Oʻzbekiston Respublikasining 2011-yil 21-apreldagi “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi Qonuni qabul qilinganligi munosabati bilan hamda xoʻjalik sudlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksining (bundan buyon matnda XPK deb yuritiladi) normalari toʻgʻri va bir xilda qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 47-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Sudlar shuni inobatga olishlari kerakki, birinchi instansiya sudida “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni kuchga kirgan kundan, yaʼni 2011-yil 22-apreldan boshlab kommunal xizmatlar va aloqa xizmatlari toʻlovlari boʻyicha qarzdorlikni undirish toʻgʻrisidagi talablar sud buyrugʻi tartibida koʻrib chiqilishi mumkin, huquqiy taʼsir choralarini qoʻllash toʻgʻrisidagi ishlar esa XPK 20³-bobining normalari asosida koʻrib chiqilishi kerak.

2011-yil 22-apreldan boshlab XPK 167-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq xoʻjalik sudining huquqiy taʼsir choralarini, shu jumladan moliyaviy jazo choralarini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha hal qiluv qarori ustidan berilgan apellatsiya shikoyati (protesti) xoʻjalik sudiga tushgan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida koʻrib chiqiladi.

2. Sudlarning eʼtibori qaratilsinki, kommunal xizmatlar va aloqa xizmatlari toʻlovlari boʻyicha qarzdorlikni XPK 103-moddasining 1¹-bandiga asosan undirish toʻgʻrisida sud buyrugʻi berish uchun quyidagi shartlar mavjud boʻlishi kerak:

3. Sudlar XPK 103-moddasining 1¹-bandi va 2-bandida nazarda tutilgan talablarni koʻrib chiqishning xususiyatlarini farqlashlari lozim. XPK 103-moddasining 1¹-bandiga muvofiq, kommunal xizmatlar va aloqa xizmatlari uchun vujudga kelgan debitorlik qarzdorlikni undirish toʻgʻrisidagi talablar koʻriladi, bunda qarzdorning qarzni tan olishi talab etilmaydi. XPK 103-moddasining 2-bandiga muvofiq, yetkazib berilgan mahsulotlar, bajarilgan ishlar, koʻrsatilgan xizmatlar uchun vujudga kelgan debitorlik qarzni undirish toʻgʻrisidagi talablar koʻriladi, bunda qarzdorning qarzni hujjatlar asosida tan olishi talab etiladi.

4. Sudlar shuni inobatga olishlari lozimki, kommunal xizmatlar va aloqa xizmatlari uchun toʻlovlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan maxsus qoidalar, xususan, “Elektr energiyasidan foydalanish qoidalari”, “Issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalari”, “Tabiiy gaz isteʼmolchilari va gaz bilan taʼminlovchi tashkilotlar oʻrtasidagi oʻzaro hisob-kitoblar tartibi toʻgʻrisidagi nizom”, “Umumiy foydalanish telekommunikatsiya tarmogʻida telefon aloqasi xizmatlarini taqdim etish qoidalari” va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar asosida amalga oshiriladi.

Shuningdek, elektr energiyasi boʻyicha toʻlovlarni undirish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 1-noyabrdagi “Elektr energiyasidan foydalanganlik uchun hisob-kitob qilish mexanizmini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 511-sonli qarorida hamda XPK 103-moddasining 1-bandida nazarda tutilgan tartibda ham amalga oshirilishi mumkin.

5. Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy kodeksi 133-moddasining birinchi qismiga muvofiq, kommunal xizmatlar uchun majburiy toʻlovlar sovuq va issiq suv taʼminoti, suvni chiqarib yuborish (kanalizatsiya), elektr taʼminoti, gaz taʼminoti, isitish (issiqlik taʼminoti), qattiq va suyuq maishiy chiqindilarni olib chiqish uchun toʻlanadigan toʻlovlardan iboratdir.

Kommunal xizmatlar va aloqa xizmatlari toʻlovlari boʻyicha qarzdorlikni tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinmagan holda, XPK 107-moddasi birinchi qismining 3-bandiga asosan sud buyrugʻi berish haqidagi arizani qabul qilish rad etiladi.

8. “Aloqa toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 2-moddasining birinchi qismiga koʻra aloqa sohasidagi munosabatlarning obyektlari pochta joʻnatmalarini qabul qilib olish, tashish va koʻrsatilgan joyga yetkazib berish vositalarining yigʻindisi boʻlgan pochta aloqasi tarmoqlaridan hamda bir yoki bir nechta uzatish turlarini: telefon, telegraf, faksimil uzatishlarni, hujjatli xabarlarning boshqa turlari maʼlumotlarini uzatishni, televideniye va radioeshittirish dasturlarini translatsiya qilishni taʼminlovchi telekommunikatsiyalar vositalari yigʻindisi boʻlgan telekommunikatsiyalar tarmoqlaridan iborat.

