«Корхоналар, бирлашмалар ва ташкилотлардан олинадиган солиқлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни Ўзбекистон Республикаси давлат бюджетининг, Қорақалпоғистон Республикаси давлат бюджетининг ҳамда маҳаллий бюджетларнинг солиқлар тарзидаги даромадлар манбаларини белгилаб беради, бу солиқларни жорий этишдан кўзланган мақсад давлат ижтимоий кафолатларининг молиявий базасини таъминлашдан, ҳуқуқий шахсларнинг тадбиркорлик фаолиятини тартибга солишдан, табиий бойликлардан тежаб-тергаб фойдаланишни ва атроф муҳитни муҳофаза этишни рағбатлантиришдан иборатдир.

Ушбу Қонун билан Ўзбекистон Республикаси ҳудудида амал қилувчи солиқлар, солиқ тўловчилар, солиқ солиш объектлари, солиқларни тўлаш тартиби, солиқ солиш юзасидан бериладиган имтиёзлар, қонунни бузганлик учун жавобгарлик ҳамда солиқлар тўлаш муносабати билан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишнинг умумий тартиби белгиланади. Корхоналар, бирлашмалар ва ташкилотларнинг фаолиятини солиқ йўли билан тартибга солиш қуйидаги умумий қоидалар асосида амалга оширилади:

— манбаларидан қатъи назар, барча даромадлардан солиқ тўланиши мажбурийлиги;

— барча ҳудудий-маъмурий поғоналар учун ягона бўлган умумдавлат солиқ сиёсатини маҳаллий ҳокимият идораларининг умумдавлат солиқ сиёсати доирасида солиқларга оид қонун чиқариш фаолиятидаги мустақиллиги билан уйғун ҳолда амалга ошириш;

— ўз фаолияти билан энг муҳим ижтимоий, иқтисодий ва экологик муаммоларни ҳал этишга кўмаклашаётган самарали ишловчи корхоналарга имтиёз бериш, шунингдек хўжалик юритишнинг илғор шаклларини рағбатлантириш системаси орқали солиқ мезонларининг рағбатлантирувчи аҳамиятини таъминлаш;

— декларациялар ҳамда танлаб ўтказиладиган текшириш ва тафтишлар уюштириш асосида барча субъектларнинг солиқ тўловлари юзасидан олган мажбуриятлари устидан молиявий назорат қилиш, қонунларни бузувчиларга нисбатан иқтисодий чоралар кўриш.

Ушбу Қонунга мувофиқ даромад келтирадиган тадбиркорлик фаолияти ва ўзга фаолият билан шуғулланувчи корxоналар, бирлашмалар ва ташкилотлар Ўзбекистон Республикасининг ҳудудида қуйидаги солиқларни тўлайдилар:

корхоналар даромадига солинадиган солиқ;

қўшилган қиймат учун солиқ;

акциз солиғи;

корхоналарнинг мол-мулкига солинадиган солиқ;

республикадан ташқарига олиб чиқиб кетилаётган хом ашё ресурслари ва маҳсулотларга солинадиган солиқ;

экспорт-импорт солиғи

жамоа хўжалиги аъзоларининг меҳнатига ҳақ тўлаш фондига солинадиган солиқ.

Солиқ тўловларининг суммаси Ўзбекистон Республикаси бюджетига, Қорақалпоғистон Республикаси бюджетига, вилоятлар, Тошкент шаҳри бюджетларига ва бошқа маҳаллий бюджетларга ҳар йили келаси молиявий йил учун бюджет тасдиқланаётганида белгиланадиган нормативлар бўйича ўтказилади.

Қорақалпоғистон Республикаси Олий Кенгаши Ўзбекистон қонун ҳужжатларига биноан ўз ҳудудида корхоналар, бирлашмалар ва ташкилотлардан олинадиган солиқларни белгилайди.

Халқ депутатлари маҳаллий Советлари Ўзбекистон Республикасининг қонун ҳужжатларига мувофиқ ва солиқ сиёсатининг умумий йўналишига асосланган ҳолда ўз ҳудудларида олинадиган маҳаллий солиқларни белгилайдилар.

Солиқнинг аниқ турини белгиланган ҳокимият идораси ёки у вакил қилган бошқа идора:

— солиқ тўловчини;

— солиқ солинадиган объектни;

— солиқ ставкаларини;

— солиқни ҳисоблаб чиқариш ва тўлаш тартибини;

— солиқ солиш бўйича имтиёзларни;

— солиқнинг амал қилиш муддатини белгилайди.

Қуйидагилар солиқ тўловчилар ҳисобланади:

юридик шахс бўлган (2-моддада санаб ўтилганлардан ташқари) мулкчиликнинг барча шаклидаги корхоналар, бирлашмалар ва ташкилотлар, шунингдек юридик шахс бўлмаган, лекин мустақил балансига ҳамда банк муассасаларида ҳисоб-китоб счётига эга бўлган корxоналар, бирлашмалар, ташкилотларнинг филиаллари, ваколатхоналари ва бошқа мустақил бўлинмалари;

хўжалик ҳисобида бўлмаган, лекин хўжалик (тижорат) фаолиятидан даромад оладиган ташкилотлар;

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташкил этилган чет эл инвестицияси иштирокидаги ҳамда хўжалик ҳисоби асосида хўжалик (тижорат) фаолиятини амалга ошираётган корхоналар, уларнинг шуъбалари ва филиаллари, халқаро бирлашмалар, ўзга давлатлар ҳудудида жойлашган корхоналарнинг Ўзбекистон Республикаси ҳудудидаги филиаллари ва шуъбалари;

хўжалик (тижорат) фаолиятини амалга ошираётган ҳукумат тасарруфида бўлмаган халқаро ташкилотлар (бирлашмалар);

банклар, суғурта идоралари.

Ушбу моддада кўрсатилган солиқ тўловчилар бундан буён «корхоналар» деб аталади.

Жамоа хўжаликлари, шўро хўжаликлари, деҳқон (фермер) хўжаликлари ва ўзга қишлоқ хўжалиги корхоналари фақат қишлоқ хўжалигига оид бўлмаган фаолиятдан келган даромадлари бўйича, қишлоқ хўжалигига оид бўлган фаолиятнинг эса тўловчининг ўз тасарруфидаги ер билан таъминланмаган қисми бўйича олинган даромадлар юзасидан даромад солиғи тўловчи ҳисобланадилар. Тўловчиларнинг алоҳида тоифалари ҳар йили Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгаши томонидан бюджетни тасдиқлаш чоғида қайта кўриб чиқилади ва тасдиқланади.

1. Корхонанинг ҳисобот давридаги ялпи даромади солиқ солиш объекти бўлади.

Солиқ солиш мақсадларида корxонанинг ҳисоблаб чиқилган ялпи даромади маҳсулотлар (ишлар, хизматлар)ни ўзга моддий бойликларни реализация қилишдан келган тушум суммасидан ҳамда реализация қилиш билан боғлиқ бўлмаган операцияларнинг натижасидан иборат бўлади.

2. Ушбу Қонунда маҳсулот (ишлар, xизматлар)ни реализация қилишдан келган тушум деганда ортиб жўнатилган маҳсулот ва бажарилган иш ҳамда кўрсатилган хизматлар учун тўланган счётлар бўйича сумма, шунингдек реализация қилинган маҳсулот учун ҳақ сифатида солиқ солинадиган давр тугагунга қадар корхоналарнинг банкдаги счётларига, кассаларига амалда тушган пул маблағлари ва бошқа тушумлар тушунилади, башарти махсус норматив ҳужжатларда ўзгача тартиб кўзда тутилмаган бўлса.

3. Харид моллари билан савдо қилувчи корхоналар учун солиқ солиш мақсадларида реализация (тушум)дан олинадиган даромадлар деганда реализация қилинган товарларнинг сотиб олинган ва сотилган қиймати ўртасидаги фарқ тушунилади.

4. Воситачилик фаолиятидан (комиссион мукофот сифатида) даромад олаётган корхоналар учун солиқ ундириш мақсадларида реализациядан олинадиган даромадлар деганда солиқ олинадиган даврда амалга оширилган барча битимлар юзасидан олинган комиссион мукофотлар (фоизлар) суммаси тушунилади.

5. Реализацияга оид бўлмаган операцияларнинг натижалари деганда мулкни ижарага топширишдан келган тушумлар, олинган жарималар ва неустойкалар, облигациялардан олинган даромадлар, берилган ссудалар бўйича олинган фоизлар ва даромадларга кирувчи бошқа тушумлар тушунилади.

Солиқ солиш мақсадларида ҳисоблаб чиқиладиган реализацияга оид бўлмаган операцияларнинг натижаларига акциялардан олинган дивидендлар ва ўзга корхоналарнинг устав фондларига киритилган капиталдан олинган даромадлар кирмайди.

