Fuqarolik sud ishlarini yuritish vazifalari fuqarolarning shaxsiy, siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy huquqlarini, erkinliklari va manfaatlarini, shuningdek, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalari va fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining* huquqlari hamda qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida fuqarolik ishlarini toʻgʻri, oʻz vaqtida koʻrib chiqish va hal etishdan iboratdir.

Sud ishlarni Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari asosida hal qilishi shart. Sud, agar Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va boshqa qonunlariga zid boʻlmasa, boshqa normativ hujjatlarni ham qoʻllanadi.

7) ushbu moddaning 5-bandida koʻrsatilgan shaxslarga chaqiruv qogʻozi topshirilganligi toʻgʻrisidagi va ular sud majlisiga kelmaganligining sabablari haqidagi maʼlumotlar;

Ushbu Kodeksning 25-moddasi 1 va 3-bandlarida koʻrsatilgan rad qilish asoslari prokuror, ekspert, mutaxassis, tarjimon va sud majlisining kotibiga nisbatan ham qoʻllaniladi.

Ushbu Kodeksning 25, 26 va 27-moddalarida koʻrsatilgan holatlar mavjud boʻlsa, prokuror, sudya, ekspert, mutaxassis, tarjimon, sud majlisining kotibi bu haqda sudga arz qilishi (oʻz-oʻzini rad qilishi) shart. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ham yuqoridagi asoslar boʻyicha rad qilish haqida arz qilishlari mumkin.

Agar Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik ishlari boʻyicha Oliy sudida, fuqarolik ishlari boʻyicha viloyat sudida yoki fuqarolik ishlari boʻyicha Toshkent shahar sudida ushbu Kodeksning 27-moddasida koʻrsatilgan sabablarga koʻra rad qilish qanoatlantirilganidan keyin shu ishni koʻrish uchun sudning yangi tarkibini tashkil qilishga imkon boʻlmasa, ish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga oʻtkazilishi lozim. Bunday hollarda ish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi tomonidan koʻriladi yoki Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisining farmoyishiga binoan koʻrish uchun boshqa tegishli sudga yuboriladi.

2) ushbu Kodeksning 279-moddasida sanab oʻtilgan alohida tartibda koʻriladigan ishlar;

Oʻn olti yoshga toʻlgan voyaga yetmagan shaxs qonun hujjatlarida belgilangan tartibda muomalaga toʻla layoqatli deb eʼlon qilingan (emansipatsiya) taqdirda sudda oʻz huquqlari va majburiyatlarini shaxsan amalga oshirishi mumkin.

Prokuror ushbu Kodeksning 34-moddasida nazarda tutilgan protsessual huquqlardan foydalanadi va majburiyatlarni oʻz zimmasiga oladi hamda bundan tashqari, bergan arizasidan butunlay yoki qisman voz kechish, boshqa shaxslarning huquq va manfaatlarini himoya qilish uchun oʻzi arz qilgan talablar boʻyicha sudga tushuntirishlar berish, ish mazmuni yuzasidan, shuningdek ishni koʻrish vaqtida kelib chiqqan ayrim masalalar boʻyicha oʻz fikrini bayon etish, sudning hal qiluv qarori, ajrimi, qarori yuzasidan protest keltirish huquqiga ega.

Prokurorning boshqa shaxsning huquqini va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun bergan oʻz arizasidan voz kechishi, bu shaxsni suddan ushbu Kodeks 104-moddasining qoidalariga rioya etgan holda ishni mazmunan koʻrib chiqishni talab qilish huquqidan mahrum etmaydi.

Ushbu Kodeksning 48-moddasida koʻrsatilgan protsess ishtirokchilari Kodeksning 34-moddasida nazarda tutilgan protsessual huquqlardan foydalanadilar, shuningdek boshqa shaxslarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun arz qilingan talablarni toʻliq yoki qisman qoʻllab-quvvatlash, ulardan voz kechish, oʻzlari arz qilgan talablar boʻyicha tushuntirishlar berish huquqiga egalar. Koʻrsatilgan organlar, tashkilotlar va fuqarolarning boshqa shaxsning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun sudga bergan oʻz arizalaridan voz kechishlari ana shu shaxsni ushbu Kodeks 104-moddasining talablariga rioya qilgan holda ishni mazmunan koʻrib chiqishni talab qilish huquqidan mahrum etmaydi.

