Ҳужжат кучини йўқотган " " 01.09.2024

Ҳужжат 17.07.1992 00 санаси ҳолатига
Амалдаги версияга ўтиш

Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Вазирлар Маҳкамасининг

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИДА НОГИРОНЛАРНИ ИЖТИМОИЙ ҲИМОЯ ҚИЛИШ МАСАЛАЛАРИ

LexUZ шарҳи

Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 6 майдаги 266-сонли «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларини ўз кучини йўқотган деб ҳисоблаш тўғрисида»ги қарорига асосан 2024 йил 1 сентябрдан ўз кучини йўқотади.

«Ўзбекистон Республикасида ногиронларни ижтимоий ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Қонунини рўёбга чиқариш, ҳуқуқ ва эркинликларни амалга оширишда ногиронларга Ўзбекистоннинг бошқа барча фуқаролари билан тенг имкониятларни таъминлаш, тўлақонли турмуш тарзи учун шароитлар яратиш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Ногиронликни белгилаш маълумотлари рўйхати иловага мувофиқ тасдиқлансин.

Кейинги таҳрирга қаранг.

2. Ўзбекистон Республикаси Давлат қурилиш ишлари қўмитаси:

аҳоли яшайдиган жойларни режалаштириш ва иморат солишга оид республика меъёрий ҳужжатларини ишлаб чиқишда, турли хил мақсадлардаги бинолар ва иншоотларни лойиҳалаш ва қуришда ногиронларнинг ижтимоий ва функционал талаблари ҳисобга олинишини таъминласин;

1993-1994 йилларда 1-қаватида ногиронли оила учун хонадонлари бўлган уй-жойларнинг ва ногиронларга ижтимоий хизмат кўрсатиш марказларининг намунали лойиҳаларини ишлаб чиқишни амалга оширсин.

3. Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари микрорайонлар, кварталлар ва аҳоли яшайдиган бошқа жойлар қурилишини режалаштиришда ихтисослаштирилган уй-жойлар ва ногиронларга ижтимоий хизмат кўрсатиш марказлари бўлишини ҳамда ногиронларнинг функционал талабларини ва ҳаёт фаолиятининг ўзига хослигини ҳисобга олган ҳолда турли мақсадлардаги жамоат бинолари ва иншоотларни қайта қуришни назарда тутсинлар.

4. Ўзбекистон Республикаси вазирликлари ва идоралари (камида 34 киши ишловчи) корхоналар, бирлашмалар ва муассасаларда жамоада ишловчилар умумий сонининг камида уч фоизи ҳисобидан ногиронларнинг меҳнат қилишлари учун ишчи ўринлари банд қилиб қўйилишини таъминласинлар.

Ногиронлар учун ишчи ўринлари банд қилиб қўйилишини таъминламайдиган ёки уларни иш билан таъминлашдан бош тортувчи корхоналар, бирлашмалар, муассасалар ва ташкилотлар ногиронларни ишга жойлаштириш мақсадида ихтисослаштирилган ишчи ўринларини барпо этиш ва уларга моддий ёрдам кўрсатиш учун давлат ҳокимиятининг маҳаллий органларига ишчи ўринларининг уч фоизигача ўртача ойлик иш ҳақини тўлайдилар.

Кейинги таҳрирга қаранг.

5. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги, Меҳнат вазирлиги, Ижтимоий таъминот вазирлиги, Давлат солиқ бош бошқармаси, Давлат статистика қўмитаси бир ой муддат ичида мазкур қарорнинг 4-банди бажарилишини ҳисобга олиш, назорат қилиш тартиби бўйича тегишли ҳужжатларни тасдиқласинлар.

6. Ўзбекистон Республикаси Меҳнат вазирлиги, Ижтимоий таъминот вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги Касаба уюшмалари Федерацияси Кенгаши ва ногиронларнинг жамоат ташкилотлари билан биргаликда 1993 йил 1 январгача, ногиронларнинг меҳнат шароитларини ҳисобга олган ҳолда, халқаро меъёрларга асосланиб, улар учун ихтисослашган ишчи ўринлари меъёрларини ишлаб чиқсинлар.

7. Давлат солиқ бош бошқармаси, мулкчилик шаклидан қатъи назар, корхоналар томонидан ногиронлар учун қурилишларни маблағ билан таъминлашга, асбоб-ускуналар сотиб олишга, ижтимоий-маданий, спорт иншоотларини сақлашга ажратиладиган маблағларни белгиланган тартибда солиқ солишдан озод қилиш ҳамда белгиланган уч фоизли нормадан ортиқча иш билан таъминланган ногиронларнинг ҳар 2,5 фоизи ҳисобига даромаддан олинадиган солиқни бир фоиз камайтириш бўйича меъёрий ҳужжатларни ишлаб чиқсин. Ихтисослаштирилган цехлар, участкалар ва корхоналарда ишловчи ногиронлар учун ижтимоий суғуртага 4,7 фоиз миқдорида маблағ ажратиш белгилансин.