6. Ҳам бевосита айирбошлаш орқали, ҳам маҳсулотни таннархидан арзонроқ баҳода бериш орқали товар айирбошлаш операцияларини амалга оширувчи корхоналар учун реализация қилишдан олинган даромад деганда битимнинг суммаси тушунилади, бу сумма худди шундай маҳсулотни реализация қилишда битимни амалга ошириш тариқасида қўлланилган баҳодан келиб чиққан ҳолда аниқланади.

Бунда қатъий белгиланган нархлар ва тарифлар бўйича ишлаётган корхоналар учун ҳисоб-китоб баҳоси деганда қатъий белгиланган нарх тушунилади, бошқа ҳар қандай нархлар ва тарифлар бўйича ишлаётган корхоналар учун эса — давлат статистика идоралари томонидан биржалардаги битимлар ҳажми бўйича тахминан ҳисоблаб чиқилган ўртача биржа нархи тушунилади.

7. Умумий вазифаларни ҳал этиш учун жамланган бадаллар, улушлар ва ўзга аниқ мақсадга қаратилган молиявий маблағлар ана шу умумий вазифаларни ҳал этиш учун махсус тузилган юридик шахсларнинг даромадларига кирмайди ва улар солиқ солиш объекти бўлиши мумкин эмас. Ушбу юридик шахс тижоратдан ёки жамланган маблағни ўзгача тарзда ишлатишдан олган даромад солиқ солиш объекти ҳисобланади.

Ушбу Қонунга мувофиқ солиқ тўловчи деб ҳисобланган корхоналарга солиқ солиш мақсадларида моддий ва унга тенглаштирилган ўзга харажатлар, шунингдек мажбурий тўловлар, чунончи:

қўшилган қийматга солинадиган солиқ, акцизлар, республикадан ташқарига олиб чиқиб кетиладиган хом ашё ресурслари ва маҳсулотларга солинадиган солиқлар, жамоа хўжалиги аъзоларининг меҳнатига ҳақ тўлаш фондига солинадиган солиқ, ер солиғи тарзида бюджет тўловига қўшиладиган суммалар, умумий фойдаланишдаги йўлларни сақлаб туриш, таъмирлаш ва қуриш учун ажратмалар;

Ўзбекистон Республикаси Пенсия фондига, Ўзбекистон Республикаси Аҳолини иш билан таъминлаш фондига, Ўзбекистон Республикаси ижтимоий суғурта фондига ажратиладиган суммалар, мажбурий суғурта тўловлари суммалари, Ўзбекистон Республикаси қонунлари билан белгиланадиган бошқа мажбурий тўловлар;

муддати узайтирилган ва муддати кечиктирилган ссудалар бўйича фоизлар суммасидан ташқари банк кредитлари учун тўланадиган фоизлар суммаси;

белгиланган тартибдаги рента тўловлари суммаси;

солиқ тўлаш даврида ҳисоблаб чиқилган ва реализация қилинган маҳсулот таннархининг калькуляциясида ҳисобга олинган асосий ишлаб чиқариш фондларини тўлиқ тиклаш учун сарфланадиган амортизация ажратмаларининг суммаси. Бунда ишлаб чиқаришни тўлиқ тиклаш учун амортизация ажратмалари Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Вазирлар Маҳкамаси тасдиқлайдиган нормаларга мувофиқ амалга оширилади. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида чет эл инвестицияси иштирокида ташкил этилган корхоналар, бундай корхоналарнинг бошқа мамлакатлар ёки республикаларнинг ҳудудида Ўзбекистон Республикаси корхоналари иштирокида ташкил этилган шуъба корхоналари ва филиаллари, шунингдек Ўзбекистон Республикаси ҳудудида жойлашган чет эл корхоналари, башарти, халқаро ва республикалараро шартномалар ҳамда амалдаги қонунларда ўзга қоидалар назарда тутилмаган бўлса, асосий ишлаб чиқариш фондларини тўлиқ тиклаш учун амортизация ажратмаларини республика корхоналари учун белгиланган нормалар бўйича ва тартибда ажратадилар;

ижара тўлови (молия лизинги бўйича ҳисоб-китоб). Бунда асосий фондларнинг ҳаммасини ёки муайян қисмини ижарага олган, шу жумладан бу фондларни мулкдордан сотиб олиш ҳуқуқи билан ижарага олган ёки молия лизингидан фойдаланадиган корхоналар ижарага олинган асосий фондларни тўла тиклаш учун амортизация ажратмаларини ижара ҳақига (молиявий лизинг бўйича ҳисоб-китобларга) қўшадилар;

буюм-натура шаклида бўлмай, аммо корхонага даромад келтирувчи ёки даромад олиш учун шароит яратувчи сотиб олинадиган номоддий активларнинг суммаси. Номоддий активларнинг таркибига: сотиб олинадиган патентлар, муаллифлик ҳуқуқлари, лицензиялар, «ноу-хау», дастурларни таъминлаш, ўз патентлари ва савдо маркасидан фойдаланиш қиймати қўшилади. «Номоддий активлар» моддаси бўйича қилинадиган харажатларни амортизация ажратмалари сингари ялпи даромаддан чиқариб ташлашга рухсат этилади. Чиқариб ташлаш тартиби тўловчи томонидан белгиланади. Бунда амортизация муддати беш йилдан ошмаслиги керак;

Ўзбекистон Республикаси қонунларига мувофиқ номоддий активларга бўлган ҳуқуқлардан фойдаланиш билан боғлиқ барча турдаги тўловлар;

маҳсулотлар сертификацияси, маслаҳатлар бериш, ахборот ва аудитор хизматлари кўрсатиш бўйича ишларга ҳақ тўлашга кетадиган харажатлар суммаси;

ёнғиндан сақлаш ва қоровуллик хизмати учун чет корхоналарга тўланадиган ҳақ;

алоқа хизмати ва ҳисоблаш марказлари хизматлари учун ҳақ тўлашга кетган харажатлар суммаси;

амалдаги қонунларга мувофиқ хизмат сафарларига кетган харажатлар суммаси;

амалдаги нормаларга мувофиқ вакиллик қилиш мақсадларига сарфланган суммалар;

реклама учун кетган харажатлар суммаси;

корхона солиқ солиш даври тугаши кунига қадар амалга оширган бўлиб, реализация қилинган маҳсулотлар (xизматлар) қийматига киритилган моддий харажатлар чиқариб ташланган ҳолда корхонанинг ялпи даромади солиқ солиш базаси сифатида белгиланади.

Ушбу модданинг 9, 10, 11 ва 14-қисмларида кўрсатиб ўтилган харажатлар хизматлар учун белгиланган амалдаги норма ва тарифлардан ошмайдиган миқдорда солиқ солиш базасини (ялпи даромаддан) чиқариб ташланади.

Банкларнинг солиқ солиш базаси юқорида санаб ўтилган харажатлар ва мажбурий тўловлардан ташқари харажатлар ҳамда ажратмаларнинг қуйидаги суммаларига, чунончи:

Республика Давлат банкидан вақтинча фойдаланиш учун олинган кредит ресурслари учун тўловлар суммасига;

корхоналарнинг депозитлари ва аҳолининг омонатлари бўйича тўланадиган фоизларга;

банкларнинг резерв ва суғурта фондларига банк устав фондининг 25 фоизига етгунча қилинадиган банклар даромадларининг 20 фоизидан иборат бўлган ажратмалар миқдорига камайтирилади. Омонат банки учун резерв фондига ажратма нормативи Ўзбекистон Республикаси Давлат банки томонидан белгиланади.

Суғурта ташкилотларининг солиқ солиш базаси ушбу моддада санаб ўтилган харажатлар ва мажбурий тўловлардан ташқари харажатлар ва ажратмаларнинг қуйидаги суммаларига, чунончи:

1) қайта суғурта қилиш шартномалари бўйича берилган тўловлар суммасига;

ҳисобот йилининг охирига келиб амал қилиши тўхтамаган суғурта ва қайта суғурта шартномалари бўйича тўловлар суммасига;

суғурта ва қайта суғурта қилиш мажбуриятлари бўйича амалга оширилган ва устама қўйиб ҳисоблаб чиқилган суммаларга;

ўтган йилларда юз берган ҳодисалар юзасидан охирига етказилмаган суғурта тўловларининг суммаларини, шу жумладан даъво муддати доирасидаги мажбуриятларга;

суғурта тўлаш ҳоллари рўй бергану, бироқ кўрилган зиён миқдорлари тақдим этилмаган шартномалар бўйича суғурта суммасини ўз ичига оладиган суғурта ва қайта суғурта қилиш операциялари бўйича харажатлар суммаларига;

2) суғурта ва резерв фондларига ажратмалар суммасига;

Суғурта ва резерв фондларига ажратмалар даромад суммасидан фоизлар тарзида амалга оширилади. Ажратмалар фоизи суғурта ташкилоти томонидан суғуртанинг ҳар бир тури учун тузилган суғурта шартномаларининг миқдори ва амал қилиш муддатига, суғурта мажбуриятларининг ҳажмига суғурта ишларидаги таваккалчиликнинг характерига, аввал амал қилган шартномалар бўйича амалга оширилган тўловларнинг миқдорига ҳамда суғуртанинг муайян туридаги ва умуман суғурта ташкилоти фаолиятида юзага келадиган ўзга алоҳидаликларга асосланиб, мавжуд лицензияларга мувофиқ ҳолда белгиланадиган нормативларнинг жамламаси бўйича аниқланади.

