А | Б | В | Г | Д | Е | Ё | Ж | З | И | К | Л | М | Н | О | П | Р | С | Т | У | Ф | Х | Ц | Ч | Ш | Щ | Ы | Э | Ю | Я | Ў | Қ | Ғ | Ҳ | #
A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | #

давлат бошқарувининг махсус масалаларини кўриб чиқадиган ва ҳал қиладиган ижро этувчи ҳокимият органларининг умумлаштирилган номи.

...

давлат органлари ёки муниципиал органлар девони хизматчиларига нисбатан қўлланиладиган, уларнинг муайян (салбий) иш услубини тавсифловчи ибора.

Идоранинг манфаатлари ҳамма нарсадан устун қўйилиши, эътиборнинг инсондан кўра қоғозбозликка кўпроқ қаратилиши, бошқарув жа...


қаранг: Идоравийлик

...

қаранг: Назорат.

...

1991 йилгача вазирликлар, идоралар, йирик хўжалик бирлашмаларида мавжуд бўлган таркибий бўлинмалар ёки уларнинг қисмлари. Уларнинг зиммасига тегишли вазирлик, идора, бирлашмага бўйсунадиган ёки унинг таркибига кирадиган корхоналар ва бошқа ташкилотлар ўртасида юзага келадиган хўжалик ...


ҳуқуқий, шу жумладан конституциявий-ҳуқуқий адабиётларда учраб турадиган ва, одатда, у ёки бу органлар ва мансабдор шахсларга баҳо беришда бир қадар салбий оҳангга эга бўлган атама. Бунда орган (шахс) тегишли идоранинг фақат тор манфаатларидан келиб чиқиб масалани ҳал қилиши, масалага...


муайян шахснинг бажарилмаган мажбуриятларини тасдиқловчи ҳужжатнинг асл нусхаси бўйича тегишли пул миқдори ёки кўчар мулкни ундириш тўғрисида нотариус томонидан белгиланган шаклда тузилган ёзма талабнома. И.х. бевосита суд пристави томонидан, кредиторнинг даъвоси асосланганлигини суд ...


давлатнинг коллегиал ёки яккабошчилик асосидаги органи. Давлат фаолиятининг қонунлар ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ижро этиш, давлат ва хўжалик-маданий қурилиши соҳалари ва тармоқларини бошқаришни ташкил этиш, бу мақсадда фармойиш бериш билан боғлиқ турини амалга оширади. И.э....


Ўзбекистон Республикаси ижро этувчи ҳокимият органларининг умумлаштирилган номи. Мазкур органлар тизимига вазирликлар, давлат қўмиталари, хизматлар, агентликлар киради.

Ўзбекистон Республикаси вазирлиги - белгиланган фаолият соҳасида давлат сиёсатини ва бошқарувни а...


собиқ тузим даврида турли давлат органларига нисбатан қўлланиладиган атама. Шу даврда Ўзбекистонда вилоят, туман, шаҳар, қишлоқ ва посёлкаларда (шаҳарча) ижро органи - ижроия қўмиталар деб номланган.

Ижроия қўмиталар тегишли халқ депутатлари Кенгашлари томонидан, ула...


Давлат ҳокимиятининг бир тармоғи. Ҳокимият бўлиниши принципи асосида вужудга келади. ЎзР Конституциясининг 11-моддасига биноан: “Ўзбекистон Республикасида давлат ҳокимиятининг тизими - ҳокимиятнинг қонун чиқарувчи, ижро этувчи ва суд ҳокимиятига бўлиниши принципига асосланади”. И.ҳ. қ...


Давлат ҳокимияти ижро органларининг фаолият тури. Бу фаолият қонунларни ижросини таъминлашни назарда тутади. Қонунларни ижросини таъминлаш учун ижро органлари, қонун ва ўзларини ваколат доирасида норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилади. Бундай ҳужжатлар вазир буйруғи, ҳоким қарори ёки...


давлат ва жамиятнинг муайян ижтимоий қатламларга хизмат қилиши ёки уларнинг ижтимоий муносабатларнинг пойдевори тарзидаги иттифоқи.

ЎзР нинг 1992 йилги Конституцияси жамиятимиз ва давлатимиз ҳаётини бошқаришда синфий асосда амалга оширилишини кўрсатмай республикамиз...


қ.: Жамоат бирлашмалари.

...

давлатнинг, фуқароларнинг ижтимоий кам таъминланган қатламларни уларнинг асосий моддий эҳтиётларини қондириш, уларга нафақа ва бошқа кўринишдаги моддий ёрдам кўрсатиш учун олиб борадиган махсус фаолиятидир.

