi miqdori qiymatining ellik foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari tomonidan elektr yoritgichlardan qonunchilikda belgilangan normalardan ortiqcha, ishlab chiqarish zaruriyati boʻlmagan holda foydalanish, shuningdek hududlarni kunning yorugʻ davri davomida maqsadsiz yoritish — normadan ortiqcha yoki kunning yorugʻ davrida foydalanilgan elektr energiyasi qiymatining ellik foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi. Energiya isteʼmolchilariga sifat koʻrsatkichlari davlat standarti talablariga javob bermaydigan elektr energiyasi yetkazib berish — sifatsiz yetkazib berilgan elektr energiyasi qiymatining bir foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi. 46-modda. Issiqlik energiyasidan foydalanishdagi qoidabuzarliklar Yiliga besh yuz hamda undan ortiq tonna shartli yoqilgʻini va (yoki) ikki yuz ellik hamda undan ortiq tonna motor yoqilgʻisini isteʼmol qiladigan yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari tomonidan isitish tarmoqlaridan issiq suv, bugʻ va bugʻ kondensatining asossiz ravishda sarflanishi, xususan, issiq suvning sirqib toʻkilishi, issiqlik va bugʻ quvurlaridan, issiqlikdan foydalanuvchi uskunalardan, issiqlik tarmoqlaridan issiqlik izolyatsiyasisiz foydalanish — oʻlchov asbob-anjomlari orqali yoki normativ usullar bilan aniqlangan yoʻqotilgan issiqlik energiyasi qiymatining uch baravari miqdorida jarima solishga sabab boʻladi. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari tomonidan issiqlikdan foydalanuvchi uskunalardan va issiqlik tarmoqlaridan texnik jihatdan foydalanish qoidalarida belgilangan talablarga javob bermaydigan texnik holatda foydalanish — mazkur uskuna tomonidan isteʼmol qilinadigan, uzatiladigan yoki oʻzgartiriladigan issiqlik energiyasining oʻrtacha oylik miqdori qiymatining besh foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi. Issiqlik taʼminoti tashkiloti tomonidan normativ hujjatlarda yoki issiqlik taʼminoti shartnomasida nazarda tutilgan issiqlik energiyasi sifat koʻrsatkichlaridan chetga chiqish — sifat koʻrsatkichlari buzilgan holda isteʼmolchiga berilgan issiqlik energiyasi qiymatining bir foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi. 47-modda. Sertifikatlashtirilmagan energetika uskunalaridan, energiya taʼminoti tarmoqlari va tizimlarining elementlaridan foydalanish Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari tomonidan sertifikatlashtirilmagan energetika uskunalaridan, energiya taʼminoti tarmoqlari va tizimlarining elementlaridan foydalanish — sertifikatlashtirilmagan energetika uskunalari, energiya taʼminoti tarmoqlari va tizimlarining elementlari yordamida sarflangan yoki uzatilgan energiya qiymatining oʻn foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi. 48-modda. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari tomonidan energetika tekshiruvlari va ekspertizalarini oʻtkazish qoidalarini buzish Yiliga besh yuz va undan ortiq tonna shartli yoqilgʻini va (yoki) ikki yuz ellik va undan ortiq tonna motor yoqilgʻisini sarflaydigan yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari tomonidan belgilangan muddatlarda majburiy energetika tekshiruvlarini oʻtkazmaslik yoki ular tomonidan majburiy energetika tekshiruvlari natijasida belgilangan chora-tadbirlarni bajarmaslik — oʻrtacha oylik energiya isteʼmoli qiymatining uch foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi. 49-modda. Moliyaviy sanksiyalarni qoʻllash tartibi Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi huquqbuzarliklar uchun moliyaviy sanksiyalar sud tartibida qoʻllaniladi, bundan xoʻjalik yurituvchi subyekt sodir etilgan huquqbuzarlikdagi aybini tan olgan va moliyaviy sanksiyaning summasini ixtiyoriy tarzda toʻlagan hollar mustasno. Moliyaviy sanksiyalar energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat nazoratini amalga oshirish doirasida oʻtkaziladigan nazorat tadbirlari asosida qoʻllaniladi. Bunda energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati organlarining vakolatli shaxslari tomonidan nazorat tadbirlarini oʻtkazish davomida aniqlangan huquqbuzarlik toʻgʻrisida dalolatnoma tuziladi. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati organlarining vakolatli shaxslari tomonidan ushbu moddaning ikkinchi qismiga muvofiq tuzilgan dalolatnoma hamda ushbu shaxslarning harakatlari (harakatsizligi) ustidan belgilangan tartibda yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilinishi mumkin. Agar undirilishi lozim boʻlgan moliyaviy sanksiya miqdori xoʻjalik yurituvchi subyektning oxirgi hisobot kunidagi joriy aktivlarining yigirma foizidan oshsa, moliyaviy sanksiya summasini moliyaviy sanksiya qoʻllash toʻgʻrisidagi qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran olti oy davomida boʻlib-boʻlib toʻlashga yoʻl qoʻyiladi. Agar energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida birinchi marta huquqbuzarlik sodir etgan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoʻl qoʻyilgan huquqbuzarlikni ixtiyoriy ravishda bartaraf etgan va yetkazilgan zararning oʻrnini toʻliq qoplagan boʻlsa, moliyaviy sanksiya qoʻllanilmaydi. Agar yoqilgʻi-energetika resurslaridan samarasiz foydalanish, ularning normadan ortiqcha sarflanishi va yoʻqotilishi tabiiy ofatlar, avariyalar va boshqa favqulodda vaziyatlar oqibatlarini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi yoki mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining qarorlariga muvofiq bartaraf etish jarayonida yuzaga kelgan boʻlsa, moliyaviy sanksiya qoʻllanilmaydi. 11-bob. Yakunlovchi qoidalar 50-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi xalqaro hamkorlik Quyidagilar xalqaro hamkorlikning asosiy yoʻnalishlaridir: energiya jihatidan samarali texnologiyalarni xorijiy va xalqaro tashkilotlar bilan oʻzaro manfaatli ayirboshlash; energiyadan oqilona foydalanishni taʼminlovchi qoʻshma davlatlararo loyihalarni respublikada roʻyobga chiqarish; energiyadan oqilona foydalanish sohasidagi xalqaro loyihalarda ishtirok etish; energiya jihatidan samaradorlik koʻrsatkichlarini xalqaro standartlarning talablariga moslash, shuningdek sertifikatlashtirish natijalarini oʻzaro eʼtirof etish. 51-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi. 52-modda. Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin: 1) Oʻzbekiston Respublikasining 1997-yil 25-aprelda qabul qilingan “Energiyadan oqilona foydalanish toʻgʻrisida”gi 412-I-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 4-5, 118-modda); 2) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 1997-yil 25-aprelda qabul qilingan “Energiyadan oqilona foydalanish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini amalga kiritish haqida”gi 413-I-sonli Qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 4-5, 119-modda); 3) Oʻzbekiston Respublikasining 2003-yil 25-aprelda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi 482-II-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2003-yil, № 5, 67-modda) XX boʻlimi; 4) Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 26-sentabrda qabul qilingan “Energiyadan oqilona foydalanish toʻgʻrisida”gi Qonuniga oʻzgartishlar kiritish haqida”gi OʻRQ-116-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2007-yil, № 9, 423-modda); 5) Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-aprelda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-352-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2013-yil, № 4, 98-modda) 20-moddasi; 6) Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 7-oktabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-355-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2013-yil, № 10, 263-modda) 14-moddasi; 7) Oʻzbekiston Respublikasining 2015-yil 29-dekabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-396-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2015-yil, № 12, 452-modda) 13-moddasi; 8) Oʻzbekiston Respublikasining 2016-yil 20-yanvarda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi qabul qilinishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar kiritish, shuningdek ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-401-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2016-yil, № 1, 2-modda) 3-moddasi; 9) Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 14-iyulda qabul qilingan “Energiyadan oqilona foydalanish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi OʻRQ-628-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2020-yil, № 7, 448-modda); 10) Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-aprelda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-683-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2021-yil, 4-songa ilova) 78-moddasi; 11) Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 28-noyabrda qabul qilingan “Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining yaxlit tizimi shakllantirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-880-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2023-yil, № 11, 923-modda) 18-moddasi. 53-modda. Ushbu Qonunning ijrosini, yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin. 54-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin; respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin. 55-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi. Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV Toshkent sh., 2024-yil 7-avgust, OʻRQ-940-son (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 08.08.2024-y., 03/24/940/0596-son; 30.12.2025-y., 03/25/1109/1241-son) |