Бунда суғурта ташкилотининг суғурта ва резерв фондларига ажратмалар миқдори суғурта ташкилоти устав фондининг 25 фоизига етгунича суғурта ташкилотлари даромадларининг 20 фоизидан кўп бўлмаслиги керак;

3) суғурта ташкилоти суғурта тўлашга сабаб бўладиган ҳодисалар юз беришининг олдини олиш ва бу тўғрида огоҳлантириш чора-тадбирларига (эҳтиёт чораларига) сарфлайдиган маблағлар суммасига камайтирилади.

1. Солиқ солиш базасини ҳисоблаб чиқиш чоғида корхонанинг моддий харажатларига (ишлаб чиқаришнинг қайси босқичида қилинишидан қатъи назар) тўланган ва реализация қилинган маҳсулот таннархининг калькуляциясида ҳисобга олинган қуйидаги харажатлар киради, чунончи:

четдан сотиб олинадиган ҳамда мазкур корхонада ишлов бериладиган, қайта ишланадиган хом ашё ва материалларга қайта сотиш мақсадида сотиб олинадиган хом ашё ва материаллардан ташқари кетадиган харажатлар;

корхонанинг ишлаб чиқариш ва хўжалик эҳтиёжлари учун фойдаланиладиган материаллар сотиб олишга кетадиган харажатлар;

асосий фондларга кирмайдиган асбоблар, мосламалар, инвентарлар, ускуналар, коржомалар ҳамда реализация қилинган маҳсулот таннархига киритиладиган нархи паст ҳамда тез ейиладиган бошқа ашёларнинг эскиришига кетадиган xаражатлар;

сотиб олиниб корхонада монтаж қилиниши ва қўшимча равишда ишлов берилиши лозим бўлган комплектловчи буюмлар ва ярим тайёр маҳсулотларга қилинадиган харажатлар;

чет корхоналар ёки корхонанинг ўз мустақил балансига эга бўлган бўлинмаси томонидан бажариладиган ишлаб чиқариш характеридаги ишлар ва хизматларга кетадиган xаражатлар. Ўз мустақил балансига эга бўлган бўлинма бажарадиган ишлар ва кўрсатадиган хизматлар учун тўланадиган ҳақ ана шундай бўлинманинг даромадлари таркибига қўшилади;

технология мақсадларига, бошқа турдаги энергия ҳосил қилиш, иситиш, ўз транспорти учун фойдаланиш мақсадида сарфланадиган барча турдаги ёқилғини четдан сотиб олишга кетадиган харажатлар;

корхонанинг ишлаб чиқариш ва хўжалик эҳтиёжларига сарфланадиган барча турдаги энергияни сотиб олишга, шу жумладан бу энергияни хўжалик ичида трансформациялаш ва узатишга кетадиган харажатлар;

геология-разведка ва геология қидирув ишлари;

асосий ишлаб чиқариш фондларини таъмирлашнинг барча турларини (жорий, ўртача, тубдан таъмирлаш) ўтказиш xаражатлари;

ерларни рекультивациялаш, шу жумладан чет ташкилотлар томонидан бажариладиган рекультивация ишлари;

табиий хом ашёдан фойдаланиш, илдизи билан сотиладиган дарахтлар учун белгиланган лимитлар доирасида сув хўжалиги тизимидан олинадиган сув учун тўланадиган ҳақ. Бунда табиий ресурслар учун бошқа турдаги тўловлар, шу жумладан ижара шаклидаги тўловлар ва жарималар корхоналарда қоладиган даромад ҳисобидан амалга оширилади;

сотиб олинаётган ресурсларнинг нархига киритилмаган идишлар ва ўраш материалларининг қиймати;

мол етказиб берувчининг кучи билан молларни ташиш, етказиб бериш ва сақлашга қилинадиган харажатлар. (Башарти, молларни ташиш, етказиб бериш, шу жумладан ортиш-тушириш ишлари, сақлаш учинчи ташкилотлар ёхуд пул тўловчининг ўз кучи билан амалга оширилса, молнинг нархига қўшилмайди, бироқ ишлаб чиқариш харажатларининг тегишли моддаларига киритилади).

2. Моддий ресурсларга қилинадиган, маҳсулотларнинг таннархига қўшиладиган харажатлардан қайта тикланадиган чиқитларнинг қиймати чиқариб ташланади.

3. Моддий xаражатларнинг калькуляция қилиш пайтида таннархга қўшиладиган барча қолган моддалари солиқ солиш базасини ҳисоблаб чиқиш чоғида корхона ялпи даромадидан чиқариб ташланмаслиги керак.

4. Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Вазирлар Маҳкамаси моддий харажатлар ва уларга тенглаштирилган харажатлар рўйхатига аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш билан боғлиқ аниқликларни киритишга ҳақли.

4-моддага мувофиқ ҳисоблаб чиқилган солиқ солиш базасига қуйидаги тарзда солиқ солинади:

1) мулкчиликнинг барча шаклидаги корхоналарнинг даромадларига, ушбу модданинг 2, 3, 4 ва 5-бандларида санаб ўтилганларидан ташқари, 18 фоиз ставка бўйича солиқ солинади.

Халқ хўжалигининг айрим тармоқлари учун Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Вазирлар Маҳкамаси томонидан энг камида 12 фоизгача пасайтирилган ставкалар ва кўпи билан 30 фоизгача оширилган ставкалар белгиланиши мумкин;

2) банклар, уларнинг филиаллари ва ваколатхоналари, давлат тасарруфида бўлмаган тижорат суғурта ташкилотларининг даромадларига 30 фоизгача ставка бўйича солиқ белгиланади. Банк ва суғурта идораларига солиқ солишнинг ўзига хос жиҳатлари ва тартиби Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади;

3) видеосалонлар (видео кўрсатувлар), кимошди савдолари, казинолар, пул ютуғи чиқадиган ўйин автоматлари, давлатга қарашли бўлмаган идоралар ўтказадиган лотерея ўйинларидан ва оммавий концерт-томоша тадбирлари ўтказишдан олинадиган даромадларга 60 фоиз ставка бўйича солиқ солинади;

4) чет эл капиталининг улуши устав фондининг 30 фоизидан камни ташкил этган қўшма корхоналарнинг даромадларига ушбу модданинг 1-бандига мувофиқ устав фондида чет эл капиталининг улуши 30 фоиздан кўп бўлган корхоналарнинг, шунингдек чет эл корхоналарининг, улар филиалларининг, ваколатхоналарининг ва шуъба корхоналарининг даромадларига эса 10 фоиз ставка бўйича солиқ солинади;

Устав фондида чет эл капитали бўлган қўшма корхоналар хорижий қатнашчиларининг даромадлари чет элга ўтказилаётганда, башарти, Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида ўзга тартиб белгиланмаган бўлса, уларга 15 фоиз ҳажмда солиқ солиниши керак.

Даромадлар чет элга ўтказилаётганда солиқ тўловининг суммаси ўтказилаётган даромад валютасида тўланади;

5) ажнабий юридик шахслар Ўзбекистон Республикасидаги фаолиятга боғлиқ бўлмаган даромадлар олганларида дивидендлардан, фоизлардан, муаллифлик ҳуқуқлари ва лицензиялардан, фраxтдан, ижара тўловларидан ҳамда манбаи Ўзбекистон Республикасида бўлган ва Ўзбекистон Республикасидаги фаолиятни амалга ошириш билан боғлиқ бўлмаган ўзга даромадлардан, башарти, Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида ўзга тартиб белгиланмаган бўлса, доимий ваколатхоналар орқали даромаднинг 20 фоизи (фраxтдан олинган даромаддан ташқари) миқдоридаги ставка бўйича солиқ тўлайдилар;

6) халқаро ташиш ишларини амалга оширганлиги учун ажнабий юридик шахсларга тўланадиган фрахт даромади суммасига 6 фоиз ставка бўйича солиқ солинади;

7) корхонанинг акциялар бўйича олинган дивидендлардан тушадиган даромадига хамда ўзга корхоналарнинг устав фондига киритган капиталдан олган бошқа даромадларига 15 фоиз ставка бўйича солиқ солинади.