Бошқача айтганда, ижтимоий таъминот-ижтимоий ҳимоя ва қўллаб...


қ.: Ижтимоий таъсир чоралари.

...

ижтимоий ҳолатидан қатъи назар, инсоннинг инсон билан тенг ҳуқуқлилиги. Конституциявий ҳуқуқ тенг ҳуқуқлилик (юридик жиҳатдан тенг ҳуқуқлилик), бошқача қилиб айтганда, қонун олдида тенглик нуқтаи назаридан И.т.ни таъминлайди. (Яна қ.: Тенг ҳуқуқлилик.)

...

ҳокимият ва давлатнинг моҳияти, унинг сиёсий ва иқтисодий негизлари, хўжалик ҳаётининг хусусияти ҳамда шахснинг давлатдаги мавқеи асослари. Жумладан, 1936 й. СССР Конституциясининг «Ижтимоий тузилиш» деб номланган 1-бобида СССР ишчи ва деҳқонларнинг социалистик давлати эканлиги, бу ер...


жамиятнинг муайян тараққиёт босқичига хос бўлган ижтимоий муносабатлар тизими. И.т. жамиятда қандай ижтимоий муносабатлар амал қилишини акс эттиради. ЎзР нинг амалдаги Конституциясида «конституциявий тузум» тушунчаси қўлланилади.

...

давлат томонидан инсонларнинг ижтимоий ҳуқуқларини рўёбга чиқишини қонунлар ва бошқа норматив-ҳуқуқий актларининг чиқариши ва мазкур актларнинг умумий йиғиндиси.

...

қ.: Жамоат бирлашмалари.

...

фуқаронинг ўз келиб чиқиши, жинси, мулкий ҳолати ва мансаб мавқеига кўра муайян ижтимоий табақага мансублиги. Конституциявий ҳуқуқ мазкур тушунчани эътиборга олади ва ундан ё тўғридан-тўғри шаклда, ё тафсилотлари мажмуида фойдаланади. Масалан, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг...


қ.: Асосий ҳуқуқлар ва эркинликлар.

...

БМТ Бош Ассамблеясининг 29 ноябр 1997 йилги Фаластинни еврей ва араб давлатларига бўлиш тўғрисидаги қарорига асосан, Фаластин ҳудудида 14 май 1948 йилда ташкил топган давлат бўлиб, яқин шарқда, Осиёнинг ғарбий қисмида жойлашган. 1948-1948 йилги ҳарбий ҳаракатлар натижасида И. 6,7 минг...


қаранг: Сайлов округи.

...

конституциявий ҳуқуқдаги тушунча бўлиб парламентнинг ички ташкилий тузилишига нисбатан қўлланилади. Парламент, одатда, бир палатали ёки икки палатали бўлиши мумкин (камдан-кам ҳолатларда парламент уч ёки ундан ошиқ палатали бўлиши мумкин). Икки палатали парламент тизимида (структураси...


бир сиёсий партиянинг ҳокимият тепасида бўлиб, иккинчи сиёсий партиянинг биринчисига нисбатан мухолифотда бўлган жамият сиёсий ташкилотига берилган характеристика. Улар ўртасидаги кучлар нисбати парламент депутатларини ва президентни сайлашда ўз аксини топади. Ғалаба қозонган партия в...


бир вақтнинг ўзида икки давлатнинг фуқароси (тоъбе) бўлиш имконияти. Икки фуқаролик ҳолати қуйидаги вазиятларда вужудга келиши мумкин:

Биринчи ҳолатга кўра, агар ҳар бир давлат ўз қонунларини устун деб билсалар, бу икки давлат қонунчилигида коллизион нормалар вужудга...


қаранг: Ўқиш.

...

асосий конституциявий эркинликлардан бири. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 42-моддасида «Ҳар кимга илмий ва техникавий ижод эркинлиги, маданият ютуқларидан фойдаланиш ҳуқуқи кафолатланади.

Давлат жамиятнинг маданий, илмий ва техникавий ривожланишига ғамхўрл...


ЎзР Конституциявий суди, ЎзР Олий суди, ЎзР Олий арбитраж суди ЎзР қошида тузилган маслаҳат органлари. Улар асосан юридик фани вакиллари ва юқори малакали амалиётчилардан таркиб топади. Уларнинг асосий вазифаси - тегишли органлар фаолиятида юзага келувчи мураккаб масалалар юзасидан та...


фуқароларнинг давлат органларига, маҳаллий ўзини ўзи бошқариш органларига мурожаатларининг умумлаштирилган номларидан бири.

