2. Tushuntirilsinki, yetishtirilishi taqiqlangan oʻsimliklarni ekish deganda tegishli ruxsatsiz har qanday yer maydoniga, shu jumladan, boʻsh yotgan erga man etilgan ekin urugʻini sepish va koʻchatini oʻtkazishni anglamoq lozim. Ushbu jinoyat oʻsimlik unib chiqqan-chiqmaganligi yoki oʻsgan-oʻsmaganligidan qatʼi nazar, ekin ekilgan paytdan boshlab tugallangan hisoblanadi. Aybdorning harakatlari ekin maydoni oʻlchamidan kelib chiqqan holda Jinoyat kodeksi 270-moddasining tegishli qismlari bilan kvalifikatsiya qilinadi, bunda ushbu moddaning 1-qismi bilan kvalifikatsiya qilish uchun ekin maydonining oʻlchami 250 kvadrat metrgacha boʻlishi koʻzda tutiladi.

Agar yetishtirilishi taqiqlangan oʻsimliklarni ekish va yetishtirish kelgusida narkotik moddalarni oʻtkazish maqsadini koʻzlab tayyorlash, saqlash, tashish, joʻnatish, shuningdek, oʻtkazish yoki sotish bilan bogʻliq boʻlsa, bunday harakatlar Jinoyat kodeksining 270-moddasi va tegishli moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlar majmui bilan kvalifikatsiya qilinmogʻi darkor.

Jinoyat kodeksi 29-moddasining 4-qismiga binoan uyushgan guruh deb ikki yoki undan ortiq shaxsning birgalikda jinoiy faoliyat olib borish uchun oldindan bir guruhga birlashishi tushuniladi.

4. Jinoyat kodeksining 271-moddasiga muvofiq giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni egallash uchun javobgarlik ular korxona, tashkilot va muassasalardan qonunga xilof ravishda olinganda, tarkibida narkotigi boʻlgan oʻsimliklar yoki ularning boʻlaklari qishloq xoʻjaligi korxonalari dalalaridan va bu oʻsimliklar oʻstirilayotgan fuqarolarning yer maydonlaridan qonunga xilof ravishda terib olinganda, shuningdek, giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar, ularni qonuniy va qonunsiz ravishda egallab turgan fuqarolardan qonunga xilof ravishda olingan hollarda yuzaga keladi. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni oʻgʻrilik, firibgarlik, oʻzlashtirish yoki rastrata qilish, talonchilik, mansab mavqeyini suiisteʼmol qilish, tovlamachilik, bosqinchilik yoʻli bilan egallash (Jinoyat kodeksining 271-moddasi) va oʻzgalar mulkini talon-toroj etishni nazarda tutgan tegishli moddalarida koʻrsatilgan jinoyatlar majmui bilan, faqat bu moddalar (moddalar qismlari) sanksiyasi Jinoyat kodeksining 271-moddasidagidan ogʻirroq jazoni koʻzda tutgan hollardagina kvalifikatsiya qilinishi lozim.

5. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda oʻtkazish deganda (Jinoyat kodeksi 273-moddasi 1-qismi) ularni har xil usulda tarqatish (oʻzgaga berish, hadya etish, boshqa shaxsga ukol qilish, almashtirish, qarz va qarzi evaziga berish hamda sotish va hokazolar)ni tushunish lozim. Chunki giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni sotish-oʻtkazishning bir usuli deb hisoblanishi kerak.

Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda sotish (Jinoyat kodeksi 273-moddasi 5-qismi) ularni oʻtkazishning eng xavfli koʻrinishlaridan hisoblanadi va giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar faqat koʻp miqdorda sotilsagina mazkur moddaning 5-qismi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim.

6. Aybdorda qonunga xilof ravishda tayyorlangan, olingan, saqlanayotgan giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni oʻtkazish maqsadi borligi toʻgʻrisidagi masalani hal etishda (Jinoyat kodeksi 273-moddasi), sudlar, bu vosita yoki moddalar haqiqatdan ham oʻtkazish uchun tayyorlanganligini namoyon etuvchi dalillar majmuiga asoslanmoqlari lozim. Masalan, giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni faqat isteʼmol qilinishini istisno etadigan miqdorda topilganligi, narkotiklar yoki psixotrop moddalarni maʼlum oʻlchamda qadoqlanganligi, tashish yoki joʻnatishda ularni maxsus maxfiy joyga yashirilganligi, giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni tayyorlash uchun asbob-uskunalarning mavjudligi, aybdorning oʻzi bangi emasligi toʻgʻrisida ekspertiza xulosa berganligi va hokazolar. Ishning aniqlangan haqiqiy holatlariga qarab aybdorning harakatlari Jinoyat kodeksining 25, 273-moddasining 5-qismi bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak.

7. Sudlarga uqtirilsinki, Jinoyat kodeksi 273-moddasining 4-qismida nazarda tutilgan narkotiklarni qayta ishlash uchun qoʻllaniladigan prekursorlar deganda xalqaro nomlari yoki amaldagi xalqaro konvensiyalarda ishlatiladigan nomlari boʻlgan moddalar tushunilishi lozim.

Bunday moddalar roʻyxati Birlashgan Millatlar Tashkilotining 1988-yildagi “Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishga qarshi kurash toʻgʻrisida”gi Konvensiyasining 1 va 2-sonli jadvallarida, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 12-noyabrdagi 330-sonli qaroriga 7-ilovada mavjud.