Солиқ ставкаларининг миқдори, шунингдек солиқ имтиёзларининг таркиби ва бу имтиёзларни бериш тартибига Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгаши келгуси молиявий йил учун бюджет тасдиқланаётганида аниқлик киритиши мумкин.

Солиқ тўловларининг суммаси ҳар йили қонуний тартибда белгиланадиган нормативлар бўйича Ўзбекистон Республикасининг бюджетига, Қорақалпоғистон Республикасининг бюджетига, вилоятлар, Тошкент шаҳри ва бошқа маҳаллий бюджетларга ўтказилади.

Қуйидаги корхоналар даромад солиғи тўлашдан озод этиладилар:

а) асосий ходимларининг умумий сонида:

— ногиронлар камида 50 фоиз бўлган;

— ўрта мактаб ўқувчилари ва ҳунар-техника билим юртининг талабалари камида 75 фоиз бўлган корхоналар;

б) протез-ортопедия буюмлари ишлаб чиқаришга, ногиронларга протез тайёрлаб беришга ихтисослашган корxоналар;

в) тарих ва маданият ёдгорликларини таъмирлаш ва тиклаш ишларини амалга оширишдан даромад оладиган корxоналар;

г) даволаш муассасалари ҳузуридаги даволаш-ишлаб чиқариш устаxоналари;

д) белгиланган тартибда рўйхатдан ўтган ногиронларнинг жамоат ташкилотлари, уларга қарашли муассасалар, ўқув-ишлаб чиқариш корхоналари ва бирлашмалари;

е) Қизил Ярим ой жамияти, Уруш ва меҳнат фахрийлари жамияти, Афғонистон фахрийларининг иттифоқи, «Орол», Улуғбек, Навоий, Ойбек, Қодирий номидаги жамғармалар, ривожланишида нуқсонлари бўлган болаларга ёрдам жамғармаси, Халқ дипломатияси бош миссияси жамғармаси, Ўзбекистон маданияти уюшмаси, Байналмилалчи жангчилар уюшмаси ҳамда белгиланган тартибда рўйхатдан ўтган бошқа хайрия жамғармалари ва уюшмалари ва уларнинг бўлинмалари ҳамда ёшлар жамғармалари ўз устав фаолиятларини амалга оширишга қаратиладиган даромадлари бўйича;

ж) олий, ўрта махсус ўқув юртлари, ўрта ва ҳунар-техника билим юртлари ҳузурида ёшлар, касаба уюшмаси ташкилотлари томонидан тузилган корхоналарнинг талабалар ва ўқувчилар ижтимоий-маиший шароитларини яхшилашга қаратиладиган даромадлари;

з) деҳқон бозорларининг қурилишга ва ўз моддий-техника базасини кенгайтиришга, ўзига қарашли меҳмонхоналарни ривожлантиришга, ободонлаштиришга, бозорларни ишлатиш харажатларини қоплашга қаратиладиган даромадлари;

и) шаҳар пассажир транспортининг даромадлари (таксидан ташқари);

к) матбуот тарқатиш бўйича аҳолига хизмат кўрсатишдан келадиган даромадлар;

л) умумий фойдаланишдаги автомобиль йўлларини таъмирлаш ва сақлаш ишларидан олинган даромадлар;

м) уруш ва меҳнат ветеранлари кенгашлари ҳузурида тузилган уруш ва меҳнат ветеранларининг корхоналари, бирлашмалари ва ташкилотлари, башарти, уларда ишлаётганларнинг камида 50 фоизини пенсия ёшига етганлар (пенсионерлар) ташкил этса.

Янги тузилган корхоналар ишга тушган (рўйхатдан ўтган) пайтдан бошлаб биринчи йили белгиланган ставканинг 25 фоизи ва иккинчи йили 50 фоизи миқдорида солиқ тўлайдилар.

Ушбу имтиёз аввал амал қилиб турган корхоналар, уларнинг филиаллари ва тармоқ бўлинмалари асосида тузилган корхоналар учун, шунингдек корxоналар, бирлашмалар ва ташкилотлар ҳузурида тузилган бўлиб, улардан ижарага олинган ускуналар ёрдамида ишлаётган корхоналарга тааллуқли эмас.

Корхона фаолияти уч йиллик муддат ўтмай туриб тўхтатилган тақдирда солиқ суммаси унинг бутун фаолият даври учун тўла миқдорда ҳисобланади.

Қуйидагилар:

1) патент эгаси бўлган корхона шу корхонадаги ихтирони қўллашдан оладиган даромадларига ва валюта тушумларига — патент амалда бўлган даврда ихтиро қўллана бошлаган кундан эътиборан икки йил давомида;

2) хорижий қатнашчининг устав фондидаги улуши 30 фоиздан ортиқ бўлган, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари етиштириш ва қайта ишлаб чиқаришга (узум винолари ва мева-резавор винолар, маст қилувчи ичимликлар тайёрлашдан ташқари); халқ истеъмоли моллари ва бинокорлик материаллари ишлаб чиқаришга; тиббиёт ускуналар, қишлоқ хўжалиги, енгил ва озиқ-овқат саноати учун машиналар ва ускуналар ишлаб чиқаришга; иккиламчи хом ашёни ва рўзғор чиқиндиларини тайёрлаш, қайта ишлашга ихтисослашган қўшма корxоналар, уларнинг филиаллари ва шуъбалари рўйхатдан ўтган пайтдан бошлаб икки йил давомида солиқ солишдан озод этиладилар.

Солиқ тўлашдан озод этилган қўшма корхона уч йиллик муддат ўтмай туриб тугатилган тақдирда солиқ суммаси унинг бутун фаолият даври учун тўла миқдорда ундирилади.

3) деҳқон (фермер) хўжаликлари ва хусусий корхоналар қишлоқ xўжалик маҳсулотларини етиштириш ҳамда қайта ишлаш, халқ истеъмоли моллари чиқариш ва бинокорлик материаллари ишлаб чиқариш бўйича — рўйхатдан ўтган пайтдан бошлаб дастлабки икки йил давомида солиқ солишдан озод қилинади.

Солиқ солиш базаси куйидаги суммага камайтирилади:

корхоналар балансида турувчи соғлиқни сақлаш объектлари, қариялар ва ногиронлар уйлари, мактабгача тарбия болалар муассасалари, болаларнинг дам олиш лагерлари, маданият ва спорт объектлари, Халқ таълими муассасалари ва уй-жой фондини сақлаш бўйича маҳаллий ҳокимият ва бошқарув идоралари томонидан тасдиқланган нормативларга мувофиқ қилинган харажатлар суммасига, шунингдек корхоналарнинг санаб ўтилган муассасаларни сақлашда улушбай асосида иштирок этганида қилган харажатлари суммасига;

озиқ-овқат, бинокорлик материаллари, Халқ истеъмоли моллари ишлаб чиқариш учун инвестицияга, шунингдек инвестицияни амалга ошириш мақсадида олинган кредитларни тўлаш учун қилинган харажатларнинг 30 фоизига;

қайд этиб ўтилган имтиёз инвестицияни амалга ошириш учун ўзларидаги мавжуд амортизация ажратмаларини бутунлай ишлатиб бўлган корхоналарга берилади;

алоқа корхоналарига капитал маблағ сарфларининг корхоналар тасарруфида қолдириладиган даромадлар қопламайдиган миқдорини пул билан таъминлаш учун берилган кредитни тўлаш мақсадида фойдаланилган даромад суммасига;

табиатни қўриқлаш чора-тадбирларини амалга оширишга, илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларини бажаришга, янги технологиялар ва маҳсулот турларини ўзлаштиришга қилинаётган харажатларнинг 30 фоизига;

корхоналар аввалги йилнинг тегишли даврига нисбатан озиқ-овқат маҳсулотлари, халқ истеъмоли буюмлари, болалар буюмлари, болалар учун озиқ-овқат ва дори-дармонлар ишлаб чиқариш физик ҳажмларини оширганлиги ҳисобига олган даромаднинг 20 фоизига;

маданият, халқ таълими, соғлиқни сақлаш, ижтимоий таъминот, жисмоний тарбия ва спорт корxоналари, муассасалари ва ташкилотлари учун экология, соғломлаштириш ва ўзга ҳайрия жамғармаларига (башарти, улар рўйхатдан ўтган юридик шахслар бўлса) киритган бадаллар суммасига, лекин солиқ солинадиган даромаднинг кўпи билан 1 фоизига;