Закон Республики Узбекистан Об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности Принят Законодательной палатой 9 июля 2024 года Одобрен Сенатом 10 июля 2024 года Глава 1. Общие положения Статья 1. Цель настоящего Закона Целью настоящего Закона является регулирование отношений в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности. Статья 2. Законодательство об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности Законодательство об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности состоит из настоящего Закона и иных актов законодательства. Если международным договором Республики Узбекистан установлены иные правила, чем те, которые предусмотрены законодательством Республики Узбекистан об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности, то применяются правила международного договора. Статья 3. Основные понятия В настоящем Законе применяются следующие основные понятия: первичные ресурсы энергии — природные ресурсы, которые могут быть использованы непосредственно в качестве топлива (нефть, природный газ, уголь); Государственный энергетический реестр — база данных, содержащая сведения о субъектах энергии; субъекты, включенные в Государственный энергетический реестр — юридические лица, потребляющие пятьсот и более тонн условного топлива и (или) двести пятьдесят и более тонн моторного топлива в год; топливо — сырая нефть, летучая нефть, тяжелая нефть и другие нефтепродукты, природный газ, а также уголь, кокс и другие продукты, используемые в качестве топлива; топливно-энергетические ресурсы — совокупность всех видов топлива и энергии, производимых из природных и других источников; потребители топливно-энергетических ресурсов — юридические и физические лица, потребляющие один или несколько видов топливно-энергетических ресурсов; производители топливно-энергетических ресурсов — юридические и физические лица, производящие один или несколько видов топливно-энергетических ресурсов; норма потребления топливно-энергетических ресурсов — количество топлива, тепла и электроэнергии, затрачиваемое на производство единицы продукции (работ, услуг) определенного качества, измеряемое в условных или натуральных единицах; предельно допустимый объем потребления топливно-энергетических ресурсов — допустимый объем потребления топливно-энергетических ресурсов, требуемый на срок до одного года; прогрессивные нормы потребления топливно-энергетических ресурсов — понижающееся значение норм потребления топливно-энергетических ресурсов, формируемых на срок от одного до пяти лет и соответствующее обоснованным предложениям по снижению норм потребления топливно-энергетических ресурсов; рациональное использование топливно-энергетических ресурсов — мероприятия, направленные на устранение неоправданного расходования топливно-энергетических ресурсов и использование их оптимальных видов; действующие нормы потребления топливно-энергетических ресурсов — категория значений норм потребления ресурсов при производстве продукции (работ, услуг) топливно-энергетических ресурсов, формируемая на срок до одного года с учетом минимизации потребления топливно-энергетических ресурсов; вторичные ресурсы энергии — топливно-энергетические ресурсы, получаемые путем преобразования первичных ресурсов энергии в технологических процессах; местные топливно-энергетические ресурсы — совокупность видов топлива и энергии, имеющихся в природе и производимых на территории Республики Узбекистан из всех природных и иных источников; регулируемые виды деятельности — виды деятельности, осуществляемые субъектами естественных монополий, организациями, предприятиями коммунального хозяйства, занимающимися горячим водоснабжением, холодным водоснабжением и (или) водоснабжением, в отношении которых регулируются цены (тарифы) в соответствии с актами законодательства; условное топливо — единица, принятая в технико-экономических расчетах, регулируемая нормативными документами и стандартами, служащая для сравнения теплотворной ценности различных видов органического топлива; энергоаудит — деятельность, направленная на сбор, обработку и анализ достоверных данных об использованных топливно-энергетических ресурсах и о показателях энергоэффективности, а также составление заключения; энергоэффективность — показатель, отражающий соотношение эффекта, полученного в результате использования топливно-энергетических ресурсов, к затратам топливно-энергетических ресурсов; показатели экономии энергии и повышения энергоэффективности — показатели, характеризующие результаты деятельности юридических и физических лиц при осуществлении мероприятий по энергосбережению и энергоэффективности; экономия энергии — осуществление организационно-правовых, технических, технологических, экономических и иных мероприятий, направленных на снижение расхода энергии без сокращения объема производства продукции, выполнение работ и оказание услуг при использовании топливно-энергетических ресурсов. Статья 4. Основные принципы экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Основными принципами экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности являются: законность; подотчетность; открытость; прозрачность. Статья 5. Разработка стандартов повышения энергоэффективности Узбекское агентство по техническому регулированию при Кабинете Министров Республики Узбекистан совместно со специально уполномоченным государственным органом и другими ответственными министерствами и ведомствами проводит инвентаризацию национальных стандартов, устанавливающих требования к энергосберегающим технологиям и оборудованию, а также рассматривает международные стандарты, предусматривающие необходимые требования к энергосберегающим технологиям, продукции, оборудованию, средствам бытовой техники и процессам повышения энергоэффективности в них, и в пределах своих полномочий осуществляет следующие мероприятия: обеспечивает утверждение национальные стандарты повышения энергоэффективности устройств, оборудования, продукций, процессов и технологий с высоким энергопотреблением на промышленных объектах и в зданиях; устанавливает минимальные и максимальные требования к энергетическим характеристикам приборов, оборудования, продукций, машин и технологий; запрещает импортерам, производителям и продавцам продавать любые устройства, оборудование, продукты, процессы и технологии, не соответствующие национальным стандартам энергоэффективности; устанавливает требования к импортерам, производителям и продавцам по проведению испытаний и измерений для получения сертификата соответствия их устройств, оборудования, продукции и технологий национальным стандартам энергоэффективности. Работы по испытаниям, измерениям и сертификации в установленном порядке проводятся учреждениями, аккредитованными Узбекским агентством по техническому регулированию при Кабинете Министров Республики Узбекистан. Национальные стандарты энергоэффективности для устройств, оборудования, продукций и технологий являются обязательными через год после их публикации. Глава 2. Государственное регулирование в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Статья 6. Основные направления государственной политики в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Основными направлениями государственной политики в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности являются: обеспечение эффективного и безопасного использования энергии при ее производстве и потреблении; стимулирование производства и внедрения энергосберегающих технологий; налаживание эффективного использования топливно-энергетических ресурсов и определение оптимальных путей и способов потребления топливно-энергетических ресурсов; применение современных методов управления в обеспечении производства и потреблении топливно-энергетических ресурсов; стимулирование внедрения современных энергосберегающих оборудования, технологий, средств измерения и эффективных систем контроля энергопотребления; развитие фундаментальных, научных и прикладных исследований в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; укрепление сотрудничества между производителями, поставщиками и потребителями топливно-энергетических ресурсов; повышение ответственности органов исполнительной власти на местах по производству и широкому внедрению потребления возобновляемых источников энергии; развитие рынка энергетических услуг, дальнейшее расширение участия частного сектора на основе государственно-частного партнерства в данном направлении; внедрение финансовых и фискальных механизмов и форм стимулирования для повышения энергоэффективности и уровня использования возобновляемых источников энергии