8. Qonun mazmuniga koʻra (JK 273-moddasining toʻrtinchi qismi), giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qilish yoki tarqatish uchun bangixona tashkil qilish yoki saqlash deganda, aybdor tomonidan xonalarni mazkur modda yoki vositalarni isteʼmol qilish maqsadida bir yoki bir necha marotaba berib turilishi tushunilishi lozim (bunda xonaning giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qilish uchun maxsus moslangan-moslanmaganligi va aybdor gʻaraz maqsadni koʻzda tutgan-tutmaganligi yuridik ahamiyat kasb etmaydi). Agar giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar isteʼmolchilar tomonidan xona berib turgan shaxsga bildirmasdan olib kelib, isteʼmol qilinganligi aniqlansa, uni (xona berib turgan shaxsni) bangixona tashkil qilish yoki saqlashda aybdor deb topish mumkin emas.

Shu bilan birgalikda bangixona saqlovchisi tomonidan giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar sotilgan yoki oʻtkazilgan boʻlsa, uning harakatlari Jinoyat kodeksi 273-moddasining tegishli qismlarida nazarda tutilgan jinoyatlar majmui bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak.

9. Jinoyat kodeksi 273-moddasining 6-qismi va 276-moddasining 3-qismiga koʻra giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni oʻz ixtiyori bilan topshirgan shaxs, topshirilgan giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni tayyorlaganligi, olganligi, shuningdek, ularni saqlaganligi, tashiganligi va joʻnatganligi uchun jinoiy javobgarlikdan ozod qilinadi. Shaxsning giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qilishi munosabati bilan tibbiy yordam koʻrsatishni soʻrab, tibbiyot muassasalariga oʻz ixtiyori bilan murojaat qilganligi, uni ilgari giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda egallaganligi, saqlaganligi, tashiganligi va joʻnatganligi, isteʼmol qilganligi uchun jinoiy javobgarlikdan ozod qilishga faqat bunday murojaat shaxsning bangilikdan tuzalish niyati bilan qilingan va uni fosh etilishi bilan bogʻliq boʻlmagan hollardagina asos boʻlishi mumkin.

Aybdorning ikki yoki undan ortiq shaxslarda giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni isteʼmol qilish maylini uygʻotishga qaratilgan harakatlari, bu harakatlar bir necha shaxslarga nisbatan bir vaqtning oʻzida yoki ularning har biriga nisbatan turli vaqtda sodir etilganligidan qatʼi nazar, Jinoyat kodeksi 274-moddasining 2 qismi “v” band bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak.

Jinoyat-protsessual kodeksining 173-moddasiga muvofiq vosita yoki moddani narkotik yoxud psixotrop deb eʼtirof etish uchun bunday ekspertizalar qayd etilgan turkumdagi barcha ishlar boʻyicha oʻtkazilishi zarur.

Bunda giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni oʻtkazish maqsadini koʻzlamay qonunga xilof ravishda oz miqdorda tayyorlash, olish, saqlash, tashish yoki joʻnatish maʼmuriy huquqbuzarlik hisoblanib, buning uchun Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 56-moddasida javobgarlik koʻzda tutilganligini eʼtiborga olish lozim.

Jinoyat kodeksining 96-moddasiga muvofiq jinoyat sodir etgan shaxslarga nisbatan giyohvandlikdan majburiy davolashni faqat ozodlikdan mahrum etish joylarida emas, balki ozodlikdan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmagan jazo belgilangan hollarda tibbiyot muassasalarida amalga oshirilishi ham tayinlanishi mumkin.

14. Tushuntirilsinki, jamoat tartibini, boshqa shaxslarning huquqlarini buzayotgan yoki aholining xavfsizligi, salomatligi va maʼnaviyatiga xavf tugʻdirayotgan giyohvandlik bilan kasallanganlarni majburiy davolash masalalari sud tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining 1992-yil 9-dekabrdagi “Surunkali alkogolizm, giyohvandlik yoki zaharvandlikka mubtalo boʻlgan bemorlarni majburiy davolash toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq hal qilinadi.

16. Bu turkumdagi ishlarni koʻrishda Jinoyat-protsessual kodeksi 487-moddasida koʻrsatilganlardan tashqari quyidagilar ham shu kodeks talablarini jiddiy buzilishi deb hisoblanishi lozim:

yetishtirilishi taqiqlangan oʻsimliklarni oʻstirish, giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni oʻtkazish yoki sotish bilan shugʻullanayotgan barcha shaxslarni, shuningdek tergov yoki sud tomonidan ularning sodir etilgan jinoyatlarda ishtirok etganligi shak-shubhasiz aniqlangan boʻlsa, narkotiklar bilan bogʻliq boshqa jinoyatlarda aybdor boʻlganlarni javobgarlikka tortilmaganligi, yoxud yetarli asoslar mavjud boʻlgan holda tergov organi tomonidan bunday shaxslarni aniqlash choralarining koʻrilmaganligi, ishning bir qismini Jinoyat-protsessual kodeksining 332-moddasiga xilof ravishda ajratilganligi;

kechiktirib boʻlmaydigan vaziyatdan tashqari hollarda Jinoyat-protsessual kodeksi 161-moddasining talablarini buzib, xolislar ishtirokisiz yoki prokurorning ruxsatisiz giyohvandlik vositalarini olish maqsadida tintuv oʻtkazilganligi. Bunda prokuror ruxsatisiz va yetarli asoslarsiz tintuv oʻtkazish fuqarolarning turar-joy daxlsizligini belgilovchi konstitutsiyaviy huquqlarini toʻgʻridan toʻgʻri buzish hisoblanishini eʼtiborga olish lozim;