белгиланган тартибда рўйхатдан ўтган диний ва жамоат ташкилотлари ҳамда бирлашмаларининг (касаба уюшмалари, сиёсий партиялар ва ҳаракатлардан ташқари), ижодий уюшмалар, ҳайрия жамғармаларининг ана шу ташкилотлар, жамиятлар, бирлашмалар, уюшмалар ва жамғармалар устав фаолиятини амалга оширишга қаратиладиган даромадларидан қилинадиган ажратмалар суммасига;

Ўзбекистон Республикаси Граждан мудофаасининг авариялар, фалокатлар ва табиий офатлар чоғида қутқариш ишларини олиб бориш билан боғлиқ бўлган ихтисослашган авария-қутқарув бўлинмаларининг моддий-техника базасини тайёрлашга, жиҳозлашга қаратиладиган харажатларнинг 30 фоизига;

ходимларга касб ўргатишга, уларнинг малакасини оширишга, стажировкасига ва ўсмирлар орасида мактабдан ташқари ишлар олиб боришга сарфланадиган харажатлар суммасига;

вақтли матбуот нашрлари, болалар нашрлари, ўқув, кам тиражли (2000 нусхагача), илмий ва техника адабиёти, кам сонли халқлар тилида чиқарилган адабиётлар ва сенсор нуқсонлари бор шахслар учун нашрлар чиқаришдан келадиган даромадларнинг 20 фоизига;

ижтимоий соҳага мўлжалланган объектлар барпо этувчи қурилиш ташкилотлари даромадининг 15 фоизига камайтирилади;

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида тузилган, устав фондида чет эл капитали бўлган қўшма корхонанинг Ўзбекистон Республикаси тузган халқаро шартномага мувофиқ тақсимот тартибига кўра ўзига тегишли даромаддан солиқ тўлашдан бутунлай ёки қисман озод бўлиш ҳуқуқига эга бўлган хорижий қатнашчиси солиқни камайтириш ёки бекор қилиш тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан белгиланган тартибда ариза тақдим этади. Агар ариза даромад чет элга ўтказилганидан кейин берилса, у даромад ўтказилган кундан бошлаб календарь йили ичида тақдим этилиши лозим. Бир йил муддат ўтиб кетгач берилган аризалар қараб чиқилмайди.

Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасига биноан Ўзбекистон Республикасидаги манбалардан оладиган даромадидан солиқ тўлашдан бутунлай ёки қисман озод этилиш ҳуқуқига эга бўлган ажнабий юридик шахслар ушбу ҳуқуқдан мазкур модданинг 1-бандида баён этилган тартибда фойдаланадилар.

Маҳаллий ҳокимият ва бошқарув идоралари даромадлардан олинадиган солиқлар юзасидан ўз ҳудудларидаги тўловчилардан олинадиган ва маҳаллий бюджетларга ўтказиладиган солиқ суммалари доирасида қўшимча имтиёзлар беришлари мумкин.

Давлат облигациялари ва давлатнинг бошқа қимматли қоғозлари бўйича олинадиган фоизлар ва дивидендлар солиқ солишдан озод қилинади.

Қўшилган қийматга солинадиган солиқ товарларни сотиш, ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатиш жараёнида янги ҳосил қилинган қийматга асосланган ҳолда соф даромаднинг бир қисмини бюджет даромадига олиб қўйишнинг бир шаклидир.

Мулкчиликнинг барча шаклларига кирувчи корxоналар, бирлашмалар ва ташкилотлар, ушбу Қонуннинг 1-моддасида санаб ўтилган уларнинг мустақил бўлинмалари ва филиаллари солиқ тўловчилардир, банклар ва суғурта ташкилотлари бундан истисно.

Тадбиркорлик фаолиятининг ҳамма турлари билан шуғулланадиган ва юридик шахс бўлмаган ҳолда тадбиркор сифатида рўйхатдан ўтказилган шахслар ҳам қўшилган қийматдан солиқ тўловчилар бўладилар.

Маҳсулот, бажарилган ишлар ва кўрсатилган хизматларни реализация қилиш оборотлари солиқ солиш объектларидир.

Ўзи ишлаб чиқарган товарларни ҳам, четдан сотиб олинган ва четда тайёрланган товарларни ҳам сотиш оборотларига солиқ солиниши керак.

Қуйидагилар ҳам солиқ солиш объектлари бўлади:

корхонанинг ичида ўз истеъмоли учун амалга оширилиб, харажатларини маҳсулот (ишлар, xизматлар) таннархига киритмайдиган ҳолда, шу жумладан ўз ходимларига товарлар ва хизматларни реализация қилиш оборотлари;

товарларни бевосита пул тўламасдан бошқа товарлар (xизматлар)га айирбошлаш йўли билан сотиш оборотлари;

товарларни бошқа корхоналар ёки шахсларга текинга бериш ёки қисман ҳақ олиб бериш бўйича оборотлар, бюджетда турадиган муассасаларга ва бошқа ташкилотларга ҳайрия мақсадларида бериш ҳоллари бундан мустасно;

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида товарлар (ишлар, xизматлар)ни чет эл валютасида реализация қилиш оборотлари.

Қўшилган қийматга солиқ 30 фоиз ставка бўйича тўланади.

Қуйидагилар қўшилган қиймат солиғидан озод қилинадилар:

1) экспорт қилинадиган моллар (ишлар, xизматлар);

2) экспорт қилинадиган молларни, шунингдек Ўзбекистон Республикаси ҳудуди орқали олиб ўтиладиган чет эл юкларини (транзит юк ташиш) ташиш, ортиш, тушириш, қайта юклаш юзасидан кўрсатилган xизматлар;

3) шаҳар пассажир транспорти (таксидан ташқари) кўрсатадиган xизматлар, шунингдек темир йўл, автомобиль ва дарё транспортида шаҳар атрофи қатновида йўловчилар ташиш юзасидан кўрсатиладиган xизматлар;

4) чакана савдо умумий овқатланиш хизматлари, тайёрлов, улгуржи ҳамда таъминот-сотиш корхоналарининг хизматлари;

5) аҳолига кўрсатиладиган уй-жой коммунал хизмати ва уй-жойдан фойдаланиш хизмати (бунга ижара ҳақи ва ётоқхоналарда яшаганлик учун тўланадиган ҳақ ҳам киради);

6) хусусийлаштириш тарзида сотиб олинадиган мол-мулк қиймати, шунингдек давлат корхоналари негизида ташкил этилган ижара корхоналари бўйича тўланган ижара ҳақи;

7) суғурта ва қайта суғурта юмушлари, шу жумладан суғурта бўйича воситачилар ва агентлар амалга оширган ана шундай юмушлар билан боғлиқ xизматлар;

8) ссуда бериш ва ссуда ўтказиш;

9) пул жамғармалари, жорий счётлар, пул тўловлари, пул ўтказиш, чеклар ва бошқа қимматли қоғозларга тааллуқли юмушлар;

10) қонунга кўра тўлов воситалари ҳисобланмиш валюталар, пуллар ва банкнотлар муомаласига тааллуқли юмушлар, нумизматика мақсадларида фойдаланиладиган валюталар, пуллар ва банкнотлар бундан мустасно;

11) қимматли қоғозлар: акциялар, облигациялар, сертификатлар, векселлар, чеклар, лотерея билетлари муомаласига тааллуқли юмушлар, қимматли қоғозлар тайёрлаш ва сақлашга доир юмушлар бундан мустасно;

12) почта маркалари (коллекция учун мўлжалланганларидан ташқари), маркаси бор откриткалар, конвертлар сотиш;

13) махсус вакил қилинган идораларнинг кўрсатган хизмати учун давлат пошлинаси ундириб олинадиган ишлари;

14) казино, ўйин автоматларининг оборотлари, отчопарларда ўртага тикилган сумма юзасидан ютуқлар;

15) мактабгача тарбия муассасаларида болалар таъминоти юзасидан, беморлар ва кексаларни боқиш ҳамда парваришлаш юзасидан кўрсатилган хизматлар;

16) дафн бюролари, қабристон ва крематорийларда кўрсатиладиган маросим xизматлари;

17) халқ таълими соҳасида ўқув-ишлаб чиқариш жараёни билан боғлиқ хизматлар;

18) ҳақини бевосита аҳолининг ўзи тўлайдиган курслар, тўгараклар, секциялар, студия ёки дарслар;

19) кашфиёт учун патентлар, муаллифлик ҳуқуқлари, лицензиялар бериш, бериб туриш ва олиш;

20) адвокатлар ҳайъатлари аъзоларининг одил судлов соҳасида кўрсатадиган xизматлари;

21) диний ташкилотлар томонидан ўтказиладиган расм-русм ва маросимлар;

22) пенсия ва нафақалар тўлашга доир алоқа хизматлари;

23) гидрометерология ва аэрология ишлари;

24) геология ва топография ишлари;

25) умумий фойдаланишдаги йўлларни ишлатиш ва уларни таъмир этиш юзасидан бажарилган ишлар ҳажмидан тушган пул;

26) якка тартибда кийим-кечак ва пойабзал тикиш, таъмирлаш ҳамда болалар трикотаж буюмлари тайёрлаш ва уларни таъмирлаш, кийим-кечакларни кимёвий усулда тозалаш бўйича аҳолига кўрсатиладиган xизматлар, сартарошлик хизматлари ва ҳаммомлар хизмати;

27) санаторий-курорт ва соғломлаштириш, туристик-экскурсия xизматлари, жисмоний-тарбия ва спорт муассасалари, пионер лагерлари xизматлари;

28) протез-ортопедия буюмлари ишлаб чиқаришга ихтисослашган корхоналарнинг маҳсулоти ва ногиронларга ортопедик протезлаш хизмати кўрсатиш.

