Ҳужжат 14.02.2018 00 санаси ҳолатига
Амалдаги версияга ўтиш
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг
қарори
«Ўзпахтасаноат» акциядорлик жамияти корхоналарида ишлаб чиқарилган пахта толасини сотиш ва ҳисоб-китоблар механизмини такомиллаштириш тўғрисида
Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Пахтачилик тармоғини бошқариш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2017 йил 28 ноябрдаги ПҚ-3408-сон ҳамда «2018 йилнинг январь-августида 2017 йил пахта ҳосилидан пахта толасини ишлаб чиқариш ва етказиб беришнинг асосий кўрсаткичлари тўғрисида» 2018 йил 18 январдаги ПҚ-3483-сон қарорлари ижросини таъминлаш, пахта толасини сотиш механизмини янада такомиллаштириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:
1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Мамлакат иқтисодиётининг тармоқларини талаб юқори бўлган маҳсулот ва хом ашё турлари билан барқарор таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида» 2018 йил 17 январдаги ПҚ-3479-сон қарорига мувофиқ пахта толасини сотишнинг қуйидаги тартиби белгиланганлиги маълумот учун қабул қилинсин:
пахта толаси уни қайта ишлаш бўйича ишлаб чиқариш қувватларига эга бўлган маҳаллий тўқимачилик корхоналарига — биржа савдолари орқали;
«Давлат белгиси» ДИЧБ, «Ўзпахтасаноат» АЖ, Ўзбекистон кўрлар жамияти корхоналарига ва Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг Жазони ижро этиш бош бошқармаси муассасаларига — технологик эҳтиёж ва мавжуд ишлаб чиқариш қувватлари доирасида тўғридан-тўғри шартномалар бўйича сотилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
2. Белгилаб қўйилсинки:
«Ўзпахтасаноат» АЖ корхоналарида ишлаб чиқарилган пахта толаси экспортга хорижий валютада норезидентларга биржа савдолари орқали ва тўғридан-тўғри контрактлар бўйича сотилади;
«Ўзпахтасаноат» АЖ корхоналарида ишлаб чиқарилган пахта толасини сақлаш ҳамда экспортга ва республика ташкилотларига етказиб бериш фақат пахта терминаллари орқали амалга оширилади;
хорижий харидорлар ҳамда республика ташкилотлари томонидан пахта толасини сифати ва оғирлиги бўйича якуний қабул қилиб олиш пахта терминалларида амалга оширилади.
3. Қуйидагилар:
Пахта толасини сотиш ва ҳисоб-китоб қилиш тартиби тўғрисидаги низом 1-иловага мувофиқ;
Пахта толасини биржа савдоларида сотиш тартиби тўғрисидаги низом 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин ва у 2018 йил 1 апрелдан бошлаб амалга киритилсин;
Пахта толасини сертификатлаш ва тортиш тартиби тўғрисидаги низом 3-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
4. Белгилаб қўйилсинки:
ушбу қарор кучга киргунгача «Ўзпахтасаноат» АЖ томонидан пахта толасини экспортга ва республика ташкилотларига сотиш бўйича тузилган контрактлар (шартномалар) улар тузилган вақтда амалда бўлган қонун ҳужжатларига ва контрактлар (шартномалар) мажбуриятларига мувофиқ бажарилиши шарт;
Пахта толасини биржа савдоларида сотиш тартиби тўғрисидаги низом кучга киргунгача пахта толаси уни қайта ишлаш бўйича ишлаб чиқариш қувватларига эга бўлган маҳаллий тўқимачилик корхоналарига «Ўзпахтасаноат» АЖ билан тузилган тўғридан-тўғри шартномалар бўйича етказиб берилади.
5. Пахта толасини биржа савдоларида миллий валютага сотиш маҳаллий тўқимачилик корхоналари томонидан юз фоиз олдиндан тўлов асосида амалга оширилиши маълумот учун қабул қилинсин.
Тижорат банкларига биржа савдоларида пахта толаси сотиб олишни молиялаштириш учун тўқимачилик корхоналарига револьвер асосида қайта тикланадиган кредит линиялари очиш тавсия этилсин.
Кейинги таҳрирга қаранг.
6. Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ҳокимликлари, Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги, Давлат божхона қўмитаси, «Ўзпахтасаноат» АЖ, «Ўзстандарт» агентлиги пахта толасини сотишда ва ҳисоб-китобларда ушбу қарорда белгиланган талабларга ҳамда амалдаги қонун ҳужжатларига қатъий риоя қилсинлар.
Кейинги таҳрирга қаранг.
7. «Ўзпахтасаноат» АЖ ва «Ўзбекистон темир йўллари» АЖ пахта тозалаш саноати корхоналарида, пахта терминалларида, шунингдек, пахта толасини темир йўл орқали ташишда ёнғин хавфсизлиги ҳолати юзасидан қатъий назоратни таъминласинлар.
8. Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосарлари Н.С. Отажонов ва З.Т. Мирзаев, «Ўзтўқимачиликсаноат» уюшмаси, «Ўзпахтаёғ» АЖ, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ҳокимликлари билан биргаликда ўз ишлаб чиқариш эҳтиёжларини етарли ҳажмдаги сифатли хом ашё билан таъминлаш мақсадида пахта хом ашёсини етиштириш, шу жумладан, уни йиғиб-териб олиш ва тозалаш жараёнида пахта тозалаш корхоналари ва ёғ-мой корхоналарининг манфаатдорлигини янада ошириш бўйича тизимли чоралар кўрсинлар.
Кейинги таҳрирга қаранг.
9. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг 4-иловага мувофиқ баъзи қарорлари 2018 йил 1 апрелдан бошлаб ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.
10. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги, манфаатдор вазирликлар ва идоралар Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни бир ой муддатда ушбу қарорга мувофиқлаштирсинлар.
11. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари — «Ўзагротехсаноатхолдинг» АЖ бошқаруви раиси Н.С. Отажонов ва «Ўзпахтасаноат» АЖ бошқаруви раиси А.И. Максудов зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ
Тошкент ш.,
2018 йил 12 февраль,
106-сон
Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 12 февралдаги 106-сон қарорига
1-ИЛОВА
Пахта толасини сотиш ва ҳисоб-китоб қилиш тартиби тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
1. Ушбу Низом пахта толасини сотиш ҳамда ҳисоб-китоб қилиш тартиби ва механизмини белгилайди.
«Ўзпахтасаноат» АЖ ва пахта тозалаш корхоналари ўртасида пахта толаси учун ҳисоб-китоблар ушбу Низомга 1-иловага мувофиқ схема бўйича амалга оширилади.
2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
етказиб берувчилар — «Ўзпахтасаноат» АЖ таркибига кирадиган пахта тозалаш корхоналари;
EXW — «Франко завод» — ex works — маҳсулот шартномада кўрсатилган етказиб берувчининг омборидан «Ўзпахтасаноат» АЖ томонидан олиб кетилади;
CFR — Узоқ Шарқ — cost and freight — маҳсулот шартномада кўрсатилган харидорнинг портигача етказиб берилади, бунда асосий ташишдаги суғурта, тушириш ва қайта ортиш хизматлари ҳақи харидор томонидан тўланади;
«А» индекси — халқаро пахта биржасининг ўртача қийматида аниқланадиган, бир фунт оғирлигига цент қийматида белгиланадиган пахта толасининг нархи;
«Cotton Outlook» бюллетени — Халқаро пахта уюшмасининг нашри, бунда халқаро трейдерлар (сотувчилар), якуний харидорлар ва пахта толаси ишлаб чиқарувчилардан ўтказиладиган сўровномага асосан экспорт қилувчи турли мамлакатлар пахта толасининг кунлик нархи белгиланади;
Ўзбекистон компоненти — Ўзбекистон Республикасида ишлаб чиқариладиган ва сотиладиган пахта толасининг котировкаси номи;
ц/ф — 1 фунт (453,59 граммга тенг бўлган оғирлик ўлчови) оғирликдаги пахта толасининг цент қийматидаги нархи белгиси;
3. Етказиб берувчилар томонидан ишлаб чиқарилган пахта толаси улар ўртасида тузилган воситачилик шартномасига мувофиқ уни пахта терминалларига (кейинги ўринларда терминаллар деб аталади) етказган ҳолда «Ўзпахтасаноат» АЖ томонидан сотилади.
4. Пахта толасини етказиб бериш ва ишлаб чиқариш тўғрисида тасдиқланган топшириққа мувофиқ «Давлат белгиси» ДИЧБ, «Ўзпахтасаноат» АЖ ва Ўзбекистон кўрлар жамияти корхоналари ҳамда Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг Жазони ижро этиш бош бошқармаси муассасаларига пахта толаси, сотиш билан боғлиқ харажатларни ва воситачилик ҳақини ҳисобга олган ҳолда, улгуржи прейскурант нархи бўйича миллий валютада «Ўзпахтасаноат» АЖ билан тузиладиган тўғридан-тўғри контрактлар (шартномалар) бўйича сотилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
5. «Ўзпахтасаноат» АЖ учун пахта толасини сотиш бўйича умумий белгиланган солиқларни тўловчи комиссионер тўловчи сифатида Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети ва давлат мақсадли жамғармаларига солиқлар ва бошқа мажбурий тўловларни тўлаш тартиби қўлланилади.
6. Етказиб берувчилар ва «Ўзпахтасаноат» АЖ ўртасидаги пахта толасини сотиш бўйича ўзаро муносабатлар ушбу Низом, бошқа қонун ҳужжатлари ва икки томонлама воситачилик шартномалари билан тартибга солинади.
2-боб. Пахта толасига нарх белгилаш тартиби