Vakilning vakolatlari qonunga muvofiq berilgan va rasmiylashtirilgan ishonchnomada ifoda etilgan boʻlishi lozim.

Bila turib yolgʻon koʻrsatuvlar berganlik, sud uzrsiz deb topgan sabablarga koʻra koʻrsatuv berishni rad etganlik yoki undan boʻyin tovlaganlik uchun guvoh Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 238 va 240-moddalariga muvofiq javobgar boʻladi.

Bila turib yolgʻon xulosa berganlik, sud uzrsiz deb topgan sababga koʻra xulosa berishdan bosh tortganlik uchun ekspert Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining tegishincha 238 va 240-moddalari boʻyicha javobgar boʻladi.

3) ushbu Kodeksning 140-moddasida nazarda tutilgan hollarda javobgar qidirilayotgan boʻlsa;

1) ushbu Kodeksning 92-moddasi 1 va 2-bandlarida nazarda tutilgan hollarda — huquqiy voris ishga kirishguniga yoki ishga jalb qilinguniga qadar yoxud muomalaga layoqatsiz shaxsga qonuniy vakil tayinlanguniga qadar;

2) ushbu Kodeksning 92-moddasi 3-bandida nazarda tutilgan hollarda — taraf Qurolli Kuchlarning harakatdagi qismida boʻlishi tugaguniga qadar;

3) ushbu Kodeksning 92-moddasi 4-bandida nazarda tutilgan hollarda — sudning hal qiluv qarori yoki hukmi qonuniy kuchga kirguniga qadar yoki maʼmuriy tartibda koʻrilayotgan ish boʻyicha qaror chiqarilguniga qadar;

4) ushbu Kodeksning 93-moddasi 1-bandida nazarda tutilgan hollarda — tegishlicha, tarafning Qurolli Kuchlar tarkibida muddatli haqiqiy harbiy xizmatda boʻlishi tugaguniga yoki mazkur shaxslar davlat majburiyatini bajarib boʻlguniga qadar;

5) ushbu Kodeksning 93-moddasi 2-bandida nazarda tutilgan hollarda — taraf davolash muassasasidan chiqquniga yoki tarafning sudga kelishiga toʻsqinlik qilayotgan kasallik tuzalguniga qadar;

6) ushbu Kodeksning 93-moddasi 3-bandida nazarda tutilgan hollarda — javobgarni qidirish tamom boʻlguniga qadar;

7) ushbu Kodeksning 93-moddasi 4-bandida nazarda tutilgan hollarda — taraf qaytguniga qadar;

8) ushbu Kodeksning 93-moddasi 5-bandida nazarda tutilgan hollarda — ekspertiza oʻtkazish tugaguniga qadar;

Ariza koʻrmasdan qoldirilgan hollarda ish yuritish sudning ajrimiga binoan tamomlanadi. Bu ajrimda sud ishning hal etilishiga toʻsqinlik qilayotgan, ushbu Kodeksning 97-moddasida sanab oʻtilgan holatlarni bartaraf etish yoʻllarini koʻrsatishi shart.

Agar taraflar sud majlisiga uzrli sabablarga koʻra kela olmaganliklarini tasdiqlovchi dalillarni taqdim etsalar, daʼvogar yoki javobgarning iltimosnomasiga binoan sud ushbu Kodeks 97-moddasining 4 va 5-bandlariga asosan arizani koʻrmasdan qoldirish toʻgʻrisida chiqargan oʻz ajrimini bekor qiladi. Sudning bunday iltimosnomani qanoatlantirishni rad etish haqidagi ajrimi ustidan xususiy shikoyat berilishi va xususiy protest keltirilishi mumkin.

3) arizalar (shikoyatlar) ushbu Kodeksning 154-moddasida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha daʼvogarga qaytarib berilsa;

4) ish sudga taalluqli boʻlmaganligi sababli (ushbu Kodeks 100-moddasining 1-bandi) ishni yuritish tugatilgan boʻlsa;

5) ariza muomalaga layoqatsiz shaxs tomonidan berilganligi sababli (ushbu Kodeks 97-moddasining 1-bandi) koʻrmasdan qoldirilgan boʻlsa.