Солиқ ставкаларининг миқдори ва солиқ имтиёзлари таркиби ҳар йили Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгаши томонидан келгуси молиявий йил учун бюджетни тасдиқлаш вақтида аниқлаштирилиши мумкин.

Сотиладиган товарларнинг натура ёки қиймат ифодасидаги ҳажми солиқ солиш объекти бўлади.

Мулкчиликнинг барча шаклларига мансуб бўлиб, акциз солиғи солинадиган товарларни ишлаб чиқарувчи ва сотувчи корxоналар, бирлашмалар ва ташкилотлар солиқ тўловчилардир.

Акциз солиғи солинадиган товарлар рўйхатини, акциз солиғи ставкаларини Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Вазирлар Маҳкамаси белгилайди.

Ўзи ишлаб чиқарган молларни чет элларга етказиб берилганда акциз олинмайди.

Акцизларнинг суммасини солиқ тўловчи сотилган товарлар рўйхати ва ҳажми ҳамда ана шу товарлар юзасидан белгиланган акциз ставкаларига қараб мустақил белгилайди».

Экспорт ва импорт солиғини ушбу Қонуннинг 1-моддасида санаб ўтилган ҳамда ташқи савдо алоқаларини амалга оширадиган барча ташкилотлар тўлайдилар.

Экспорт ва импорт солиғи Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириладиган ёки унинг ҳудудидан четга чиқариладиган айрим турдаги товарларнинг ташқи савдо нархлари (ССР Давлат банки курси бўйича совет пулларига айлантириб ҳисобланган) билан СССР ва Ўзбекистон Республикаси ички нархлари даражаси ўртасидаги фарқлар натижасида ҳосил бўладиган соф даромадни давлат даромадига ўтказиш шаклида бўлади.

Экспорт ва импорт солиғи совет сўмларида ҳисобланади:

а) товарларни Ўзбекистон Республикаси ва СССР чегараси орқали ўтказиш чоғида солиқ солиниши керак бўлган товарларнинг эгаси (тасарруф қилувчи) божхона декларацияда кўрсатган товарларнинг ташқи савдо (шартнома) қийматига (СССР Давлат банки курси бўйича совет сўмларига айлантириб ҳисобланган қийматига) нисбатан фоиз ҳисобидаги божлар;

б) экспорт ёки импорт қилинаётган умумдавлат аҳамиятига молик товарлар айрим турларининг ташқи савдо нархлари (СССР Давлат банки курси бўйича совет сўмларига айлантириб ҳисобланган) билан Ўзбекистон Республикасининг ички нархлари ўртасида бўладиган, ташқи савдо битимини амалга ошириш билан боғлиқ харажатларни чиқариб ташлангандан кейин қоладиган фарқ.

Бундай товарларнинг рўйхати, харажатларнинг таркиби, экспорт ва импорт солиғининг миқдорлари, уларни тўлаш тартиби ва муддатлари, шунингдек солиқ бўйича имтиёзлар Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Вазирлар Кабинети томонидан аниқланадиган тартибда белгиланади.

Экспорт ва импорт солиғи Ўзбекистон бюджетига ўтказилади.

Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Вазирлар Кабинети қошидаги хом ашё ва енгил саноат маҳсулотлари таъминоти ҳамда уларни сотиш бош бошқармаси, шунингдек хом ашё ресурсларини ва маҳсулотни Ўзбекистон Республикасидан ташқарисига сотадиган корхоналар солиқ тўловчилар ҳисобланади.

Республика ҳудудидан ташқарига олиб чиқиб кетилаётган хом ашё ресурслари ва маҳсулотларга солинадиган солиқ моллар айрим турлари баҳосига қўшиладиган ҳамда сотиш чоғида қўшилган қиймат солиғига қўшимча тарзда истеъмолчилардан олинадиган соф даромаднинг бир қисмини олиб қўйишдан иборатдир.

Ташқарига олиб чиқиб кетилаётгани учун солиқ ундириладиган хом ашё ресурсларининг ва маҳсулотларнинг рўйхати, қўшимча харажатлар таркиби, шунингдек солиқ ставкаси, уни тўлаш, бюджетга ўтказиш ва тақсимлаш тартиби Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Вазирлар Кабинети томонидан аниқланади.

Жамоа хўжаликлари хўжалик аъзоларининг меҳнат ҳақи фондидан ундириладиган солиқни тўловчилардир.

Жамоа хўжалиги аъзолари меҳнат ҳақи фондининг жамоа хўжалигида ишлайдиган ҳар бир аъзога бир ойда 16 сўм ҳисобидаги солиқ солинмайдиган миқдордан ортиқ қисмига солиқ солинади.

Жамоа хўжалиги аъзоларининг меҳнат ҳақи фондидан солиқ солинадиган қисмини ҳисоблаб чиқариш чоғида жамоа хўжалиги аъзоларига тўланиши керак бўлган ҳамма ҳақлар, шу жумладан қўшимча ҳақлар, мукофотларнинг барча турлари, шунингдек натура тарзидаги тўловлар ҳам ҳисобга олинади.

Меҳнат ҳақи эвазига бериладиган маҳсулот унинг таннархи бўйича баҳоланади.

Солиқни барча жамоа хўжаликлари аъзолари меҳнат ҳақи фондининг солиқ солинадиган қисмидан 8 фоиз миқдорида тўлайдилар.

Солиқ суммалари маҳаллий бюджетларга ўтказилади.

Жамоа хўжалиги аъзолари меҳнат ҳақи фондининг солиқ солинадиган қисми хўжаликнинг барча тармоқларида ҳисоблаб ёзилган жамоа хўжалиги аъзолари меҳнат ҳақи умумий фонди асосида, шу жумладан жамоа хўжалиги аъзоларининг меҳнат ҳақи ҳисобига харид нархлари баҳосида бериладиган натура ҳолидаги маҳсулот қиймати ҳам қўшиб ҳисоблаб чиқарилади.

Жамоа хўжалиги аъзолари меҳнат ҳақи фондининг солиқ солинадиган қисми жамоа хўжалиги аъзолари меҳнат ҳақи учун ҳисоблаб ёзилган пул суммаси, шу жумладан натура ҳолидаги маҳсулот қиймати (харид нархлари баҳосида) билан меҳнат ҳақи фондининг солиқ солинадиган қисми ўртасидаги фарқ тарзида аниқланади, солиқ солинмайдиган қисми белгилаб қўйилган солиқ солинмайдиган ўртача энг оз ойлик маош тарзида ҳисоблаб чиқарилади.

Йилнинг I, II ва III чораклари учун тўланадиган солиқ миқдорлари меҳнат ҳақи бўйича йил бошидан буён жамоа хўжалиги аъзолари меҳнатига тўлаш учун фоиз тарзида ҳисобланган ҳақнинг умумий фонди миқдоридан жамоа хўжалиги аъзолари билан қилинган ҳисоб-китоблар тўғрисидаги бухгалтерия ҳисоб ва ҳисоботи маълумотлари асосида ҳисоблаб чиқарилади. Мазкур фоиз жамоа хўжалиги аъзоларининг ўтган йилги меҳнат ҳақи фонди солиқ солинадиган қисмидан олинадиган даромад солиғи суммасининг ўша даврдаги умумий фонд суммасига нисбати тарзида белгиланади. Бунда жорий йилнинг ўтган даврида ҳисоблаб чиқарилган солиқ суммаси ҳисобга олинади.

Жамоа хўжалиги аъзоларининг йилнинг IV чорагида тўланиши лозим бўлган меҳнат ҳақи фондига солинадиган солиқ суммаси йил учун кутилаётган жамоа хўжалиги аъзолари меҳнат ҳақи фондидан I, II ва III чоракларидаги солиқни ҳисоблаб чиқариш учун белгиланган фоиз бўйича аввалги чораклардаги тўловларни эътиборга олиб ҳисоблаб чиқарилади. Жамоа хўжалиги ахзолари меҳнат ҳақи фондининг солиқ солинадиган қисми бўйича узил-кесил ҳисоб-китоб жамоа хўжалигининг йиллик ҳисоботи маълумотлари бўйича йил давомида жамоа хўжалиги аъзоларига амалда ҳисобланган меҳнат ҳақи фонди ҳамда жамоа хўжалигида ишлаган жамоа хўжалиги аъзоларининг йиллик ўртача сони асосида амалга оширилади.