в регионах. Статья 7. Полномочия Кабинета Министров Республики Узбекистан в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Кабинет Министров Республики Узбекистан: обеспечивает реализацию единой государственной политики в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; организует разработку и реализацию государственных программ в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; утверждает целевые показатели энергоэффективности, а также иные показатели в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности и определяет порядок их достижения; определяет порядок разработки и пересмотра норм потребления топливно-энергетических ресурсов; определяет порядок и условия проведения государственной экспертизы энергоэффективности; определяет порядок проведения энергетического аудита потребителей топливно-энергетических ресурсов; устанавливает порядок организации подготовки квалифицированного энергетического менеджера, сертификации и отбора энергетического менеджера из числа лиц, имеющих сертификат; определяет порядок введения сертификатов энергоэффективности (белых сертификатов). Кабинет Министров Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством. Статья 8. Полномочия специально уполномоченного государственного органа в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Министерство энергетики Республики Узбекистан является специально уполномоченным государственным органом в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности (далее — специально уполномоченный государственный орган). Специально уполномоченный государственный орган: реализует единую государственную политику в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; разрабатывает, реализует и контролирует государственные программы и другие программы, стратегии; разрабатывает проекты нормативно-правовых актов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности и принимает их в пределах своих полномочий; ведет государственную информационную систему в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; реализует мероприятия, направленные на достижение целевых показателей государственных программ в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; контролирует и координирует выполнение планов мероприятий в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в пределах своих полномочий; разрабатывает методику расчета целевых показателей в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; осуществляет методическое и информационное обеспечение в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; ведет мониторинг и осуществляет анализ выполнения результатов энергоаудита субъектами, включенными в Государственный энергетический реестр, а также ведет электронный реестр энергетических паспортов этих субъектов; ведет реестр учебных центров по подготовке и переподготовке кадров в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, прошедших в установленном порядке аккредитацию; участвует в пределах своих полномочий в разработке и реализации мер по стимулированию экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; подготавливает годовой отчет об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышения энергоэффективности и представляет его в Кабинет Министров Республики Узбекистан; проводит работу по исследованию и внедрению передового мирового опыта в области экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности, а также использования возобновляемых источников энергии; информирует общественность о преимуществах использования энергосберегающих технологий и возобновляемых источников энергии потребителями топливно-энергетических ресурсов и организует разъяснительную работу. Специально уполномоченный государственный орган может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством. Статья 9. Полномочия Инспекции по контролю за использованием электроэнергии, нефтепродуктов и газа в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Инспекция по контролю за использованием электроэнергии, нефтепродуктов и газа (далее — Узэнергоинспекция) в пределах своих полномочий: осуществляет государственный надзор в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; участвует в разработке проектов нормативно-правовых актов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; проверяет соответствие градостроительным нормам и правилам при проектировании, строительстве, реконструкции, ремонте и вводе в эксплуатацию зданий и сооружений, в том числе многоквартирных домов использования в них энергосберегающих и энергоэффективных технологий; осуществляет контроль за соблюдением требований по применению теплосберегающих строительных материалов, а также конструкций и обязательному установлению альтернативных источников энергии и энергосберегающих устройств при проектировании, строительстве, реконструкции и ремонте зданий и сооружений, в том числе многоквартирных домов, за исключением строительства индивидуальных домов; осуществляет государственный надзор за соблюдением норм энергоэффективности и энергосбережения товаров (работ, услуг), зданий и сооружений, а также рационального использования энергии и показателей ее качества; принимает меры по применению финансовых санкций в отношении юридических лиц в случаях, установленных настоящим Законом. Статья 10. Полномочия органов государственной власти на местах в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Представительные органы государственной власти на местах утверждают территориальные программы в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности и осуществляют контроль за их выполнением. Органы исполнительной власти на местах: участвуют в разработке и реализации государственных программ в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; разрабатывают территориальные программы в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, вносят их на утверждение в представительные органы государственной власти на местах и обеспечивают реализацию; участвуют в осуществлении международного сотрудничества в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в пределах своих полномочий; широко пропагандируют вопросы экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности при помощи средства массовой информации. Органы государственной власти на местах могут осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством. Глава 3. Энергосервисные компании и энергосервисный договор Статья 11. Энергосервисные компании Энергосервисной компанией является юридическое лицо, комплексно осуществляющее в соответствии с договором оказания энергетических услуг строительство, выполнение строительно-монтажных и наладочных работ, ввод в эксплуатацию энергетических устройств в целях энергосбережения и повышения энергоэффективности и проведение энергоаудита на объектах, на которых имеются такие установки, в том числе установку и эксплуатацию устройств возобновляемых источников энергии. Специально уполномоченный государственный орган разрабатывает и согласовывает стратегический план развития деятельности энергосервисных компаний, данный план включает в себя следующее: установление требований по повышению энергоэффективности и использованию возобновляемых источников энергии в зданиях и сооружениях отраслей экономики и объектов социальной сферы; содействие в финансировании и развитии энергосервисных компаний. Специально уполномоченный государственный орган организует и осуществляет процесс аккредитации энергосервисных компаний (рассмотрение заявок, оценка, аккредитация энергосервисных компаний и ведение их списка) в порядке, установленном законодательством. Специально уполномоченный государственный орган разрабатывает требования к энергосервисным договорам по вопросам экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности. В нем указываются: меры по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности и обязательства энергосервисных компаний в их осуществлении; план работ по экономию энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности, включая этапы по реализации целевой программы; оценка стоимости инвестиций по каждому мероприятию и определение объемов и затрат энергии; оценка мер по повышению эффективности использования возобновляемых источников энергии; определение критериев договора с указанием условий заключения и расторжении договора, а также иных положений договора; оценка участия подрядных и субподрядных организаций или иных сервисных организаций, содействующих энергосервисным компаниям в выполнении плановых работ; план оценки и проведения испытаний выполненных работ; финансовые условия договора; порядок внесения изменений в договор. Статья 12. Энергосервисный договор Энергосервисным договором является соглашение между энергосервисной компанией и потребителем, которое определяет права и обязанности сторон по услугам (работам) энергосервисной компании, направленным на энергосбережение и повышение энергоэффективности. В энергосервисном договоре определяются следующее: условия оказания услуг (работ), направленных на экономию энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности в результате исполнения энергосервисной компанией энергосервисного договора, и объем этих услуг (работ); срок действия энергосервисного договора; иные условия, установленные законодательством. В энергосервисный договор дополнительно может быть включено следующее: иные условия использования топливно-энергетических ресурсов в период действия договора; обязательства энергосервисной компании по установке и вводу в эксплуатацию средств измерения используемых топливно-энергетических ресурсов; выплата премиальных за энергосервисные услуги исходя от объема топливно-энергетических ресурсов, сэкономленных в результате реализации энергосервисного договора. Энергосервисные договоры с государственными органами и организациями заключаются в соответствии с законодательством. Глава 4. Энергоменеджмент, энергоаудит и энергетическая экспертиза Статья 13. Энергоменеджмент Энергоменеджмент — система постоянного управления процессами сокращении и оптимизации потребления топливно-энергетических ресурсов, производства необходимого количества топливно-энергетических ресурсов для потребителей, их транспортировки и использования. Энергоменеджмент осуществляется в субъектах, включенных в Государственный энергетический реестр. Субъекты, в которых внедрен энергоменеджмент: осуществляет мероприятия по снижению и оптимизации расхода топливно-энергетических ресурсов; организует работы по обучению и аттестации персонала в области энергоменеджмента (энергоменеджеров). Перечень министерств и ведомств, в которых внедряется энергоменеджмент в соответствии с требованиями международных стандартов, определяется Кабинетом Министров Республики Узбекистан. Статья 14. Методологическая и информационная поддержка в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Методологическое и информационное обеспечение в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, осуществляемое специально уполномоченным государственным органом, включает в себя мероприятия по: подготовке методических и информационных документов по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности, доведения их до государственных органов и организаций и мониторингу их применения; обеспечению отбора и реализации наиболее эффективных проектов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; внедрению системы мониторинга и ее совершенствованию; реализации рекомендаций по внедрению в практику опыта развитых государств по методической, информационной, технической и организационной поддержке в области экономии энергии, ее рационального использования и повышении энергоэффективности. Статья 15. Повышение квалификации персонала в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Государственные органы и организации назначают сотрудников, ответственных за меры по экономии энергии, ее рациональному использованию, повышению энергоэффективности, а также повышают квалификацию специалистов в этом направлении. В отраслях экономики и объектах социальной сферы, в том числе в субъектах, включенных в Государственный энергетический реестр, разрабатываются учебные программы по энергоменеджменту и согласовываются со специально уполномоченным государственным органом. Аттестацию энергоаудиторов и энергоменеджеров осуществляет специально уполномоченный государственный орган. Специально уполномоченный государственный орган разрабатывает и публикует в установленном порядке учебные программы по подготовке к сертификационным экзаменам энергоаудиторов и энергоменеджеров. Энергоаудиторы и энергоменеджеры повышают квалификацию в аккредитованных учебных центрах, в том числе в высших образовательных организациях. Перечень образовательных центров ведется специально уполномоченным государственным органом и публикуется в установленном порядке. Статья 16. Организация энергоаудита Энергоаудит организуется в виде обязательного и добровольного энергоаудита. Обязательный энергоаудит проводится в субъектах, включенных в Государственный энергетический реестр, в первичной, периодической, внеочередной форме и в форме экспресс-энергоаудита. Первичный энергоаудит проводится в целях оценки экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности. Периодический энергоаудит проводится в обязательном порядке не реже одного раза в пять лет. Внеочередной энергоаудит проводится в соответствии с решением Кабинета Министров Республики Узбекистан. Экспресс-энергоаудит проводится в целях определения возможностей повышения энергоэффективности, а также ускоренного определения показателей энергоэффективности, достигнутых в результате проведения работ по технической и технологической модернизации. Добровольный энергоаудит проводится у потребителей, не включенных в Государственный энергетический реестр, в целях обеспечения экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности. Локальный энергоаудит — энергоаудит, проводимый по конкретному виду топливно-энергетических ресурсов, использованию вторичных ресурсов энергии, отдельному агрегату (группе агрегатов) или отдельным показателям энергоэффективности. Статья 17. Проведение энергоаудита Энергоаудит потребителей топливно-энергетических ресурсов проводится в порядке, установленном Кабинетом Министров Республики Узбекистан. Энергоаудит проводится на основании договора, заключенного между поставщиком услуг энергоаудита и потребителем. Основными задачами энергоаудита являются: оценка потенциала экономии топливно-энергетических ресурсов, их рационального использования и повышения энергоэффективности; разработка обоснованных предложений по переходу на прогрессивные нормы потребления топливно-энергетических ресурсов; разработка мер по энергосбережению; разработка энергетического паспорта. Меры по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышения энергоэффективности, разработанные по результатам энергоаудита, включаются в целевые, территориальные и отраслевые программы и программы энергосбережения юридических лиц, в которых проведен энергоаудит. Периодический энергоаудит проводится не реже одного раза в пять лет на основании графиков, ежегодно утверждаемых в установленном порядке по согласованию с Узэнергоинспекцией. Обязательный энергоаудит проводится в форме экспресс-энергоаудита на субъектах, которые установили высокотехнологичное производственное оборудование и модернизировали основное технологическое оборудование в период менее трех лет и включены в государственный энергетический реестр. Проведение обязательного энергоаудита осуществляется на основании технического задания, согласованного с территориальными управлениями Узэнергоинспекции. Добровольный энергоаудит проводится на основании технического задания, разработанного на проведение энергоаудита. Локальный энергоаудит проводится в соответствии с порядком, установленным Кабинетом Министров Республики Узбекистан отделами (группами) энергетического менеджмента предприятий и организаций. Лица, проводящие локальный энергоаудит имеют право: привлекать квалифицированных специалистов для проведения локального энергоаудита и рассмотрения его результатов; получать от лиц, ответственных за экономию энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности разъяснения и иную дополнительную информацию по вопросам, возникшим при проведении локального энергоаудита. Статья 18. Порядок ведения энергетического паспорта по результатам энергоаудита Территориальные управления Узэнергоинспекции: обобщают, анализируют, обрабатывают, систематизируют энергетические паспорта, составленные по результатам энергоаудита, и представляют их в специально уполномоченный государственный орган для принятия соответствующего решения; обеспечивают включение в Государственный энергетический реестр энергетических паспортов, составленных по результатам энергоаудита. Информация, полученная в процессе ведения энергетических паспортов, является основанием для ведения мониторинга данных об использовании потребителями (кроме физических лиц) топливно-энергетических ресурсов. Территориальные управления Узэнергоинспекции вправе получать информацию об энергетических паспортах от энергоаудиторских организаций с согласия потребителей, добровольно прошедших энергоаудит. Специально уполномоченный государственный орган рассчитывает и анализирует энергоемкость валового внутреннего продукта республики и эффективность использования топливно-энергетических ресурсов на основе данных государственного энергетического реестра, государственных органов и организаций. Статья 19. Энергетическая экспертиза Энергетическая экспертиза проводится аккредитованной экспертной организацией в целях проверки соответствия проектно-сметной документации вновь возводимых и (или) реконструируемых объектов требованиям актов законодательства в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, в том числе соответствия требованиям нормативных документов в области технического регулирования. Порядок проведения энергетической экспертизы устанавливается Кабинетом Министров Республики Узбекистан. Основными задачами проведения энергетической экспертизы являются: оценка соответствия проектно-сметной документации требованиям