10. Kommunal xizmatlar va aloqa xizmatlari toʻlovlari boʻyicha qarzdorlikni undirish haqidagi arizada neustoyka yoki zararni undirish toʻgʻrisida talab qoʻyilishi mumkin emas. Bunday talablar qoʻyilgan taqdirda XPK 107-moddasi birinchi qismining 1-bandiga asosan arizani qabul qilish rad etiladi.

12. XPKning 155¹¹-moddasiga muvofiq, huquqiy taʼsir choralarini qoʻllash toʻgʻrisida arizalar bilan xoʻjalik sudlariga nazorat qiluvchi organlar murojaat qilishga haqli.

Sudlar nazarda tutishlari kerakki, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi va Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan beriladigan litsenziyalarni (ruxsatnomalarni) toʻxtatib turish yoki ularning amal qilishini tugatish va litsenziyalarni (ruxsatnomalarni) bekor qilish ushbu litsenziyalovchi organlar tomonidan sudga murojaat qilinmasdan amalga oshiriladi. Agar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi va Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan beriladigan litsenziyalarni (ruxsatnomalarni) toʻxtatib turish yoki ularning amal qilishini tugatish va litsenziyalarni (ruxsatnomalarni) bekor qilish toʻgʻrisidagi ariza bilan sudga murojaat qilingan holda sudlar XPK 117-moddasi birinchi qismining 1-bandiga mos holda arizani qabul qilishni rad etishi, agar bu holat ariza ish yuritishga qabul qilinganidan keyin aniqlangan boʻlsa — XPK 86-moddasining 1-bandiga asosan ish yuritishni tugatishi lozim.

19. Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, XPK 155¹³-moddasining birinchi qismida qayd etilgan huquqiy taʼsir choralarining roʻyxati tugal hisoblanmaydi.

20. Huquqiy taʼsir choralarini qoʻllash toʻgʻrisidagi ishlar XPKda nazarda tutilgan qoidalar asosida, 20³-bobda belgilangan oʻziga xos xususiyatlar hisobga olingan holda koʻrib chiqiladi. Mazkur toifadagi ishlarni koʻrib chiqishning oʻziga xos xususiyatlari protsessual muddatlarning qisqartirilganligi, isbotlash majburiyatining nazorat qiluvchi organ zimmasiga yuklatilganligi, javobgarni sud majlisining vaqti va joyi haqida xabardor qilish majburiyati arizachiga yuklatilishi mumkinligi va boshqalardan iborat.

21. XPKning 155¹⁴-moddasida huquqiy taʼsir choralarini qoʻllash toʻgʻrisidagi arizaning shakli va mazmuniga qoʻyilgan muayyan talablar nazarda tutilgan boʻlib, ularga amal qilmaslik, shuningdek XPKning 155¹⁵-moddasida nazarda tutilgan hujjatlarni ilova qilmaslik XPK 118-moddasi birinchi qismining 1-bandiga koʻra arizani qaytarish uchun asos boʻladi.

22. Huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha ishda ishtirok etuvchi shaxslar sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida XPK 124-moddasining birinchi qismiga muvofiq sudning ajrimi orqali xabardor qilinadi. Sudning ajrimi topshirilganligi maʼlum qilinadigan buyurtma xat bilan yuboriladi yoki ishda ishtirok etuvchi shaxslarga tilxat olib topshiriladi yoxud ular sud muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida xabardor qilinganligi fakti qayd etilishini taʼminlaydigan aloqa vositalaridan foydalangan holda xabardor qilinadi.

XPK 155¹⁶-moddasining ikkinchi qismi mazmunidan koʻrinishicha, protsessning boshqa ishtirokchilari (ekspert, guvoh, tarjimon) sudning ajrimi bilan, zarur hollarda XPK 124-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq chaqiruv qogʻozlari, telegramma, faks, teletayp va boshqa aloqa vositalari orqali xabardor qilinadi va sudga chaqiriladi.

23. XPK 155¹⁷-moddasining birinchi qismiga muvofiq: faoliyatni tugatish; atrof tabiiy muhitga zararli taʼsir koʻrsatayotgan obyektlar faoliyatini tugatish va (yoki) qayta. ixtisoslashtirish; faoliyatni cheklash, toʻxtatib turish va taqiqlash; banklardagi hisobvaraqlar boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib qoʻyish; tadbirkorlik faoliyatining ayrim turlari bilan shugʻullanish uchun litsenziyalarning (ruxsatnomalarning) amal qilishini oʻn ish kunidan koʻp boʻlgan muddatga toʻxtatib turish yoki ularning amal qilishini tugatish va litsenziyalarni (ruxsatnomalarni) bekor qilish haqidagi ishlar ishni sudda koʻrishga tayyorlash toʻgʻrisidagi ajrim chiqarilgan kundan boshlab oʻn besh kundan ortiq boʻlmagan muddatda koʻrib chiqilishi kerak.