7. Воситачилик шартномаси шартларига мувофиқ «Ўзпахтасаноат» АЖ томонидан етказиб берувчиларга ҳақ тўлаш жаҳон бозоридаги конъюнктурадан қатъи назар EXW — «Франко завод» шартларида Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан тасдиқланган прейскурант улгуржи нарх бўйича миллий валютада амалга оширилади.
«Ўзпахтасаноат» АЖнинг воситачилик ҳақи сотиладиган пахта толаси қийматидан 1 фоизни (ҚҚС ҳисобга олинмасдан) ташкил қилади.
8. «Ўзпахтасаноат» АЖ томонидан экспортга сотиладиган пахта толасига нархлар «Cotton Outlook» бюллетенида эълон қилинадиган «А» индекси ва унинг Ўзбекистон компоненти котировкаларининг ўртача миқдоридан, Ўзбекистон компоненти эълон қилинмаганда эса — «А» индекс + 3,0 ц/ф котировкасидан келиб чиқиб, CFR — Узоқ Шарқ портлари шартларида «Биринчи» навли, «Ўрта» классли, 4 типли, 36 кодли (базис нарх) пахта толасининг 1 тоннаси учун белгиланади. Мазкур нархлардан келиб чиқиб ушбу Низомга 2-иловага мувофиқ бошқа навлар, класслар, кодларнинг нархлари аниқланади. Нархларни белгилаш тартиби, тўлаш ва етказиб бериш шартлари пахта толасининг экспорт контрактлари (шартномалари)да белгиланади.
9. Пахта толасини сотиш бўйича «Ўзпахтасаноат» АЖнинг харажатлари қуйидагиларни ўз ичига олади:
суғурталаш (ташишда ва сақлашда) бўйича харажатлар, етказиб берувчи омборидан ташиш, тушириш, терминалда пахта толасини сақлаш, уни харидорга юклаб жўнатиш, CFR — Узоқ шарқ портлари шартларида етказиш (жумладан фитосанитария сертификати бериш ва республика ҳудудида ҳарбий қўриқлаш ва транспорт-экспедиторлик хизматлари бўйича тўловлар), фумигация хизматлари, CFR — Узоқ Шарқ портлари шартларида етказиб беришда — портлар томонидан белгиланган, портларда норматив муддатларда сақлаш хизмати;
Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги билан келишилган тарифлар бўйича пахта толасини сертификатлаш ва ўлчаш бўйича харажатлар;
пахта толасини декларациялаш ва божхонада расмийлаштириш харажатлари;
банк харажатлари (кафолатлар, маблағларни ўтказганлик учун банк комиссиялари, жўнатиш ҳужжатларини текшириш ва бошқа харажатлар, шу жумладан, банк кредитлари бўйича фоизларни тўлаш харажатлари), шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг давлат хариди ва қишлоқ хўжалигини техника билан жиҳозлашни мақсадли молиялаштириш жамғармаси (кейинги ўринларда Жамғарма деб аталади) ва унинг молиявий агентининг, етказиб берувчилар билан ҳисоб-китоб қилиш учун олинадиган қарз маблағлари харажатлари;
Кейинги таҳрирга қаранг.
«Ўзпахтасаноат» АЖнинг воситачилик ҳақи.
Пахта толасини сотиш билан боғлиқ харажатларни чегириш ҳар бир нав, класс, тур ва код аниқлангандан сўнг амалга оширилади.
10. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги Иқтисодиёт вазирлиги ва «Ўзпахтасаноат» АЖ билан биргаликда ҳар йили 1 августга қадар пахта толасини экспортга ва республика ташкилотларига сотиш бўйича «Ўзпахтасаноат» АЖ харажатларининг чекланган миқдори ҳисоблаб чиқилади ва тасдиқлаш учун Вазирлар Маҳкамасига киритилади. Бунда ҳақиқатда етказилган зарарга боғлиқ ҳолда тасдиқланган чекланган миқдорлар доирасида харажатларнинг алоҳида моддаларини ошириб, бошқа харажат моддаларини қисқартиришга йўл қўйилади.
11. «Cotton Outlook» бюллетенида эълон қилинадиган пахта толасига жаҳон нархлари («А» индекси ва унинг Ўзбекистон компоненти котировкаларининг ўртача миқдори CFR — Узоқ Шарқ портлари шартларида) амалда бўлган даврда тасдиқланган прейскурант улгуржи нархлар паст бўлганда пахта толасини етказиш ва ишлаб чиқариш тўғрисида тасдиқланган топшириқда назарда тутилган параметрлардан ошмайдиган ҳажмларда амалга оширилади.
12. Пахта толаси учун жаҳон нархларининг амалда бўлиш даврларида:
тасдиқланган улгуржи прейскурант нархлардан паст даражада бўлганда, қўшилган қиймат солиғини ҳисобга олган ҳолда, республика ташкилотлари учун пахта толасини сотишда пахта тозалаш заводлари, амалда юклаб жўнатиш кунида ҳақиқатда юзага келган жаҳон нархларидан келиб чиқиб, қуйидаги: жаҳон нархи, чегиришни (10 фоиз) ҳисобга олган ҳолда 20/120 га кўпайтирилган формула бўйича белгиланган миқдордаги чегиришни ҳисобга олган ҳолда қўшилган қиймат солиғини ҳисоблайдилар (қўшилган қиймат солиғи = 10 фоиз чегириш ҳисобга олинган жаҳон нархи х 20/120);
Кейинги таҳрирга қаранг.
тасдиқланган улгуржи прейскурант нархлардан юқори бўлган даврда республика ташкилотларига сотишда қўшилган қиймат солиғи ҳисобга олинган ҳолда прейскурант улгуржи нархдан келиб чиқиб қўшилган қиймат солиғи ҳисобланади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
3-боб. Пахта толасини юклаб жўнатиш ва ҳисоб-китоб қилиш тартиби
13. Пахта толаси терминалларга EXW — «Франко завод» шартларда етказилади.
Терминаллар «Ўзпахтасаноат» АЖнинг жўнатиш йўриқномаларидан қатъи назар, пахта толасини ташиш, масъул сақлашга тўсиқсиз қабул қилиш, маҳсулот қабул қилингандан у экспортга ёки республика ташкилотларига қадар етказилгунгача мажбурий суғурталашни амалга оширадилар.
Пахта толасини терминалгача ташиш ва суғурталаш бўйича харажатлар пахта толасини сотишдан олинган маблағлар ҳисобидан «Ўзпахтасаноат» АЖ томонидан қопланади.
14. Пахта толаси сифати ва массаси «Ўзстандарт» агентлиги ваколатли бўлинмасининг мувофиқлик сертификатида (инспекция далолатномасида) кўрсатилган кўрсаткичларга мувофиқ бўлмаганда, мазкур масала бўйича келишмовчиликлар унинг вакилини жалб қилган ҳолда ҳал қилинади. Толанинг сифати ва массаси бўйича келишмовчиликлар тасдиқланганда, бу билан боғлиқ барча қўшимча харажатлар «Ўзстандарт» агентлигининг ваколатли бўлинмаси ҳисобига киритилади, етказиб берувчи, «Ўзпахтасаноат» АЖ ва харидор ўртасидаги ўзаро ҳисоб-китоблар далолатномалар кўриб чиқилганидан кейин 5 кун муддатда мазкур партиянинг ҳақиқатдаги сифати ва массаси асосида амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
15. Муайян йил ҳосили бўйича ўзаро солиштирма далолатномалари тегишли йил пахта толасини юклаб жўнатиш тугагандан сўнг 30 кун мобайнида тузилади.
Ҳосил бўйича якуний ҳисоб-китоблар тузилган шартномаларга мувофиқ муддат мобайнида амалга оширилади.
Муайян йил ҳосили бўйича пахта толасини сотиш якунлари бўйича жаҳон ва ички нархлар ўртасидаги салбий фарқ ҳосил бўлган тақдирда «Ўзпахтасаноат» АЖ кейинги йил 31 октябрга қадар ўзаро ҳисоб-китобларни амалга ошириш учун салбий фарқ суммасининг якуний ҳисоб-китобини ишлаб чиқади ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига тақдим этади.
Қопланадиган салбий фарқ суммасини ҳисоблашда мазкур Низомнинг 9-бандини ҳисобга олиб чекланган харажатлардан ошган қисм ва мазкур Низомда назарда тутилмаган харажатлар ҳисобдан чиқарилади.
16. «Ўзпахтасаноат» АЖ етказиб берувчилар билан ҳисоб-китобларни пахта толасини сотиш контрактлари бўйича тушган маблағлар, қарз маблағлари, шунингдек, салбий фарқни қоплашга ажратилган маблағлар ва қонун ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан амалга оширади.
17. «Ўзпахтасаноат» АЖ пахта толасини ишлаб чиқариш ва етказиб бериш бўйича тасдиқланган топшириқ параметрларига мувофиқ пахта толасини сотишни амалга оширади.
Пахта толасининг жаҳон нархлари:
тасдиқланган прейскурант улгуржи нархларидан паст бўлган даврда — сотиш бўйича харажатлар ва воситачилик ҳақларини ҳисобга олган ҳолда «Ўзпахтасаноат» АЖда ҳосил бўлган салбий тафовут суммаси — тугалланган контрактлар бўйича ҳисоб-китоблар асосида белгиланган тартибда Жамғарма томонидан қопланади;
тасдиқланган улгуржи прейскурант нархларидан юқори бўлган даврда — ҳар чоракда ҳисоблаб чиқиладиган сотиш бўйича харажатлар ва воситачилик ҳақларини ҳисобга олган ҳолда, шунингдек, тегишли йил ҳосили бўйича пахта толасини сотиш якунларига кўра «Ўзпахтасаноат» АЖда ҳосил бўлган ижобий тафовут суммаси — Жамғарманинг айланма маблағларини тўлдириш учун Жамғармага йўналтирилади.
4-боб. Якунловчи қоида
18. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонун ҳужжатларига мувофиқ жавоб берадилар.
Пахта толасини сотиш ва ҳисоб-китобларни амалга ошириш тартиби тўғрисидаги Низомга
1-ИЛОВА
«Ўзпахтасаноат» АЖ ва пахта тозалаш корхоналари ўртасида пахта толаси учун ҳисоб-китобларни амалга ошириш
СХЕМАСИ
Пахта толасини сотиш ва ҳисоб-китоб қилиш тартиби тўғрисидаги низомга
2-ИЛОВА
Пахта толасининг навлари, класслари, типлари, нархлари ва кодларини аниқлашда қўлланиладиган коэффициентлар

