Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-y., 12-son, 247-modda), “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-y., 5-6-son, 54-modda), “Mikromoliyalash toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 37-38-son, 369-modda), “Oilaviy tadbirkorlik toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 17-son, 188-modda), “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 18-son, 201-modda) qonunlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi va Moliya vazirligi qaror qiladilar:

1. Tijorat banklari tomonidan budjetdan tashqari jamgʻarmalar kredit liniyalari hisobidan imtiyozli mikrokreditlar berish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Mikromoliyalash toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 37-38-son, 369-modda), “Oilaviy tadbirkorlik toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 17-son, 188-modda), “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 18-son, 201-modda) qonunlariga muvofiq, tijorat banklari tomonidan budjetdan tashqari jamgʻarmalar kredit liniyalari hisobidan imtiyozli mikrokreditlar berish tartibini belgilaydi.

1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

budjetdan tashqari jamgʻarma — Oʻzbekiston Respublikasi ish bilan taʼminlashga koʻmaklashuvchi davlat jamgʻarmasi;

budjetdan tashqari jamgʻarma kredit liniyasi — budjetdan tashqari jamgʻarma tomonidan kichik tadbirkorlik subyektlarini maqsadli asosda kreditlash uchun tijorat banklariga ajratiladigan mablagʻlar;

qarz oluvchilar (qarzdor) — yakka tartibdagi tadbirkorlar, mikrofirmalar, kichik korxonalar, dehqon va fermer xoʻjaliklari hamda oilaviy tadbirkorlik subyektlari.

2. Mikrokreditlar qaytarishlik, toʻlovlilik, muddatlilik, shuningdek maqsadli foydalanish shartlari asosida beriladi.

3. Mikrokreditlar 6 oylik imtiyozli davr bilan 3 yilgacha muddatga qaytarish muddatini uzaytirish huquqisiz eng kam ish haqining 1000 baravarigacha miqdorda beriladi.

4. Mikrokreditlarning foiz stavkasi miqdori Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining amaldagi qayta moliyalash stavkasining 50 foizi miqdorida belgilanadi. Bunda bank marjasi foiz stavkasining 50 foizini tashkil etadi.

5. Imtiyozli davr bilan berilgan mikrokreditlar boʻyicha foizlar ular berilgan kundan boshlab hisoblanadi va asosiy qarz imtiyozli davr tugaganidan keyingi kundan boshlab undiriladi.

6. Mikrokreditlar:

ilgari olingan kreditlarni yoki har qanday boshqa qarzlarni qaytarish;

alkogol va tamaki mahsulotlari ishlab chiqarish;

savdo-vositachi va umumiy ovqatlanish tashkilotlari aylanma mablagʻlarini shakllantirish;

savdo va umumiy ovqatlanish obyektlarini qurishni moliyalash, qimor va tavakkalchilikka asoslangan boshqa oʻyinlarni tashkil etish hamda ular uchun uskunalar sotib olish;

ishlab chiqarish maqsadlari uchun ishlatilmaydigan shaxsiy mulkni sotib olish;

maʼmuriy xarajatlarni toʻlash, jumladan xizmat avtomobillari taʼminoti;

mebel, uyali telefon sotib olish, shuningdek aloqa xizmatlariga toʻlov maqsadlari uchun berilishi mumkin emas.

7. Oʻzbekiston Respublikasi ish bilan taʼminlashga koʻmaklashuvchi davlat jamgʻarmasi kredit liniyasi hisobidan mikrokreditlar:

chorvachilik, parrandachilik, asalarichilik va baliqchilikni rivojlantirish;

mahsulotlar ishlab chiqarish, xomashyo va materiallarni tubdan qayta ishlash;

hunarmandchilikni rivojlantirish;

kasanachilikni tashkil etish;

xizmatlar koʻrsatish va servis sohasini rivojlantirish uchun beriladi.

8. Oʻzbekiston Respublikasi ish bilan taʼminlashga koʻmaklashuvchi davlat jamgʻarmasi kredit liniyasi hisobidan ishlab chiqarishni kengaytirish hamda tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirish maqsadlari uchun ajratiladigan mikrokreditlarni olishda aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj quyidagi qatlamlari ustuvorlikka ega boʻladi:

kam taʼminlangan oilalar aʼzolari;

tarkibida nogironlar, jumladan Koʻzi ojizlar jamiyati aʼzolari boʻlgan oilalar;

tarkibida ikki va undan ortiq ish bilan band boʻlmagan aʼzolari boʻlgan oilalar;

boquvchisini yoʻqotgan oilalarning aʼzolari;

yosh oilalarning aʼzolari.

Qarz oluvchi oʻzining mazkur bandda nazarda tutilgan oila aʼzosi ekanligini tasdiqlash uchun bankka fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organining maʼlumotnomasini taqdim etishi lozim.