Айрим ҳолларда фуқаронинг тегишли органга ёки мансабдор шахс номига мурожаатининг муайян тури И. деб аталади. Масалан, Ўзбекистон Республикаси...


маълум давлатга вақтинча ёки доимий яшаш учун келган бошқа давлат фуқаролари ёки фуқаросиз шахсларга нисбатан ишлатиладиган умумлашган ном (халқаро атама). Бир давлатдан иккинчи давлатга келиш сабаблари турлича бўлиши мумкин: масалан, иш қидириб келиш, қариндош-уруғларига қўшилиш, ник...


миграцион хизмат ёки махсус давлат органи томонидан, миграцион фаолиятни тартибга солиш, ёки мамлакат ҳудудида назоратсиз иммиграцияни олдини олиш учун олиб бориладиган фаолият.

...

қаранг: депутат.

...

айрим мансабдор шахсларнинг мансабдан четлатиш ва жавобгарликка тортиш жараёни (тартиби). И. атамаси конституциявий ҳуқуққа АҚШ қонунчилиги ва амалиётидан кириб келган. И. ҳар қандай мансабдор шахсни ўз бурчига жиддий ёндошишига, ҳар қандай вақтда лавозимдан четлатишга ва жавобгарликк...


давлат бошлиғи лавозимига киришишини тантанали маросими. Бу маросимларда хорижий давлат бошлиқлари, дипломатлар иштирок этади. 2004 йилда Азарбайжон Республикаси, Грузия, Россия Федерациясида И. бўлиб ўтди.

Россия ОАВ Россия Федерацияси субъектлари бошлиқлари (губерн...


қаранг: депутат индемнитети.

...

(ИНДОНЕЗИЯ РЕСПУБЛИКАСИ) - Осиёнинг жанубий-шарқидаги Малай оролларида жойлашган давлат. Пойтахти - Жакарта. Индонезиянинг мустақиллиги 17 август 1945 йилда эълон қилинган. Маъмурий бўлиниши: 27 та вилоят (провинция) ва бир алоҳида ҳудуддан иборат. Вилоятлар 281та областга бўлинади, у...


(лот. Incorporatio) - тизимлаштиришнинг бир тури бўлиб, бунда, Кодификациядан фарқли ўлароқ, амалдаги қонунлар, фармонлар, ҳукумат қарорлари, фармойишлар ва бошқа норматив-ҳуқуқий актларнинг мазмунига бирон-бир ўзгариш киритилмасдан, улар хронологик, алифбо, мавзу бўйича ёки ўзгача та...


кейинги йилларда Ўзбекистон конституциявий лексиконига кирган ибора (қаранг: Фуқаро. Асосий ҳуқуқлари ва эркинлари. Асосий ҳуқуқ. Асосий бурч ёки мажбурият).

...

асосий ҳуқуқлар ва эркинликларнинг рўёбга чиқарилишини, инсон ва фуқаро бурчларининг бажарилишини ҳақиқатга айлантирадиган ҳамда уларнинг ноқонуний чеклашлар ва тажовузлардан муҳофаза қилинишини таъминлайдиган моддий, ташкилий, маънавий ва ҳуқуқий шарт-шароитлар.

Бу...


Ўз.Р нинг 1992 й. Конституциясига мувофиқ таъсис этилган лавозим. “Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (омбудсман) тўғрисида” Ўзбекистон Республикасининг 1997 й. 24 апрель Қонунига мувофиқ фаолият кўрсатади.

Бу хилдаги мансабдор шахслар турли мамлакатларда...


давлат-ҳуқуқий ёки ижтимоий-сиёсий ҳодиса (борлиқ) ва уларга қаратилган ҳуқуқий нормалар йиғиндиси ва ҳуқуқий нормалар билан боғлиқ ижтимоий нормалар.

Институт бир неча сўзларга қўшиб ишлатилиши мумкин.

Давлат институти - давлат қурилиши (тузилиши) ...


қаранг: депутат сўрови.

...

бу жисмоний шахснинг корхона, бирлашма ва муассасаларнинг ички тартиб-қоидалари, шунингдек меҳнат, хизмат, ўқув, ҳарбий ҳамда бошқа шу каби интизомни бузишга қаратилган ҳуқуққа қарши ҳаракатидир.

И.н.и. ни содир этганлик учун жавобгарлик жорий қонунчилик актларида, у...