Навлар ва класслар бўйича пахта толаси нархини қайта ҳисоблаш

КОЭФФИЦИЕНТЛАРИ

(база — «Биринчи» нав, «Ўрта» класс)

I нав
(Биринчи)

Олий

1,050

II нав
(Иккинчи)

Олий

1,020

Яхши

1,040

Яхши

0,990

Ўрта

1,000

Ўрта

0,955

Оддий

0,965

Оддий

0,920

Ифлос

0,925

Ифлос

0,880

III нав
(Учинчи)

Олий

0,990

IV нав
(Тўртинчи)

Олий

0,950

Яхши

0,965

Яхши

0,850

Ўрта

0,930

Ўрта

0,800

Оддий

0,885

Оддий

0,750

Ифлос

0,840

Ифлос

0,700

V нав
(Бешинчи)

Олий

0,750

Яхши

0,650

Ўрта

0,550

Оддий

0,500

Ифлос

0,450

Тур ва кодлар бўйича пахта толаси нархларини қайта ҳисоблаш

КОЭФФИЦИЕНТЛАРИ

Узун толали

Тола тури

1а

1б

1

2

3

Узунлиги (дюйм)

1,11/32

1,5/16

1,9/32

1,1/4

1,7/32

1,3/16

Коди

43

42

41

40

39

38

Коэффициент

1,6080

1,4699

1,4008

1,2331

1,1147

Ўрта толали

Тола тури

1а

1б

1

2

3

Узунлиги (дюйм)

1,11/32

1,5/16

1,9/32

1,1/4

1,7/32

1,3/16

Код

43

42

41

40

39

38

Коэффициент

1,0956

1,0765

1,0574

1,0383

1,0191


Тола тури

4

5

6

Узунлиги (дюйм)