Sudlar shuni inobatga olishlari kerakki, moliyaviy jazo choralarini qoʻllash toʻgʻrisidagi ishlar ariza xoʻjalik sudiga kelib tushganidan keyin kamida bir oydan soʻng koʻriladi. Bunda XPK 125-moddasining birinchi qismida koʻrsatilgan muddat buzilmasligi lozim.

24. Huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqish muddatiga XPK 122-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan besh kunlik muddat kirmaydi.

25. XPK 125-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan ishni koʻrib chiqish muddatini uzaytirish haqidagi qoida huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqishda ham tatbiq etiladi.

26. XPK 155¹⁷-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish koʻrib chiqilayotganda xoʻjalik sudi sud majlisida: huquqbuzarlik hodisasi boʻlgan-boʻlmaganligini va uning sodir etilganligi faktini; tekshirish uchun va tekshirish natijalari boʻyicha dalolatnoma yoki boshqa hujjat tuzish uchun asoslar va nazorat qiluvchi organning vakolatlari bor-yoʻqligini; mazkur huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun qonun hujjatlarida javobgarlik nazarda tutilgan-tutilmaganligini va huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash uchun asoslar bor-yoʻqligini aniqlaydi.

XPK 155¹⁷-moddasining uchinchi qismiga muvofiq moliyaviy jazo choralarini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish koʻrib chiqilayotganda xoʻjalik sudi ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilganlardan tashqari moliyaviy jazo choralari summasining hisob-kitobi qanchalik toʻgʻriligini ham tekshiradi.

28. XPK 55-moddasining birinchi qismiga muvofiq, huquqiy taʼsir choralarini qoʻllash toʻgʻrisidagi ishlar koʻrib chiqilayotganda, huquqiy taʼsir choralarini qoʻllash uchun asos boʻlgan holatlarni isbotlash majburiyati nazorat qiluvchi organ zimmasiga yuklatiladi.

29. XPK 155¹⁸-moddasining birinchi qismiga muvofiq, huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha hal qiluv qarori xoʻjalik sudi tomonidan XPKning 18-bobida belgilangan qoidalar asosida qabul qilinadi.

“Faoliyatning ayrim turlarini litsenziyalash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 23-moddasining toʻrtinchi, beshinchi qismlariga muvofiq, xoʻjalik sudi hal qiluv qarorining xulosa qismida javobgarga ushbu hal qiluv qarorini olgan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida litsenziyani (ruxsatnomani) litsenziyalovchi organga qaytarish majburiyatini, litsenziyalovchi organga litsenziyani (ruxsatnomani) yoʻq qilish, litsenziyaning (ruxsatnomaning) amal qilishini tugatish toʻgʻrisidagi maʼlumotni ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilish majburiyatini yuklashi kerak.

31. XPK 155¹⁸-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq, xoʻjalik sudining huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha hal qiluv qarori, agar apellatsiya shikoyati (protesti) berilmagan boʻlsa, u qabul qilinganidan keyin oʻn kun oʻtgach qonuniy kuchga kiradi.

XPK 155¹⁸-moddasining beshinchi qismiga muvofiq, apellatsiya shikoyati (protesti) berilgan taqdirda xoʻjalik sudining huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha hal qiluv qarori, agar u bekor qilinmagan boʻlsa, apellatsiya instansiyasi sudining qarori qabul qilingan kundan eʼtiboran qonuniy kuchga kiradi.

32. XPK 155¹⁸-moddasining oltinchi qismiga muvofiq, xoʻjalik sudining huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha hal qiluv qarorining koʻchirma nusxasi hal qiluv qarori qabul qilinganidan keyin uch ish kuni ichida xoʻjalik sudi tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxslarga topshirilganligi maʼlum qilinadigan buyurtma xat orqali yuboriladi yoki tilxat olib topshiriladi, ushbu shaxslarning elektron manzillari mavjud boʻlgan taqdirda esa, hal qiluv qarori axborot tizimi orqali elektron shaklda yuborilishi mumkin.

33. XPK 158-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq xoʻjalik sudining huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha hal qiluv qarori ustidan apellatsiya shikoyati (protesti) hal qiluv qarori qabul qilinganidan keyin oʻn kun ichida beriladi.

34. Sudlarga tushuntirilsinki, Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksi 330-moddasining 31-bandiga koʻra huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha arizachi va javobgar davlat bojini toʻlashdan ozod qilinadi.