Жамоа хўжалиги аъзоларининг меҳнат ҳақи фондидан даромад солиғини жамоа хўжаликлари йил чораги тугагандан кейинги ҳар ойнинг 25-кунигача, жамоа хўжалиги аъзолари меҳнат ҳақи фондидан тегишли чорак ҳисоботи бўйича ҳисоблаб чиқарилган миқдорда тўлайдилар.

Мустақил балансга эга бўлган ва Ўзбекистон Республикаси ҳудудида жойлашган мулкчиликнинг барча шаклига мансуб юридик шахслар корхона мулки учун солиқ тўловчилар ҳисобланадилар.

Солиқ тўловчининг қийматда ифодаланган мол-мулки солиқ солиш объекти ҳисобланади. Бу қиймат солиқ тўловчи бухгалтерия баланси активининг якуни сифатида аниқланиб, ундан:

асосий воситаларнинг ейилиши;

арзон ва тез ёйиладиган воситаларнинг ейилиши;

капитал маблағ сарфлари ва аванслари;

кредитлар ва бошқа қарз маблағлари;

ҳисоблар ва бошқа пассивлар чиқариб ташланади.

Солиқ солинадиган база:

солиқ тўловчининг балансида бутунлай ёки қисман турадиган уй-жой, коммунал ва ижтимоий-маданий соҳа объектларининг;

табиатни муҳофаза қилиш, санитария-тозалаш ва ёнғинга қарши мақсадларда фойдаланиладиган объектларнинг;

қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш, сақлаш ва селекцияси учун, балиқ боқиш, овлаш ва қайта ишлаш учун фойдаланиладиган мол-мулкнинг;

озиқ-овқат узаткичлар, йўллар (шу жумладан автомобиль йўллари), алоқа ва электр узатиш линиялари, шунингдек уларга туташ ерларнинг, ушбу объектларни фойдаланишга яроқли ҳолда сақлаб туриш мақсадларида ишга тушириладиган иншоотларнинг;

корхоналар автотранспорт воситаларининг;

алоқа йўлдошларининг;

республика Ҳукуматининг қарорларига биноан тўхтатиб қўйилган асосий ишлаб чиқариш фондларининг баланс қийматига камайтирилади.

Корхоналарнинг мол-мулкига 0,5 фоиз ставка бўйича солиқ солинади.

Солиқ тўловининг ҳисоблаб чиқилган суммаси солиқ тўловчининг тасарруфида қолган даромаддан биринчи навбатда тўланади.

1. Корхоналар мол-мулкига солинадиган солиқ қуйидаги мол-мулкларга солинмайди:

а) бюджет ташкилотлари ва муассасаларининг давлат бошқаруви идораларининг мол-мулкига;

б) қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ва чорвачилик маҳсулотларини етиштириш, селекциялаш ва сақлаш, балиқ етиштириш, овлаш ва қайта ишлаш соҳасидаги корхоналарнинг мол-мулкига;

в) халқ таълими ва маданият муассасаларининг эҳтиёжлари учун ишлатиладиган мол-мулкка;

г) диний бирлашмалар ва ташкилотлар, миллий-маданий марказларнинг мол-мулкига;

д) умуман фуқароларга мўлжалланган уй-жой, коммунал ва шаҳар xўжалигидаги ўзга мол-мулкка;

е) янги очилган корхоналарнинг мол-мулкига рўйхатга олинган кундан бошлаб дастлабки икки йил давомида;

«е» кичик бандида кўрсатилган солиқ имтиёзи тугатилган (қайта ташкил этилган корxоналарнинг, улар филиаллари ва тармоқ бўлинмалари асосида тузилган корхоналарга, шунингдек корхоналар, бирлашмалар ва ташкилотлар ҳузурида тузилган корхоналарга (башарти, улар ана шу корхоналардан ижарага олинган ускуналар билан ишласа) тааллуқли эмас.

Маҳаллий ҳокимият ва бошқарув идоралари мол-мулки ўз ҳудудларида жойлашган солиқ тўловчиларга қўшимча имтиёзлар беришлари мумкин.

Мол-мулкка солинган солиқ маҳаллий бюджетга киритилади.

1. Агар СССР ва Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида ушбу Қонундаги қоидалардан бошқача қоидалар белгилаб қўйилган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.

Ушбу Қонуннинг қоидалари халқаро ҳуқуқнинг умумий нормаларида ҳамда СССР ва Ўзбекистон Республикасининг бошқа давлатлар билан тузган махсус битимларида белгилаб қўйилган солиқ соҳасидаги имтиёзларга тегишли бўлмайди.

2. Ажнабий юридик шахсларнинг даромадларидан солиқ олиш тегишли чет давлатда худди шундай ёки шунга ўхшаш солиқлар юзасидан совет юридик шахсларига нисбатан айнан шундай чора-тадбирлар амалга ошириш белгиланган ҳолларда ўзаро келишув асосида тўхтатилиши ёки чекланиши мумкин, бу ҳол ушбу давлатнинг солиқ идоралари томонидан тасдиқланган бўлиши керак.

3. Ажнабий фирмалар билан тижорат битимларини тузиш чоғида даромад тўлаётган корхона, муассаса ёки ташкилот ажнабий юридик шахсларнинг даромадидан солиқ тўлаш борасидаги харажатларни ўз зиммасига олиши ҳақидаги солиқ шартларини шартномага қўшишга рухсат берилмайди.

Чет элда олинган даромад суммаси Ўзбекистон Республикасида солиқ солиниши керак бўлган даромаднинг умумий суммасига киритилади ҳамда солиқ миқдорини белгилаш чоғида ҳисобга олинади.

Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида олинган даромаддан чет мамлакатлар қонунларига мувофиқ чет элдаги корхоналар, бирлашмалар ва ташкилотлар тўлаган солиқ суммаси улар Ўзбекистон Республикасида даромаддан солиқ тўлаётган пайтларида ҳисобга олинади. Бунда ҳисобга олинадиган маблағларнинг миқдори чет элда олинган даромадга нисбатан Ўзбекистон Республикасида тўланиши керак бўлган даромадга солинган солиқ ҳажмидан ошиб кетмаслиги лозим.

1. Ушбу Қонунда кўзда тутилган солиқларни тўловчилар:

а) молиявий-хўжалик фаолияти тўғрисида белгилаб қўйилган тартибда бухгалтерлик ҳисобини ва ҳисоботларини юритишлари ҳамда молия идораларига бухгалтерлик ҳисоботлари ва балансларини, солиқлар бўйича ҳисоб-китобларни ҳамда солиқларни ҳисоблаб чиқариш ва тўлаш билан боғлиқ бошқа зарур ҳужжатлар ва маълумотларни беришлари;

б) солиқлар соҳасида имтиёзларга эга бўлиш ҳуқуқини тасдиқлайдиган ҳужжатларни кўрсатишлари, тегишли ҳолларда эса топширишлари;

в) тўланиши керак бўлган солиқ суммаларини ўз вақтида ва тўла-тўкис тўлаб туришлари;

г) молия идораларининг мансабдор шахсларига даромадлар олиш билан ёки солиқ солинадиган объектларни сақлаш билан боғлиқ бўлган биноларни текшириб чиқиш учун, шунингдек солиқларни ҳисоблаб чиқариш ва тўлаш масалалари юзасидан текширишлар ўтказиш учун имконият яратиб беришлари шарт.

2. Корхоналар, муассасалар ва ташкилотларнинг раҳбарлари ва тегишли мансабдор шахслари солиқ идораси ўтказган текшириш ҳақидаги ҳужжатни имзолашлари, ҳужжатда баён этилган фактларга рози бўлмаганлари тақдирда эса рози бўлмаслик сабаблари ҳақида ёзма тушунтириш тақдим этишлари шарт. Улар солиқ идорасининг солиқлар тўғрисидаги қонунлар борасида аниқланган бузилишларни бартараф этиш ҳақидаги талабларини бажаришга ҳам мажбурдирлар.

3. Ўзбекистон Республикаси қонунларида солиқларга оид бухгалтерия ҳисоботларини ва балансларини, солиқларга оид ҳисоб-китобларни ёки даромадлар тўғрисидаги декларацияларни солиқ идораларига тақдим этиш мажбурияти белгилаб қўйилган солиқ тўловчилар уларни молиявий фаолиятни текширув хўжалик ҳисобидаги ташкилот текширгач ҳисобот йилидан кейинги бир йил давомида солиқ идорасига текшириш ўтказилганлигини тасдиқловчи ҳужжатни тақдим этишлари шарт.