1.5/32

1.1/8

1.3/32

1.1/16

1.1/32

Код

37

36

35

34

33

Коэффициент

1,0000

0,9865

0,9737

0,9618

Узун толали навдаги пахта толасини экспортга сотиш уни сотиш вақтидаги жаҳон бозори нархлар конъюнктурасига мувофиқ белгиланадиган нархлар бўйича «Ўзпахтасаноат» АЖ томонидан амалга оширилади. Бунда улгуржи-прейскурант ва сотиш нархи ўртасида шаклланган фарқдан (салбий ёки ижобий) мазкур Низомнинг 17-бандида назарда тутилган тартибга мувофиқ фойдаланилади.
Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 12 февралдаги 106-сон қарорига
2-ИЛОВА
Пахта толасини биржа савдоларида сотиш тартиби тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Низом пахта толасини биржа савдоларида маҳаллий истеъмолчиларга сотиш тартибини белгилайди.
2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
биржа битими — биржа томонидан рўйхатга олинган, биржа савдосининг биржада қайд этилган натижаси асосида биржа товарига доир тузилган олди-сотди шартномаси;
биржа аъзолари — биржа томонидан белгиланган тартибга мувофиқ дилер ва брокер сифатида биржа савдоларида қатнашиш ва биржа битимларини тузиш ҳуқуқини олган юридик шахслар;
дилер — биржа битимларини ўз номидан ва ўз ҳисобидан тузувчи юридик шахс, биржа аъзоси;
брокер — мижознинг (сотувчи ёки харидорнинг) топшириғига асосан ва унинг ҳисобидан биржа битимларини тузувчи юридик шахс, биржа аъзоси;
трейдер — биржа аъзоси номидан биржа савдоларида иштирок этувчи ва биржа битимларини тузиш ҳуқуқига эга биржа аъзоси ходими;
биржа савдоларининг электрон тизими (кейинги ўринларда БСЭТ деб аталади) — дастурий-аппарат воситалари комплексини ўз ичига олган глобал тақсимланган ахборот тизими, у аниқ вақт режимида биржа аъзоларига республиканинг исталган географик нуқтасидан масофадан туриб биржа савдоларида қатнашишни таъминлайди;
ҳисоб — китоб-клиринг палатаси (кейинги ўринларда ҲККП деб аталади) — биржанинг таркибий бўлинмаси, у клиринг ва биржа битимлари бўйича ўзаро ҳисоб-китоблар ўтказишни таъминлайди;
аванс — биржанинг воситачилик йиғимларини, шунингдек, томонларнинг закалат пулларини ўз ичига олувчи сотувчи ва харидорлар томонидан киритиладиган молиявий маблағлар;
«Cotton Outlook» бюллетени — Халқаро пахта уюшмасининг нашри, бунда халқаро трейдерлар (сотувчилар), пировард харидорлар ва пахта толасини ишлаб чиқарувчилардан сўраб чиқиш йўли билан ҳар кунлик асосида турли мамлакатлар — экспорт қилувчилар пахта толасининг нархи белгиланади;
CFR — Узоқ Шарқ портлари — cost and freight — маҳсулот шартномада кўрсатилган харидорнинг портигача етказиб берилади, бунда асосий ташишдаги суғурта, тушириш ва қайта ортиш хизматлари ҳақи харидор томонидан тўланади;
«А» индекс — халқаро пахта биржасининг ўртача қийматида аниқланадиган, бир фунти учун центларда ифодаланадиган пахта толаси нархи;
FCA — пахта терминали — free carrier — товар шартномада кўрсатилган жўнатиш терминалига буюртмачининг асосий ташувчисига етказиб берилади.
3. Биржа савдоларида пахта толасини сотиш «Ўзпахтасаноат» АЖ, пахтачилик-тўқимачилик ишлаб чиқариши ва кластерлар, шунингдек, пахта толасини республикага ички бозорда сотиш учун чет элдан импорт ҳисобига олиб келадиган ташкилотлар (Ўзбекистон Республикаси резидентлари ёки норезидентлари) томонидан амалга оширилади.
4. Қайта ишлаш қувватларига эга бўлган республика тўқимачилик корхоналари биржа савдоларида пахта толаси харидорлари ҳисобланади. Ишлаб чиқариш қувватлари ҳисобга олинган ҳолда ўз маҳсулотини қайта ишлашда пахта толасидан фойдаланиш зарурлиги муносабати билан юридик шахс ташкил этган бошқа ташкилотлар ҳам харидор сифатида иштирок этишлари мумкин.
Пахта толасини қайта ишлаш қуввати мавжудлиги тўғрисида биржага туман (шаҳар) ҳокимликларининг тавсияларини тақдим этган харидорлар савдоларга қўйилади.
Тавсиялар «Ўзстандарт» агентлигини жалб этган ҳолда мавжуд ишлаб чиқариш қувватларини ўрганиш йўли билан мурожаат қилинган пайтдан бошлаб мажбурий тартибда 10 кун мобайнида берилади ва у бир йил мобайнида ҳақиқий ҳисобланади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Тавсияларни бериш муддати тамом бўлгандан кейин, у олингунга қадар харидорнинг туман (шаҳар) ҳокимлигига мурожаат қабул қилинган сана ҳақида белги қўйилган мурожаати ва ҳокимликка юборилган ёзма билдиришнома аризада қайд этилган ишлаб чиқариш қувватлари доирасида савдоларда иштирок этиш учун асос ҳисобланади.
Бунда тавсия ўз вақтида берилмаганлиги ёки нохолисона берилганлиги оқибатлари учун тегишли ҳокимлик ва «Ўзстандарт» агентлиги жавоб беради.
Кейинги таҳрирга қаранг.
5. Биржа савдолари ҳар куни (душанбадан жума кунигача) биржа савдоларининг электрон тизимидан фойдаланган ҳолда амалга оширилади.
Пахта толасини биржа савдоларида сотиш ушбу Низомга иловага мувофиқ схема бўйича амалга оширилади.
6. Харидорлар томонидан биржа савдоларида сотиб олинган пахта толасидан республика ташкилотларида фақат ишлаб чиқариш мақсадлари учун фойдаланилади.
2-боб. Пахта толаси ҳажмларини шакллантириш, биржа савдоларини тайёрлаш ва ўтказиш тартиби
7. Пахта толасини «Ўзпахтасаноат» АЖ томонидан биржа савдоларига қўйиш белгиланган тартибда тасдиқланган ишлаб чиқариш ва етказиб бериш ҳажмларига мувофиқ амалга оширилади.
Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт вазирлиги «Ўзтўқимачиликсаноат» уюшмасининг таклифларини инобатга олган ҳолда белгиланган муддатларда биржа савдоларида сотиладиган пахта толасининг чораклик ва ойлик ҳажмларини белгилайди.
«Ўзпахтасаноат» АЖ келгуси ойнинг бошланишидан 10 кун олдин биржа савдоларига қўйиладиган кунлик маҳсулот ҳажми жадвалини ишлаб чиқади ва белгиланган тартибда Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитаси билан келишади.
Савдоларга қўйиладиган жадвалларда биржа савдоларида сотиладиган пахта толасининг ҳажми, нави, типи ва класси кўрсатилади.
Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитаси бир кун муддатда биржанинг расмий сайтига жойлаштириш учун биржага пахта толасининг биржа савдоларига қўйиладиган кунлик ҳажмлари тўғрисида тасдиқланган жадвалларни тақдим этади.
8. Пахтачилик-тўқимачилик ишлаб чиқариши ва кластерлари, шунингдек, импорт ёки ўз пахта толасини сотувчи ташкилотлар (Ўзбекистон Республикаси резидентлари ёки норезидентлари) мавжуд ҳажмлардан келиб чиқиб пахта толасини биржа савдоларга ўзлари мустақил равишда қўяди.
9. Пахта толасининг биржа савдолари намунавий биржа контрактлари асосида амалга оширилади, унда пахта терминалининг маркаси, жойлашуви, лот миқдори, пахта толасининг нави, типи, класси ва биржа товарини идентификация қилишга доир бошқа маълумотлар мажбурий тарзда акс эттирилади.
10. Биржа савдолари амалдаги қонун ҳужжатларига, биржа савдолари ва ҳисоб-китоб-клиринг хизмати қоидаларига мувофиқ амалга оширилади.
Биржа савдолари ва ҳисоб-китоб-клиринг хизмати қоидалари биржа, биржа аъзолари, сотувчи ва харидорлар учун мажбурий ҳисобланади.
11. Сотувчи ва харидорлар биржа савдоларида мустақил равишда биржа билан тузилган шартномага мувофиқ дилер сифатида ёки трейдер номидан брокерлар орқали мустақил иштирок этадилар.
12. Тўланган аванс суммасига мувофиқ ҳар бир савдо бўйича сотувчи ва харидорларни савдоларга қўйиш ва улардан четлатиш, биржа савдолари ғолибларини аниқлаш ва биржа битимларини рўйхатдан ўтказиш ўз-ўзидан электрон биржа савдолари тизими томонидан амалга оширилади.
13. Савдога қўйилган, бироқ сотилмаган маҳсулот ҳажмлари ҳамда бекор қилинган битимлар бўйича ҳажмлар биржа савдоларига такроран қўйилади.