актов законодательства в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, в том числе нормативных документов в области обязательного технического регулирования; оценка достаточности и обоснованности мер по повышению энергоэффективности, предусмотренных проектно-сметной документацией. Энергетическая экспертиза проводится для оценки энергоэффективности оборудования и устройств, используемых в технологических процессах, связанных с добычей, производством, переработкой, транспортировкой, хранением, доставкой (распределением, реализацией) топливно-энергетических ресурсов и их потреблением. Вновь возводимые и реконструируемые объекты, технологии и оборудование в обязательном порядке должны пройти энергетическую экспертизу на соответствие нормам по повышению энергоэффективности проектно-сметной документации. Глава 5. Экономические механизмы экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Статья 20. Финансирование программ и проектов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Национальные, отраслевые и территориальные программы и проекты в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности финансируются за счет средств Государственного бюджета Республики Узбекистан, средств внебюджетных фондов бюджетных организаций и других источников, не запрещенных законодательством. Статья 21. Межотраслевой фонд энергосбережения Источниками формирования средств Внебюджетного межотраслевого фонда энергосбережения при Министерстве энергетики Республики Узбекистан (далее — Фонд) являются: прибыль от кредитования и другой финансово-хозяйственной деятельности фонда; доля прибыли от реализации национальных, отраслевых и территориальных программ и проектов в области рационального использования энергии; гранты и кредиты, выделяемые международными финансовыми институтами и донорскими организациями; трансферты, выделяемых из чистой прибыли предприятий нефтегазовых и электроэнергетических отраслей за счет дивидендов по государственной доле; поступления от дополнительных платежей за потребление топливно-энергетических ресурсов сверх установленных в договоре норм; иные поступления, не запрещенные законодательством. Статья 22. Льготы, предоставляемые потребителям энергии Льготы потребителям энергии могут предоставляться в соответствии с законом и решениями Президента Республики Узбекистан. Глава 6. Направления экономии энергии, ее рационального использования и повышение энергоэффективности в отраслях экономики и объектах социальной сфере Статья 23. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности в отраслях экономики и объектах социальной сферы К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в отраслях экономики и объектах социальной сферы относятся: внедрение системы мониторинга в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; осуществление методического и информационного обеспечения в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; повышение знаний и навыков руководителей и специалистов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; обеспечение регулярного проведения энергоаудита; строгое соблюдение установленных норм расхода топливно-энергетических ресурсов; определение мер, направленных на сокращение потерь топливно-энергетических ресурсов, затрачиваемых на производство единицы продукции (работ, услуг); применение международных стандартов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; внедрение автоматизированных систем регулирования расходования энергии при отоплении и охлаждении, освещении, горячем и холодном водоснабжении всех типов зданий. Статья 24. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности на промышленных предприятиях К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности на промышленных предприятиях относятся: поэтапная модернизация и реконструкция промышленных предприятий путем привлечения новых современных, инновационных энергосберегающих, в том числе зарубежных энергосберегающих технологий, обеспечивающих повышение энергоэффективности; реализация перспективных инвестиционных проектов, направленных на техническое переоснащение; ведение учета топливно-энергетических ресурсов по отдельным участкам цехов; разработка и обеспечение выполнения организационно-технических мероприятий по результатам локального энергоаудита; повышение знаний и навыков руководителей и специалистов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; установление предельных норм потребления топливно-энергетических ресурсов для отдельного эксплуатируемого оборудования; установление норм потребления топливно-энергетических ресурсов, затрачиваемых на производство единицы продукции, производимой на предприятиях; поэтапное внедрение системы энергоменеджмента в соответствии с международными стандартами; привлечение средств международных финансовых институтов, зарубежных и местных инвесторов для реализации проектов, направленных на экономию энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности. Статья 25. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности в строительной сфере К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в строительной сфере относятся: установление нормативных показателей энергосбережения и повышения энергоэффективности при строительстве зданий, сооружений и в жилых помещениях; повышение знаний и навыков руководителей и специалистов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; установление предельных норм потребления топливно-энергетических ресурсов для приборов и оборудования, эксплуатируемых в отраслевых предприятиях и организациях; определение категории энергоэффективности зданий и сооружений с используемой площадью более 200 квадратных метров; установление минимальных норм потребления топливно-энергетических ресурсов для зданий и сооружений и пересмотр данных норм каждые пять лет; поощрение и поддержка строительства зданий с низким энергопотреблением; определение среднегодовых показателей потребления топливно-энергетических ресурсов с учетом международных стандартов; установка индивидуальных приборов учета в многоквартирных домах и нежилых помещениях, подключенных к системе центрального или локального отопления; в целях обеспечения прозрачности затрат энергии на системы отопления (охлаждения) многоквартирных домов и нежилых помещений, осуществление расчета по счетчикам, установленным у каждого потребителя отдельно; разработка и реализация организационно-технических мероприятий по результатам энергоаудита; привлечение средств международных финансовых институтов, зарубежных и местных инвесторов для финансирования проектов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности. К основным направлениям обеспечения теплоизоляционных показателей при строительстве и реконструкции зданий и сооружений относятся: соблюдение требований международных стандартов по теплоизоляции; использование теплоизоляционных материалов; поощрение установки двухкамерных окон; использование солнечных водонагревателей, энергоэффективных строительных материалов и конструкций; применение требований, предъявляемых к зданиям и сооружениям, подлежащим капитальному ремонту, новым зданиям и сооружениям. Решением Министерства строительства и жилищно-коммунального хозяйства к следующим категориям зданий и сооружений могут не применяться требования, предусмотренные настоящей статьей: объекты материального культурного наследия, государственные музеи и охраняемые природные территории, если соблюдение установленных минимальных требований по энергоэффективности может привести к изменению внешнего вида зданий и сооружений, их исторической ценности или иным образом повлиять на них; здания религиозных организаций; временные постройки со сроком эксплуатации не более двух лет, промышленные объекты с низкой энергоэффективностью, нежилые сельскохозяйственные постройки. Министерство строительства и жилищно-коммунального хозяйства один раз в каждые три года публикует отчет об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышения энергоэффективности зданий и сооружений, увеличения количества зданий и сооружений с «нулевым энергопотреблением». Статья 26. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности в транспортной сфере К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в транспортной сфере относятся: установление предельных норм потребления топливно-энергетических ресурсов для всех видов транспортных средств; разработка и реализация организационно-технических мероприятий по результатам энергоаудита; организация производства электромобилей в республике и принятие мер по его развитию; установка зарядных станций для электромобилей, линий по производству электромобилей на автозаводах и реализацию дополнительных мер по стимулированию перехода на электромобили. Статья 27. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности при использовании бытовой техники К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности при использовании бытовой техники относятся: установление ограничений на продажу продукции бытовой техники с низкой энергоэффективностью; применение международных стандартов, касающихся экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; обозначение категории энергоэффективности (маркировка) бытовой техники; сертификация в установленном порядке бытовой техники, потребляющей топливно-энергетические ресурсы; внедрение и развитие испытательных лабораторий. Статья 28. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности на предприятиях теплоснабжения и коммунального обслуживания К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности на предприятиях теплоснабжения и коммунального обслуживания относятся: установление предельных норм расхода топливно-энергетических ресурсов на приборы и оборудование, находящиеся в эксплуатации на предприятиях коммунального обслуживания; управление централизованными системами теплоснабжения через Единый теплодиспетчерский центр; мониторинг за соблюдением предприятиями теплоснабжения и потребителями режимов потребления; внедрение показателей качества тепловой энергии; улучшение качества охлаждения, вентиляции и теплоснабжения; улучшение теплозащиты в сетях теплоснабжения, а также в зданиях и сооружениях; изоляция труб теплоснабжения; обновление горелок, оптимизация соотношения воздуха и топлива; введение изменения количества горячей воды относительно изменения количества теплоснабжения; регулирование и автоматизация гидравлических режимов в системах централизованного теплоснабжения; совершенствование тарифной политики в сфере теплоснабжения, в том числе перевод расчетов потребителей тепловой энергии на двухэтапные тарифы коммунальных платежей; полная установка приборов учета расхода тепловой энергии (горячей воды) у потребителей; обеспечение разработки и выполнения организационно-технических мероприятий по результатам энергоаудита; осуществление проектов, направленных на модернизацию и реконструкцию котельных, поэтапный вывод из эксплуатации котельных с низкой энергоэффективностью, снижение расхода топлива на выработку тепловой энергии; установление норм расхода топливно-энергетических ресурсов на единицу выпускаемой продукции на предприятиях теплоснабжения и коммунального обслуживания; привлечение средств международных финансовых институтов, иностранных и отечественных инвесторов; переподготовка и повышение квалификации руководителей и специалистов. Статья 29. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности в централизованных системах теплоснабжения К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в системах централизованного теплоснабжения относятся: отделение объектов социальной сферы, зданий частного сектора и вновь построенных жилых комплексов, подключенных к центрам теплоснабжения, от систем теплоснабжения; внедрение независимой системы охлаждения (отопления) для кондиционирования или теплового насоса и горячего водоснабжения; экономия потребления природного газа за счет использования локальных котельных на объектах социальной сферы, в зданиях частного сектора и вновь построенных жилых домах; монтаж специальной системы теплоснабжения зданий и сооружений при строительстве нового комплекса, состоящего из объектов социальной сферы, зданий частного сектора и вновь построенных жилых домов; при капитальном ремонте существующих зданий и сооружений, отделение их от централизованной системы теплоснабжения в соответствии с требованиями, предъявляемыми к новым зданиям и сооружениям. В случаях когда не имеется возможность подключения к другим источникам топливно-энергетических ресурсов, допускается подключение к централизованному теплоснабжению после принятия всех мер по предотвращению потерь тепла в теплоприемнике и системе теплоснабжения. Статья 30. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности в сельском и водном хозяйстве К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в системе сельского хозяйства относятся: ежегодное обследование действующих насосных станций потребителей, использующих водные ресурсы для сельскохозяйственных нужд; разработка и реализация организационно-технических мероприятий по результатам энергоаудита; определение компенсации реактивной мощности в энергоэффективных насосах и возможности размещения в них солнечных фотоэлектрических систем. К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в системе водного хозяйства относятся: разработка и реализация организационно-технических мероприятий по результатам энергоаудита; проведение научных исследований и применение усовершенствованных технологий для повышения энергоэффективности оборудования при производстве, переработке, хранении и транспортировке сельскохозяйственной продукции. Статья 31. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности в системах наружного освещения К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в системах наружного освещения относятся: осуществление проектных работ в соответствии с международными стандартами; использование энергоэффективного и высокоэффективного осветительного оборудования; использование возобновляемых источников энергии; разработка и реализация организационно-технических мероприятий по результатам энергоаудита; использование систем освещения в регионах в соответствии временными интервалами. Статья 32. Обязанности энергоснабжающих и иных организаций топливно-энергетической отрасли по повышению энергоэффективности Энергоснабжающие организации, осуществляющие поставку нефтепродуктов, электрической и тепловой энергии и природного газа, организации, осуществляющие розничную торговлю энергией, розничные продавцы жидкого топлива и прямые поставщики топлива конечным потребителям, осуществляющие деятельность на территории Республики Узбекистан, обязаны выполнять меры по повышению энергоэффективности. Глава 7. Государственный контроль и мониторинг в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Статья 33. Мониторинг в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Мониторинг в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности осуществляет специально уполномоченный государственный орган. Мониторинг экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности включает: ведение базы данных, включающей технические показатели объектов экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, расход топливно-энергетических ресурсов, а также объемы производства (себестоимость) и финансовые показатели; создание единой информационно-аналитической системы на основе базы данных; регулярный мониторинг по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности по отраслям экономики и видам деятельности на основе данных интегрированной информационно-аналитической системы; предоставление предприятиям соответствующих рекомендаций по экономию энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности с привлечением высококвалифицированных экспертов. Статья 34. Государственный надзор в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Государственный надзор в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, а также соблюдения установленных нормативными документами показателей качества энергии осуществляются Узэнергоинспекцией и ее территориальными управлениями в соответствии с законодательством. Статья 35. Ведение статистики по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности Ведение статистики по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности осуществляется Агентством по статистике при Президенте Республики Узбекистан. К направлениям формирования статистических данных в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности относятся: формирование целевых показателей (индикаторов) по отраслям по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности специально уполномоченным государственным органом совместно с Министерством экономики и финансов Республики Узбекистан; формирование информации о количестве и составе потребления топливно-энергетических ресурсов и организации их рационального использования специально уполномоченным государственным органом. Статья 36. Учет топливно-энергетических ресурсов Учет добываемых, производимых, перерабатываемых, передаваемых, хранящихся, доставляемых (распределяемых, реализуемых) и потребляемых топливно-энергетических ресурсов осуществляется в соответствии с установленными стандартами и нормами. Ответственность за достоверность информации о производстве и потреблении топливо-энергетических ресурсов возлагается на руководителей соответствующих предприятий и организаций. Не допускается утверждение проектов строительства промышленных, общественных и жилых зданий, требующих энергетические ресурсы свыше нормативного уровня, и приборы учета, контроля и регулирования которых не запланированы. Порядок контроля за нормами потребления топливно-энергетических ресурсов при помощи устройств и системы измерения для промышленных, общественных и жилых зданий, вводимых в эксплуатацию, определяется специально уполномоченным государственным органом. Глава 8. Нормы потребления топливно-энергетических ресурсов Статья 37. Цели и задачи установления норм потребления топливно-энергетических ресурсов Установление норм потребления топливно-энергетических ресурсов