Ushbu modda birinchi qismining 1-bandida nazarda tutilgan hollarda davlat bojining ortiqcha toʻlangan qismi qaytarib beriladi.

3) ushbu Kodeksning 140-moddasida nazarda tutilgan hollarda, javobgarni qidirish uchun qilingan xarajatlar;

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan xodimlarning sudga borishi munosabati bilan ishda boʻlmagan vaqtida ish joyidagi oʻrtacha ish haqi qonunda belgilangan tartibda saqlanadi.

Agar taraflar kelishuv bitimi tuzish vaqtida sud xarajatlarini taqsimlash tartibini nazarda tutmagan boʻlsalar, sud bu masalani ushbu Kodeksning 114, 116 va 120-moddalariga muvofiq ravishda hal qiladi.

Prokurorning, shuningdek boshqa shaxslar huquqlarini hamda qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilishni soʻrab sudga murojaat qilgan davlat boshqaruvi organlari, tashkilotlar va ayrim fuqarolarning arz talablari (ushbu Kodeksning 5-moddasi) butunlay yoki qisman rad etilganda, javobgarning sud xarajatlari unga budjet mablagʻlari hisobidan toʻliq yoki daʼvogar arz qilgan talablarning rad etilgan qismiga mutanosib ravishda qaytarib beriladi.

Talablarni qanoatlantirish rad etilganida, ushbu Kodeksning 42-moddasi uchinchi qismida nazarda tutilgan tartibda sud tomonidan jalb etilgan javobgarning sud xarajatlari unga budjet mablagʻlari hisobidan qaytariladi.

Javobgarni qidirish eʼlon qilingan boʻlsa (ushbu Kodeksning 140-moddasi), sud qidiruv ishi boʻyicha qilingan xarajatlarni javobgardan davlat daromadiga undiradi.

Fuqarolik ishlarini sudda koʻrishga tayyorlash ariza qabul qilingan kundan boshlab oʻn kunlik muddatdan kechiktirmay amalga oshirilishi lozim. Bu muddat alohida hollarda oʻta murakkab ishlar boʻyicha sudyaning asoslantirilgan ajrimiga binoan kechiktirilib, yigirma kunga yetkazilishi mumkin, ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilgan ishlar bundan mustasno.

7) sudga kelmaslikning oqibatlari (ushbu Kodeksning 86, 174, 175 va 176-moddalari).

Sudyaning ushbu modda 5, 6 va 7-bandlarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha arizani qabul qilishni rad etishi, basharti yoʻl qoʻyilgan xatolar bartaraf etilsa, shu ish boʻyicha sudga ikkinchi marta ariza bilan murojaat etishga toʻsqinlik qilmaydi.

Sudya ushbu Kodeksning 152-moddasida koʻrsatilgan asoslarga koʻra arizani qabul qilishni rad etar ekan, bu haqda ariza tushgan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida asoslantirilgan ajrim chiqaradi. Basharti ish sudga taalluqli boʻlmasa, sudya ajrimda arizachi qaysi organga murojaat qilishi kerakligini yoki ish qoʻzgʻatishga toʻsqinlik qilayotgan holatlarni qanday bartaraf etishni koʻrsatishi shart.

Sudya ariza ushbu Kodeksning 149 va 150-moddalarida bayon etilgan talablarga rioya qilinmay berilganligini yoki davlat boji toʻlanmaganligini aniqlasa, arizani harakatsiz qoldirish toʻgʻrisida ajrim chiqarib, bundan daʼvogarni xabardor qiladi va kamchiliklarni tuzatish uchun unga muhlat beradi.

Agar daʼvogar belgilangan muddatda sudyaning koʻrsatmalariga muvofiq ushbu Kodeksning 149 va 150-moddalaridagi talablarni bajarsa va davlat bojini toʻlasa, ariza sudga dastlab taqdim etilgan kuni berilgan hisoblanadi. Aks holda, ariza berilmagan hisoblanib, daʼvogarga qaytariladi va bu haqda ajrim chiqariladi.