Пахта толасини сотувга қўйиш, шу жумладан, ушбу маҳсулотга кичик ҳажмларда эҳтиёжи бўлган корхоналарнинг ҳам сотиб олиши имконини бериши керак.
14. Пахта толаси маҳсулотларини сотувчилар томонидан етказиб бериш 100 фоиз олдиндан ҳақ тўлаш шартларида амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
3-боб. Маҳсулотнинг бошланғич нархларини ҳамда биржа савдолари қатнашчилари ўртасидаги ўзаро ҳисоб-китоблар ва маҳсулотни юклаб жўнатиш механизмини белгилаш
Бошқа навлар, класслар, типлар ва кодлар учун бошланғич нарх Пахта толасини сотиш ва ҳисоб-китоб қилиш тартиби тўғрисидаги низомга иловага мувофиқ коэффициентлар қўлланган ҳолда аниқланади.
Пахта толасининг максимал нархи биржадаги навбатдаги савдолардан олдинги кунда «А» индексининг «Cotton Outlook»да эълон қилинадиган нарх котировкаси миқдоридан, CFR — Узоқ Шарқ портлари шартларида белгиланадиган нархдан юқори бўлиши мумкин эмас.
Бошланғич ва максимал нархлар тўғрисидаги маълумот «Ўзпахтасаноат» АЖнинг брокери томонидан савдо бошланишдан аввал БСЭТга киритилади.
16. Сотувчи ва харидор ҲККПдаги ўзларининг шахсий ҳисобварақларига аванс сифатида қуйидаги закалат пулларини киритадилар:
сотувчи — савдоларга қўйиладиган маҳсулот қийматининг 1 фоизи миқдорида;
харидор — биржа битимининг мўлжалланаётган суммасининг 1 фоизи миқдорида.
17. Харидорлар биржада аванс билан таъминланган ҳажмлардаги маҳсулотни сотиб олишга битим тузишга ҳақлидир.
Кейинги таҳрирга қаранг.
18. Биржа битими электрон рўйхатга олинган кунда биржа аъзоларининг биржа сотувлари қоидасига мувофиқ биржа томонидан расмийлаштириш учун олди-сотди шартномаси тақдим этилади.
19. Харидор 5 иш куни мобайнида биржанинг иккиламчи талаб қилиб олгунча депозит ҳисоб рақамига тузилган биржа битимига мувофиқ молиявий мажбуриятларни тўлиқ қоплаш учун маблағлар ўтказиши шарт.
Кейинги таҳрирга қаранг.
20. ҲККП олди-сотди шартномасига мувофиқ маблағлар тўлиқ тушгандан кейин бир иш кунида сотувчининг шахсий кабинетига тўланган битимлар тўғрисида реестрни тақдим этиши шарт.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Маҳсулот терминалда берилгандан кейин сотувчи ва харидор рўйхатдан ўтказилган биржа битими бўйича маҳсулотни топшириш — қабул қилиш тўғрисида далолатнома тузадилар.
Кейинги таҳрирга қаранг.
22. Харидорга маҳсулотни топшириш — қабул қилиш (юклаб жўнатиш) сотувчининг билдиришномалари бўйича терминаллардан биржа битимларида назарда тутилган ҳажм ва муддатларга мувофиқ амалга оширилади.
Маҳсулотни сертификатлаш, терминалнинг маҳсулотни сақлаш, юклаб жўнатиш ва топшириш-қабул қилиш далолатномаси имзолангунгача амалга оширилган бошқа хизматлари билан боғлиқ харажатлар харидор томонидан тўланади.
Терминалнинг сақлаш, транспорт агентига юклаш бўйича кўмаклашиш, юклаб жўнатиш ва топшириш-қабул қилиш тўғрисидаги далолатнома имзолангандан кейин амалга ошириладиган бошқа ишлар билан боғлиқ хизматлари харажатлари харидор томонидан тўланади.
Ушбу Низомда назарда тутилган пул маблағларини ўтказиш билан боғлиқ харажатлар сотувчи банкида — сотувчи томонидан, харидор банкида — харидор томонидан амалга оширилади.
23. Биржа ўзининг расмий веб-сайтида ҳар ҳафтада пахта толасининг ўртача биржа нархларини эълон қилиб бориши шарт.
4-боб. Якунловчи қоидалар
24. Биржа савдосини ташкил этиш, шартнома мажбуриятларини бажариш ва ҲККП хизмат кўрсатиш жараёнида пайдо бўладиган баҳслар ва келишмовчиликлар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳал этилади.
25. Ушбу Низомдан келиб чиқиб, сотувчилар ёки харидорлар томонидан ўзига юклатилган мажбуриятлар бажарилмаган тақдирда, айбдор томонидан жабрланувчи фойдасига жарима сифатида закалат пуллари ушлаб қолинади. Бунда сотувчи томонидан харидор фойдасига ундириладиган жарима миқдори шартноманинг умумий қийматидан келиб чиққан ҳолда аниқланади.
26. Мазкур Низом талаблари бузилишда айбдор бўлган шахслар қонун ҳужжатларига мувофиқ жавоб берадилар.
Пахта толасини биржа савдоларида сотиш тартиби тўғрисидаги Низомга
ИЛОВА
Биржа савдоларида харидорларга сотиладиган пахта толаси учун ҳисоб-китоб қилиш
СХЕМАСИ
Кейинги таҳрирга қаранг.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 12 февралдаги 106-сон қарорига
3-ИЛОВА
Пахта толасини сертификатлаш ва оғирлигини тортиб кўриш тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
1. Ушбу Низом пахта толасини экспортга ва республиканинг пахта толасини қайта ишловчи корхоналарига (кейинги ўринларда харидорлар деб аталади) етказиб беришда «Ўзстандарт» агентлигининг ваколатли бўлинмаси (кейинги ўринларда бажарувчи деб аталади) томонидан «Ўзпахтасаноат» АЖ, пахта-тўқимачилик кластерлари ва бошқа корхоналар (кейинги ўринларда буюртмачи деб аталади) буюртманомаларига мувофиқ пахта тозалаш заводларида пахта толаси сифатини тойлари бўйича баҳолаш, уни сертификатлаш ҳамда пахта тозалаш корхоналарида (кейинги ўринларда етказиб берувчи деб аталади) унинг оғирлигини тортиб кўриш тартибини белгилайди.
Кейинги таҳрирга қаранг.
2. Пахта толаси мажбурий тартибда сертификатлаштирилади, ўз эҳтиёжи учун ишлаб чиқариладиган пахта толаси бундан мустасно.
Кейинги таҳрирга қаранг.
3. Ушбу Низомда қуйидаги атамалар ва тушунчалардан фойдаланилади:
SITC (НVI — Нigh Volume Instrument) — пахта толасини узунлиги, узунлиги бўйича бирхилдалиги, пишиқлиги, узилиш бўйича узунлиги, микронейр, ранги ва ифлосланганлиги кўрсаткичларини ўлчайдиган Standardized Instruments for Testing of Cotton бўйича пахта толаси синовларининг стандартлаштирилган ўлчов тизими номининг қисқача ифодаланиши;
классер усули — белгиланган тартибда тасдиқланган ташқи кўриниши намуналарини таққослаш йўли билан нави ва класси бўйича пахта толасини органолептик баҳолаш, қўлда штапель қўйиш йўли билан штапель узунлигини аниқлаш;
ташқи кўриниши намуналари — белгиланган тартибда тасдиқланган пахта толасининг ранги, доғлар мавжудлиги, таркиби ва муайян нав ва классдаги пахта толаси учун хос бўлган ифлосланганлиги бўйича сифат тавсифларининг йиғиндисидан иборат бўлган намуналар.
4. Oʻz DSt 604 «Пахта толаси. Техник шартлар» (кейинги ўринларда Oʻz DSt 604 деб аталади) мувофиқлик талабларига сертификатлаш бўйича хизматларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудидаги бажарувчи унинг томонидан аккредитация соҳасида кўрсатилганга мувофиқ амалга оширади.
5. Бажарувчи қуйидаги ишларни амалга оширади:
пахта тозалаш заводларида унинг прессдан чиқишида ҳар қайси пахта толаси тойидан синаб кўриш учун намуналар олиш;
танлаб олинган намуналарни идентификациялаш;
намуналарни синаб кўриш учун минтақавий лабораторияга етказиб бериш;
намунани синаб кўриш;
пахта терминалларига (кейинги ўринларда терминаллар деб аталади) етказиб бериладиган пахта толаси партиясининг сифати (типи, нави) бўйича бирхилдалиги юзасидан мувофиқлик сертификатини расмийлаштириш, сертификатни пахта толасини етказиб берувчига бериш;
сифати (типи, нави) бўйича бир хил пахта толаси партиясига мувофиқлик сертификатини расмийлаштириш ва уни буюртмачига бериш;
етказиб берувчи билан биргаликда пахта толаси партиясидаги тойнинг оғирлигини тортиб кўриш ва тойнинг оғирлиги юзасидан далолатномани расмийлаштириш;
терминалларда пахта толаси тойининг сифати ва оғирлиги юзасидан харидор, етказиб берувчи ва буюртмачи вакиллари билан келишмовчиликларни ҳал этиш.