Кейинги таҳрирга қаранг.

8. Ўзбекистон Республикаси давлат мулкини бошқариш ва хусусийлаштириш қўмитаси вазирликлар, идоралар ва ногиронлар жамияти билан биргаликда, кейинчалик имтиёзли шартларда Ногиронлар жамиятига бериш учун, давлат тасарруфидан чиқариладиган ва хусусийлаштириладиган объектлар (корхоналар, артеллар, ишлаб чиқариш цехлари ва участкалари, маиший комплекслар ва бошқаларни аниқлаш бўйича 1992 йил 1 сентябргача Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритсин.

9. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги Ижтимоий таъминот вазирлиги билан биргаликда болалар жамоасида бўлиш имконини бермайдиган ҳамда якка тартибда парваришни талаб қилувчи оғир касалликларга чалинган, жисмоний камчиликлари бўлган 16 ёшгача бўлган болаларга ижтимоий пенсиялар ва имтиёзлар тайинлаш учун маълумотлар рўйхатини қайта кўриб чиқсин ва тасдиқласин.

10. Ўзбекистон Республикаси Меҳнат вазирлиги ва Ижтимоий таъминот вазирлиги Ўзбекистон Республикаси ҳудудида болаликдан ногиронларга ижтимоий пенсиялар ва имтиёзлар тайинлаш ҳамда тўлаш тартиби тўғрисидаги йўриқномани қайта кўриб чиқсинлар ва тасдиқласинлар.

11. Ўзбекистон Республикаси Ижтимоий таъминот вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Меҳнат вазирлиги Ногиронлар жамияти ва бошқа манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан биргаликда 1993 йил 1 январгача «Ўзбекистон Республикаси ногиронларини реабилитация қилиш» Давлат дастури лойиҳасини ишлаб чиқсинлар.

12. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Вазирлар Маҳкамасининг ижтимоий масалалар, фан ва таълим бўлимига юклатилсин.

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. МУТАЛОВ

Тошкент ш.,

1992 йил 17 июль,

328-сон

Вазирлар Маҳкамасининг
1992 йил 17 июлдаги 328-сон қарорига
ИЛОВА

Ногиронликни аниқлаш маълумотлари

РЎЙХАТИ

I. УМУМИЙ ҚОИДАЛАР

Ногиронларга нисбатан олиб борилаётган ижтимоий сиёсат уларнинг ҳаётда ва жамият тараққиётида фаол қатнашиш имкониятларини кенгайтиришга, моддий аҳволларини яхшилашга қаратилган.

«Ўзбекистон Республикасида ногиронларни ижтимоий ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Қонунга мувофиқ жисмоний ёки ақлий камчилиги сабабли ижтимоий мадад ва ҳимояга муҳтож бўлган шахс ногирон ҳисобланади.

Ҳаёт фаолиятининг бузилиши даражасига қараб биринчи, иккинчи, учинчи ногиронлик гуруҳи белгиланади. Ногиронлик ёшдан қатъи назар белгиланади.

Ногиронликни белгилаш тўғрисидаги масала диагностика, даволаш ва соғлиқни сақлаш тадбирлари ўтказилгандан кейин кўриб чиқилади.

Ногиронлик тўғрисидаги қарор клиник, психологик, ижтимоий-маиший ва касб омиллари мажмуини баҳолашга асосланади. Бунда касалланишнинг характери, функциянинг бузилиш даражаси, даволашнинг, соғлиқни тиклаш тадбирларининг самарадорлиги, нормал ҳолатдан оғишларни компенсациялаб турувчи механизмларнинг ҳолати, клиник ва меҳнат прогнози, ижтимоий мослашув имконияти, турли ижтимоий ёрдам турларига муҳтожлик, шахсият аниқланишлари, меҳнатнинг аниқ шароитлари ва унинг мазмуни, касб тайёргарлиги, ёш ва ҳоказолар ҳисобга олинади.