осуществляется в целях обеспечения использования технико-экономически обоснованного расхода топливно-энергетических ресурсов при планировании производства продукции (работ, услуг). Независимо от источников энергоснабжения топливно-энергетических ресурсов, в норму потребления юридическими лицами включаются топливо, тепловая и электрическая энергия, расходуемые на основные и вспомогательные производственные и эксплуатационные нужды. Установление норм потребления топливно-энергетических ресурсов основывается на современных достижениях науки и техники в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, единых методических и организационных принципах, учитывающих требования эффективного и рационального использования топливно-энергетических ресурсов. Разработка единых методических и организационных принципов нормирования потребления топливно-энергетических ресурсов осуществляется специально уполномоченным государственным органом. Установление норм потребления топливно-энергетических ресурсов включает в себя следующие задачи: разработка нормативов единой методики соответствующих видов продукции (работ, услуг); учет условий производства, внедрения достижений научно-технического прогресса, мер по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности при установлении нормативов; принятие мер по эффективному использованию топливно-энергетических ресурсов, повышению интереса трудовых коллективов к экономии энергии и повышению энергоэффективности; достижение наиболее экономичных показателей использования топливно-энергетических ресурсов при изготовлении продукции (работ, услуг). Статья 38. Установление норм потребления топливно-энергетических ресурсов Общая годовая норма потребления топливно-энергетических ресурсов определяется для физических и юридических лиц, потребляющих пятьсот и более тонн условного топлива и (или) двести пятьдесят и более тонн моторного топлива. Статья 39. Действующие и прогрессивные нормы потребления топливно-энергетических ресурсов Действующие нормы потребления топливно-энергетических ресурсов в объеме пятьсот и более тонн условного топлива и (или) двести пятьдесят тонн и более моторного топлива устанавливаются по результатам энергоаудита или на основе применения методов сравнения с использованием наилучших доступных технологий за период до одного года. Прогрессивные нормативы годового потребления топливно-энергетических ресурсов устанавливаются на пятилетний период от общего годового потребления топливно-энергетических ресурсов. Статья 40. Установление норм показателей экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Устанавливаются целевые показатели в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, плановые и фактические значения использования топливно-энергетических ресурсов, показатели энергоемкости, в том числе использования возобновляемых источников энергии, и нормы других показателей в соответствии с законодательством об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности. Глава 9. Государственная информационная система в области экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности Статья 41. Информационное обеспечение по экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности В целях получения информации об энергоемкости, потенциале экономии энергии в отраслях и производствах, ведется государственная информационная система по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности. Ведение государственной информационной системы по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности осуществляется специально уполномоченным государственным органом. Государственная информационная система по экономии энергии, ее рациональному использовании и повышению энергоэффективности содержит следующую информацию: программы регионов и организаций в области экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности; объемы сокращения топливно-энергетических ресурсов, потребляемых организациями; объем использования обобщенных топливно-энергетических ресурсов в отношении отраслей экономики, объектов социальной сферы и жилищно-коммунального хозяйства; оборудование средствами учета использованных топливно-энергетических ресурсов; данные, полученные в процессе обработки, систематизации и анализа информации, содержащейся в энергетических паспортах; сведения об объемах планируемой экономии (в том числе в стоимостном выражении) топливно-энергетических ресурсов в процессе заключения и реализации договоров на оказание энергетических услуг; продукты, технологические процессы, наиболее эффективные меры энергосбережения, связанные с использованием топливно-энергетических ресурсов и обладающие высокой энергоэффективностью; показатели государственной поддержки, направленные на экономию энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности; нормативно-правовые акты по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности; иная информация, определяемая Кабинетом Министров Республики Узбекистан в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности. Сведения, включенные в государственную информационную систему в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, размещаются в обязательном порядке на официальном веб-сайте специально уполномоченного государственного органа во всемирной информационной сети Интернет и обновляется один раз в квартал в соответствии с порядком, установленным Кабинетом Министров Республики Узбекистан. Сведения, включенные в государственную информационную систему в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, раскрывается с соблюдением требований актов законодательства. Статья 42. Распространение информации об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности Для распространения информации об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности производители и поставщики топливно-энергетических ресурсов осуществляют: подготовку и распространение информации всем потребителям о передовых энергоэффективных технологиях и преимуществах возобновляемых источников энергии; представление годовых отчетов специально уполномоченному государственному органу по конкретным мероприятиям и о результатах достигнутой экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности; информирование потребителей о тенденциях и параметрах энергопотребления и расходах не реже одного раза в год; разработку программ информирования потребителей о стимулировании рационального использования поставляемой энергии и использовании возобновляемых источников энергии; организацию через средства массовой информации пропаганды использования высокоэнергоэффективных бытовых электроприборов и приборов, в первую очередь энергоэффективных кондиционеров, холодильников, водонагревателей и осветительных ламп. Глава 10. Ответственность в области экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности Статья 43. Нарушения при использовании нефти, газового конденсата, нефтепродуктов и сжиженного углеводородного газа Реализация производителем, поставщиком и продавцами нефти, газового конденсата, нефтепродуктов и сжиженного углеводородного газа, не соответствующих установленным требованиям качества, — влечет наложение штрафа в размере пятидесяти процентов стоимости реализованного товара, не отвечающего установленным требованиям качества. Поставка потребителям нефтепродуктов и сжиженного углеводородного газа через контрольно-измерительные приборы и топливораспределительное оборудование, не прошедшие сертификацию в установленном законодательством порядке и не маркированные в установленном порядке, а также прямое внешнее воздействие на контрольно-измерительные приборы — влечет наложение штрафа в размере пятидесяти процентов со стоимости реализованного товара со дня последней проверки контрольно-измерительных приборов и топливораздаточного оборудования. Статья 44. Нарушения при использовании природного газа Осуществление испытательно-наладочных работ в устройствах использования природного газа без соответствующего разрешения и заключения органов государственного контроля в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности — влечет наложение штрафа в размере десяти процентов от расчетного объема испытательно-наладочных работ на юридических лиц, выполнявших работы, и прекращение всех работ и отключение от газовой сети потребителя (устройства). Допущение технологических потерь сверх установленной нормы при приеме, транспортировке и сдаче природного газа предприятиями газоснабжения по магистральным газопроводам и газораспределительным сетям при условии, что данное обстоятельство возникло в результате их бездействия, — влечет наложение штрафа на газоснабжающие предприятия в размере пятидесяти процентов избытка потерянного газа. Статья 45. Нарушения при использовании электрической энергии Нарушение или несоблюдение порядка организации работ по компенсации реактивной мощности — влечет наложение штрафа в размере пятидесяти процентов стоимости количества потраченной электроэнергии, определенного оборудованием или нормативными методами. Использование электрического освещения потребителями