6. Пахта толасини сертификатлаш ва тойнинг оғирлигини тортиб кўриш бўйича хизматлар учун тўловни буюртмачи мувофиқлик сертификатини (инспекция далолатномасини) ва тойлар оғирлигини тортиб кўриш далолатномасини бериш факти бўйича бажарувчи билан икки томонлама шартномалар асосида, пахта толаси ҳажмини (партиясини) буюртмачи мулкига расмийлаштиришга кўра, бажарилган ишлар далолатномалари ва бажарувчи томонидан берилган ҳисоб рақамлар асосида амалга оширади.
Пахта толасини сертификатлаш бўйича хизматлар учун тўлов Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан тасдиқланган нархлар бўйича амалга оширилади.
Пахта толаси тойининг оғирлигини тортиб кўриш бўйича хизматлар учун тўлов Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги билан келишилган нархлар бўйича амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
2-боб. Тойдаги пахта толасини синаб кўриш учун танлаб олиш, уларни идентификация қилиш ва минтақавий лабораторияга етказиб бериш
7. Пахта толасини пахта тозалаш корхонасида пресслаш жараёнида тойнинг қавариқ томонида пресс плитасига ўрнатилган махсус пичоқ билан кертиклар ҳосил қилинади.
8. Тойнинг кертиклар ҳосил қилинган қисмидан синаб кўриш учун намуна олиш бажарувчининг вакили томонидан амалга оширилади.
9. Синаб кўриш учун намуна олиш Oʼz DSt 614 «Пахта толаси. Намуна олиш усуллари»га (кейинги ўринларда Oʼz DSt 614 деб аталади) мувофиқ амалга оширилади. Ҳар қайси намунага той тартиб рақамининг штрихли коди билан биркадан қирқиб олинадиган купон қўйилади, у минтақа коди, пахта тозалаш корхонасининг коди, пахта корхонасидаги тойнинг изчил тартиб рақамидан иборат бўлади.
Олинган намуналарни бажарувчининг вакили полиэтилен пакетга жойлайди ёхуд қоғозга ёки плёнкага ўрайди, сўнгра бажарувчининг минтақа лабораториясига ташиш учун ўралган намуналарни тартиб билан ва зич қилиб жойлайди.
Қоп намуналарнинг ташиш жараёнида бир-бири билан аралашиб кетмаслиги учун зич ҳолда жойланган бўлиши керак.
Қопга ёрлиқ қўйилади, унда пахта тозалаш корхонасининг тартиб рақами, ундан пахта толаси ишлаб чиқарилган саноат ва селекция нави ва пахта хом ашёси класси, пахта толаси партиясининг тартиб рақами (изчил рақамлаш тизимига ўтгунга қадар), намуналар олинган тойнинг тартиб рақамлари, намуна олинган сана, бажарувчининг имзоси қўйилган ҳолда унинг фамилияси, исми, отасининг исми кўрсатилади.
Пахта толаси ишлаб чиқарилган пахта хом ашёси партиясининг тартиб рақами, саноат ва селекция нави ва пахта хом ашёси класси тўғрисидаги маълумотларни бажарувчига етказиб берувчи тақдим этади.
Ушбу Низомга 1-иловага* мувофиқ шакл бўйича бажарувчи вакиллари томонидан расмийлаштирилган пахта толаси намунасини олиш далолатномаси бажарувчининг вакиллари томонидан имзоланади.
10. Штрихли код қўйилган биркаларни бажарувчи ёки етказиб берувчи тайёрлайди. Изчил штрих кодлар акс этган биркалар Oʼz DSt 841 «Пахта толаси, пахта линти, пахта тозалаш заводларининг таркибида ўлик пахта ва калта момиқ мавжуд бўлган чиқиндилари. Жойлаш, маркировкалаш, ташиш ва сақлаш»га (кейинги ўринларда Oʼz DSt 841 деб аталади) мувофиқ кипга маҳкамланади.
11. Олинган намунани синовлар учун минтақавий лабораторияларга етказиб беришни бажарувчи амалга оширади. Намуналар жойланган қопларни минтақавий лабораторияга етказиб бергунгача уларни етказиб берувчи белгиланган тартибда пахта тозалаш корхонасида сақлайди.
12. Пахта толаси намуналари синовлардан кейин бажарувчининг лабораторияларида пахта толасининг партияси харидор томонидан узил-кесил қабул қилиб олинган ва юклаб жўнатилган вақтгача бажарувчининг лабораторияларида сақланади, лекин бу муддат мувофиқлик сертификати амал қиладиган муддатдан кўп бўлмаслиги керак. Мувофиқлик сертификатининг амал қилиш муддати тугагач намуна олиш такроран амалга оширилади. Харидор томонидан пахта толаси партиясини узил-кесил қабул қилиш ва уни юклаб жўнатишдан кейин пахта толаси намуналари бажарувчи томонидан етказиб берувчига қайтарилади.
3-боб. Пахта тозалаш заводларида пахта толаси тойининг оғирлигини тортиб кўриш
13. Пахта толасининг ҳар бир тойи оғирлигини тортиб кўриш пахта тозалаш корхонасининг пресслаш цехида етказиб берувчининг тарозиларида бажарувчи ва етказиб берувчининг вакиллари томонидан амалга оширилади.
Тойлар бўйича тортиб кўриш натижалари бўйича ушбу Низомга 2-иловага* мувофиқ шакл бўйича пахта толаси тойларининг оғирлиги тўғрисида далолатнома расмийлаштирилади, у бажарувчи ва етказиб берувчининг ҳақиқий муҳри билан тасдиқланади. Унинг бир нусхаси буюртмачининг вакилига берилади, етказиб берувчи тойлар бўйича тортиб кўриш далолатномаси асосида счёт-сертификатни расмийлаштиради. Тойлар бўйича тортиб кўриш далолатномасининг амал қилиш муддати мувофиқлик сертификатининг амал қилиш муддати тугагач тамом бўлади.
14. Oʻz DSt 841га мувофиқ етказиб берувчининг пресслаш цехида фойдаланиладиган тарозилари тортиб кўришда йўл қўйиладиган кўпи билан ±0,5 кг. нуқсонли бўлиши керак (синаш шкаласининг бўлиниш бирлиги — кўпи билан 0,2 кг). Тортиб кўриш натижаси вергулдан кейин биринчи белгигача бўлган аниқлик билан ёзиб қўйилиши керак.
15. Терминалда тола партиясини назорат бўйича тортиб кўришда тойнинг ўртача массаси ±1,0 кг. дан ортиқ миқдорда фарқ қилмаса, той бўйича тортиб кўриш далолатномасида кўрсатилган тойнинг ўртача массасидан тойлар бўйича тортиб кўриш далолатномаси маълумотлари тўғри деб ҳисобланади. Бунда бажарувчи ва етказиб берувчининг тойлар бўйича тортиб кўриш натижалари ўзгартирилмайди.
16. Терминалда бажарувчи ва етказиб берувчининг тойлар бўйича тортиб кўриш далолатномасида кўрсатилган маълумотлар билан тойнинг ўртача массаси бўйича ±1,0 кг. дан ортиқлиги аниқланган тақдирда буюртмачи бу ҳақда маълум қилади, шундан сўнг бажарувчи ва етказиб берувчининг вакиллари харидор ёки буюртмачи вакили билан биргаликда қайта тортиб кўриш учун икки кун муддатда етиб келиши керак. Етказиб берувчи қайта тортиб кўриш далолатномалари асосида счёт-сертификатга ўзгартиришлар киритади.
Масса бўйича тафовут тасдиқланган тақдирда бажарувчи ўз ҳисобидан такрорий тортиб кўришни амалга оширади. Етказиб берувчи ва буюртмачи бажарувчининг пахта толасининг 100 фоиз баҳсли ҳажмини такрорий тортиб кўриш асосида тузилган далолатномалари асосида ҳақиқий массани ҳисобга олган ҳолда ўзаро ҳисоб-китобларни амалга оширади.
Масса бўйича тафовутлар тасдиқланмаган тақдирда тойлар бўйича тортиб кўриш далолатномаларининг маълумотлари ўзгаришсиз қолади, қўшимча харажатлар эса буюртмачи ҳисобига киритилади, кейинчалик харидорнинг харажатларига ўтказилади.
17. Бажарувчининг вакили 100 фоиз қайта тортиб кўришни ўтказиш учун икки кун муддатда терминалга келмаган тақдирда, бажарувчи ушбу Низомнинг 6-бобига мувофиқ жавобгар бўлади, харидор томонидан жалб этилган бетараф назорат қилувчи ташкилотнинг пахта толаси тойи массаси бўйича маълумотлари эса етказиб берувчи ва буюртмачи ўртасидаги ўзаро ҳисоб-китоблар учун якуний ҳисобланади.
18. Бажарувчи пахта тозалаш корхонасида ва терминалда пахта толаси тойнинг сифати ва массасини танлаб назорат қилиш ҳамда натижалар қониқарсиз бўлган тақдирда синовлар протоколининг дастлабки ҳужжатларини ёки бажарувчи ва етказиб берувчи томонидан тузилган тойлар бўйича тортиб кўриш далолатномасини бекор қилиш ҳуқуқига эга.
4-боб. Пахта толасини синаш