Вояга етмаганлар учун тарбия колонияларда жазо ўтовчилар, жазо ўташ режимини бузган вақтда киритиб қўйиладиган махсус жиҳозланган ҳибсхона. ЎзР ЖИКнинг 127-моддасига асосан ҳибсхонага киритиб қўйиш интизомий чоралардан бири бўлиб, бу жазо ўн уч ёшдан - ўн олти ёшгача бўлган маҳкумларг...


Осиёнинг ғарб қисми, Яқин Шарқда жойлашган давлат. 25 май 1946 йилда мустақиллик эълон қилинган. Пойтахти - Омман. 1967 йилда ҳудудининг бир қисми Изроил томонидан босиб олинган.

Маъмурий бўлиниши: 10 вилоят (муҳофаза)дан иборат. Иордан дарёсининг қирғоғида жойлашган...


(Ирландия Республикаси) - Ғарбий Европадаги давлат. Пойтахти - Дублин.

1175 йилда Ирландия ўз ҳудудида Буюк-Британиянинг суверенитетини эътироф этиб, унинг ихтиёрига ўтган. 1919 йилда бир томонлама ўз мустақиллигини эълон қилган. Буюк Британия билан тинчлик шартномас...


(Ироқ Республикаси) - Осиёдаги давлат. 1583 йилдан Усмон империяси тартибида, 1920 йилдан Буюк Британия бошқарувида, 1932 йилдан мустақил қироллик бўлган. 14 июл 1958 йилда монархия ағдарилиб, республика эълон қилинган. Пойтахти - Боғдод.

Маъмурий бўлиниши 18 та вило...


(Исландия Республикаси) - Атлантик океанининг шимолий қисмида жойлашган давлат. Пойтахти Рейкьявик шаҳри. 17 июн 1944 йилда мустақиллиги эълон қилинган.

Маъмурий бўлиниши: 23 округга (сисла) бўлинган, округлар обшиналарга бўлинади.

17 июн 1944 йил...


Жанубий-ғарбий Европада жойлашган, таркибига Ўрта ер денгизидаги Балеар, Атлантик океанидаги Канар ороллари кирувчи давлат. Пойтахти - Мадрид шаҳри.

Маъмурий бўлиниши: 50 та вилоятлар ва уларни бирлаштирган 17 та автономиядан иборат.

Бошқарув шакли ...


айрим мансабдор шахснинг ўз лавозимини ихтиёрий ёки ноихтиёрий тарк этиш ёхуд коллегиал органдаги ваколатларини тўла таркибда тўхтатиш

...

(Италия Республикаси) - Европанинг жанубида жойлашган давлат. Пойтахти - Рим шаҳри. Италия ягона давлат сифатида 1870 йилдан бошлаб мавжуд бўлиб келмоқда.

Маъмурий бўлиниши - умумий мақомга эга 15 та вилоят ва махсус мақомга эга 5 та вилоятдан иборат. Вилоятлар прови...


федератив давлат ҳудудининг федерацияга тобе (унинг бошқарувида) бўлган, унинг субъектлари таркибига кирмайдиган қисми. Масалан, Ҳиндистонда еттита И.ҳ. мавжуд. Уларнинг органлари тизимини давлат президенти томонидан тайинланадиган бошқарувчилар бошқаради. Умуман олганда, марказий пар...


мамлакат ички ҳаётига доир давлат томонидан ҳал этиладиган барча масалаларнинг, шунингдек жамоат тартибини муҳофаза этиш, фуқаролар ҳуқуқлари ва эркинликларини ҳимоя қилиш, қонунийликни таъминлаш, милициянинг иши ва бошқа шу сингарилар билан боғлиқ масалаларнинг умумлаштирилган номи.<...


давлатнинг барча ички ишлари, уларнинг олиб борилиши. Бу конституциявий ҳуқуқда кенг қўлланиладиган тушунчадир.

ЎзР нинг Конституциясига мувофиқ, ЎзР ички ва ташқи сиёсатининг асосий йўналишларини белгилаш ҳамда давлат стратегик дастурларини қабул қилиш ЎзР Олий Мажл...


ички ишлар вазирлиги тизимига кирадиган ҳамда шахс, жамият ва давлат хавфсизлигини таъминлаш, инсон ва фуқаро ҳуқуқлари ва эркинликларини жиноий ҳамда бошқа ғайриҳуқуқий тажовузлардан ҳимоя қилиш учун мўлжалланган ҳарбий тузилмалар.

...

турли идоралар, муассасаларда ҳужжатлар айланишини таъминлаш (мажлисларнинг стенограммалари ва баённомаларининг, қабул қилинган қарорлар ва буйруқларнинг нусхаларини кўпайтириш ва сақлаш; хат-хабарларни қабул қилиш ва рўйхатга олиш, хат-хабарларни жўнатиш ва ҳ.к.) билан боғлик фаолият...