Врачлик-меҳнат эксперт комиссиясида, касалликнинг характеридан ёки нуқсонидан қатъи назар, ҳар бир ҳолда бемор организмининг барча тизимлари ялпи текшируздан ўтказилади. Саломатликнинг аҳволини ҳамда ижтимоий мослашув даражасини объектив баҳолаш мақсадида текширувнинг функционал ва лаборатория усуллари маълумотларидан фойдаланилади, бемор билан сўров ўтказилади, зарур ҳужжатлар таҳлил қилинади. Беморнинг касб меҳнат фаолияти инобатга олинади. Беморнинг шахсий хусусиятларига, ижтимоий мослашув имкониятларига эътибор берилади. Касалликни аниқлаш тиббиёт этикаси ва деонтологиясига асосланади.

Ногиронлик ҳақида қарор чиқарилаётганда илгари ўтказилган тиббий-ижтимоий тадбирларнинг давомийлигини назарда тутувчи якка тартибдаги соғлиқни тиклаш дастури тузилади.

Нобарқарор, қайта тикланадиган морфологик ўзгаришлар ҳамда организм органлари ва тизимларининг функциялари бузилганда даволашнинг, соғлиқни тиклаш тадбирларининг самарадорлигини, саломатликнинг аҳволини ва ижтимоий мослашув даражасини кузатиш мақсадида ногиронлик белгиланган вақтдан бошлаб 6 ойдан 2 йилгача бўлган муддатда ногиронлар такрорий текширувдан ўтказилади.

Барқарор, қайта тикланмайдиган морфологик ўзгаришларда ва организм органлари ва тизимларининг функциялари бузилган, касалликнинг кечишини яхшилаш ва ижтимоий мослашувни қайта тиклаш мумкин бўлмаган, ўтказилган қайта тиклаш тадбирлари самара бермаган ҳолларда ногиронлик Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан манфаатдор ташкилотлар билан биргаликда тасдиқланган касалликлар ва анатомик нуқсонлар рўйхатига мувофиқ такрорий текширувдан ўтказиш муддати кўрсатилмаган ҳолда белгиланади.

Байналмилалчи жангчилар ва Чернобиль АЭСдаги авария вақтида зарар кўрган шахсларнинг ногиронлиги Ҳукуматнинг махсус қарорлари билан тартибга солинади.

II. НОГИРОНЛИК ГУРУҲЛАРИНИ БЕЛГИЛАШ МЕЗОНЛАРИ

1. Биринчи гуруҳ ногиронликни белгилаш учун касалликлар, жароҳатлар, туғма нуқсонлар оқибатида организм паст фаолиятининг яққол кўриниб турган чекланишлари асос бўлади.

Биринчи гуруҳ ногиронлик қуйидаги ҳолларда белгиланади:

а) ўзига ўзи хизмат қилиш, ҳаракат қилиш ёки ўз хулқ-атворини назорат қилиш (ўқиш, муомала қилиш, ҳаракатланиш), шунингдек, меҳнат фаолиятида қатнашиш мумкин бўлмаган бу эса ўз навбатида бошқаларнинг доимий парваришига, ёрдамига ёки назоратига эҳтиёж сезишга олиб келадиган, тўла ижтимоий мослашувчанликни йўқотиш ҳолларида. Масалан, тетраплегия, оғир тетрапарез, девоналик даражасидаги олигрофрения, оғир сурункали психозлар, инкурабел хатарли ўсмалар ва бошқалар;

б) ҳаракат қилиш, ўзига ўзи хизмат қилиш, ўқиш ёки муомала қилиш, ўзини идора қилиш, ўз хулқ-атворини назорат қилиш, шунингдек, оддий ишлаб чиқариш шароитида меҳнат фаолиятида қатнашиш анча қийинлашгани оқибатида, агар кўрсатилган бузилишлар доимо ўзгаларнинг парвариши, ёрдами ёки назорати зарурлигини тақозо этувчи анча яққол кўриниб турган ижтимоий мослашувчанликни йўқотиш ҳолларида.

Анатомик нуқсонлар ёки организм функцияларининг бузилиши компенсация воситалари билан таъминланганда, ишлаб чиқаришда ёки уйда махсус шароит яратилганда ногироннинг саломатлиги ҳолатига мувофиқ меҳнатнинг ҳар хил турлари бажарилиши мумкин.

Бунга қуйидагилар мисол бўла олади: оёқларнинг доимий фалажи, ҳар икки қўлнинг чўлтоқлиги (ҳар икки панжадаги ҳамма бармоқларнинг йўқлиги ва кесиб ташлаш натижасида ундан ҳам оғирроқ нуқсонлар); юқоридан учдан бир даражада ҳар икки соннинг чўлтоқлиги, бутунлай кўрмаслик, шунингдек, унга тенглаштирилган қуйидаги ҳолатлар: яхши кўрадиган кўзда кўришнинг ўткирлиги 0,03 дан ошмаслиги ва уни тузатиб бўлмаслиги ёки иккала кўз кўриш майдонининг 10 градусгача концентрик торайиши.