9. Qarz oluvchilar mikrokredit olish uchun xizmat koʻrsatuvchi bankka quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:

ariza;

qarz oluvchining bank hisobvaragʻiga pul tushumlari (pul oqimi) prognozi koʻrsatilgan biznes-reja;

tegishli davlat soliq inspeksiyasining qarz oluvchi oxirgi hisobot davri uchun buxgalteriya balansi (1-son shakl) va debitorlik hamda kreditorlik qarzlari toʻgʻrisida maʼlumotnoma (2a-son shakl), 90 kundan ortiq muddatdagi qarzlarga doir solishtirish dalolatnomalari, moliyaviy natijalar toʻgʻrisida hisobot (2-son shakl), yangi tashkil etilgan yuridik shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar, dehqon xoʻjaliklari, oilaviy tadbirkorlik subyektlari bundan mustasno;

mazkur Nizomning 11-bandida nazarda tutilgan kredit taʼminoti turlaridan biri.

10. Tijorat banklari tomonidan qarz oluvchilarning mikrokredit olish boʻyicha arizalarini elektron tizim orqali qabul qilish uchun dasturiy taʼminot joriy qilinishi mumkin.

11. Qarz oluvchilar mikrokredit qaytarilishining taʼminoti sifatida xizmat koʻrsatuvchi bankka quyidagi taʼminot turlaridan birini taqdim etadi:

mol-mulk garovi;

bank yoki sugʻurta kompaniyasining kafolati;

uchinchi shaxs kafilligi;

qarz oluvchi tomonidan olingan kreditni qaytarmaslik xatarining bank foydasiga sugʻurta qilinganligi toʻgʻrisidagi sugʻurta polisi.

12. Mikrokredit hisobiga sotib olingan mulk ushbu mikrokredit boʻyicha oʻz qiymatining 80 foizi miqdorida garov predmeti boʻlib xizmat qilishi mumkin.

13. Kafillik bank foydasiga kafil va qarz oluvchi oʻrtasida 3 nusxada tuziladigan yozma shakldagi kafillik shartnomasi bilan rasmiylashtiriladi. Mazkur shartnomaning oxirgi varagʻiga kafillik qabul qilinganligi toʻgʻrisida xizmat koʻrsatuvchi bank boshqaruvchisi tomonidan imzolangan va dumaloq muhr bilan tasdiqlangan yozuv kiritiladi.

14. “Mikromoliyalash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 20-moddasiga asosan, qarz oluvchi oʻz majburiyatlarini bajarmagan taqdirda, kafolat beruvchi yoki kafil qarzni qaytarish muddati tugagach, xizmat koʻrsatuvchi bankning birinchi talabiga binoan shartnomaga muvofiq qarz oluvchining qarzini toʻlashi shart.

15. Kredit liniyasini ochish uchun budjetdan tashqari jamgʻarma va Bosh bank oʻrtasida Bosh kelishuv tuziladi. Bosh kelishuvda banklarning viloyat va tuman boʻlimlari tomonidan mikrokreditlar berishda oʻrnatiladigan limit (chegara)lar boʻyicha alohida shart belgilab qoʻyilishi zarur.

16. Budjetdan tashqari jamgʻarma kredit liniyasini ochish toʻgʻrisida Bosh kelishuvlarni bir yoki bir necha tijorat banklari bilan tuzishi mumkin.

17. Bosh kelishuv imzolangandan soʻng, budjetdan tashqari jamgʻarma va Bosh bank oʻrtasida kredit liniyasini ochish boʻyicha kredit shartnomasi tuziladi. Bunday kredit shartnomalari, agar Bosh bank tomonidan vakolat berilgan boʻlsa, tijorat banklari va budjetdan tashqari jamgʻarmaning hududiy boʻlimlari oʻrtasida ham tuzilishi mumkin.

18. Kredit liniyasini ochish boʻyicha kredit shartnomasi imzolangandan soʻng, budjetdan tashqari jamgʻarma har oyning 15-sanasidan kechiktirmay tegishli summani tijorat bankining vakillik hisobvaragʻiga oʻtkazadi.

19. Budjetdan tashqari jamgʻarma kredit liniyalari hisobidan qarz oluvchilarga berilgan mikrokreditlar 22005 — “Budjetdan tashqari fondlarga toʻlash uchun uzoq muddatli kreditlar” balans hisobvaragʻida hisobga olinadi.

20. Mikrokreditlar boʻyicha hisoblangan foizlar alohida hisobvaraqda jamlanadi va shartnomada belgilangan muddatlarda budjetdan tashqari jamgʻarmaning bank hisobvaragʻiga oʻtkazib beriladi.