ишлаб чиқариш корхоналарини (завод, фабрика, цех ва бошқ.) бошқаришда, хусусан, меҳнат жамоаси кенгашини, ишлаб чиқарувчиларнинг ўзини-ўзи бошқариш қўмитасини ва бошқ. тузиш ҳамда танлаб олишда уларнинг иштирокини таъминлайдиган шакл ва воситалар тизими.

И.ч.д. нинг ...


Давлат органларини ўз вазифасини бажаришда ихтисослашуви, яъни уларни конституцияларини бажаришда маълум соҳани бошқаришга ихтисослашуви.Масалан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2000 йил 14 августда қабул қилган «Ўзбекистон Республикаси суд тизимини такомиллаштириш тўғрисида»ги...


1) бу депутатликка номзоднинг сайлов олди тарғибот-ташвиқот ишларида, сайлов компаниясини муваффақиятли ўтказишга кўмаклашувчи, сайлов бирлашмалари томонидан рўйхатга олинадиган вакилидир.

И.ш. номзод ва сайлов бирлашмалари томонидан сайлов ҳуқуқига эга фуқаролар ора...


ЎзР Конституциясининг 37-моддасида мустаҳкамлаб қўйилган меҳнат қилиш, эркин касб танлаш, адолатли меҳнат шароитларида ишлаш ва ишсизликдан ҳимояланиш ҳуқуқи. Бу ҳуқуқни қуйидагича тушунмоқ керак: биринчидан, ходим асоссиз ишдан бўшатилиши мумкин эмас, иккинчидан, давлат инсон учун яр...


муайян давлат ва жамиятда ҳукмрон деб тан олинган иқтисодий тизим асоси, хўжалик ва мулкчилик тизими тури. Масалан, 1992 йилги ЎзР Конституциясининг 53-моддасига биноан, «Бозор муносабатларини ривожлантиришга қаратилган Ўзбекистон иқтисодиётининг негизини хилма-хил шакллардаги мулк та...

Конституциявий ҳуқуқ. Энциклопедик луғат

Ушбу нашр давлат-ҳуқуқий атамаларининг энциклопедик луғатидир. У Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси ва қонунлари билан бойитилган энг замонавий Конституциявий сўз бойлигини ўз ичига олади. Луғатда, шунингдек ўтган йилларда қўлланилиб келинган конституциявий-ҳуқуқий атамалар ҳам ўз аксини топди. Юридик ҳужжатларга кирган атамалар билан бир қаторда конституциявий ҳуқуқ фани ва унга туташ фанларнинг аксари қоидалари ҳамда сиёсатшунослик, жамиятшунослик ва бошқа фанларнинг ҳуқуқда қўлланиладиган атамаларига изоҳлар берилди.

Луғат турли даражадаги депутатлар, марказий ва маҳаллий давлат ҳокимияти органлари девонларининг ходимлари ҳамда ҳуқуқшунослик, сиёсатшунослик, фалсафа ва бошқа ижтимоий соҳалар бўйича ўқув юртларининг талабалари, аспирантлари ва ўқитувчилари ҳамда давлат ва ҳуқуқ муаммолари билан қизиқувчи кенг китобхонлар учун мўлжалланган.

Муаллифлар жамоаси:

Мустафоев Бўритош - Биринчи даражали Давлат Адлия маслаҳатчиси

Халилов Эркин Хамдамович - юридик фанлар доктори, профессор

Абдусаломов Мирзоулуғбек Элчиевич - юридик фанлар номзоди

Бозоров Узоқ - юридик фанлар номзоди

Файзиев Мириной Мирзаахмедович - профессор

Одилқориев Ходжимурод Тўхтамуродович - профессор

Хусанов Озод Тиллабович - профессор

Тўлаганов Абдужаббор - профессор

Мамадалиев Шавкат Олмасбаевич - фалсафа фанлари доктори

Тультеев Ильёс Тавасович - доцент

Муҳамедов Ўткирбек Ҳазратқулович - доцент

Авезов Ҳабибулла Қутлимуродович, сиёсатшунос.

Конституциявий ҳуқуқ. Энциклопедик луғат. Масъул муҳаррир ва муаллифлар жамоасининг раҳбари Б. Мустафоев - Тошкент: «Ўзбекистон нашриёти», 2006 йил. - 584 бет.

ISВN   978-9943-332-00-3    ББК 67,400(5У) я2

724-2006

© Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги, 2006

 

© Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Ҳуқуқий ахборот билан таъминлаш маркази