2. Иккинчи гуруҳ ногиронликни белгилаш учун касалликлар, жароҳатлар, туғма нуқсонлар оқибатида организм ҳаёт фаолиятининг анча яққол кўриниб турган чекланишлари асос бўлади.

Иккинчи гуруҳ ногиронлик қуйидаги ҳолларда белгиланади:

а) саломатлигининг ҳолатига кўра меҳнат фаолиятида қатнаша олмаслик оқибатида анча яққол кўриниб турган ижтимоий мослашувчанликни йўқотишда ёки меҳнат фаолияти таъсирида касаллик кечишининг ёмонлашиши, оғир асоратлар пайдо бўлиши хавфи туғилганда, шунингдек, муомала қилиш, ўзини идора қилиш, ўқиш, ўз хулқ-атворини назорат қилишга яққол қийналишда, аммо ўзгаларнинг ёрдамига, парваришига ёки назоратига эҳтиёж бўлмаганда.

Бу ҳолатларга қуйидагилар мисол бўла олади: юракнинг клапан аппарати шикастланганлиги ёки қон айланишининг 2 — 3 даражали доимий бузилгандаги миокард, тез авж олувчи, тез-тез кризисларга мойил иккинчи босқич гипертония касаллиги, очиқ кўриниб турган юрак-ўпка фаолиятидаги етишмовчилик ҳолатлари бўлган ўпка циррози; яққол кўриниб турган юрак томирлари фаолиятидаги етишмовчилик ҳолатлари бўлган такрорий миокард инфаркти, қисқа вақт ичида такрорланган инсульт, яқин масофани кўролмаслик авж олган чоғда кўрадиган ягона кўз пардасига қон қуйилиши ва ҳ. к;

б) оғир сурункали касалликлар, таянч-ҳаракат аъзоларининг ўзаро боғлиқ нуқсонлари ва кўриш қобилиятини анча йўқотиш оқибатида яққол кўриниб турган ижтимоий мослашувчанликни йўқотганда, шунингдек, муомала қилиш, ўзини идора қилиш, ўқиш, ўз хулқ-атворини назорат қилиш ҳамда оддий шароитдаги меҳнат фаолиятида қатнашиш қийин бўлганда, аммо ўзгаларнинг ёрдамига, парваришига ёки назоратига эҳтиёж бўлмаганда.

Анатомик нуқсонлар ёки организм функцияларининг бузилиши компенсация воситалари билан таъминланганда, ишлаб чиқаришда ёки уйда махсус шароит яратилганда ногиронлар саломатлигининг ҳолатига мувофиқ меҳнатнинг ҳар хил турлари бажарилиши мумкин.

Оғир сурункали касалликларга қуйидагилар мисол бўла олади: овқатланишнинг камайиши ва қисқа муддатли ремиссиялар кўриниб турган язва касаллигининг оғир шакли, сезиларли даражада заҳарланиш ва тез-тез зўрайиб турадиган бронхоэктатик касаллик, тез-тез хуруж қиладиган тутқаноқ касаллиги, қадам босишни бирмунча бузиб турадиган оёқ парапарези, субкомпенсация босқичидаги шизофрения ва алаҳсираш аломатлари бўлганда шахснинг сезиларли ўзгариши, турғун (тез тарқалмайдиган) патологик ўзгаришлар натижасида, бироқ одатдаги шароитларда ишга жойлашишнинг индивидуал имкониятларини ҳисобга олиб, яхши кўра оладиган кўзнинг кўриш қобилияти 0,04 дан 0,08 гача (кўзойнак танлаш йўли билан) пасайиши.

Оғир анатомик нуқсонларга қуйидагилар мисол бўла олади:

иккала болдирнинг чўлтоқлиги, панжанинг ёки билакнинг тўмтоқлиги ва болдирнинг чўлтоқлиги, бошқа қўл бармоқларининг функцияси бирмунча бузилганда елканинг ёки билакнинг чўлтоқлиги, чаноқнинг тўмтоқлиги ва бошқа оёқларнинг ҳаракатга келтирувчи ёки статистик функцияларининг бирмунча бузилиши, қўл ва оёқнинг тўмтоқлиги ва бир кўзнинг кўрмай қолиши, чаноқнинг экзартикуляцияси, чаноқнинг қисқа тўмтоқлиги.