21. Kredit liniyasining amal qilish muddati tugagandan soʻng, Bosh bank budjetdan tashqari jamgʻarma mablagʻlarini qarzdorlar tomonidan amalda qaytarilishidan qatʼi nazar, hisoblangan foizlarni qoʻshgan holda budjetdan tashqari jamgʻarmaning bank hisobvaragʻiga qaytarishi shart.

22. Budjetdan tashqari jamgʻarma oʻzining kredit liniyalari hisobidan berilgan mikrokreditlardan maqsadli foydalanilishini oʻrganish maqsadida kredit yigʻmajildlarini koʻrib chiqish va tijorat bankining vakili bilan birga tegishli joyga chiqqan holda monitoring oʻtkazish huquqiga ega.

23. Tijorat bankining mikrokreditdan maqsadli foydalanmayotganligi aniqlangan taqdirda, budjetdan tashqari jamgʻarma kredit liniyasining maqsadsiz ishlatilgan qismini muddatidan oldin qaytarilishini talab qilishga haqli.

24. Tijorat banklari budjetdan tashqari jamgʻarma kredit liniyalarini oʻzlashtirish holati toʻgʻrisida har chorakda budjetdan tashqari jamgʻarmaga mazkur jamgʻarmaning kredit liniyasi hisobidan mikrokredit olgan qarz oluvchilar roʻyxatini ilova qilgan holda maʼlumot taqdim etadi. Mazkur maʼlumotlar asosida har chorakda tijorat banki va budjetdan tashqari jamgʻarma oʻrtasida mablagʻlarning ishlatilishi haqida oʻzaro solishtirma dalolatnoma tuziladi.

25. Tijorat banklari oʻzlari bilan muntazam aloqaga ega, bank hisobvaragʻida muntazam pul oqimi mavjud, yaxshi obroʻ va kredit tarixiga ega boʻlgan qarz oluvchilarga mazkur Nizomning 11-bandida nazarda tutilgan taʼminot turlaridan birini talab qilmay blankli (ishonchli) kredit berish huquqiga ega.

26. Tijorat banki va mijoz oʻrtasida kredit shartnomasi tuzilgandan soʻng, kredit boʻlimi xodimi bank buxgalteriyasiga muddati va foiz stavkasini koʻrsatgan holda kredit hisobvaragʻini ochish toʻgʻrisidagi farmoyishni taqdim etadi. Bunda mikrokredit berish boʻyicha qaror qabul qilingandan boshlab qarz oluvchiga kredit varaqchasi ochiladi.

27. Qarz oluvchining mikrokredit berish boʻyicha arizasi xizmat koʻrsatuvchi bankka kelib tushgan kundan boshlab uch kun ichida koʻrib chiqilishi va tegishli qaror qabul qilinishi kerak.

28. Budjetdan tashqari jamgʻarma kredit liniyasi hisobidan mikrokredit berish yoki uni berishni rad etish uchun tijorat banki filialining qarori asos hisoblanadi.

29. Qarz oluvchining arizasi bank tomonidan koʻrib chiqilayotganda, quyidagilar tahlil qilinadi:

qarz oluvchining daromadlari yetarliligi;

qarz oluvchi tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlarning bir-biriga zid emasligi;

qarz oluvchining majburiyatlarni oʻz vaqtida bajarish imkoniyati mavjudligi.

30. Tijorat banki filiali kredit qoʻmitasi tomonidan qarz oluvchining investitsiya loyihasi maʼqullangandan soʻng, budjetdan tashqari jamgʻarmaning kredit liniyasida mablagʻ mavjud boʻlmasa, tijorat banki filiali shu kunning oʻzida Bosh bankka yoki tegishli hududiy boʻlimiga mazkur kredit liniyasi boʻyicha qoʻshimcha mablagʻlar ajratish boʻyicha buyurtma bilan murojaat qiladi. Mazkur buyurtma asosida Bosh bank yoki viloyat boʻlimi buyurtma olingan kunning ertasidan kechiktirmay budjetdan tashqari jamgʻarma kredit liniyasi hisobidan talab qilinayotgan summani ajratadi.

Agar budjetdan tashqari jamgʻarmaning Bosh bankda ochilgan kredit liniyasida mablagʻlar mavjud boʻlmasa, Bosh bank shu kunning oʻzidayoq bu haqda buyurtma bilan murojaat qilgan tegishli tijorat banki filialiga xabar berish bilan birga, budjetdan tashqari jamgʻarmaga qoʻshimcha mablagʻlar ajratish haqida talabnoma joʻnatadi.

31. Tijorat banki filiali budjetdan tashqari jamgʻarmaning kredit liniyasida mablagʻlar vaqtinchalik mavjud emasligi haqida xabar olgan kunning ertasidan kechiktirmay, bu haqda qarz oluvchini xabardor qiladi. Bank filialining kredit qoʻmitasi kalendar navbati asosida mikrokredit berish toʻgʻrisida ijobiy qaror qabul qilingan qarz oluvchilar nomi koʻrsatilgan roʻyxat tuzadi.