19. Пахта толасини пресслашдан олдин олинган намуналарнинг намликнинг массавий улуши синаб кўрилиши бажарувчи мутахассислари О`z DSt 634 «Пахта толаси. Намликнинг массовий улушини аниқлаш усуллари»га мувофиқ ушбу Низомга 3-иловага* мувофиқ шакл бўйича пахта тозалаш корхоналарининг синов лабораториясида амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Пахта толасининг ҳар бир тойидан олинган намуналарни синаб кўришни мутахассислар Oʻz DSt 604 га мувофиқ НVI усули ва классер усули билан бажарувчининг минтақавий лабораториясида амалга оширадилар. Синашлар натижасида пахта толасининг узунлиги (типи), нави ва класси, микронейр кўрсаткичи, солиштирма узилиши кучи ва узунлиги бўйича бирхиллик индекси, шунингдек, пахта толаси намуналаридаги сифат нуқсонлари (чигит, линт, ёғ, ҳид ва шу кабилар) ва бошқа аралашмалар мавжудлиги аниқланади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
«Биринчи» (I) ва «Иккинчи» (II) ўрта толали навлар пахта толаси учун микронейр кўрсаткичи, солиштирма узилиш кучи ва узунлиги бўйича бирхиллик индекси синаб кўрилган партиядаги барча тойларнинг ўртача кўрсаткичлар маълумотлари бўйича аниқланади.
SITC (НVI) усули ва классер усули бўйича барча маълумотлар белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказилади ва бажарувчининг маълумотлари миллий базасида сақланади.
Лабораторияда пахта толасининг нави ва классини баҳолашнинг классер усулида етказиб берувчининг вакиллари иштирок этиши мумкин.
20. Пахта толаси сифатини тойлар бўйича синов натижалари ушбу Низомга 4-иловага* мувофиқ шакл бўйича синовлар далолатномаси билан расмийлаштирилади. Синовлар далолатномасида, шунингдек, пахта толасининг Oʻz DSt 604 талабларига мувофиқлиги ёки номувофиқлиги ҳақидаги маълумотлар ҳам кўрсатилади. Синовлар далолатномасида номувофиқлик бўлган тақдирда ушбу Низомга 5-илова* бўйича пахта толаси сифати нуқсонлари кодлари кўрсатилади.
Бажарувчи буюртмачининг буюртманомаси бўйича унга SITC НVI тизими бўйича синалган тола партияси натижаларининг электрон кўчирмасини бериш мумкин.
Синовлар далолатномасини НVI, классер тизимида сифат назорати бўйича бўлим бошлиғи имзолайди ва бажарувчининг минтақавий лабораторияси бошлиғи тасдиқлайди.
Синовлар далолатномасининг бир нусхасини бажарувчи етказиб берувчининг вакилига беради.
5-боб. Мувофиқлик сертификатини расмийлаштириш ва бериш
21. Синовлар далолатномасида кўрсатилган тойлар бўйича синовлар натижалари асосида, пахта тозалаш корхонасида етказиб берувчи ёхуд терминалда етказиб берувчи ёки буюртмачи пахта толаси партиясининг учта классигача қатнашишга қўйилган саноат ва селекция нави типи бўйича бир хил толаларни комплектлайди, комплектланган партиянинг брутто массасини ва кондицион массасини аниқлайди.
Минтақавий лаборатория комплектланган партия учун ушбу Низомга 6-иловага* мувофиқ шакл бўйича пахта толаси синовлари протоколини расмийлаштиради. Синовлар протоколини бажарувчининг вакиллари имзолайдилар.
Бажарувчининг минтақавий лабораториядаги ваколатли вакили (сертификатлаш бўйича мутахассис) синовлар протоколи асосида пахта толасининг синалган партиясига учта дубликат нусхаси билан бирга мувофиқлик сертификатларини расмийлаштиради, уни белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказади ва минтақавий лаборатория муҳри (хизмат кўрсатиш белгиси) билан тасдиқлайди. Дубликатнинг асл нусхаси ва бир нусхаси етказиб берувчининг вакилига берилади. Дубликат нусхаларининг биттаси буюртмачига юборилади, биттаси минтақавий лабораторияда қолади.
Мувофиқлик сертификати давлат тилида, рус ёхуд инглиз тилларида тўлдирилади.
Сертификат рўйхатдан ўтказилган вақтдан бошлаб кучга киради. Сертификатнинг амал қилиш муддати Oʻz DSt 841 бўйича пахта толасини ташиш ва сақлаш шартларига риоя қилинган тақдирда 6 ойни ташкил этади.
Мувофиқлик сертификатининг ушбу амал қилиш муддати ўтгач бажарувчи сертификатлаш тартибини белгиланган тартибда амалга оширади.
22. Мувофиқлик сертификати ҳар бир комплектланган пахта толаси партиясига алоҳида берилади. Бунда пахта толаси партиясининг сифати ва миқдори тўғрисидаги маълумотлар ушбу Низомга 7-иловага* мувофиқ шакл бўйича мувофиқлик сертификатига иловада келтирилади. Буюртмачи билан келишув бўйича мувофиқлик сертификати бир неча партия учун берилиши мумкин.
23. Пахта толаси терминалга юклаб жўнатилаётганда етказиб берувчи юклаб жўнатиш ҳужжатлари орасига мувофиқлик сертификатининг асл нусхасини ва унга иловани жойлаши шарт.
Изчил тартибда рақамлаш тизимига ўтилганда пахта толаси тойини терминалларга мувофиқлик сертификатисиз (инспекция далолатномасисиз) етказиб беришга йўл қўйилмайди.
24. Пахта толасининг бир нечта класси (кўпи билан учта) мавжуд бўлган партиясига мувофиқлик сертификатлари нусхалари ҳар қайси класс учун алоҳида берилиши мумкин.
25. Мувофиқлик сертификати қуйидаги ҳолатларда берилмайди:
пахта толаси намуналарида чигит, линт, пахтани қайта ишлаш чиқитлари, ёғли тола, ортиқча нам тола, чиринди ҳиди ёки толанинг нави ва классини баҳолаш классер усули бўйича ўтказилаётган пахта толаси расмий намуналарида мавжуд бўлмаган бошқа аралашмалар бор бўлганда;
пахта толаси тегишли саноат навининг чекланган «Ифлос» классидагидан ортиқча ифлос бўлган тақдирда;
тола ёки унинг ташқи кўриниши пахта толасининг эталон намунасига мувофиқ бўлмаган рангда бўлганда;
ўртача ва узун толали пахта толаси аралаш бўлганда;
тола партиясида турли саноат навларидаги мансуб тойлар мавжуд бўлганда;
той зарур даражада маркировка қилинмаганда, жойлаштирилмаганда, ифлос бўлганда, той сиртига сув текканда, шунингдек, ушбу пахта толаси партияси учун ҳужжатлар мавжуд бўлмаганда.
26. Пахта толасининг O'z DSt 604 талабларига жавоб бермаслиги, ушбу Низомнинг 25-бандида санаб ўтилган белгилар бўйича мувофиқлик сертификати берилиши мумкин бўлмаганда бажарувчи ушбу Низомга 8-иловага* мувофиқ шакл бўйича номувофиқлик ҳақидаги билдиришномани икки нусхада расмийлаштиради.
Билдиришномани бажарувчининг вакиллари имзолайди, минтақавий лаборатория муҳри (хизмат кўрсатиш белгиси) билан тасдиқлайди.
Билдиришноманинг бир нусхаси пахта тозалаш корхонаси вакилига берилади, иккинчи нусхаси минтақавий лабораторияда қолади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Минтақавий лаборатория Oʻz DSt 604 талабларига жавоб бермайдиган пахта толаси мавжудлиги бўйича ахборотларни тизимлаштиради ва умумлаштиради ҳамда маълумотларни «Ўзстандарт» агентлигининг ваколатли бўлинмасига ва «Ўзпахтасаноат» АЖга беради.
Кейинги таҳрирга қаранг.
27. O'z DSt 604 талабларига жавоб бермайдиган ҳар бир пахта толаси партияси синовлари натижалари юзасидан ушбу Низомга 9-иловага* мувофиқ шакл бўйича пахта толасининг инспекция далолатномаси расмийлаштирилади. Уни бажарувчининг вакиллари имзолайдилар, минтақавий лаборатория бошлиғи тасдиқлайди, унга бажарувчининг минтақавий лабораторияси ҳақиқий муҳри (хизмат кўрсатиш белгиси) қўйилади.
* 1 — 9-иловалар рус тилидаги матнда берилган.
Ташқи кўриниши (ранги ва ифлосланганлиги) бўйича тасдиқланган стандарт намуналарга мувофиқ бўлмаган пахта толаси партиясига инспекция далолатномасини расмийлаштиришда ушбу партиянинг нави ва класси уни қабул қилиб олишда харидор билан келишган ҳолда бажарувчи ва етказиб берувчи томонидан аниқланади.
Инспекция далолатномаси мувофиқлик сертификати ўрнига пахта толаси сифати тўғрисидаги ҳужжат ҳисобланади.
Oʻz DSt 604 талабларига мувофиқ бўлмаган тола учун берилган инспекция далолатномалари бажарувчи томонидан белгиланган тартибда ҳисобга олинади ва рўйхатдан ўтказилади.
28. Ўтказилган текширишлар натижаларига кўра харидор томонидан терминалда сифати ва миқдори бўйича қабул қилиб олиш далолатномаси имзоланади. Харидорлар томонидан имзоланган сифати ва миқдори бўйича қабул қилиб олиш далолатномалари нусхалари буюртмачилар томонидан ҳар куни бажарувчи ва етказиб берувчининг минтақавий лабораториясига берилади.