Мазкур ҳужжатларни тақдим этмаган солиқ тўловчиларга ушбу Қонуннинг 43-моддасида кўзда тутилган чоралар қўлланилади. Башарти, текшириш солиқ тўловчи айбдор бўлмаган ҳолда белгиланган муддатларда ўтказилмаган бўлса, мазкур чоралар қўлланилмайди.

1. Солиқларни тўғри ҳисоблаб чиқариш, уларни бюджетга ўз вақтида тўлаш ва солиқ солиш тўғрисидаги қонунларга риоя қилиш учун масъулият солиқ тўловчиларга ва уларнинг мансабдор шахсларига юклатилади.

2. Ушбу Қонунда кўзда тутилган, солиқ тўлаш учун белгилаб қўйилган муддатда бухгалтерлик ҳисоботлари ва балансларига, тегишли ҳисобот даври учун бўйича белгилаб қўйилган нусхада ҳисоб-китобларга эга бўлмаган солиқ тўловчилар олдинги ҳисобот даври учун ҳисоблаб чиқарилган солиқнинг 110 фоизи миқдорида солиқ тўлайдилар. Мазкур ҳужжатлар тақдим этилгандан кейин амалда олинган даромадга, солиқ солинадиган оборотга ва бошқа солиқ солинадиган объектларга асосланган ҳолда солиқ қайтадан ҳисоблаб чиқилади.

3. Солиқ тўловчилар олинган даромад ҳисобга олиб борилмаганлиги ёки ҳисоб белгиланган тартибни бузиб олиб борилганлиги учун, шунингдек солиқ идораларига ҳисоботларни, ҳисоб-китобларни ҳамда солиқни ҳисоблаб чиқариш ва тўлаш учун керакли бошқа зарур ҳужжатларни умуман ёки ўз вақтида тақдим этмаганликлари учун бюджетга тўланиши керак бўлган солиқ миқдорларининг 10 фоизи миқдорида жарима тўлайдилар.

4. Даромад яшириб қолинган (камайтириб кўрсатилган) ёки солиқ солинадиган бошқа объектлар яширилган ҳолларда солиқ тўловчилардан бюджет даромадига яширилган (камайтириб кўрсатилган) даромаднинг тўлиқ суммаси ёки солиқ солинадиган яширилган объект учун солиқ суммаси, шунингдек ўша сумма миқдорида жарима, тартиб такрор бузилган ҳолларда эса — икки баравар миқдорда жарима ундириб олинади. Яширилган (камайтириб кўрсатилган) даромаднинг суммалари, шунингдек солиқ солинадиган бошқа объектни яширганлик учун қоладиган даромад ҳисобидан бюджетга тўланади.

5. Эркин алмаштириладиган валюта билан олинган даромадни яшириб қолиш, агар Ўзбекистон Республикаси қонунларида бошқа тартиб кўзда тутилмаган бўлса, даромадлар суммасини СССР Давлат банкининг махсус курси бўйича қайта ҳисоблашга сабаб бўлади. Яширилган (камайтириб кўрсатилган) даромад, объектдан олинадиган солиқ идораларининг мансабдор шахслари тартибни бузиш аниқланганлиги тўғрисидаги тўланиши керак.

6. Ушуб Қонунга мувофиқ солиқ тўловчи корхоналар бўйича яширилган (камайтириб кўрсатилган) даромад ҳамда жарима суммаси бюджет даромадига Ўзбекистон Республикаси ва Қорақалпоғистон Республикаси қонунларида белгилаб қўйилган тартибда ўтказилади.

7. Даромадни яширишда (камайтириб кўрсатишда) ёки солиқ солинадиган бошқа объектларни яширишда, шунингдек бухгалтерлик ҳисоби юритилмаслигида ё бўлмаса унинг белгилаб қўйилган тартибни бузган ҳолда юрилишида ва бухгалтерлик ҳисоботларининг бузилишида, бухгалтерлик ҳисоботлари, баланслар, ҳисоб-китоблар ҳамда бюджетга солиқларни ва бошқа тўловларни ҳисоблаб чиқариш ва тўлаш билан боғлиқ бўлган бошқа ҳужжатларни тақдим этмасликда, ўз вақтида тақдим этмасликда, айбдор бўлган мансабдор шахсларга солиқ идоралари томонидан Ўзбекистон Республикаси қонунларида белгиланган тартибда маъмурий жарима солинади.

Даромадни атайлаб яшириш (камайтириб кўрсатиш) ёки солиқ солинадиган бошқа объектларни атайлаб яшириш Ўзбекистон Республикаси қонунларида белгиланган жиноий жавобгарликка сабаб бўлади.

1. Белгиланган муддатларда тўланмаган солиқларнинг суммалари, шунингдек яширилган (камайтириб кўрсатилган) даромад солиғи суммалари ёки солиқ солинадиган бошқа яширилган объект учун солиқ суммаси ҳамда даромадни яширганлик (камайтириб кўрсатганлик) ва солиқ солинадиган объектни яширганлик учун жарима солиқлар тўлашдан бош тортиб юрилган бутун давр учун солиқ идораларининг кўрсатмасига мувофиқ қатъий тарзда ундириб олинади.

Ўз вақтида тўланмаган солиқ суммаси кечиктирилган ҳар бир кун (тўланган кунни ҳам қўшиб ҳисобланганда) учун тўланмаган қарз суммасига 0,5 фоиз миқдорида пеня қўшиб ҳисоблаб, бюджетдан қарздор бўлинган бутун давр учун ундириб олинади.

2. Ушбу Қонуннинг 37 ва 38-моддаларида кўрсатиб ўтилган ажнабий юридик шахсларнинг даромадларидан олинадиган солиқ суммаси даромадларни тўлайдиган корхоналар, муассасалар ва ташкилотлар томонидан бюджетга ўтказилмаган тақдирда ажнабий даромад олувчига қайси давр учун даромад тўлаганлигидан қатъи назар, бюджет билан ҳисоб-китоб қилингандан кейин ана шу корхоналар, муассасалар ва ташкилотлар ихтиёрида қоладиган маблағлардан қатъий тарзда ундириб олинади.

3. Солиқлар нотўғри ҳисоблаб чиқилиши ёки ундириб олиш соҳасида белгилаб қўйилган тартиб бузилиши натижасида ортиқча тушган солиқлар бўйича тўловлар суммаси қайтариб берилиши ёки, улар тушган кундан бошлаб бир йил муддат ўтмаган бўлса, солиқ тўловчидан олиниши керак бўлган бошқа тўловлар ўрнига ўтказилиши керак.

Ортиқча тушган суммани қайтариб бериш ҳақида ариза топшириш мазкур муддат ўтишини тўхтатиб қўяди.

Нотўғри тўланган солиқларни бюджетдан қайтариб бериш нотўғри тўлов аниқлангандан аввалги кўпи билан 1 йил учун амалга оширилади.

Солиқ тўғрисидаги қонунларнинг тўғри қўлланилиши устидан назоратни солиқ идоралари Ўзбекистон Республикаси қонунларига мувофиқ амалга оширадилар.

Корхоналар ва ташкилотларнинг мансабдор шахслари солиқ идоралари ҳамда уларнинг ўз хизмат бурчларини бажариб турган мансабдор шахсларнинг ушбу Қонундан келиб чиқадиган талаблари, кўрсатмалари ва фармойишларини бажармаслиги Ўзбекистон Республикаси қонунларига мувофиқ маъмурий жавобгарликка сабаб бўлади.

1. Солиқ идоралари мансабдор шахсларининг солиқларни ундириш чоғидаги хатти-ҳаракатлари устидан шикоятлар ана шу шахслар бевосита бўйсунадиган идорага берилади. Шикоятлар шикоят тушган пайтдан бошлаб кечи билан 30 кун муддат ичида кўриб чиқилади ва улар юзасидан қарорлар қабул қилинади.

Шикоятлар юзасидан чиқарилган қарорлар хусусида бир ой муддат ичида юқори солиқ идорасига шикоят қилиниши мумкин.

2. Солиқ идоралари мансабдор шахсларининг маъмурий жазо бериш борасидаги хатти-ҳаракатлари устидан шикоят қилиш Ўзбекистон Республикасининг маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги қонунларига мувофиқ амалга оширилади.

3. Шикоят берилиши солиқларнинг ундириб олинишини тўхтатиб қўймайди. Шикоятни кўраётган идора шикоят ҳал қилингунга қадар солиқнинг тегишли суммасини ундириб олишни тўхтатиб қўйиш ҳуқуқига эга.

Ушбу Қонунни қўллашга оид йўриқномалар Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан чиқарилади.