Mazkur roʻyxat budjetdan tashqari jamgʻarma boʻyicha alohida tuziladi va barchaning tanishib chiqishi uchun qulay boʻlgan joyga osib qoʻyiladi. Roʻyxatning bank filiali boshqaruvchisi tomonidan imzolangan nusxalari Bosh bank yoki viloyat boʻlimiga taqdim etiladi.

32. Budjetdan tashqari jamgʻarmaning kredit liniyasiga mablagʻ kelib tushgandan soʻng, mikrokreditlar mazkur kredit liniyasi hisobidan roʻyxatdagi navbat boʻyicha beriladi.

33. Mikrokreditlar qarz oluvchining asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻi ochilgan tijorat banklari tomonidan beriladi.

Mikrokreditlar alohida kredit hisobvaragʻini ochish va ushbu hisobvaraqdan toʻlov topshiriqnomalari asosida tovar-moddiy boyliklar uchun naqd pulsiz shaklda pul oʻtkazish yoʻli bilan beriladi.

34. Mikrokreditlar boʻyicha muddatli majburiyatnomalar rasmiylashtiriladi va toʻla qaytarilgunga qadar 91905 — “Qarzdorlarning uzoq muddatli kreditlar va lizinglar boʻyicha majburiyatlari” koʻzda tutilmagan holatlar balans hisobvaragʻida hisobga olinadi.

35. Mikrokreditlarni qaytarish muddati kelgan vaqtda qarzdorning asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻida kreditni qaytarish uchun mablagʻlar mavjud boʻlmagan taqdirda, mazkur mikrokredit muddati oʻtgan kreditlar hisobvaragʻiga oʻtkaziladi va u boʻyicha rasmiylashtirilgan muddatli majburiyatnomalar toʻlovi esa, Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga (roʻyxat raqami 2342, 2012-yil 15-mart) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 11-son, 127-modda) muvofiq, 2-sonli kartoteka orqali kalendar navbati boʻyicha amalga oshiriladi.

36. Tijorat banklari mikrokreditdan foydalanishning muddati davomida doimiy monitoring oʻtkazadi.

37. Monitoring oʻtkazish jarayonida qarz oluvchining moliyaviy-xoʻjalik faoliyati, tuzgan shartnomalari (buyurtmalar) boʻyicha majburiyatlarining bajarilayotganligi, ishlab chiqarish hajmi, noishlab chiqarish xarajatlari va yoʻqotishlari, foydasi, aylanma mablagʻlari aylanmasi va dinamikasi hamda tovar-moddiy boyliklar zaxirasi holati tahlil qilib boriladi. Tahlillar natijasi qarz oluvchi uchun tijorat bankida ochilgan maxsus jildda tizimlashtirib boradi.

Tijorat banklari xodimlari garov taʼminotining holati va berilgan mikrokreditdan maqsadli va samarali foydalanilayotganligini joyiga chiqqan holda oʻrganadi.

38. Mikrokreditdan belgilanmagan maqsadlarda foydalanish holatlari aniqlangan taqdirda, tijorat banki qarzdorga kelgusida kredit berishni rad etishga yoki mikrokredit summasi va unga hisoblangan foizlarni muddatidan oldin qaytarib olishga hamda shartnomada belgilangan shartlar asosida jarima belgilashga haqlidir.

39. Qarzdor mikrokredit boʻyicha asosiy qarzi va unga hisoblangan foizlarni shartnoma shartlari asosida toʻlashdan yoki garov shartnomasi shartlari asosida garov mulkini bank tasarrufiga berishdan bosh tortgan hollarda, tijorat banki tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan choralar koʻriladi.

40. Qarz oluvchining garov taʼminoti mikrokredit boʻyicha asosiy qarz va unga hisoblangan foizlarni qaytarishga yetmagan taqdirda, bank mazkur qarzni qaytarishni qarz oluvchining likvidli mol-mulki, jumladan ishlab chiqarish va ijtimoiy infratuzilma obyektlari, transport vositalari, kompyuter hamda tashkilotlarning boshqa likvidli aktivlari hisobiga Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 4-dekabrdagi 422-sonli qarori (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2002-y., 23-son, 186-modda) bilan tasdiqlangan Banklarni kreditlari boʻyicha qarzdorlik oʻz vaqtida qaytarilmagan taqdirda undiruvni qarzdorlarning likvidli mol-mulkiga qaratish tartibiga muvofiq amalga oshirishi mumkin.

41. Mazkur Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladi.

42. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi hamda Meva-sabzavotchilik va uzumchilikni rivojlantirish jamoat fondi bilan kelishilgan.