29. Буюртмачи, етказиб берувчи ёки харидор пахта толасини сертификатлаш ва тортиб кўриш натижаларидан норози бўлган тақдирда уларнинг апелляциялари амалдаги қонун ҳужжатларига мувофиқ кўриб чиқилади.
6-боб. Бажарувчининг жавобгарлиги
30. Бажарувчи пахта толаси партиясининг ўзи синаб кўрган ҳажми бўйича унинг нави, класси, узунлиги ва микронейрини, намликнинг масса нисбати, солиштирма узилиш кучи ва узунлик бўйича бирхиллик индексини аниқлаш юзасидан хизматлар кўрсатишда шартномавий мажбуриятларнинг зарур даражада бажарилмаганлиги учун мулкий жавобгар бўлади, қуйидагилар:
Кейинги таҳрирга қаранг.
тойлар ичидаги брак, пахта толасини сақлаш, етказиб бериш, терминалдан пахта тозалаш заводига қайтариш;
Кейинги таҳрирга қаранг.
рекламацияларни, даъволарни қонун ҳужжатларига мувофиқ иқтисодий судда кўриб чиқиш билан боғлиқ харажатлар бундан мустасно.
 LexUZ шарҳи
Қаранг: Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси.
31. Харидорнинг терминалларда тойнинг ўртача массасининг ҳақиқий тафовути ±1,0 кг. дан ортиқлиги юзасидан эътирозлари тасдиқланган тақдирда, бажарувчи буюртмачига унинг тойни қайтадан тортиб кўриш бўйича хизматлари ва уларнинг нормативдан ортиқча сақлангани учун, той массасидаги тафовут қийматидан ташқари харажатларини тўлайди, шунингдек, айбдор шахсларга нисбатан қонун ҳужжатларига мувофиқ зарур чоралар кўради.
Агар бажарувчи Ўзбекистон Республикаси терминалларида қайтадан тортиб кўришда:
тортиб кўришдаги хатолик йўл қўйиладиган ±0,5 кг. миқдоридаги нормадан ортиқча бўлган тарозилардан фойдаланилганлигини ёки той массаси, вергулдан кейинги дастлабки ўнинчи белгини ҳисобга олмасдан, килограммлардаги бутун миқдоргача яхлитлаб ёзилганлигини;
тарозилар ваколатли органларнинг текшириш тўғрисидаги гувоҳномаларига эга бўлмаганлигини;
тойлар Oʻz DSt 841 стандарти бузилган ҳолда тарозида тортилганлиги, ташилганлиги ва сақланганлигини исботлаб берган тақдирда той массаси бўйича эътирозлар қондирилмайди.
32. Харидорнинг сертификатлаш ва тортиб кўришлар натижалари юзасидан эътирозлари тасдиқланмаган тақдирда, эътирозларни кўриб чиқиш бўйича барча харажатларни буюртмачи тўлайди, кейинчалик улар харидорларнинг ҳисоб рақамига ўтказилади.
33. Харажатларни тўлаш бўйича буюртмачи ва бажарувчи ўртасидаги ўзаро ҳисоб-китоблар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
7-боб. Буюртмачининг жавобгарлиги
34. Буюртмачи пахта толасини терминаллардан белгиланган тартибда расмийлаштирилган мувофиқлик сертификатисиз (инспекция далолатномасисиз) терминалда тойлар бўйича тортиб кўриб далолатномасисиз ҳамда сифати ва массаси бўйича қабул қилиб олиш далолатномасисиз юклаб жўнатишга ҳақли эмас.
35. Буюртмачи харидорлар билан ўзи тузадиган контрактларда фақат Ўзбекистон Республикаси ҳудудидаги терминалларда пахта толасининг Ўзбекистон Республикаси ҳудудида харидорнинг вакиллари томонидан қабул қилиб олинган пахта толаси партиялари бўйича, той ичидаги бракдан ташқари, сифат ва массаси юзасидан эътироз билдиришга ҳақли эмаслиги шарти билан сифати ва массаси бўйича қабул қилиб олинишини назарда тутади.
36. Пахта толасининг той ичидаги браки бўйича бирон-бир баҳсли масалани Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида кўриб чиқиш зарурати пайдо бўлган тақдирда, буюртмачи етказиб берувчининг мутахассисларига виза олишда кўмаклашиши керак.
37. Буюртмачи бажарувчига терминалларда доимий ваколатхона учун бино бериши керак. Пахта толасини экспорт қилиш билан боғлиқ масалаларни ўз вақтида ва дарҳол ҳал этиш мақсадида буюртмачи терминалларда бажарувчининг вакилларига терминалларга тушадиган, харидорлар қабул қилиб оладиган, терминаллардан юклаб жўнатиладиган пахта толаси партиялари ҳақида ахборот тақдим этиши керак.
38. Буюртмачи той массасини бажарувчи ва етказиб берувчи тортиб кўргандан кейин той массасини қайта текшириш учун буюртмачи томонидан жалб этиладиган инспекция компанияларидан улар қўллайдиган тарозилардаги нуқсонлар ва ваколатли органлар томонидан тарозиларнинг текширилгани тўғрисидаги гувоҳноманинг мавжудлиги ҳақидаги маълумотларни талаб қилишига ҳақли.
8-боб. Етказиб берувчининг жавобгарлиги
39. Етказиб берувчи:
пахта толаси тойини тортиб кўриш учун пресслаш цехида, шунингдек, Oʻz DSt 841 стандарти талабларига мувофиқ бўлган пахта толаси тойини назорат тартибида тортиб кўриш учун пахта тозалаш заводининг тайёр маҳсулотларини сақлаш майдончаларида тарозилар ўрнатилишини;
тарозиларнинг тўғри ишлашини назорат қилиш учун стандарт тарози тошлари билан;
терминалларга типи ва нави бўйича бир хил, бошқа аралашмаларсиз, нохуш ҳидсиз, ортиқча намсиз ва шу каби вагон нормаси пахта толаси етказиб берилишини таъминлашга доир барча чора-тадбирлар кўрилишини;
пичоқли қурилмалар билан намуналар қирқилган жойларда тойлар идишлари қайта тикланишини;
пахта тозалаш заводлари прессларидаги пичоқ қурилмаларининг мақбул ҳолатда бўлишини ва уларнинг ўз вақтида алмаштириб турилишини;
пахта толаси намуналарини сақлаш ва зарур ҳужжатларни расмийлаштириш учун бажарувчини пахта тозалаш заводида жой билан;
Oʻz DSt 841 стандартига мувофиқ бўлган пахта толаси идишга жойлаштирилишини, тойлар маркировка қилинишини, ташилиши ва сақланишини таъминлаши керак.
40. Етказиб берувчи пахта толасини терминалларга белгиланган тартибда расмийлаштирилган мувофиқлик сертификатисиз (инспекция далолатномасисиз) ва тойлар бўйича тортиб кўриш далолатномасисиз юклаб жўнатишга ҳақли эмас.
Изчил рақамлаш тизимига ўтилганда пахта толаси тойларини терминалларга мувофиқлик сертификатисиз (инспекция далолатномасисиз) етказиб беришга йўл қўйилади.
41. Тойлар ичида брак аниқланган тақдирда етказиб берувчи ушбу ҳажмларни сотиш ва қайтариш билан боғлиқ барча харажатлар бўйича мулкий жавобгар бўлади.
42. Тойнинг ўртача массасидаги тафовутнинг ±1,0 кг. дан ортиқчалиги юзасидан харидорнинг буюртмачига эътирозлари тасдиқланган тақдирда, етказиб берувчи ва буюртмачи ўртасидаги ўзаро ҳисоб-китоблар пахта толаси партиясининг ҳақиқий массаси бўйича амалга оширилади.
Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 12 февралдаги 106-сон қарорига
4-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг 2018 йил 1 апрелдан бошлаб ўз кучини йўқотган деб эътироф этилаётган баъзи қарорлари
РУЙХАТИ
1. Вазирлар Маҳкамасининг «Пахта толасини сотиш ва ҳисоб-китоблар механизмини такомиллаштириш тўғрисида» 2016 йил 30 августдаги 286-сон қарори (Ўзбекистон Республикаси ҚТ, 2016 й., 8-сон, 82-модда).
2. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек баъзиларини ўз кучини йўқотган деб эътироф этиш тўғрисида» 2017 йил 9 октябрдаги 810-сон қарорига 1-илованинг 31-банди.
3. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартиришлар киритиш, шунингдек баъзи қарорларини ўз кучини йўқотган деб эътироф этиш тўғрисида» 2018 йил 19 январдаги 34-сон қарорига 1-илованинг 37-банди.
(Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.02.2018 й., 09/18/106/0696-сон, 14.05.2018 й., 09/18/350/1206-сон, 16.08.2018 й., 09/18/664/1766-сон, 25.09.2018 й., 09/18/759/2026-сон, 13.11.2018 й., 09/18/923/2180-сон; 22.04.2019 й., 09/19/341/2992-сон; 25.04.2019 й., 09/19/351/3009-сон; 13.07.2019 й., 09/19/575/3415-сон, 17.09.2019 й., 07/19/4453/3756-сон; 26.12.2019 й., 09/19/1032/4260-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 15.08.2022 й., 09/22/445/0739-сон, 30.09.2022 й., 09/22/556/0879-сон; 01.06.2023 й., 09/23/223/0305-сон; 13.12.2023 й., 09/23/653/0931-сон)