топливно-энергетических ресурсов сверх норм, установленных законодательством, без необходимости производства, а также бесцельное освещение территорий в светлое время суток — влечет наложение штрафа в размере пятидесяти процентов стоимости электроэнергии, использованной сверх нормы или в светлое время суток. Поставка электроэнергии потребителям энергии, качественные показатели, которой не отвечают требованиям государственного стандарта, — влечет наложение штрафа в размере одного процента от стоимости некачественной поставляемой электроэнергии. Статья 46. Нарушения при использовании тепловой энергии Необоснованный расход горячей воды, пара и парового конденсата из систем отопления потребителями топливно-энергетических ресурсов, потребляющими пятьсот и более тонн условного топлива и (или) двести пятьдесят и более тонн моторного топлива в год, в частности утечка горячей воды, эксплуатация тепло- и паровых труб, теплоиспользующего оборудования, тепловых сетей без теплоизоляции, — влечет наложение штрафа в размере трехкратной стоимости потерь тепловой энергии, определяемых измерительными приборами или нормативными методами. Эксплуатация теплопотребляющего оборудования и тепловых сетей потребителями топливно-энергетических ресурсов в техническом состоянии, не отвечающим требованиям, установленным правилами технической эксплуатации, — влечет наложение штрафа в размере пяти процентов стоимости среднемесячное количество тепловой энергии, потребляемой, передаваемой или изменяемой данным оборудованием. Отклонение теплоснабжающей организацией от показателей качества тепловой энергии, предусмотренных нормативными документами или договором теплоснабжения, при нарушении показателей качества, — влечет наложение штрафа в размере одного процента от стоимости тепловой энергии, поданной потребителю. Статья 47. Использование несертифицированного энергетического оборудования, элементов сетей и систем энергоснабжения Использование несертифицированного энергетического оборудования, элементов сетей и систем энергоснабжения потребителями топливно-энергетических ресурсов — влечет наложение штрафа в размере десяти процентов стоимости энергии, потребленной или переданной с помощью несертифицированного энергетического оборудования, элементов сети и системы энергоснабжения. Статья 48. Нарушение правил проведения энергетических проверок и экспертиз потребителями топливно-энергетических ресурсов Непроведение в установленный срок потребителями топливно-энергетических ресурсов, потребляющими пятьсот и более тонн условного топлива и (или) двести пятьдесят и более тонн моторного топлива в год, обязательных энергетических проверок или неисполнение установленных мероприятий в результате обязательных энергетических проверок — влечет наложение штрафа в размере трех процентов от средней стоимости месячного энергопотребления. Статья 49. Порядок применения финансовых санкций Финансовые санкции за правонарушения в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности применяются в судебном порядке, за исключением случаев признания хозяйствующим субъектом вины в совершенном правонарушении и уплаты суммы финансовой санкции в добровольном порядке. Финансовые санкции применяются на основании контрольных мероприятий, проводимых в рамках осуществления государственного контроля в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности. При этом уполномоченными лицами органов государственного контроля в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности составляется акт о выявленном в ходе проведения контрольных мероприятий правонарушении. Акт, составленный уполномоченный лицами органов государственного контроля в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в соответствии с частью второй настоящей статьи, и действия (бездействие) этих лиц могут быть обжалованы в вышестоящий орган или суд в установленном порядке. Если размер финансовой санкции, подлежащей взысканию, превышает двадцать процентов текущих активов хозяйствующего субъекта на последний отчетный день, допускается уплата суммы финансовой санкции в рассрочку в течение шести месяцев со дня принятия решения о применении финансовой санкции. Финансовая санкция не применяется, если хозяйствующий субъект, впервые совершивший правонарушение в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, добровольно устранил правонарушение и полностью возместил причиненный ущерб. Если неэффективное использование топливно-энергетических ресурсов, их чрезмерное потребление и потери произошли в ходе ликвидации последствий стихийных бедствий, аварий и других чрезвычайных ситуаций в соответствии с решениями Кабинета Министров Республики Узбекистан или органов исполнительной власти на местах, финансовая санкция не применяется. Глава 11. Заключительные положения Статья 50. Международное сотрудничество в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности Основными направлениями международного сотрудничества являются: взаимовыгодный обмен энергоэффективными технологиями с зарубежными и международными организациями; реализация в республике совместных межгосударственных проектов, обеспечивающих рациональное использование энергии; участие в международных проектах в области рационального использования энергии; адаптация показателей энергоэффективности к требованиям международных стандартов, а также взаимное признание результатов сертификации. Статья 51. Ответственность за нарушение законодательства об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности Лица, виновные в нарушении законодательства об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности, несут ответственность в установленном порядке. Статья 52. Признание утратившими силу некоторых законодательных актов Республики Узбекистан Признать утратившими силу: 1) Закон Республики Узбекистан от 25 апреля 1997 года № 412-I «О рациональном использовании энергии» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1997 г., № 4-5, ст. 118); 2) постановление Олий Мажлиса Республики Узбекистан от 25 апреля 1997 года № 413-I «О порядке введения в действие Закона Республики Узбекистан «О рациональном использовании энергии» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1997 г., № 4-5, ст. 119); 3) раздел XX Закона Республики Узбекистан от 25 апреля 2003 года № 482-II «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2003 г., № 5, ст. 67); 4) Закон Республики Узбекистан от 26 сентября 2007 года № ЗРУ-116 «О внесении изменений в Закон Республики Узбекистан «О рациональном использовании энергии» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2007 г., № 9, ст. 423); 5) статью 20 Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2013 г., № 4, ст. 98); 6) статью 14 Закона Республики Узбекистан от 7 октября 2013 года № ЗРУ-355 «О внесении изменений и дополнений, а также признании утратившими силу некоторых законодательных актов Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2013 г., № 10, ст. 263); 7) статью 13 Закона Республики Узбекистан от 29 декабря 2015 года № ЗРУ-396 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2015 г., № 12, ст. 452); 8) статью 3 Закона Республики Узбекистан от 20 января 2016 года № ЗРУ-401 «О внесении изменений, а также признании утратившими силу некоторых законодательных актов Республики Узбекистан в связи с принятием Таможенного кодекса Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2016 г., № 1, ст. 2); 9) Закон Республики Узбекистан от 14 июля 2020 года № ЗРУ-628 «О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Узбекистан «О рациональном использовании энергии» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2020 г., № 7, ст. 448); 10) статью 78 Закона Республики Узбекистан от 21 апреля 2021 года № ЗРУ-683 «О внесении изменений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2021 г., приложение к № 4); 11) статью 18 Закона Республики Узбекистан от 28 ноября 2023 года № ЗРУ-880 «О внесении изменений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в связи с формированием единой системы республиканских органов исполнительной власти» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2023 г., № 11, ст. 923). Статья 53. Обеспечение исполнения, доведения, разъяснения сути и значения настоящего Закона Министерству энергетики Республики Узбекистан и другим заинтересованным организациям обеспечить исполнение, доведение до исполнителей и разъяснение среди населения сути и значения настоящего Закона. Статья 54. Приведение законодательства в соответствие с настоящим Законом Кабинету Министров Республики Узбекистан: привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом; обеспечить пересмотр и отмену республиканскими органами исполнительной власти их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону. Статья 55. Вступление в силу настоящего Закона Настоящий Закон вступает в силу по истечению трех месяцев со дня его официального опубликования. Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ г. Ташкент, 7 августа 2024 г., № ЗРУ-940 (Национальная база данных законодательства, 08.08.2024 г., № 03/24/940/0596) |