Ушбу кичик гуруҳга кирувчи ногиронлар («б» кичик банди) қуйидаги махсус яратилган шароитларда у ёки бу ишларни бажаришлари мумкин; алоҳида меҳнат режимини ташкил этиш таъминланадиган ногиронлар учун махсус цехларда (иш кунини қисқартириш, ишлаб чиқаришнинг индивидуал нормалари, ишда қўшимча танаффуслар, санитария-гигиена нормаларига қатъий риоя қилиш, тиббий кузатувда бўлиш ва мунтазам равишда врач ёрдами кўрсатиб туриш ва шу кабилар), зарур хом ашёни уйга етказиб бериш ва тайёр маҳсулотни уйда қабул қилиб олиб, мажбурий ишлаб чиқариш нормаларини белгиламасдан уй шароитида якка тартибдаги иш мароми, махсус цехлардаги каби енгилликлар таъминланган шароитлар бўлган корхоналар ёки муассасаларда.

Изоҳ. «а» кичик банд бўйича I ва II гуруҳ ногиронлар деб топилган ва махсус яратилган шароитларда ҳамда «б» кичик банд бўйича одатдаги ишлаб чиқариш шароитларида ишлашни давом эттиришни хоҳловчи шахслар турар жойдаги (кузатувда бўлган) даволовчи врачдан ВКК орқали шу ҳақда врач хулосасини оладилар. Хулосада ишнинг хусусияти ва шароити, бир кундаги иш соатлари сони, ҳафта давомидаги иш соатларининг сони кўрсатилади ва кейинчалик саломатликнинг аҳволи юзасидан тавсияномалар бериш билан мунтазам кузатув белгилаб қўйилади. Хулосаларни беришда ВКК меҳнат фаолиятининг таъсири остида ногироннинг аҳволи бирдан ёмонлашиб қолиши, шунингдек, атрофдагилар учун хавфли ҳолат рўй бериши мумкинлигини ҳисобга олади, бундай ҳолларда мазкур даврда ишлаш ман этилади.

3. Учинчи гуруҳ ногиронликни белгилаш учун, одатда, касалликлар, жароҳатлар, туғма нуқсонлар оқибатида келиб чиққан, одатда, муомала қилиш, ўқиш, ҳаракат қилиш қийинлиги оқибатида ижтимоий мослашув имкониятларининг яққол кўриниб турган пасайишига олиб келувчи ҳаёт фаолиятининг чекланиши, шунингдек:

а) ўзининг олдинги касби (мутахассислиги) бўйича ишни давом эттириш имкони йўқлиги оқибатида саломатликнинг ҳолатига кўра камроқ малака талаб қиладиган бошқа касбдаги ишга ўтказиш зарур бўлган ҳоллар асос бўлиб ҳисобланади.

Бунга қуйидагилар мисол бўла олади:

юқори малакали чилангар асбобсозни қон айланишининг 1 ва 2 даражали барқарор бузилганлиги туфайли майда буюмларни йиғувчилик ишига ўтказиш;

ўнг панжанинг 2, 3 ва 4 бармоқлари йўқлиги туфайли ип йигирувчи аёлни мато четини тўғрилаш ишига ўтказиш;

5—6-разрядли фрезерчини 2 босқичдаги гипертония касаллиги туфайли асбобларни тарқатувчилик ишига ўтказиш;

кўмир қазувчини силикоз туфайли шахтадан ташқаридаги ёрдамчи ишчи вазифасига ўтказиш ёки бошқа ҳунарни ўрганишга юбориш;

б) зарурат бўлганда саломатлигининг ҳолатига кўра ишлаб чиқариш фаолияти ҳажмини анча қисқартиришга олиб келадиган ўз касби бўйича ишлаш шароитларини ўзгартириш.

Бунга қуйидагилар мисол бўла олади:

трест бош бухгалтерини хотиранинг пасайиши, диққат-эътиборнинг камайиши, астенизация ва ҳоказо билан боғлиқ церебрал артериосклерозга учраганлиги туфайли кичикроқ муассасага бухгалтерлик ишига ўтказиш;

кўп дастгоҳда ишловчи тўқувчи аёлни ўртача оғирликдаги қанд диабети туфайли 1 — 2 та дастгоҳда ишлашга ўтказиш;

ишчи ёки хизматчига қопланиш ҳолатлари нобарқарор бўлган сурункали ўпка сили ёки тез-тез кризислар бўлиб турадиган гипертония касаллиги туфайли иш куни қисқартирилган, енгил меҳнат шароити яратиб бериш;